གླེགས་བམ་གསུམ་པ།

༄༅།། ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་

སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་

པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་

ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་

རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་

རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་

བྱ་བ་བཞུགས་སོ།།

གླེགས་བམ་གསུམ་པ།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་ཞུས།

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན། ༢༠༡༦
The Official Biography of His Holiness the Dalai Lama Norbulingka Institute

དཔར་ཐེངས་དང་པོ། དེབ་གྲངས་ལྔ་ཚན་ ༤༦༠
First Edition:Five 460 copies.

ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ཡིག་ཐོག་བཀའ་འཁྲོལ་མེད་པར་དེབ་འདི་ཆ་ཚང་ངམ། ཆ་ཤས་ཙམ་ཡང་ཐབས་རྣམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབྱིན་ཡིག་སོགས་སྐད་ཡིག་འདྲ་མིན་གང་གི་ཐོག་ཏུའང་ཕབ་བསྒྱུར་དང་དཔར་སྐྲུན་ཞུ་འགྲེམས་མི་ཆོག
Copyright © 2016 Norbulingka Institute. All rights reserved, including the right to reproduce or translate this book or portions thereof in any form whatsoever.
For information and permission, please contact The Director, Norbulingka Institute.

ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌།
ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་དཔར་སྐྲུན་དང་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས།
Editorial Team: Kalon Trisur Kalsang Yeshi, Namgyal Dorjee, Sherab Gyamso, Yeshi Gawa, Karma Dorjee, Lakshay, Gendun, Sonam Tsering, Kalsang Tsultrim

Published by: Norbulingka Institute
Norbulingka Institute
PO Sidhpur-176057 Dharamsala
Distt. Kangra, HP India
Tel:+91 1892 246502 / 246405
E-mail:info@norbulingka.org

ISBN: 978-81-90900-62-1

Printed at Archana Ph: 011 26810747 / 48
www.archanapress.com

༸གོང་ས་༸སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རླབས་ཆེན་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པར་ཐུགས་སྣང་ལྡན་པའི་རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་གི་རེ་འདོད་སྐོང་ཕྱིར། ནོར་གླིང་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་གནང་བའི་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོའི་པོད་ཕྲེང་རྣམས། ཀུན་གྱིས་གཟིགས་བདེའི་སླད་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གསུང་འབུམ་ཕྱོགས་སྒྲིག་ཁང་ནས་འཕྲུལ་དེབ་ཏུ་བསྒྲིགས་པ་ཡིན་ལ། ཡིག་གཟུགས་རྙིང་པ་ནས་ Unicode ལ་སྒྱུར་སྐབས་ཆད་ལྷག་ནོར་འཁྲུལ་རེ་ཟུང་བྱུང་ཡོད་སྲིད་པས། རྒྱ་ཆེའི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་ནོར་འཁྲུལ་ཡོ་བསྲང་གི་དགོངས་ཚུལ་ལྷུག་པོར་གསུང་བའི་རེ་བ་ཞུ།

དཔེ་སྐྲུན་གསལ་བཤད།

དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པ་འདིའི་ནང་སྤྱི་འགྲོས་ལྟར་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་མི་སྣ་མང་པོ་ཞིག་གི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ལམ་དུ་བཀོད་པའི་དེབ་ཕྲེང་མུ་ཏིག་གི་ཕྲེང་བ་བསྟར་ལ་བརྒྱུས་པ་ལྟར་བྱུང་དང་འབྱུང་འགྱུར་ནི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་ཁྱད་ཡོན་ཞིག་ཡིན། རང་རེ་གངས་ལྗོངས་པར་མཚོན་ན་ྋརྒྱལ་མཆོག་བཅུ་བཞི་པའི་མཛད་རྣམ་འགོད་སྒྲིག་ཞུ་རྒྱུ་ནི་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་གནས་ལུགས་ཤིག་དང༌། དེ་ཡང་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་ལའང་མེད་པའི་ལྷ་སྐལ་དུ་རྒྱལ་བློན་སེམས་དཔའ་དུ་མ་དང༌། སྡོམ་བརྩོན་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པས་གསེར་འཁོར་ཕྱག་མཚན་དུ་བཞེས་པ་རིམ་པ་བྱུང་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་དོན་གྱི་སླད་དུ་མཚན་ནས་སྨྲོས་ན་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་བསྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་བོད་འབངས་གཉན་འཕྲང་ཅན་གྱི་དུས་སྐབས་འདིར་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་སླད་ཐུགས་བསྐྱེད་ལྟར་དུས་དང་འཚམས་པར་ཁ་ལྗོངས་པད་མའི་འདབ་མ་དགོད་པའི་ལྟེ་གནས་སུ། མཚན་དཔེའི་གེ་སར་གྱི་ཕྲ་ཚོམ་དགོད་པ་དང༌། ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་བོད་འབངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཡོལ་གོར་ཐོབ་པ་ནི། བོད་ཀྱི་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩ་སླར་གསོ་ཐུབ་པའི་སྡོང་པོའི་རྩ་བ་ཚུགས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

གང་གི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་པ་བསྟན་དང་འགྲོ་བའི་བདེ་རྩ་གཅིག་ཉིད་དུ་འཕྱན་པའི་ཁྲོད་ནས། གླིང་འདིར་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བདོ་ཞིང༌། ཁ་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དགེ་ཕན་བླ་མཐོར་སྤེལ་བའི་འཕྲིན་ལས་ནི་ཟེགས་མ་རེ་ཡང་བརྗོད་ནུས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལས་འགོངས་པ་རྒྱལ་དང་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་མཛད་པའི་གཤིས་སུ་གྲུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

འོན་ཏང༌། གང་གི་མཚན་མཛད་ཀྱི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྣམས་ཐུན་མོང་གདུལ་བྱའི་བློ་འཚམས་གང་ནུས་འགོད་པར་བྱེད་པའི་རྣམ་དཀར་ལེགས་ཚོགས་གསེར་གྱི་ཆོས་སྡོང་ཆེན་པོ་མཐོར་འདེགས་དང་ལྷན། ལྔ་རིག་ནོར་བུའི་ཕྲ་རྒྱན་འགོད་པའི་དགའ་སྟོན་དེ་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ཟོང་ལས་བསྐྲུན་རྒྱུའི་སྐལ་བར་ཐོབ་པ་དེ་ནི། དེ་བས་ལྷག་པའི་མངོན་འཕགས་ཀྱི་ཁྱད་ནོར་མེད་པའི་རྨད་བྱུང་གི་བགྱི་ཁུར་ཞིག་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཐོང་རྒྱ་དང་ཐོས་རྒྱ་མཛངས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུའི་མྱོང་བྱང་དང༌། དཔྱད་འཇོག་གི་རྣམ་དཔྱོད་ལས་བལྟམས་པའི་ཁྱད་ཡོན་ནི་ཤིག་ལ་རུས་མེད་ཀྱི་དཔེ་ལྟར་གྱུར་པ་དང༌། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཡུལ་དུས་གནས་སྐབས་ཀྱི་རང་བཞིན་བདོ་བའི་ཁོར་ཡུག་གི་རྐྱེན་པས་མགོན་པོ་གང་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད་མ་ཐག་བར་རྒྱུ་ཆ་ལག་སོན་དཀའ་བའི་གནས་བབ་ཀྱང་བྱུང༌། དེ་ལྟའི་ངལ་ཚེགས་ལ་གདོང་ལེན་གྱིས་སོ་མེད་རྐན་འགྲས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་ནས་ད་ལམ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ (ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༠ ལོའི་ཟླ་ ༨ པའི་ཚེས་ ༡༦ ཡན་གྱི་མཛད་རྣམ) རླབས་ཕྲེང་ཉེར་གཉིས་ཅན་གྱི་བདག་ཉིད་འདི་དཔེ་བསྐྲུན་ཐུབ་ཙམ་བྱུང་བ་ནི་བློ་སྤོབས་མངོན་མཐོའི་ཆ་རྐྱེན་དམ་པར་སྨན་པ་ཞིག་ཅིས་ཀྱང་བྱུང༌།

འབྲི་རྩོམ་ཞུ་སྟངས་ལ་འགྱུར་བ་མང་པོ་བྱུང་བ་དང་རྒྱལ་བའི་མཛད་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་ཞིབ་ཚགས་གང་ཐུབ་ཀྱི་ལས་དབང་གིས་ད་ལམ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ་ནས། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་བར་གླེགས་བམ་གཅིག་དང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་འདི་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ནས་བཙན་བྱོལ་གཞུང་དབུ་ཚུགས་ཏེ་བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གླེགས་བམ་ལྔ་བཅས་ཁྱོན་གླེགས་བམ་དྲུག་མ་གཏོགས་མཇུག་གཙང་དཔར་བསྐྲུན་མ་ཐུབ་པར་བློ་ཕམ་གྱི་ངང་ནས་བཟོད་གསོལ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། བློ་ཤེད་མེད་ཀྱང་ཁ་ཕོ་ཆེ་བའི་དཔེ་ལྟར། ད་ཡོད་རགས་ཟིན་ཁག་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་འབྲི་རྩོམ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་འོས་འཚམས་ཕྱོགས་སྒྲིག་གིས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུ་རྒྱུའི་ལས་ཁུར་ལ་བརྩོན་བཞིན་པ་ཡིན།

ང་ཚོས་རྒྱུ་ཆ་ཁྱོན་བསྡོམས་ ༩༡ ལ་ལྟ་ཞིབ་བྱས་པ་དང༌། ད་ལྟའི་འབྲི་རྩོམ་ཟིན་པ་རྣམས་མི་རེ་ངོ་རེས་ལྟ་ཀློག་དང༌། སྣོན་འཕྲི་ལན་མང་ཞུས་ཁར་མཁས་དབང་གཞན་ལའང་གཟིགས་དཔྱད་དུ་ཕུལ་ཏེ། མདོར་ན་མིང་ཚིག་གི་དག་ཆ་ཚུན་ལའང་གྲོས་བསྡུར་དགོས་རིགས་དཔྱིས་ཕྱིན་པ་ཞུས་ཁུལ་ཡིན།

དེབ་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་ཡང༌། འཛད་གྲོན་ལ་དགོས་མེད་གཙིགས་སུ་མ་བྱས་པར་ཤོག་བུ་དང༌། རྒྱབ་ཤ་སོགས་གང་ལེགས་ཡོང་ཐབས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་ཞུས་ཏེ་སྤུས་ཚད་ཧ་ཅང་མཐོ་བའི་དེབ་གྲངས་བརྒྱ་དང༌། དེ་འོག་དེབ་གྲངས་བཞི་བརྒྱ་བཅས་དཔར་བསྐྲུན་ཞུས་ཡོད།

མཐའ་དོན། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་གི་ལས་བྱེད་དང༌། ལས་མི་འགོ་དམངས་ཡོངས་ཀྱིས་དཔལ་འབྱོར་གྱི་ལས་གཉེར་བྱས་པའི་སྙིང་པོར་མཛད་རྣམས་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ལས་ཁུར་རྒྱུན་མཐུད་བླང་ཐུབ་པ་བྱུང་བས་དམ་པ་རྣམས་ཀྱི་འདི་ཕྱི་དགེ་བའི་སྐྱབས་འཇུག་གི་རྒྱ་ལས་མ་འགོངས་པ་ཞེས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། མཛད་དེབ་འདི་དག་ལ་སྐྱོན་དང་ནོར་འཁྲུལ་མང་པོ་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ་བས་དམ་པ་བཟོད་པའི་རང་བཞིན་ལ་བརྟེན། ཐུགས་མི་ཁྲེལ་བའི་ངང་ནས་དགོངས་འཆར་བཀའ་སློབ་ལྷུག་པོར་འཇོ་བ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་ནས་ངེས་སྟོན་པ་བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས་ཀྱིས།

མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞབས་ཞུ་བ་ཐུན་མོང་གི་གསལ་བཤད།

སྙིགས་དུས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་རིགས་གསུམ་གཅིག་འདུས་ལྷ་གཅིག་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་འདི་ལྟ་བུ་ཞིག་བོད་ཡིག་ཐོག་བརྩམས་བསྒྲིགས་དཔར་ཐོན་དང་པོ་ཡིན་ཞིང༌། མུ་མཐུད་གླེགས་བམ་རིམ་འཐོན་ཡོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་ལྟ་ཀློག་གནང་མཁན་བོད་མི་གཞོན་སྐྱེས་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་བའང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན། དེ་རྣམས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་རྩ་བའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཡིན་པའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་སྔོན་འགྲོའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ངོ་སྤྲོད་བྱ་དགོས་པ་ཤིན་ཏུ་གནད་ཆེ་བར་མངོན།

དེའི་ཕྱིར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་མཛད་རྣམ་འདིའི་མཆོད་བརྗོད་དང༌། སྔོན་གླེང་དུ་རྒྱ་གར་འཕགས་པའི་ཡུལ་དུ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་བྱོན་གྱིས་གང་ལ་གང་འདུལ་གྱི་མཛད་པ་སྣ་ཚོགས་བཞེས་ཚུལ་མདོ་ཙམ་བཅས། རླབས་འཕྲེང་དང་པོ་ནས་གསུམ་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཡང༌། འོ་སྐོལ་གྱི་འདྲེན་མཆོག་བླ་ན་མ་མཆིས་པ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་སྤྲུལ་གཞི་འཕགས་མཆོག་མིག་མི་འཛུམ་གྱིས་ཐོག་མར་བྱང་ཆུབ་མཆོག་ཏུ་ཐུགས་ཇི་ལྟར་བསྐྱེད་པ་ནས། གང་གི་གདུལ་བར་བྱ་བའི་ཞིང་བོད་ཁ་བ་གངས་ཅན་གྱི་སྣོད་བཅུད་ཆགས་རབས་དང༌། བོད་ཡུལ་དུ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཡོན་ཏན་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་རིམ་དང་ཅིག་ཅར་དུ་བྱོན་ནས་འགྲོ་དོན་མཛད་པའི་སྐོར་སོགས་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་གསུམ་པའི་མཛད་པའི་སྐོར་ཅུང་ཟད་རྒྱས་པར་བསྟན་པའི་སྒོ་ནས་མཇུག་བསྡུས་ཡོད་ཅིང༌། ཞར་བྱུང་དུ། སྐབས་འབྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དང༌། མི་སྣ་ངོ་སྤྲོད། དཔྱད་གཞི། ཚིག་མཛོད་ནང་གསལ་ཁ་མེད་པའི་མིང་ཚིག་རིགས་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་སོགས་ཚན་པ་ཞེ་གཉིས་ཙམ་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། ད་དུང་གླེགས་བམ་འདིའི་ནང་བབ་འབྲེལ་གྱི་སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༨ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༦༢༤ བཅས་ཡོད།

འདི་དག་ནི་སྔར་ཡོད་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་འཁྲུངས་རབས་དང༌། ཆོས་འབྱུང༌། རྒྱལ་རབས། ཕྱིས་ཐོན་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་སོགས་ལས་བཏུས་པ་གང་ཞིག་ལ། སཱར་ ཅཱལ་སེ་ འབེལ་ (Sir Charles Bell) དང༌། ཧིའུ་ རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Richardson) གྱིས་བརྩམས་བྲིས་ལ་སོགས་པའི་དབྱིན་ཡིག་དང༌། དེ་མིན་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་བོད་སོག་གསུམ་དང་ཨུ་རུ་སུ་བཅས་པའི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་ལ་ཉམས་ཞིབ་བགྱིས་པ་ལས་གསར་རྙེད་དོན་གནད་ཁག་དང༌། བོད་ཡུལ་ཆགས་རབས་སོགས་ལ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་དགོངས་ཚུལ་གྱིས་མཚོན་པའི་དངོས་དོན་གསར་རྟོགས་བྱུང་བ་ཁག་ཀྱང་བསྣན་ཡོད་པས། དེ་དོན་ཚང་མས་དམིགས་བསལ་དོ་སྣང་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱང་གནང་དགོས་ཞུ་རྒྱུ།

གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ནི། ྋརྒྱལ་དབང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་མཛད་རྣམ་དངོས་གཞི་འདི་ནས་དབུ་འཛུགས་བྱས་ཤིང༌། རླབས་འཕྲེང་བཞི་པ་ནས་བདུན་པ་བར་གྱིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཚུལ་ཇི་ལྟར་རྩད་དཔྱོད་ཞུས་པ་ནས། མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་གདན་འདྲེན་དང༌། ཡོངས་འཛིན་བགྲེས་གཞོན་བསྐོ་གཞག དགེ་བསྙེན་གྱི་བསླབ་སྡོམ་འབུལ་བཞེས། གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ། ཡི་གེ་གསན་སྦྱོང་གནང་ཚུལ་སོགས་གཙོར་བཟུང་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་དང་ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་དག་ཀྱང་ཅུང་ཞིབ་པར་འགོད་ཐབས་བྱས་ཡོད། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་མི་སྣ་དང་དགོན་སྡེ་ངོ་སྤྲོད་སོགས་སྡེ་ཚན་མི་འདྲ་བ་བཞི་བཅུ་ཐམ་པ། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༢ ཤོག་ངོས་ ༤༩༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་གསུམ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པ་ནས་བཅུ་གཅིག་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཡོད་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༤༢ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ་ནས་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་བར་གཙོར་བཟུང་ཐོག་ཆུ་རྟ་ལོའི་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཞུ་སྒོ་དུས་སྟོན་ཁག་སྟེ། ཡུལ་གོམས་རིག་གནས་སོགས་ཀྱང་སྐབས་འབྲེལ་བབ་བསྟུན་གྱིས་གསལ་སྟོན་གང་ཐུབ་བྱས་ཡོད། ཞར་བྱུང་དུ། གླེགས་བམ་གཞན་དག་དང་སྤྱི་མཚུངས་ལྟར་ཚིག་མཛོད་སོགས་སུ་ཁ་གསལ་མེད་པའི་བརྡ་ཆད་ཀྱི་ཚིག་འགྲེལ་དང༌། འདྲེན་རྟགས་ལ་སོགས་པའི་མཚོན་དོན་འགྲེལ་བཤད། ཕྱི་རྒྱལ་སྐད་ཡིག་གི་མིང་ཚིག་བོད་ཡིག་ཐོག་སྒྲ་སྒྱུར་དག་ཆ་འགྲོ་ལུགས་སོགས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༡ ཤོག་ངོས་ ༥༥༤ བཅས་མཆིས།

གླེགས་བམ་བཞི་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པ་ནས་བཅུ་བཞི་པའི་བར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་གྱིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ༡༩༥༡ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གྲོ་མོ་ནས་རྒྱལ་ས་ལྷ་ལྡན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ནས། ལེགས་བཅོས་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར། གསེར་ཁྲི་འདེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་སྩལ་བའི་བར་གྱི་མཛད་པ་ཁག་ཞིབ་བརྗོད་ཐོག སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དག་ཀྱང་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། གཞན་ཡང༌། དུས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་དངོས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་མྱོང་བའི་དགོན་སྡེ་གྲགས་ཅན་རིགས་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་སྟེ་ཚན་པ་མ་འདྲ་བ་བཅོ་བརྒྱད་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་ནས་ཆེད་དུ་ངོ་སྤྲོད་ཞུས་ཡོད། སྐུ་པར་གྲངས་ ༢༩ དང༌། ཁྱོན་བསྡོམས་ཤོག་ངོས་ ༥༦༨ བཅས་ཡོད།

གླེགས་བམ་ལྔ་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པ་ནས་བཅོ་བརྒྱད་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་པ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལ་ཟབ་དཀྱེལ་ཆེ་བཞེས་ཀྱིས་གསན་སྦྱོང་དང༌། གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་འཇོག ལྷ་རམས་དམ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་ཉེན་ཁའི་འོག་ྋགོང་ས་མཆོག་རང་ས་ལྷོ་ཁའི་ཕྱོགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། དེ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་རེ་ཞིག་བཙན་བྱོལ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་སྐབས་དེའི་བོད་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་ཁག་དང༌། བོད་མི་མང་ནས་རྒྱ་རྒོལ་གསུམ་བཅུ་སྒེར་ལངས་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་བརྩམས་པའི་བྱུང་རྐྱེན་དང་བརྒྱུད་རིམ་བཅས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དངོས་སོགས་ཞིབ་འགོད་བྱས་ཡོད།

གདན་ས་ཆེན་པོ་གསུམ་དང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ། དེ་མིན་སྐབས་དེའི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་འགའི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་ཉེར་དྲུག་བཅས་ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ཆེད་འགོད་དང༌། སྐུ་པར་གྲངས་ ༡༦ ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

གླེགས་བམ་དྲུག་པ་ནི། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པ་ནས་ཉེར་གཉིས་པའི་བར་ཏེ་རླབས་འཕྲེང་བཞིས་བསྡུས་ཤིང༌། བརྗོད་དོན་ཐད་ནས། ༡༩༥༩ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་མ་སུ་རི་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་བསྐྱར་མཐུད་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་དོན་སྲིད་བྱུས་གསལ་བསྒྲགས་བསྐྱངས་པ་ནས། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བོད་དོན་ཞུ་སྐུལ་དང༌། བཙན་བྱོལ་བོད་མི་རྣམས་གཞིས་ཆགས་ཐུབ་ཐབས། སློབ་གྲྭ་གསར་འཛུགས། བོད་ཕྲུག་བུ་གསོ་ཁང་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པའི་བར་གྱི་མཛད་པ་རྣམས་ཞིབ་གསལ་གྱི་ལམ་ནས་བསྟན་ཡོད། ཟུར་སྣོན་ཁོངས་སུ་ ༡༩༥༠ ལོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་དང༌། ༡༩༥༩ ལོར་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་བསྐྱར་སྐུལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་སོགས་གལ་ཆེའི་ཡིག་ཆ་ཁག་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་གར་དུ་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྗེས་ཐེངས་དང་པོར་གནས་གཟིགས་སུ་ཕེབས་པའི་གནས་ཆེན་ཁག་གི་ངོ་སྤྲོད་སོགས་ཚན་པ་མི་འདྲ་བ་སོ་གསུམ་ཙམ་ཆེད་འགོད་བྱས་ཡོད། སྐུ་པར་ ༡༡ དང༌། ཤོག་ངོས་ ༦༠༨ ཡོད།

འདི་དག་ནི། ྋགོང་ས་མཆོག་ཉིད་ཀྱིས་མཛད་པའི་རང་རྣམ་‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་དམངས་’ཞེས་པ་དང༌། ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་ངོས་འཛིན་གདན་ཞུས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་‘རང་མྱོང་མ་བཅོས་ལྷུག་པོར་བཀོད་པའི་བདེན་གཏམ་རྣ་བའི་བདུད་རྩི་’ཞེས་པ། དེ་བཞིན་ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་གདན་ཞུའི་ཁོངས་ཡོད་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྤུན་གཡོག་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་དངོས་མཐོང་དངོས་མྱོང་གླེང་བཤད་སྒྲ་བཅུག་དང༌། ཟིན་ཐོ་ཁག མཛད་རྣམ་འབྲེལ་ཡོད་གནས་ཚུལ་འཚོལ་ཞིབ་དོགས་གཅོད་ལ་སོགས་པའི་རྒྱུ་ཆ་གསར་བསྒྲུབས་ཁག་དང༌། གལ་ཆེའི་གནད་དོན་བློ་དོགས་ཆོད་མིན་རིགས་བཀའ་འཁྲོལ་སྔོན་ཐོབ་ལྟར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྐབས་མཚམས་དགོངས་བསྐོར་བཀའ་སློབ་ཞུས་བསྩལ་ཁག ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་རྩོམ་སྒྲིག་མཛད་པ་ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་གླིང་ཁྲི་ཆེན་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་‘ནོར་བུའི་དོ་ཤལ་’ཞེས་བྱ་བ་དང༌། ྋརྒྱལ་བའི་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་གི་རང་རྣམ་‘འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།’འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་སཱར་ འབའ་སིལ་ ཇེའེ་ འགུའུལ་ཌ (Sir Basil J. Gould) ཡིས་བྲིས་པའི་དབྱིན་དེབ་ Discovery, Recognition and Enthronement of the 14th Dalai Lama‘ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་’ཞེས་པ་དང༌། ཧེན་རིག་ ཧར་རར་ (Heinrich Harrer) གྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུ་མཆོག་གི་གསུང་རྩོམ་དབྱིན་དེབ་ Tibet is My Country‘བོད་ནི་ངོས་ཀྱི་ལུང་པ་ཡིན་’ཞེས་པ། སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།’ ཧིའུ་རི་ཅར་ཌ་སན་ (Hugh Eü Richardson) གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་དེབ་ Tibet and Its History ‘བོད་དང༌། དེའི་རྒྱལ་རབས་’ཞེས་པ། དེ་མིན་དེབ་འདིའི་མཇུག་ཏུ་འཁོད་པའི་རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས་བོད་དབྱིན་ཡིག་ཆ་དེ་དག་ལ་གཞི་བཅོལ་གྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཡིན།

མཛད་རྣམ་འདིའི་བརྗོད་བྱ་འབྲི་སྟངས་སམ། རྩོམ་གཤིས་ཀྱི་རྣམ་པ་ནི། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་སློབ་ནང༌། སྔར་ལམ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་འབྲི་སྲོལ་གཞི་རྩར་བཟུང་ནས། སྤྱིར་བཏང་བོད་ཡིག་ཤེས་མཁན་ཚང་མས་ཀློག་བདེ་ལ། གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བ་ཞིག་འབྲི་བ་ལས། གོ་དཀའ་བའི་སྙན་ངག་གི་རྒྱན་སྤྲོས་རྒྱས་བཤད་དང༌། འཆར་ཅན་མཛད་སྒོ་སོགས་སྔར་ལམ་ཡིག་བརྗོད་ལེབ་བཤུ་བྱེད་པ། དེ་བཞིན་རབ་བཏགས་ཚིག་ཚོགས་ཀྱི་ལོ་མས་དོན་གྱི་འབྲས་བུ་སྒྲིབ་པ་དེ་རིགས་མིན་པར། དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལྷུག་པོར་འགོད་པ་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་སྒྱུར་སྐབས་དཀའ་རྙོག་ཆུང་ཐབས་སོགས་དེང་རབས་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལའང་བསམ་ཞིབ་བྱ་དགོས་ཞེས་ལམ་སྟོན་མཛད་པ་དེ་དོན་སྙིང་བཅངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་འབྲི་རྩོམ་ཞུས་པ་ཡིན།

གཞི་རྩའི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་ཕྱོགས་གོང་གསལ་ཐོག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་འཕྲེང་གོང་རིམ་གྱི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་གྱིས་མཚོན་པའི་སྔར་གྱི་ཕྱག་དཔེ་ཁག་དང༌། དེང་གི་དཔེ་དེབ་འདྲ་མིན་ཁག གཞུང་སྒེར་གྱི་ཡིག་ཆ་གསར་རྙིང་ཁག་བཅས་པའི་ནང༌། ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་གསུམ་བཞི་སོགས་འཁོད་པ་དང༌། འགའ་རེའི་ནང་དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ཀྱང་ངེས་མེད་ལྟ་བུར་སྣང༌། མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་ཚིག་དོན་གཅིག་ལ་དག་ཆ་གཅིག་ཉིད་དང༌། དུས་གསུམ་གྱི་འགྲོ་ལུགས་དང་མཐུན་པའི་ཚིག་སྦྱོར་གཅིག་གྱུར་འགོད་ཐབས་ལ་དོ་སྣང་ཅི་ཐུབ་ཞུས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཡང་རྩ་བའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱི་གཞུང་དང་དངོས་སྤྱོད་དཔེ་མཚོན་རྒྱུ་མཚན་དང་འབྲེལ་བའི་བགྲོ་གླེང་རྩོད་བསྡུར་གྱི་ལམ་ནས་གཞི་རྩའི་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ཐོག ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་མིང་དང་ས་མིང་ལ་སོགས་པའི་མིང་ཚིག་སྒྲ་སྒྱུར་གྱི་དག་ཆ་འབྲི་ལུགས་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་འདུག་པ་དེ་དག་ཀྱང་གཅིག་གྱུར་ཞིག་བཟོས་ཡོད། དེ་འབྲེལ་དམིགས་བསལ་ངོ་སྤྲོད་གསལ་ཁ་འདོན་དགོས་ཀྱི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་སོགས་ལ་ཚིག་འགྲེལ་དགོས་ངེས་ཀྱང་གསལ་བར་བཀོད་པ་ཞིག་གླེགས་བམ་འདིའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་སུ་ཡོད།

མཛད་རྣམ་འདིའི་ནང་རླབས་འཕྲེང་དང་ས་བཅད་དབྱེ་བའི་འགོ་བརྗོད་དང༌། བརྗོད་གཞི་དབྱེ་བའི་དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས་ (paragraph) མང་བ་དང༌། དཔྱད་ཞིབ་བདེ་བའི་གཤམ་མཆན་ཡང་ཤོག་ངོས་སོ་སོར་འཁོད་པ། དབྱིན་ཡིག་གིས་མཚོན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ཏུ་འགོད་སྲོལ་དར་ཁྱབ་ཆེ་བ་འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་” “དང༌། གཅིག་རྐྱང་‘ ’། གྲུ་རྟགས།[ ]དང་གུག་རྟགས་ () ། བརྗོད་ཚིག་བསྡུས་རྟགས་ ་་་་་་ དང་ཤོག་གྲངས་བསྡུས་རྟགས ་་་ ། འབྲེལ་ཡོད་ཚིག་དོན་འདྲ་མིན་དབྱེ་མཚམས་སེག་རྟགས་ / འདི་ལྟར་འཁོད་པ་སོགས་དེང་རབས་སྲོལ་གསར་དངོས་སྤྱོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དོད་པའི་ཐོག བོད་རང་གི་སྔར་ལུགས་ཤོག་ལྡེབས་རྒྱབ་མདུན་བསྡུས་ཡིག་ བ དང་ ན འགོད་སྲོལ་ཡང་བཀོད་ཡོད།

གང་ལྟར་ཡང་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་དང༌། རྩོམ་ཞིབ། རྩོམ་བཅོས། ཡིག་ཆ་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ཕྱོགས་སྒྲིག རིག་མཛོད་འཕྲུལ་སྤྱད་ (ཀམ་པིའུ་ཊར་) ལས་རིགས་ལ་སོགས་པའི་ཞུ་བྱ་འགན་ཡོད་སོ་སོ་དང༌། སློབ་སྟོན་པ་བཅས་ཚང་མས་ལོ་ནས་ལོ་བསྟུད་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་གྱི་ཁུར་འགན་མཉམ་ལེན་ཞུས་པ་ལ་བརྟེན་ནས། འཕགས་མཆོག་འཇིག་རྟེན་མགོན་པོའི་འཁྲུངས་རབས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་སུ་གྱུར་པ་མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་ཞེས་བྱ་བ་འདི། ད་གཟོད་གླེགས་བམ་དྲུག་བརྩམས་གྲུབ་དཔར་འགྲེམས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ས་ཕག་ (༡༩༥༩) ལོ་ཕན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆ་དགོས་ངེས་ཁག་དང༌། ལྷག་པར་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱར་མེད་དུ་མི་རུང་བ་རྩེ་འགག་གི་འགག་དེབ་ཅེས་པ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་གསལ་འཁོད་དེབ་ཆེན་རྣམས་འདི་གར་མེད་སྟབས། རྒྱུས་མངའ་ཅན་རྒན་གྲས་དང་བགྲེས་སོང་གི་དྲན་གསོའི་ངག་ལམ་གསུང་འཕྲོས་ལ་བརྟེན་དགོས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཟླ་ཚེས་དང༌། དོན་ལ་ནོར་འཁྲུལ། མཛད་སྒོ་འཚེམས་ལུས་ཀྱིས་མཚོན་པའི་སྐྱོན་ཆ་ཡོད་སྲིད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་དཀར་ནག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཐོག་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཇི་འཁོད་འཚོལ་སྒྲུབ་དང༌། ལྟ་ཞིབ་བྱ་སྒོར་ནུས་པས་མ་ལྡང་པ་དང༌། ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་བདག་ཅག་གི་ཤེས་ཚད་དང་ཉམས་མྱོང་དམན་པའི་སྐྱོན་ཆའང་མཆིས་ངེས་པས། མ་འོངས་པར་ཁ་སྐོང་དང༌། ཞིབ་བཅོས་ཞུ་དགོས་ལ་སྨན་པའི་ཆེད་དུ། མཁྱེན་ལྡན་ཁག་ནས་དགེ་འདོན་སྐྱོན་སེལ་གྱི་དགོངས་འཆར་ཟོལ་མེད་ལྷུག་པོར་སྩོལ་གནང་ཞུ་རྒྱུ།

མཐའ་དོན། བོད་ཕྱི་ནང་གི་མཁས་པ་རྣམ་པས་ད་ལམ་གསར་དུ་དཔར་ཐོན་ྋརྒྱལ་བའི་མཛད་རྣམ་འདི་ཐོག་ད་དུང་བོད་ཡིག་སྨོས་ཅི། རྒྱ་ཡིག་དང་དབྱིན་ཡིག་ལ་སོགས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་ཡིག་ཁག་ནས་ཀྱང་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་ཞིབ་གསལ་རྙེད་འཐོན་ཡོང་ངེས་དེ་དག་ལས་བརྗོད་སྣོན་དང་འབྲེལ། མདོ་རྒྱུད་ཀྱི་གཞུང་དང༌། སྙན་ངག་གི་ཚིག་བརྗོད་ཟབ་ལ་བརྗིད་ཆགས་པས་བརྒྱན་པ་མཛད་བརྒྱ་དཔག་བསམ་འཁྲི་ཤིང་དང༌། སློབ་དཔོན་རྟ་དབྱངས་ཀྱིས་མཛད་པའི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་ཞེས་བྱ་བའི་སྙན་ངག་ཆེན་མོ་ལྟ་བུའི་ཚིགས་བཅད་དང༌། ཚིག་ལྷུག་འབྲི་སྲོལ་བཟང་པོའི་སྲོལ་རྒྱུན་དམ་འཛིན་གྱི་ཐོག་ནས། དེང་རབས་ཀྱི་ཚད་མའི་སྟོན་པ་བླ་ན་མེད་པ། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འཕྲིན་རླབས་ཆེ་དབྱར་གྱི་ཆུ་གཏེར་ལྟར་རྒྱས་བཞིན་པའི་རྣམ་ཐར་ཤིན་ཏུ་རྒྱས་པ་གླེགས་བམ་མང་པོ་བརྩམ་པར་བྱ་བ་ལ་དངོས་སུ་ཞུགས་ཏེ། མཁས་པའི་མཁྱེན་སྟོབས་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་ནུས་རྩལ་འགྲན་པར་འཕྲལ་ནས་མྱུར་དུ་འབད་པར་མཛོད་ཅིག་ཅེས་བཅོས་མིན་རེ་བའི་ཐལ་མོ་སྦྱོར་བཞིན་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་སོ།།

མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ།

མཛད་རྣམ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་གླེགས་བམ་དང་པོ་ནས་དྲུག་པ་བར་གྱི་སློབ་སྟོན་པ་དང་བཅས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་ཇི་ཡོད་ངོ་སྤྲོད།

ཀ༽ ཐོག་མར་བཀའ་ཤག་ནས་ ༡༩༨༤ ལོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་ཐོན་པ་དེའི་ནང༌། མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཞུ་བྱའི་སྔོན་འགྲོ་རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་དང༌། ལས་དོན་འཐུས་ཚང་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་བཀོད་བྱུས་སློབ་སྟོན་དང་སྟངས་འཛིན་འགན་ཡོད་ཚོགས་ཆུང་འཛུགས་པ། རྒྱུན་དུ་སྐུལ་ལྕག་དང༌། ལྟ་རྟོག གྲོས་འདོན་བྱ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་བ་སོགས་བསྐོ་གཞག་ཐོག རྒྱུ་ཆ་གསོག་སྒྲུབ་ཟིན་མཚམས་རྩ་བའི་མཛད་རྣམ་རྩོམ་སྒྲིག་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་འཛུགས་དགོས་ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་དངོས་དོན་ཞུ་སྒོ་ལག་བསྟར་སྐབས་འཆར་གཞི་དོན་ལ་གནས་དང་མ་གནས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དངོས་བྱུང་རྩ་བཟུང་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་བ་ལ། རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད་ (བཀའ་བློན་ཕྱག་རོགས་ཀྱི་གནས་རིམ་ཅན་སྐུ་སྒེར་དྲུང་གཙོ། བོད་དུ་སྐུ་སྒེར་ནང་མ་ཁང་གི་མཁན་ཆུང་མདོ་སྔགས་མཐར་ཕྱིན) དང༌། རྡོ་འབུམ་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་འཕེལ་རྒྱས་ (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་ཟུར་པ། ལྡི་ལི་བོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་) སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་ (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་སྐབས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོག་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་བ) རྒྱ་མཚོ་བཀྲ་ཤིས་བྱམས་པ་ཚུལ་ཁྲིམས་ (སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་གི་བོད་དྲུང་ཟུར་པ། བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན་) བཅས་དང༌།

ཁ༽ བཀའ་ཤག་གི་འཆར་གསལ་མིན་པའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བ་པོ་རིམ་པར་བྱུང་བ་དང༌། ལོ་དུས་གང་ནས་གང་བར། ལྷ་སྡིངས་བློ་བཟང་ཆོས་འཕེལ་ ༡༩༨༥ ནས་ ༡༩༨༨ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཡིག་ཚང་གཉེར་པ) དང༌། ལྷའུ་རྟ་ར་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན་ ༡༩༨༨ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། རྩེ་མགྲོན) ཐོན་ཟུར་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༣ ནས་ ༡༩༩༩ བར། (བོད་དུ་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ། ཚོ་བྱང་སྤྱི་ཁྱབ་གཞོན་པ) པདྨ་རིག་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས་མུ་མཐུད། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༡༩༩༤ ནས་ ༢༠༠༣ བར། ཨ་མཆོག་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་མཁྱེན་རབ་ཡེ་ཤེས་རྒྱ་མཚོ་ ༡༩༩༦ ནས་ ༢༠༠༠ བར། (དགའ་ལྡན་ཤར་རྩེ་མཁན་ཟུར། དྷ་ས་བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ ༢༠༠༠ ནས་༢༠༠༨ བར། (འོས་བསྡུ་ལས་ཁང་གི་སྡེ་ཚན་འགན་འཛིན་ཟུར་པ་) བཅས་སོ།།

གོང་གསལ་མཛད་རྣམ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་མ་བསྐྱངས་བར་རང་རང་ལས་བགོས་གཞིར་བཟུང་ཞབས་ཞུར་ཁུར་འགན་ལེན་མཁན་རྣམས་ཡིན། ཟླ་སྒྲིལ་ཟིན་པ་ནས་ལས་བྱེད་འཕར་སྣོན་དང་འཕོ་འགྱུར་རིམ་སོང་ལ་བརྟེན། སྐབས་འབྲེལ་ལས་བྱེད་ངོ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུ་སྐབས་དོན་དང༌།

དེ་ཡང་སྔོན་དུ་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས་ཚུལ་ཅུང་ཟད་གླེང་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་གསང་གསུམ་མཛད་འཕྲིན་གྱི་ཟེགས་མ་རེའང་བསྟན་འགྲོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འཛམ་གླིང་རྫས་མཚོན་གྱི་དུས་འདིར་མི་རྣམས་ཞི་བས་འཚོ་བའི་སེམས་ཁམས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་རིང་དུ་བྲལ་ཞིང༌། འདོད་སྡང་རྣམ་གཡེང་གི་དབང་དུ་ནར་མར་འཕྱན་ཏེ་སེམས་རྒྱུད་བདེ་སྐྱིད་ཀྱིས་ཕོངས་པའི་སྙིགས་ལྔའི་རང་མདངས་ཆེས་ཆེར་བདོ་བའི་གནས་སྐབས་ཤིག་དང༌། དེས་ན་སྙིགས་དུས་འདིར་དུས་གསུམ་རྒྱལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་གླིང་འདིའི་ཞི་བདེའི་དེད་དཔོན་ཆེན་པོའི་ངོ་བོར་ཟློས་ཤིང་མངའ་གསོལ་བ་དང༌། གང་གི་ཐུགས་བསྐྱེད་འཕྲིན་ལས་མངོན་པར་མཐོ་བའི་བསིལ་ཟེར་བྱེ་བའི་འཕྲོ་འདུ་ལས་འཛམ་གླིང་ས་ཆེན་པོ་འདིར་འཚེ་མེད་ཞི་དབྱིངས་ཀྱི་ངང་ཚུལ་བརྡལ་བའི་མཛད་པ་བླ་ན་མཐོ་ཞིང༌། བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བདེ་རྩར་རྒྱལ་བ་ཀུན་གྱི་མཛད་པ་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་སྤུངས་པས་ཀྱང་དོ་ཟླ་མེད་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་ཇི་བསྐྱངས་བཅས་ཡིག་ལམ་དུ་འགོད་རྒྱུ་ནི་ད་སྐབས་རང་རེའི་མི་རབས་འདིར་འཁྲི་བའི་ལས་འགན་གྱི་གཙོ་གནད་ཅིག་ཆགས་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༨༤ ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ཟུར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྐུ་སྒེར་ཡིག་ཚང་དུ་ཞབས་ཞུའི་ཚན་པ་མང་བའི་མངོན་ཚུལ་དང༌། ནོར་གླིང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་གཅེས་སྐྱོང་ཁང་འདི་ཉིད་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་བདག་གཉེར་བྱེད་པའི་ལྟེ་གནས་ཤིག་ཡིན་སྟབས། ལས་དོན་ངོ་བོ་འབྲེལ་ཆགས་ཀྱི་ཚུལ་ནས་མཛད་རྣམ་སྡེ་ཚན་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱང་རྒྱུ་འོས་འཚམས་སུ་གཟིགས་ཤིང༌། དེ་དོན་བཀའ་འབྲེལ་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ནས་སྡེ་ཚན་འདི་ཉིད་ནོར་གླིང་དུ་ཟླ་སྒྲིལ་བསྐྱངས། འདི་གར་འབྲེལ་ཡོད་རྣམས་ཤེས་ཚད་མྱོང་རྒྱུས་གང་ཐད་ནས་མགོན་པོ་གང་གི་གསང་གསུམ་ལས་འཕྲོས་པའི་འབྲི་རྩོམ་ཞབས་ཞུར་བརྩོན་རྒྱུ་ནམ་མཁའི་པད་མོའི་མཆེད་ཟླར་འགྲན་པའི་ཚུལ་ཙམ་ཡིན་པ་ནི་ཞུ་ཅི་དགོས། འོན་ཀྱང༌། ད་སྐབས་འདིར་མཁས་མྱོང་ཅན་མང་པོ་ཞིག་ཞིང་གཤེགས་དང༌། འཚོ་བཞུགས་ཡོད་པ་དག་ཀྱང་རང་རང་ལེགས་བྱང་གི་མཛད་ཁུར་བཞེས་མུས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་མཛད་བརྟས་མ་གྱུར་པའི་གནས་བབ་ཆགས་མུས་ལ་སུས་ཀྱང་བསྙོན་དུ་མེད།

འོན་ཀྱང༌། སྤྱིར་བྱེས་ཁྲོད་དུ་རིག་གཞུང་གི་སྡེ་ཁག་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་དག་གི་ནང་ནས་འདི་གར་དམིགས་བསལ་བུང་བ་གསེར་གཟིགས་བསྐྱངས་པའི་བཀྲིན་ནི་གཞལ་དཀའི་གནས་སུ་མཆིས་ཞེས་ལག་སོར་པད་འདབ་སྤྱི་གཙུག་ཏུ་བཀོད་དེ་སྤྲོ་དགས་དྲངས་པའི་ངང་ཚུལ་ནས་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། གཞན་ཡང་མགོན་པོ་གང་གི་མཚན་ཙམ་བརྗོད་པའི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཕུང་པོ་གཞལ་དུ་མེད་ན། མཛད་པའི་རྣམ་གྲངས་རང་བློས་གང་ལྕོགས་རགས་རིམ་ཀུ་ཤའི་རྩེ་མོ་ཙམ་ལས་འགོད་ནུས་བྲལ་ཡང་དེའི་བསོད་ནམས་ནི་སྟོང་གསུམ་རིན་ཆེན་གྱི་ཕུང་པོ་སྤུངས་པའི་རི་རབ་ལས་ཀྱང་ཆེས་མཐོ་བ་ཞིག་འབྱུང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས། དོན་དེའི་ཕྱིར་ན་ཚུལ་འདི་ཉིད་བདག་ཅག་སྐལ་བཟང་གི་ཡོལ་གོར་བལྟམས་པར་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་བཀའ་དོན་ཐོད་བཅིངས་ཞུ་རྒྱུའི་ཡིད་དམ་འཆའ་བ་ལགས་པ་བཅས་འཕྲོས་དོན་ཙམ་དང༌། སྐབས་འབྲེལ་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་འགོད་པ་ལ།

༡༽ ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར)

༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་མུ་མཐུད།

༢༽ ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས། (ཁྲིམས་ཞིབ་པ་དང་བཀའ་བློན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༨།༣༠ བར།

༣༽ སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ)

༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༤།༣།༢ བར།

༤༽ པདྨ་རིག་འཛིན། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ) ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་མུ་མཐུད།

༥༽ གཉལ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། ༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༣།༤ བར།

༦༽ དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན།

༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༡༠།༣༠ བར།

༧༽ ཤེལ་གླིང་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། ༢༠༠༠།༥།༡ ནས་ ༢༠༠༡།༦།༣༠ བར།

༨༽ མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར་) ༢༠༠༢།༤།༢༥ ནས་མུ་མཐུད།

༩༽ ཞོ་ར་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། ༢༠༠༢།༤ ནས་ ༢༠༠༥།༨།༡ བར།

༡༠༽ གྲགས་པ་བསྟན་དར། ༢༠༠༣།༡༠།༡ ནས་ ༢༠༠༦ བར།

༡༡༽ བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ་) ༢༠༠༥།༤།༡ ནས་མུ་མཐུད།

༡༢༽ རྣམ་སྤེལ་ཚང་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ། (སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཟུར་)

༢༠༠༧།༤།༡ ནས་༢༠༠༩།༤།༢ བར།

༡༣༽ ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། ༢༠༠༨།༡༡།༥ ནས་མུ་མཐུད།

༡༤༽ ཁྲི་ཀ་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། ༢༠༠༣།༡༠།༡། ནས་ ༢༠༠༩།༡།༢༧ བར།

༡༥༽ ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། ༢༠༠༩།༡།༢༨ ནས་མུ་མཐུད།

༡༦༽ བྱ་གཞུང་སྐལ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས། ༢༠༠༩།༣།༩ ནས་ ༢༠༠༩།༦ བར།

རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང༌། སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོའི་ཆིབས་བསྒྱུར། ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་དང་ཐོག་མར་མཇལ་འཕྲད། སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་གཞན་དོན་གྱི་མཛད་པ་རང་ཆས་སུ་བསྐྱངས་པས་མཚོན། སྐབས་དེའི་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་བཅས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ།

ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་ན་རིམ་ནས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང་བསྙེན་རྫོགས་སོགས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་མཛད་སྒོ་ཕལ་ཆེ་བ་རྣམས་སྨོན་ལམ་སྟབས་བསྟུན་གྱིས་ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་གནང་སྲོལ་ཡོད་པར་མ་ཟད། དད་ཅན་གཏོང་ཕོད་ཅན་འབྱོར་ལྡན་ཁག་ནས་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་བཞིན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྨོན་ལམ་ཚོགས་མགོན་དུ་གདན་ཞུ་ཞུ་བའི་སྐབས་བཅས་སུ་གཙུག་ལག་ཁང་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དུ་སྤོ་བཞུགས་གནང་གི་ཡོད། དེ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ལོ་རེར་སྨོན་ལམ་ཞག་ཉེར་གཅིག་རེད། སྨོན་ལམ་སྐབས་ལྷ་ས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་འགྲོ་དགོས། ངོས་རང་ཐེངས་དང་པོ་སྨོན་ལམ་ལ་འགྲོ་སྐབས་བླ་བྲང་སྟེང་གི་ཁང་གཉེར་ཤར་རྩེ་ལགས་ཡིན་ནམ། བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་སུ་རུང་ཞིག་རེད། ཁོང་གཉིས་ཀ་རྒྱ་གར་ལ་འབྱོར་ནས་གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་ཞུས་རྗེས་གྲོངས་པ་རེད། དེ་སྐབས་ཞག་པོ་བཅུ་གྲངས་ཤིག་སྡོད་རིང་ཞེ་པོ་ཞིག་འཁྲབ་པ་ཡིན། དེ་དུས་བླ་བྲང་སྟེང་གི་གད་པ་རྣམས་ཀྱང་ངོ་ཤེས་ཆགས། གད་པ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་རྩེད་མོ་མང་པོ་རྩེ་གི་ཡོད། དེའི་ནང་གི་གད་པ་མིང་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། གཟུགས་པོ་གཏེ་རིལ་ཞིག་ཡོད། ཁོ་གྲྭ་ལོག་དཔེ་ཆ་བལྟས་མྱོང་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཁ་དོག་དཀར་དམར་གྱི་རྟགས་གསལ་ཕྲན་བུ་གཏོང་ཤེས་ཀྱི་འདུག ཁོས་ངོས་ལ་ཁ་དོག་དཀར་དམར་གྱི་རྟགས་གསལ་བཏང་བྱུང་ཡང༌། དེ་དུས་ངོས་ཀྱིས་ཁ་དོག་དཀར་དམར་བསླབ་མེད་སྟབས། ང་རང་ནད་མི་ཐེག་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་གསལ་པོ་དྲན་གྱི་འདུག དེ་མིན་ད་དུང་གད་པ་ཁ་ཤས་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེ་པ་ཡིན།

དེའི་ལོ་གཉིས་པ་དེ་ཡིན་ནམ། གང་ལྟར་ཐེངས་རྗེས་མ་དེ་འགྲོ་སྐབས་གད་པ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་མཐོང་རྒྱུ་མི་འདུག ཁོ་ཚོ་གང་དུ་ཡོད་མེད་དྲིས་པར། ཁོ་ཚོས་རྐུན་མས་རྐུས་བྱས་ཕྱིར་འབུད་བཏང་བ་རེད་ཟེར་གྱི་འདུག བླ་བྲང་སྟེང་གི་གཟིམ་ཆུང་གི་ཐོག་ཁའི་སེང་གཡབ་དྲ་མའི་ནང་འཛུལ་ནས། ངོས་ཀྱི་སྡོད་སའི་གཟིམ་ཆུང་ནང་གི་གསེར་གྱི་སྟེགས་ཁེབས་ཚགས་ལྡན་ཆ་ཚང་གཅིག་དང༌། དེ་མིན་དངོས་རིགས་གང་འཚམས་བོར་བརླག་སོང་ཞིང༌། རྗེས་སུ་གད་པ་དེ་དག་ཡིན་པ་ཁུངས་རྩད་ཐུབ་པ་རེད། ངོས་ཀྱི་རྩེད་མོ་རྩེ་རོགས་དེ་ཚོ་རྗེས་སུ་རྐུན་མ་ཆགས་པ་རེད། གད་པ་དེ་ཚོའི་ནང་གི་གཅིག་ལ་ཁ་ལེབ་པ་ཟེར་གྱི་ཡོད། གད་པ་དེ་ཚོས་རྐུན་མ་རྐུ་སྐབས་ཁོ་ལྷ་སར་བསྡད་མེད་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་ཁོས་ཐེ་ཇུས་མ་བྱས་པ་ཇི་ལྟར་ཡང༌། ཁོ་པས་ཤེས་རྟོགས་མ་བྱུང་བར་བརྟེན་རྗེས་སུ་ཁོ་རྩེ་ལྟག་སྒོ་རྒྱབ་ཀྱི་ཁང་གཉེར་དུ་བསྐོས་སོང༌། ཁོ་ལ་སྒྲུང་ཡག་པོ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང༌། འཁྲབ་མཁས་པོ་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་ངའི་རྩེད་མོ་རྩེ་རོགས་རེད། མི་སྤུས་མ་ཤ་སྟག་ཡོད་རེད།” (བཞད་མོ་བཞད) ཅེས་གསུངས་ཤིང༌།

ྋགོང་ས་མཆོག་དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་པ་བོད་ཆུ་རྟ་ཆོ་འཕྲུལ་ཟླ་བའི་ཡར་ངོའི་ཚེས་བཅུ་ (༡༩༤༢།༢།༢༥) ཉིན་བསྐལ་བཟང་རྣམ་འདྲེན་སྟོང་གི་དབུས་ནས་པད་དཀར་ལྟར་བསྔགས་པ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་བཅོམ་ལྡན་འདས་སྐུ་དངོས་ཀྱིས་རབ་གནས་མཛད་ནས་རྣམ་དག་ཡེ་ཤེས་ཆོས་ཀྱི་དབྱིངས་སུ་སྟོན་པ་མཆོག་གི་གསང་གསུམ་དང་དབྱེར་མེད་རོ་གཅིག་ལྟར། གངས་ཅན་སྐྱེ་རྒུའི་བསོད་ནམས་གསེར་གྱི་ཤིང་རྟས་གདན་དྲངས་པའི་མཆོད་ཡུལ་ཞིང་མཆོག་བླ་ན་མེད་པ་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་ཇོ་བོ་ཤཀྱཱ་མུ་ནེའི་སྤྱན་སྔར། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་ཐུབ་དབང་རྟ་ཟུར་མ་དང༌། འདུལ་བ་ལུང་སྡེ་བཞིའི་གླེགས་བམ། རྗེའི་སྐུ་བརྙན་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་ཁ་མ། སྒྲོལ་མ་གླིང་དགའ་མ་བཅས་གདན་དྲངས་ཐོག ཇོ་ཁང་གིས་མཚོན་ལྷ་ཁང་སྟེང་ཤོད་བར་གསུམ་དུ་མཆོད་རྫས་རྒྱན་འགྲེམས་དང༌། མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ལྔ་སྟོང་ཚར་འབུལ་བཤམས་ཐོག ཇོ་བོའི་གཟིམ་སྒོའི་འགག་པང་གཅལ་སྟེང་གི་གཟིམ་སྒོའི་གཡས་ཕྱོགས་སུ་ྋགོང་ས་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་ཆེན་པོའི་བཞུགས་ཁྲི་དང༌། གཡོན་ཕྱོགས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་པཎྜི་ཏའི་བཞུགས་ཁྲི་ཞལ་སྤྲོད་དང༌། གཞན་ཡང་ལས་གྲལ་བ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་སོ་སོའི་མཚན་གནས་བཞིན་ཁྲི་སྟན་སོགས་གྲ་སྒྲིག་ཞུ་སྒོ་མཐའ་དག་ལེགས་པར་གྲུབ་ཅིང༌། ཚེས་ ༡༠ གཟའ་སྐར་འབྱུང་འཕྲོད་ཀྱི་སྦྱོར་བ་མཆོག་ཏུ་བཟང་བའི་ཉིན་སྔ་དྲོ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཡང་སྟེང་ནས་རྨེ་རུ་བས་དུང་རྒྱའི་སྙན་སེང་དང༌། གར་པས་རོལ་ཆ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་གྱིས་སྐབས་དབྱེ་ཞིང༌། སྲིད་ཞིའི་འདྲེན་མཆོག་པད་དཀར་འཆང་བ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་ནས་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་བརྒྱུད་ཁྱམས་ར་དང༌། སེང་ལྡེང་སྒོ་མོ་བཅས་ཕེབས་ལམ་རྣམས་ལ་ཞབས་རས་དང༌། སྤྱན་འདྲེན་རྒྱ་གླིང༌། རིན་རྒྱན་སྤོས་འཛིན་པས་སྤོས་སྣེ་བཅས་ཀྱིས་སྔུན་བསུས་ཏེ། ྋགོང་ས་མཆོག་བཀའ་བློན་བགྲེས་པ་དང༌། རིན་རྒྱན་ཁྲི་པས་ཕྱག་འདྲེན་གྱིས་གདན་ཞུ་ཞུས་ཏེ་ཇོ་བོའི་གཟིམ་སྒོའི་འགག་པང་གཅལ་སྟེང་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་ཇོ་བོ་ཤཀྱཱ་མུ་ནེར་ནང་མཛོད་སྣ་ལྔའི་སྙན་དར་སྨོན་ཚིག་ཅན་དང༌། བཟང་གོས་ལས་གྲུབ་པའི་ན་བཟའ་ཆ་ཚང༌། ཐུབ་དབང་རྟ་ཟུར་མ་དང༌། འདུལ་བའི་གླེགས་བམ། རྗེའི་སྐུ་བརྙན་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་ཁ་མ། སྒྲོལ་མ་གླིང་དགའ་མ་སོ་སོར་སྙན་དར་བཅས་འབུལ་གནང་མཛད།

དེ་ཡང་སྐྱེས་རབས་ལས། “བཙོན་ར་འདྲ་བའི་ཁྱིམ་ལ་ནི།། ནམ་ཡང་བདེ་བར་མ་སེམས་ཤིག། ཕྱུག་གམ་ཡང་ན་དབུལ་ཡང་རུང༌།། ཁྱིམ་ན་གནས་པ་ནད་དུ་ཆེ།། གཅིག་ནི་སྲུང་བས་ཉོན་མོངས་ལ།། གཉིས་པ་འཚོལ་བས་ཤ་ཐང་ངོ༌།། “ཞེས་དང༌། བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས་ཞུས་ལན་ནོར་བུའི་ཕྲེང་བ་ལེའུ་བཞི་པ་ལས། “སྡེ་སྣོད་གསེར་གྱི་ཁང་རབ་ཏུ།། ཚུལ་ཁྲིམས་མཛེས་པའི་གོས་ཀྱིས་བརྒྱན།། བསམ་གཏན་བདེ་བའི་ཟས་ཀྱིས་ཚིམ།། ཤེས་རབ་འོད་ཀྱིས་རབ་གཏམས་ནས།། བརྩོན་འགྲུས་ཡོན་ཏན་འཕེལ་བྱེད་གང༌།། ཐར་པའི་ལམ་ལ་འབད་བྱས་ནས།། གཏན་གྱི་འདུན་མ་མ་ཐོབ་བར།། ཅི་བསམ་ཉིད་ནས་འགྲུབ་པར་འགྱུར།།”1 ཅེས་གསུངས་ཤིང༌། འདུལ་འཛིན་ཀུན་གྱི་ཁྱུ་མཆོག་བརྟན་མཁས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་ཡོངས་སུ་མངའ་བ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་བར་མ་རབ་བྱུང་དང༌། དགེ་ཚུལ་གྱི་སྡོམ་བཞེས་དངོས་གཞིའི་གསོལ་འདེབས་སྙན་སེང་ཆེད་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་རྩེར་སོན་དང༌། རིན་ཆེན་དང་པོ་ལས་གྲུབ་པའི་ཞིང་ཁམས་རྒྱ་མཚོའི་བཀོད་པ་གསེར་ཞོ་བཅུ་གསུམ་གྱི་ཚོམ་བུས་བརྒྱན་པ། ཆོས་དུང་དཀར་པོ། གསེར་སྦྱངས་ཀྱི་འཁོར་ལོ་སོགས་དང༌། ལས་གྲལ་བ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བྱམས་པ་ལེགས་ཚོགས། ཤར་བྱང་གི་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས་སོགས་ལའང་སྙན་སེང་གི་ཚུལ་དུ་མཇལ་དར་འབུལ་དངོས་ཐོ་གཞུང་ནང་གསལ་བསྟར་འབུལ་རྗེས། ྋགོང་ས་མཆོག་ཇོ་ཁང་གི་འཁྲིས་ཚེ་དཔག་ལྷ་ཁང་དུ་ངང་ཙམ་སྐུ་བཞུགས་གནང་ཞིང༌། དེའི་རིང་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་དབུས་ལས་གྲལ་བ་བཅས་ནས་རྒྱུན་ཆགས་གསུམ་པ་སྔོན་དུ་གསུངས་ནས་གཏོར་མ་ཆ་བཞི་དང༌། ཕྱིར་བཅོས། སྤྱི་བཤགས་བཅས་གྲུབ་མཚམས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཇོ་བོའི་པང་གཅལ་སྟེང་སླར་ཡང་གདན་ཞུ་ཞུས། བདེ་སྟན་ཐོག་བཞུགས་ཞབས་འཁོད།

ཡོངས་རྫོགས་བསྟན་པའི་མངའ་བདག་བརྟན་མཁས་ཀྱི་དཔལ་ཡོན་རྨད་བྱུང་གནས་བརྟན་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཀུན་གྱི་ཁྱུ་མཆོག་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་སྟག་བྲག་ངག་དབང་གསུང་རབ་མཐུ་སྟོབས་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་གིས་མཁན་སློབ་སྦྲགས་མ་དང༌། ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པའི་ཁྱུ་མཆོག་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེས་དུས་གོ་བ། ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པའི་རྒྱན་གྱུར་མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་རབ་བྱུང་ཞུ་བའི་གྲོགས་དན། སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བྱམས་པ་ལེགས་ཚོགས་ན་བཟའ་གོས་ཚགས་པ། གཞན་ཡང་ལས་གྲལ་ཁ་སྐོང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཤར་བྱང་གི་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས་སོགས་དད་པའི་དགེ་འདུན་གྲངས་ཚང་བའི་དབུས་སྔ་དྲོ་ཉི་ཤར་བདུད་རྩི་ཐུན་མཚམས་སུ། རབ་བྱུང་སྒྲུབ་པའི་སྦྱོར་བ་ལ་བར་མ་རབ་བྱུང་དང༌། ཚིགས་སྔ་མ་དགེ་ཚུལ་གྱི་བསླབ་སྡོམ་རྣམ་པར་དག་པའི་ནོར་བུས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཐུགས་ཀྱི་རྒྱ་མཚོ་ཕྱུར་བུར་གཏམས། དེ་ཡང་ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོས། “སྲིད་འབྱོར་གློག་གི་བུ་མོ་གར་མཁན་མ།། སྡུག་བསྔལ་མུན་པར་མལ་ཆའི་མཚང་རིག་སྟེ།། འཁོར་བ་མཚན་མོའི་ཐང་ལས་ངེས་འབྱུང་བའི།། ཚངས་སྤྱོད་དཔལ་གྱི་སྐྱ་རེངས་དང་པོ་ཤར།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྔོན་ཚེ་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཟས་གཙང་སྲས་མཆོད་རྟེན་རྣམ་དག་གི་དྲུང་དུ་རབ་ཏུ་བྱུང་བ་དང་ཀུན་ནས་མཚུངས་པར་ལྷ་དང་བཅས་པའི་འགྲོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་བསོད་ནམས་ཀྱི་ཞིང་མཆོག་ངུར་སྨྲིག་གི་རྒྱལ་མཚན་འཛིན་པ་ཀུན་ཀྱི་བླ་ན་མངོན་པར་མཐོ་བའི་དཔལ་མགོན་དུ་བཞེངས། ས་ག་ལྷས། “དེ་ལྟར་དགེ་ཚུལ་བྱས་མ་ཐག། འདི་ལ་ཁྱིམ་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱིས།། ཕྱག་འཚལ་སྨོན་པར་འགྱུར་བ་སྟེ།། གང་ཕྱིར་ཁྱིམ་གྱི་འཆིང་གྲོལ་ཕྱིར།། ཚུལ་ངན་རབ་རིབ་མུན་གསལ་ཏེ།། ངུར་སྨྲིག་གོས་མཆོག་འཛིན་པ་ཡི།། ཉི་མ་ཤར་ལྟར་ལྷང་ངེ་ནི།། ཕུལ་ཕྱིན་དེ་ནི་ཤིན་ཏུ་མཛེས།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དང༌། དེ་འཕྲལ་ཐུན་མོང་གི་སྣང་ངོར་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་གི་ཡང་སྟེང་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་གར་གྱི་རོལ་ཆ་རྡ་མ་སོགས་འབུད་བརྡུངས་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས་སྙན་པར་གྲགས་ཤིང༌། ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་སྣང་ངོར་ཕྱོགས་བཅུའི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་དང༌། དཀར་ཕྱོགས་སྐྱོང་བའི་ལྷ་རྣམས་ཀྱིས་ལེགས་སོའི་ཤིས་བརྗོད་མེ་ཏོག་གི་ཆར་པ་ཆེན་པོ་འབབ་པར་མཛད། མཇུག་ཆོག་གཏང་རག་ཏུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཇོ་བོ་ཆེན་པོར་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་ནང་མཛོད་སྣ་ལྔའི་སྙན་དར་དང༌། བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས་རྫས་བརྒྱད་སོགས་འབུལ་གནང་མཛད་ཅིང༌། དེ་བཞིན་མཁན་ཆེན་འདུལ་བ་འཛིན་པ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་དང༌། གསེར་སྲང་ཉི་ཤུ་རྩ་ལྔ་ལས་གྲུབ་པའི་མཎྜལ་ཚོམ་བུ་སྣེ་འདོགས་ཅན་དང༌། དངུལ་ཚ་གསེར་ཅན་གྱི་རྫས་བརྒྱད། གསེར་སྲང་བརྒྱད་ཡོད་ཀྱི་ཐུམ། རྒྱ་དངུལ་རྟ་རྨིག་མ་བཞི། བཟང་གོས་ཡུག་ཆེན་ལྔ་བཅས་ལེགས་འབུལ་མཛད། གཞན་ཡང་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ། ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས་སོགས་ལས་གྲལ་བ་སོ་སོར་གོ་བབ་ཀྱི་སྐུ་ཡོན་གཞུང་ཁྲ་ནང་གསལ་གཟབ་རྒྱས་འབུལ་གནང་རྗེས། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆེད་དུ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཐུབ་དབང་གི་བསྟོད་པ་སྐབས་གསུམ་མའི་ལྗགས་ལུང་འབུལ་གནང་གྲུབ་བསྟུན། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད། དེ་འཕྲལ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་སོགས་ལས་གྲལ་བ་སོ་སོས་གུས་ཕྱག་གི་སྒོ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ལེགས་འབུལ་མཇལ་དར་དང༌། མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་བསྟར་འབུལ་མཛད། དེ་མུར་གཞུང་ཞབས་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་སྤྱི་ནས་རྟེན་འབྱུང་ལེགས་འབུལ་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་དང༌། མཎྜལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན། དངུལ་དཀར་སྲང་ལྔ་བཅུའི་ཐུམ་བུ། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེར་ཡང་རྟེན་གསུམ་མཇལ་དར་དང༌། འབུལ་དངོས་བཅས་བསྟར་རྗེས་སྲིད་ཟུར་གླང་མདུན་གུང་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། ཛ་སག་དང་དར་ཧན། ཏཱ་བླ་མ། ཐའི་ཇི། ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། ཕོགས་མདའ་རྩིས་ཕྱག་སྲས་རྣམ་པས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པ་དང༌། བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་གི་སྐུ་ཚབ། རྣམ་གྲྭ་ལས་སྣེ། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱི་སློབ་དཔོན་དང་ལས་སྣེ་བཅས་སོ་སོ་ནས་ལེགས་འབུལ་རྟེན་གསུམ་མཇལ་དར་འབུལ་བཞེས་གྲུབ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟེང་ཤོད་ལྷ་ཁང་ཁག་ལ་གནས་གཟིགས་གནང་བར་ལྷ་ཁང་སོ་སོའི་རྟེན་ཁག་ལ་ཐུགས་སྨོན་སྙན་དར་མཁན་དྲུང་རྣམས་ནས་རིམ་འབུལ་ཞུས། སྤྱན་རྒྱ། སྤོས་འཛིན། ཕྱག་འདྲེན་སོགས་གོང་བཞིན་ཐོག་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་བརྒྱུད་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་ཕྱིར་ཕེབས་ྋཞབས་སོར་འཁོད།

ཚེས་ ༡༡ (༡༩༤༢།༢།༢༦) ཉིན་གཞུང་གནས་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་རབ་བཞེས་ལེགས་འབུལ་དགྱེས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་བསྟར་འབུལ་སླད་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་སྤོས་སྣེ་དང༌། ཞབས་རས། སྤྱན་རྒྱ། རིན་རྒྱན་སྤོས་འཛིན་པ་དང༌། ཕྱག་འདྲེན་པ་བཅས་ཀྱི་སྲི་ཞུ་བཀུར་བསྟི་ཆེན་པོས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་ནས་གདན་ཞུས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིསྋགོང་ས་མཆོག་ཨེ་ཝཾ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་བསྟུན་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་སོ་སོ་ནས་མཇལ་དར་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འབུལ་གནང་རྗེས་བཞུགས་ཞབས་འཁོད། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་རིན་རྒྱན་ཁྲི་པ་དང༌། དེའི་གཡས་གཡོན་དུ་རིན་རྒྱན་པ་བྱིངས། དེའི་རྒྱབ་ཏུ་སྐུ་བཅར་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་དཔོན་དང་དབུ་མཛད་གསུང་བཟང་བ་བཅས་ལངས་སྟབས་སུ་གནས་མུར། སྐྱབས་འགྲོ་སེམས་བསྐྱེད་སྔོན་དུ་བཏང་བའི་སྒོ་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་རྟགས་རྫས་བརྒྱད་དང༌། རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་རྣམས་འབུལ་ཚིག་རྟ་དབྱངས་ཅན་གྱི་ཚིག་མཚམས་སོ་སོར་རེ་རེ་བཞིན་རིན་རྒྱན་ཁྲི་པས་ཕུལ། བསྟན་འབར་མ་དང་ཤིས་བརྗོད་མེ་ཏོག་གི་ཆར་ཕབ། གསོལ་འབྲས་སོགས་རིམ་བཞིན་ཕེབས། གར་དང་པོ་དང༌། འབྲས་གླིང་བས་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་བརྒྱད་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་འབུལ་ཞུས། དེ་ནས་གཞུང་གནས་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་རབ་བཞེས་ཀྱི་གཏང་རག་ལེགས་འབུལ་ཆེད་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་ཞིང་ཁམས་རྒྱ་མཚོའི་བཀོད་པ་མཚོན་བྱེད་དངུལ་ཚ་གསེར་མའི་མཎྜལ་ཚོམ་བུ་ཅན་ལྷ་གོས་ནང་མཛོད་དཀར་གཙང་གིས་བཏེགས་པར་མཛད་པའི་གཡས་ཕྱོགས་བཀའ་བློན་བགྲེས་པ་དང༌། གཡོན་ཕྱོགས་སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་གཞོགས་འདེགས་ཞུས། སྤྱིར་འཕགས་པ་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་ཐུགས་བསྐྱེད་ཚུལ་དང༌། རྒྱལ་བློན་པཎ་གྲུབ་དུ་མའི་རྣམ་པས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་འགྲོ་དོན་མཛད་ཚུལ། ཡང་སྒོས་རྗེ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་ནས་བཟུང་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པའི་ཕྲེང་བར་བྱོན་ཚུལ། སྐབས་དོན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་གསུང་ཐུགས་ཀྱི་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་ད་ལམ་ཚིགས་སྔ་མ་དགེ་ཚུལ་རབ་བྱུང་གི་བསླབ་སྡོམ་བཞེས་ནས་བསྟན་འགྲོ་ཡོངས་ལ་བཀའ་དྲིན་རྨད་དུ་བྱུང་བར་བསྟོད་ཅིང་བསྔགས་པར་མཛད་ཐོག སླད་མའི་ཆར་ཡང་བདག་ཅག་ཁ་བ་རི་པའི་བསྟན་དང་འགྲོ་བའི་མགོན་དུ་ྋཞབས་པད་བསྐལ་བརྒྱར་བརྟན་ཅིང༌། རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་འཕྲིན་མཁའ་ཁྱབ་ཏུ་སྐྱོང་བའི་གསོལ་འདེབས་མཎྜལ་ལྗགས་བཤད་ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བ་འབུལ་གནང་དང་འབྲེལ་ལྷ་གོས་ནང་མཛོད་རྩེར་སོན་དང༌། རིན་ཆེན་གཉིས་པ་ཚ་གསེར་མའི་མཎྜལ་སྣེ་འདོགས་ཅན་དང༌། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་འབུལ་དངོས་ཀྱི་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱ་ཆེ་སྤྱན་ལམ་དུ་བསྟར། དེའི་མུར་བཀའ་བློན་བགྲེས་པས་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་མཁན་ཆེན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། ཤར་བྱང་གི་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས། སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བྱམས་པ་ལེགས་ཚོགས་སོགས་ལས་གྲལ་བ་རྣམས་ལ་གཞུང་གནས་ཀྱི་ལེགས་སྐྱེས་མཇལ་དར་རྟེན་གསུམ་དང༌། དངོས་རིགས་བཅས་ཐོ་གཞུང་ནང་གསལ་བསྟར་འབུལ་མཛད། སྲིད་ཟུར་གླང་མདུན་ཀུན་དགའ་དབང་ཕྱུག་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། ཀུན་བདེ་གླིང༌། སྡེ་དྲུག་སོགས་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཁག གཞན་ཡང་སྤྲུལ་སྐུ་རྣམ་གསུམ་གྱིས་མཚོན་སྤྲུལ་སྐུ་ཆེ་ཁག རྒྱལ་ཡབ་གུང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། ཛ་དར་ཏཱ་ཐའི། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་ལས་སྣེ། རྩེ་ཤོད་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་ནས་གོ་བབ་ཀྱི་མཇལ་དར་ཕུལ་བར་ཕྱག་དབང་སྩལ།

སྐབས་འདིའི་མཛད་ཆེན་རྗེས་འབྲེལ་དམིགས་བསལ་འཕར་མའི་རྩེ་ཤོད་ཞབས་གསར་བ་ཁག་གི་གསར་མཇལ་ཞུ་མི་སོ་སོ་ནས་རྟེན་གསུམ་མཇལ་དར་འབུལ་དངོས་བསྟར་བར་ཕྱག་དབང་སྩལ། གདན་སའི་རིགས་ལམ་སྨྲ་བ་གཉིས་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ཀྱི་དཀའ་གནད་ལ་བརྟག་ཅིང་དཔྱད་པའི་བགྲོ་གླེང་གི་མཆོད་སྤྲིན་སྤྲོས། གཞན་ཡང་གར་གཉིས་པ་དང༌། དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་འགྲེམས། བགྲོ་གླེང་པའི་ཤིས་བརྗོད་མཇལ་ཁ་སོགས་སྟོན་ཆེན་རྒྱས་པའི་ལམ་ལྟར་སྐབས་འདིའི་མཛད་སྒོ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་ལེགས་པར་གྲུབ་སྟེ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ཨེ་ཝཾ་ནས་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དུ་གདན་ཞུ་ཞུས།

ཚེས་ ༡༢ (༡༩༤༢།༢།༢༧) ནས་བཟུང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་བླ་བྲང་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་ལེགས་འབུལ་དཀར་སྤྲོ་དང༌། དེ་རྗེས་རིམ་བཞིན་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་སྟག་བྲག་བླ་བྲང༌། རྩེ་ཤོད་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ། བླ་བྲང་ཆེ་ཁག སྡེ་དཔོན་ཁག ཕྱོགས་མཐའི་རྫོང་གཞིས་ཁག་གི་འཐུས་མི་སོགས་ནས་སྔར་ལམ་རབ་བཞེས་མཛད་སྒོའི་རྟེན་འབྱུང་ལེགས་འབུལ་གྱི་མཛད་སྒོ་ཉིན་བསྟུད་དུ་བསྐྱངས།

གོང་གསལ་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཟིན་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ལོ་འདིར། ཀུན་བདེ་གླིང་རྟ་ཚག་ཧོ་ཐོག་ཐུ་གདན་སར་སློབ་གཉེར་གྲུབ་སྟེ་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་གྲྭ་སྐོར་མཚན་རྟགས་བཞེས་རྒྱུའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཇི་ལྟར་གསོལ་བ་བཏབ་པ་ལྟར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུར་གསུང་ཆོས་ར་བར་བཞུགས་ཁྲིའི་སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་རྒྱན་བཞི་མཚལ་ཀའི་ཡོལ་བ་དང༌། ཀ་ཐུམ། ཀ་འཕན། གོས་རྒྱ་སེའི་བླ་བྲེ། དྲུའུ་རྩེ་མཚལ་ལྗང་གི་གཤམ་བུ། དངུལ་གསེར་ཚགས་ཅན་གྱི་ཁྲི་ཅོག་དང་བཞུགས་ཁྲི། གོས་རྙིང་མ་ཚོན་ཁྲའི་བཞུགས་གདན་དང༌། སློང་ཁྲ། སྟན་དཀར་རྡོ་རྗེ། སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་ཞལ་ཐང༌། གཞན་ཡང་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་མཚོན་རྒྱལ་སྤྲུལ་ཁག གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲའི་བཞུགས་གདན་སོགས་གྲལ་གནས་གོ་བབས་ཇི་བཞིན་སྔོན་ཚུད་ནས་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོས་འཐུས་ཚང་གོ་སྒྲིག་ཞུས་ཤིང༌།

ཆིབས་བསྒྱུར་དངོས་གཞི་བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༥ (༡༩༤༢།༣།༢) ཞོགས་པ་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་རྩེ་མོའི་ཡང་སྟེང་ནས་རྨེ་རུ་བས་དུང་རྒྱའི་སྙན་སེང་དང༌། གར་པའི་ཕེབས་བརྡ་དང་བསྟུན། སྨོན་ལམ་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཛ་སག་སེར་སྐྱ་གཉིས་དང༌། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས། ལྷ་གཉེར། ཚོགས་མགོན་གདན་ཞུའི་སྦྱིན་བདག་ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བཅས་ནས་སྤོས་སྣེ་དང༌། སྤྱན་རྒྱ་སྤོས་འཛིན། ཞབས་རས་བཅས་ཀྱིས་སྔུན་བསུས་ཤིང༌། ཞབས་པད་བགྲེས་པ་དང༌། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་ཕྱག་འདྲེན་ཞུས་ཐོག་དབུ་གདུགས་དང༌། རྨ་བྱ་སྒྲོ་གདུགས་བཅས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་ནས་ཨེ་ཝཾ་ཚོམས་ཆེན་གཞུང་སྒོའི་མདུན་བརྒྱུད་གསུང་རའི་གསང་སྒོ་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པའི་སྐབས་སུ། འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་དམིགས་བརྩེ་མའི་རྒྱང་འཐེན་དབུ་སྐུལ་མཚམས་གསུང་ཆོས་ར་བའི་པད་གདན་བང་རིམ་དང་པོའི་སྟེང་བཞུགས་ཁྲིའི་གཡས་ཕྱོགས་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས། གཡོན་ཕྱོགས་སྲིད་ཟུར། ཞབས་པད་རྣམ་པ། ྋརྒྱལ་བའི་ཡབ་ཡུམ། རྒྱལ་སྤྲུལ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྣམ་པ། བང་རིམ་གཉིས་པའི་མདུན་ངོས་འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་དང༌། ཆོས་དབྱངས་དབུ་མཛད་འདོན་བཟང་པ་རྣམས་དང༌། སྤྲུལ་སྐུ་རྣམ་གསུམ། གཞུང་ཞབས་ཛ་ཐའི་ཏཱ་གསུམ། ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། བང་རིམ་གསུམ་པར་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་དང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་བཅས་ཀྱི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། སྤྲུལ་སྐུ་འབྲིང་ཆུང་ཁག གཞུང་ཞབས་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་བྱིངས། ལྷ་རམས་དམ་བཅའ་བ་དགེ་བཤེས་ཁག གསུང་རའི་རྡོ་གཅལ་མཐིལ་དུ་བསླབ་གསུམ་ལྡན་པའི་དགེ་འདུན་ཚོགས་མང་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་བརྒལ་བ་གུར་ཀུམ་གྱི་མེ་ཏོག་གཅལ་དུ་བཀྲམས་པ་ལྟ་བུས་གང་བ། དེ་བཞིན་ལྷ་ཞོལ་ཁུལ་གཉུག་མར་གནས་པ་དང༌། ཕྱོགས་མཐའ་ནས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་མཇལ་བ་དང༌། མཆོད་འབུལ་དུ་བཅར་བའི་ཕྱོགས་འགྲུལ་དང༌། ཉེ་སྐོར་གྲོང་གསེབ་པ་སོགས་སེར་སྐྱ་མི་མང་དུ་མས་ཞལ་མཇལ་གསོལ་འདེབས་ཞུ་བཞིན་པ་བཅས་ཚང་མ་སྐུ་བཞེངས་ཀྱིས་གུས་འདུད་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། ཞབས་པད་བགྲེས་པས་གཞུང་གནས་ཀྱི་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་དང༌། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཤེར་སྙིང་དང༌། བླ་བརྒྱུད་གསོལ་འདེབས་དབུ་བསྐུལ་དང་བསྟུན་ཚོགས་མང་ནས་འུར་འདོན་དང༌། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་གསོལ་འདེབས་མཎྜལ་འདོན་སྐུལ་ལྟར་ཚང་མས་མཎྜལ་ཕུལ། དེ་ཡང་རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས། “ཕས་རྒོལ་གླང་པོ་དྲེགས་པའི་ཀླད་འགེམས་ཤིང༌།། ལེགས་བཤད་སྒྲ་ཆེན་འཁོར་དབུས་བསྒྲགས་པ་ཡིས།། སྨྲ་བ་ངན་པའི་ཝ་སྐྱེས་མཐར་མཛད་པའི།། མི་འཇིགས་བཞི་ལྡན་མི་ཡི་སེང་གེ་ཁྱོད།།” ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སེམས་བསྐྱེད་སྔོན་འགྲོའི་གསུང་བཤད་དང་འབྲེལ་དངོས་གཞི་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞིའི་གསུང་ཆོས་སྒྲ་དག་གསལ་གསུམ་ཐོགས་མེད་དུ་སྩལ་བས་ཆོས་ཞུ་བ་སེར་སྐྱ་ཚང་མས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་ཟབ་རྒྱས་གསུང་གི་བདུད་རྩི་གསར་པའི་བགོ་སྐལ་ཐོག་མར་ཐོབ་པས་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པར་གྱུར།

རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་ཕེབས། སྐབས་དེར་གཞུང་བསྟེན་དགྲ་ལྷའི་གཙོ་བོ་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་སྐུ་ཕེབས་ཀྱིས་གསུང་རའི་གྲལ་དཀྱིལ་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུ་མདུན་དུ་ཕེབས་ཏེ་པད་འབུལ་དགུ་འཆམ་དང་འབྲེལ་མཇལ་དར་རྟེན་གསུམ་དང༌། ཞལ་ཇ་འདེགས་འབུལ། གསང་ལུང་འབུལ་གནང་ཟིན་མཚམས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་མུ་མཐུད་གསུང་ཆོས་མཇུག་སྐྱོང་ཐོག དགེ་འདུན་རྣམས་ནས་ཐོས་བསམ་བཤད་སྒྲུབ་དང༌། བསླབ་གསུམ་ཉམས་ལེན་གོང་སྤེལ་གནང་དགོས་པ་སོགས་ཀྱི་བླང་དོར་བཀའ་སློབ་རིམ་པ་གསལ་རྗེན་དུ་བསྩལ་ཐོག བསྟན་པ་རྒྱས་པ་དང༌། འགྲོ་བ་བདེ་བ། ལྷག་པར་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་བསྙེན་བཀུར་སྦྱིན་བདག་འདས་གསོན་སེར་སྐྱ་སྤྱི་དང༌། གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པ་ཆེན་པོའི་གཞུང་ཞབས་སྡེ་སྲིད་བཤད་སྒྲ་དཔལ་འབྱོར་རྡོ་རྗེ་དང༌། བཀའ་བློན་བླ་མ་བྱམས་པ་བསྟན་དར་སོགས་བསྟན་སྲིད་ཞབས་འདེགས་ཞི་དྲག་ཞུ་སྒོ་གང་སར་ལྷག་བསམ་ཟལ་ཐོན་ཅན་རྣམས་ཀྱི་མཚན་སྨོས་དང་འབྲེལ་ལྗགས་བསྔོ་ཐུགས་སྨོན་ཟབ་རྒྱས་གནང༌། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་གཏང་རག་མཎྜལ་དང༌། བསྟན་འབར་མ། ཤིས་བརྗོད་བཅས་གྲུབ་མཚམས་གསུང་རའི་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲོལ།

དེ་ཡང་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་སྐུ་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་འཁྲུལ་བྲལ་དུ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ནས་རྒྱ་ཆེའི་མང་ཚོགས་ཁྲི་སྟོང་མང་པོར་ཁྲོམ་ཆོས་སུ་གནང་བའི་གསུང་ཆོས་དང་པོ་དེ་ཡིན་པར་མ་ཟད། དགུང་གྲངས་བརྒྱད་ལ་ཕེབས་མ་ཐག་པའི་མཆོག་སྤྲུལ་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བར་བརྟེན་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་དང་སྐུ་བཅར་ཞབས་ཞུ་བ་རྣམས་ཅུང་ཟད་ཐུགས་འཚབ་བྱུང་ཡོད་ན་ཡང༌། མགོན་པོ་གང་ཉིད་འཕགས་མཆོག་ཕྱག་ན་པད་མོ་སྐུ་གཞོན་ནུའི་རྣམ་པར་རོལ་ཞིང༌། ཐུགས་བསྐྱེད་དམ་བཅའ་བཙན་པོའི་ཐུགས་སྟོབས་ཞུམ་པ་མེད་པར། ཟབ་གསལ་གསུང་གི་བདུད་རྩི་སྐྱེ་རྒུའི་རྣ་བའི་གསོས་སུ་སྨིན་ཅིང༌། ངོ་མཚར་དད་པའི་མཆི་མ་ལྷུང་ལྷུང་དུ་བབས་པ་བྱུང༌།

དེ་ཡང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་རྣམ་ནང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་བཀའ་གནང་གསལ། “ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༥ (༡༩༤༢།༣།༢) ཉིན་ཀུན་གླིང་རྟ་ཚག་ཧོ་ཐོག་ཐུའི་མཚན་རྟགས་དང་འབྲེལ། ངོས་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་དབུར་བསྐྱོད་དགོས་པར། སྔ་དྲོ་གསུང་ཆོས་ར་བར་དགེ་འདུན་ཁྲི་ཕྲག་ཚོགས་པའི་མདུན་སར་སྔོན་འགྲོའི་ཆོས་བཤད་དང་འབྲེལ་སྐྱེས་རབས་སོ་བཞི་པ་བཤད་རྒྱུ་སོགས་འདི་དང་འདི་ལྟ་བུ་བགྱི་རྒྱུ་དང༌། ཕྱི་དྲོ་སྨོན་ལམ་དུ་བསྟན་འབར་མ་དང༌། བདེ་བ་ཅན་གྱི་སྨོན་ལམ་མཐུན་འགྱུར་འདོན་སྟངས་སོགས་སྔ་ལོ་ནས་བཀའ་སློབ་ལྟར་སྦྱོང་བརྡར་བགྱིས་འབྲས་ལེགས་ལམ་བྱུང་བར་མཛད་སྒོ་གྲུབ་མཚམས་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེས་ཁོང་གི་ཀློག་གི་སློབ་དཔོན་རྒྱུད་སྟོད་ཕུ་ཁང་དགེ་བཤེས་ངག་དབང་ལྷུན་གྲུབ་ལ་གནས་སྐབས་གཅིག་གི་རིང་ཁུར་སང་སོང་ཞེས་གསུང་འདུག་པ་ལྟར་ན། འདི་ཉིན་ཕྲན་ནས་མང་ཚོགས་ལ་ཆོས་བཤད་བགྱི་བའི་ཐོག་མ་ཡིན་པས་ཐུགས་ཁྲལ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད་ཚོད།”2 ཞེས་གསལ།

དེ་རྗེས་གུང་ཚིགས་ཚོགས་མགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུར་མཆོད་རྫས་རྒྱན་འགྲེམས་དང༌། བཞུགས་ཁྲི་སྒྲོན་རྒྱག་སོགས་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུ་སྒོ་ཁག་མཛད་སྒོ་རྒྱས་པའི་ལམ་ལྟར་ཁུངས་སོ་སོས་སྔོན་ཚུད་གོ་བསྒྲིགས་ཞུས་པ་དང༌། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བས་འཐུས་ཚང་བྱུང་ཡོད་མེད་གཟིགས་ཞིབ་ནན་ཏན་གནང༌། མཛད་སྒོ་དངོས་གཞིའི་དུས་ཚོད་ཐུགས་གཏན་སྔོན་འཁེལ་ལྟར། ཁྱམས་ར་མདོ་སྦུག་དང༌། གཙུག་ལག་ཁང་སྟེང་ཤོད་རྣམས་ལ་དགེ་འདུན་ཚོགས་དམངས་གུང་ཚིགས་ཀྱི་གསོལ་ཚོགས་ཚུགས། ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཁག་ཁྱམས་རའི་གདོང་གྲལ་གྱི་འགོ་སོ་སོར་ཞལ་སྤྲོད་ཀྱིས་བཞུགས།

འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ནས་གདན་ཞུའི་སྙན་སེང་དང་བསྟུན་རྩེ་མོའི་ཡང་སྟེང་ནས་རྨེ་རུ་བས་དུང་རྒྱའི་སྙན་སེང་དང༌། ཨེ་ཝཾ་ཡང་སྟེང་ནས་གར་རོལ་བས་ཕེབས་བརྡ་བཏང༌། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་དང༌། ཚོགས་མགོན་གདན་ཞུའི་སྦྱིན་བདག་ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུས་སྤོས་སྣེ་ཞུས། ཞབས་རས། སྤྱན་རྒྱ། རིན་རྒྱན་སྤོས་འཛིན་པ་བཅས་ནས་སྔོན་བསུས་ཤིང༌། བཀའ་བློན་བགྲེས་པ་དང༌། རིན་རྒྱན་ཁྲི་པ་གཉིས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕྱག་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་བརྒྱུད་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་དམིགས་བརྩེ་མ་རྒྱང་འཐེན་གསུང་སྐུལ་ཞུས་ཤིང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཁྱམས་རའི་བཞུགས་ཁྲི་ཆེན་མོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། ཞབས་པད་བགྲེས་པས་གཞུང་གནས་དང༌། ཚོགས་ཕེབས་སྦྱིན་བདག་ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ནས་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་ཞལ་འདོན་གསུང་སྐུལ་གནང༌། མགྲོན་ཆེས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་གསོལ་དཔོན་སྐུ་གཞོན་ནས་གསེར་ལྟིར་གདན་ཞུས་གདོང་གྲལ་དཀྱིལ་ནས་གསོལ་ཇ་ཕེབས། ཚོགས་ཕེབས་སྦྱིན་བདག་ཀུན་གླིང་ཛ་སག་མཛོད་པ་ནས་གསོལ་སེལ་ཞུས་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་བཅས་ལ་གསོལ་ཇ་བཏེགས་ཏེ་ཁྱམས་རའི་གསང་སྒོའི་འཁྲིས་སུ་ཕེབས་མཚམས་རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཆིབས་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་དང༌། གདན་སའི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར་རྣམས་ལ་གསོལ་ཇ་ཕེབས། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་གཉིས་དང༌། ཆབ་བདག་མ་རྒན་གཞོན་གཉིས་ནས་ཚོགས་དམངས་ཀྱི་གསོལ་ཇ་གདོང་གྲལ་བཞི་པོའི་ནང་འཁྲིད། ཁྱམས་རའི་ཚོགས་གཞུང་ལ་གསོལ་ཇ་བཏང༌། གསོལ་ཞུ་བ་ཨོ་ལོ་རྣམས་ནས་ཁ་རས་གསར་པ་དང༌། དངུལ་རྐྱན། ཟངས་རྐྱན་མཆུ་ལུང་ཅན་ལ་གསོལ་ཁེབས་རས་དཀར་རེ་བརྒྱབ་སྟེ་འདུས་མང་ལ་གུས་བཞིན་གསོལ་ཇ་བཏེགས།

ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ནས་གདོང་གྲལ་དབུས་སུ་སྐྱབས་ཐོ་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་མུར། ཐོབ་ཁུངས་འབྲས་གུང་རུ་ཁང་ཚན་དགེ་རྒན་ནས་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱིས་ཚོགས་ཕེབས་སྦྱིན་བདག་ཀུན་གླིང་མཛོད་པ་ཛ་སག་ངོ་ལས་ཁྱམས་རའི་གདོང་གྲལ་གཡས་གཡོན་དང༌། བར་སྐོར་བཅས་པའི་ཚོགས་གཞུང་སྤོས་སྐོར་དུ་བཅར། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོར་བརྟན་བཞུགས་གསོལ་འདེབས་མཎྜལ་གསུང་སྐུལ་ཐོག ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ནས་ལུང་རིགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པའི་མཎྜལ་ལྗགས་བཤད་ཟབ་ཅིང་རྒྱས་པ་འབུལ་གནང་མཛད་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཚོམ་འབྲུ་འཐོར་བཞེས་དང༌། དགྱེས་བརྩེའི་དབུ་གཏུགས་གནང༌། དེ་རྗེས་ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུས་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་ཀྱིས་སྣེ་དྲངས་ནས། སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང༌། གསེར་གྱི་འཁོར་ལོས་གཙོས་དངོས་འབྱོར་རྣམ་ཐོས་བུའི་འདོད་ཡོན་ལ་འགྲན་པ་ལྟ་བུའི་འབུལ་ཚན་བསྟར་འབུལ་ཞུས་པར་རྩེ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་གཞུང་གནས་ཀྱི་ལེགས་དར་ནང་མཛོད་དང༌། གནང་ཆ་དངོས་རིགས། མཛོད་ཆུང་ནས་སྐུ་སྒེར་གྱི་ལེགས་དར་ནང་མཛོད་གནང་ཆ། མགྲོན་ཆེས་ཕྱག་སྲུང་བཅས་སྩལ་བར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་ཞུའི་ཕྱག་འཚལ་ཞུས་པ་བཅས། གུང་ཚིགས་ཚོགས་མགོན་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱི་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲུབ།

དེ་ནས་ཨེ་ཝཾ་ཚོམས་ཆེན་དུ་ཀུན་གླིང་བླ་བྲང་ནས་དམིགས་བསལ་རྟེན་འབྱུང་དགྱེས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་རྒྱས་པ་སྒྲིག་གཤོམ་ལེགས་པར་ཞུས་རྗེས། ཕེབས་བརྡ། སྤྱན་རྒྱ། སྤོས་འཛིན་སོགས་མཛད་ཆེན་སྤྱི་མཚུངས་ཐོག ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་དང༌། མཛོད་པ་ཛ་སག་ནས་སྤོས་སྣེ་ཞུས་ཏེ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ཨེ་ཝཾ་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། རིན་ཆེན་རྒྱན་ཆ་བ་རྣམས་དང༌། རྣམ་གྲྭ་སློབ་དབུ། གསུང་བཟང་བ་བཅས་ནས་བཀྲ་ཤིས་རྫས་རྟགས་དང༌། རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་སོགས་བསྟར་འབུལ་གྲུབ་མཚམས་བཀའ་བློན་བགྲེས་པས་གཞུང་གནས་ཀྱི་རྟེན་གསུམ་དང༌། ཚོགས་མགོན་གདན་ཞུའི་སྦྱིན་བདག་ཀུན་གླིང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ནས་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས།

དེ་ལོའི་ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་ཁོངས་ནས་མཚན་ཞབས་པ་རྣམ་པས་འདེམས་སྒྲུག་གནང་བའི་དགེ་བཤེས་གཉིས་ཀྱིས་ཚོགས་ལངས་བགྲོ་གླེང་ཚུགས། དེ་རྗེས་གསོལ་ཇ་དང་པོ་ཕེབས། བགྲོ་གླེང་མཚམས་བཞག་ནས་གར་དང་པོ་འཁྲབ། དེ་རྗེས་མཇལ་ཐེངས་དང་པོར། སྲིད་ཟུར་གླང་མདུན་གུང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། རྒྱལ་སྤྲུལ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཁག བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པ། གདན་ས་གསུམ་གྱི་སྤྲུལ་སྐུ་ཆེ་ཁག མཁན་པོ་ལས་ཟུར། སྤྲུལ་སྐུ་ཆུང་ཁག འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ཀྱིས་གཙོས་ལས་སྣེ་ཁག ས་སྐྱ་དང༌། བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང༌། ལྷ་སར་གཏན་སྡོད་རྒྱ་དཀར་ནག་དང༌། གོར་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ། ལ་དྭགས་དང་འབྲུག་པ་ལོ་ཕྱག་པ། ཁ་ཆེ་འགོ་པ་ལས་ཚན་པ་དང་ལས་རོགས་པ་བཅས་ནས་གོ་བབ་ཀྱི་མཇལ་དར་ཕུལ། རྩེ་ཤོད་ཞབས་གསར་བ་སོ་སོས་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌། འབུལ་དངོས་སྤྱན་ལམ་དུ་བསྟར། ཕྱག་དབང་དང་ཕྱག་སྲུང་སྩལ་ཏེ་རང་རང་གྲལ་གནས་སུ་འཁོད།

གསོལ་ཇ་གཉིས་པ་དང༌། བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་ཕེབས། གར་གཉིས་པ་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་འབུལ་ཞུས། གསོལ་ཚིགས་ཆེན་མོ་ཕེབས། དཀར་སྤྲོ་གསོལ་བསྐང་བཀྱེ་ཆོག་ཞུས་རྗེས་སྟོན་ཆེན་བཤམས། བགྲོ་གླེང་ཚུགས་མཇལ་ཐེངས་གཉིས་པར། ལྷ་ཞོལ་བྲོ་པ་གཞས་མ་དང༌།༡ སྐྱ་དར་བ།༢ འཇུ་ལང་བ།༣ དཔལ་གསོལ་མ།༤ ལྷ་ས་ཚོ་པ།༥ ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང༌།༦ ཤེལ་གྲོང་འབྲོང་རྩེད།༧ སྣང་རྩེ་ལྷ་མོ་བ།༨ གནམ་བྲོ་ཐག་རྩེད་པ།༩ ཨོཾ་ཁང་བྲོ་པ་༡༠ བཅས་ལ་ཕྱག་དབང་དང༌། སྲུང་འཕྲལ་གཡོགས། བགྲོ་གླེང་མཚམས་བཞག གསོལ་ཇ་གསུམ་པ་ཕེབས། གར་གསུམ་པ་འཁྲབ། དེ་རྗེས་ཚོགས་ཕེབས་སྦྱིན་བདག་ཧོ་ཐོག་ཐུ། མཛོད་པ་ཛ་སག ལྡེ་ཞབས་ངོ་མ་རྣམས་ལ་རྩེ་འཕྲལ་བདེ་ལས་ཁུངས་དང༌། མཛོད་ཆུང་གཉིས་ནས་གཞུང་གནས་ཀྱི་ལེགས་སྐྱེས་ཁ་བཏགས་དང༌། གསེར་དངུལ། གོས་དར་སྣམ་བུ། ཇ་མར་འབྲས་སོགས་དངོས་པོའི་གནང་ཆ་གྱ་ནོམ་པ་སྩལ་བར་སྦྱིན་བདག་རྣམས་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཕྱག་འཚལ་ཞུས། བགྲོ་གླེང་པས་ཚིགས་བཀྲ་བརྗོད་དེ་གུས་ཕྱག་དང་མཇལ་དར་ཕུལ་བར་ཕྱག་དབང་དང་ཕྱག་སྲུང་སྩལ་ཏེ་དངོས་གཞིའི་མཛད་སྒོ་གྲོལ། དེ་རྗེས་བྲོ་གཞས་སྒྱུ་རྩལ་བ་རྣམས་ནས་ཁྱམས་རའི་སྒོ་མཆོར་རྡོ་གཅལ་སྟེང་སོ་སོའི་ཁྱད་ཆོས་འཁྲབ་སྟོན་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་ཀུན་གསལ་ཟུར་འཕྱོངས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་གཟིགས་ཞིབ་བསྐྱངས། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་མཛོད་ནས་འཁྲབ་སྟོན་པ་མི་རེ་ངོ་རེར་གཡོགས་དར་དང༌། གནང་ཆ། རྩེ་གཟིམ་འགག་ནས་སྲུང་མདུད་བཅས་སྩལ། འཁྲབ་སྟོན་མཇུག་སྒྲིལ་མཚམས་འགོ་བྱིངས་ཡོངས་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཕྱག་འཚལ་ཞུས་ཏེ་གཟིགས་འབུལ་མཛད་སྒོ་གྲོལ།

དེ་ནས་ཁྱམས་རའི་སེང་གཡབ་འོག་ཞལ་ཇོ་ཁང་ལ་ཕྱོགས་པའི་བཞུགས་ཁྲི་དང༌། བཞུགས་ཁྲིའི་གཡས་ངོས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་གྱི་དབུས་རྒྱལ་སྤྲུལ་རྣམ་པ། སྤྲུལ་སྐུ་རྣམ་གསུམ། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཆུང༌། བཞུགས་ཁྲིའི་གཡོན་ངོས་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། འདོན་བཟང་པ། སྐུའི་མདུན་ཕྱོགས་སུ་འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་དང་གྲྭ་ཚང་བཞིའི་ཆོས་དབྱངས་དབུ་མཛད་རྣམས། བཞུགས་ཁྲིའི་རྒྱབ་ངོས་རྩེ་ཤོད་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་བཅས་ཀྱི་བཞུགས་ཡུལ་གཞུང་སྲོལ་གོ་བབ་ཀྱི་གདན་ཐོབ། རྟེན་མཆོག་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ལྔས་མཚོན་མཆོད་རྫས་རྒྱན་འགྲེམས་དང༌། ཁྲུས་གསོལ་ཡོ་བྱད། མཎྜལ་སོགས་དཀོན་གཉེར་དཔོན་བཅས་ནས་སྔོན་ཚུད་སྒྲིག་གཤོམ་ལེགས་པར་ཞུས་པ་དང༌། སྤྱན་རྒྱ་སྤོས་འཛིན་ཞབས་རས་ཕྱག་འདྲེན་སོགས་མཛད་ལམ་གཞི་བཞག་ལྟར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་ནས་རྣམ་ཐར་སྒོ་གསུམ་བརྒྱུད་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོའི་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་ནས་ཇོ་ཁང་ལ་ཞལ་ཕྱོགས་ཏེ་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་བཞུགས་ཞབས་འཁོད་མཚམས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་ཞལ་འདོན་སྒྲོལ་མའི་བསྟོད་པ་ལེགས་བྲིས་མ་དང༌། སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟོད་པ་སྐབས་གསུམ་པ། བྱམས་སྨོན། རྗེའི་གསང་རྣམ་སོགས་སོ་སོའི་གདངས་དབྱངས་ཉམས་འགྱུར་མི་འདྲ་བའི་སྒོ་ནས་རིམ་བཞིན་གསུང་སྐུལ་དང༌། འབྲས་སྤུངས་གྲྭ་ཚང་བཞིའི་ཆོས་དབྱངས་དབུ་མཛད་རྣམས་ནས་འགྱུར་ཁུག་སྙན་འཇེབས་ཀྱིས་སྤྱན་འདྲེན། ཁྲུས་གསོལ། མཎྜལ་བཅས་རིམ་བཞིན་ཕུལ། རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་”ཁྲིམས་ཀྱི་ཚུལ་ཁྲིམས་སྐྱོན་མེད་ཅིང༌།།” ཞེས་པའི་ཚིག་མཚམས་སུ་བྱ་འགྲོས་ཀྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་མཇལ་ཁ་ཞུས་པར། མཇལ་དར་རང་སློག་ཐོག་ཕྱག་དབང་དང་ཕྱག་སྲུང་སྩལ། གོམ་བགྲོད་ཕྱིར་ཤིག་གིས་རང་གནས་སུ་འཁོད།

ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ལྗགས་བསྔོ་དང་བདེ་སྨོན་བསྟན་འབར་མ་བཅས་གསུང་སྐབས་ཚོགས་ཡོངས་ནས་མཐུན་འགྱུར་ཞུས། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་ཤིས་བརྗོད་ཀྱི་མེ་ཏོག་འཐོར་ཏེ་ཁྱམས་རའི་མཛད་སྒོ་གྲོལ་བ་དང་བསྟུན་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆིབས་ཞབས་སྟོན་འཁོར་བཅས་སེང་ལྡེང་སྒོ་མོ་བརྒྱུད་གནས་གཟིགས་བསྐྱངས། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་རང་བྱུང་ལྔ་ལྡན་གྱི་སྐུ་མདུན་དུ་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་ཐུགས་སྨོན་སྙན་དར་མཁན་དྲུང་ནས་ཕུལ། དེ་རྗེས་ཇོ་བོ་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་པང་གཅལ་སྟེང་བཞུགས་སྲབ་བདེ་སྟན་ཐོག་ྋཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་རྣམ་གྲྭ་སློབ་དབུ་དང༌། གསུང་ཞབས་བཅས་ནས་མཆོད་འབུལ་ཞལ་འདོན་མཛད་རྗེས་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་ཐུགས་སྨོན་སྙན་དར་མཁན་དྲུང་ནས་ཕུལ།

དེ་ནས་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་གསང་ལམ་བརྒྱུད་དཔལ་ལྡན་དུང་སྐྱོང་དབང་མོར་གཟབ་གསོལ་སླད་བཞུགས་ཁྲིར་འཁོད་པ་དང་བཀའ་བློན་བགྲེས་པས་གཞུང་གནས་ཀྱི་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། རྣམ་གྲྭ་སློབ་དབུ་གསུང་ཞབས་བཅས་ནས་འཕྲིན་བཅོལ་དབུ་ཚུགས། ཞལ་འདོན་ཚིག་མཚམས་དང་བསྟུན་ཏེ་རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། མཛད་ཞབས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་རྫོགས་དང༌། འཁྲི་ཁུངས་སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་དང༌། ཡབ་གཞིས། བཀའ་བློན་སོགས་ནས་གཏན་བཙུགས་དཔལ་གསོལ་མ་བཅུ་དྲུག་ནས་དཔལ་ལྷ་ཞི་དྲག་གི་གཟབ་གསོལ་ནམ་མཛད་སྐབས་དང༌། དཔལ་ལྷའི་རི་རབ་ཀྱི་དུས་ཆེན་སོགས་ལ་བཅར་དགོས་ལྟར་རྒྱན་གོས་གཟབ་མཆོར་ཐོག་ལག་ཏུ་མདའ་དར་སྣ་ལྔ་དང༌། ཕྱེ་མར་ཆང་ཕུད་ཐོགས་ཏེ་གདངས་དབྱངས་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་དཔལ་ལྷ་ཞི་དྲག་གི་བསྐང་བཤགས་དང་བསྟོད་དབྱངས་ཕུལ།

གཟིམ་པ་འགོ་དམངས་ནས་དཔལ་ལྷ་ལྕོག་གི་གཡབ་འཁོར་སྟེང་ཤོད་དུ་བསྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་རྦད་དང༌།༡ ལྗགས་རྒྱངས།༢ ཀི་བསྭོ་སྒྲ་དབྱངས་སྒྲོག བླ་ཕྱག་དང༌། ལྷ་གཉེར། རྩམ་གཉེར་སོགས་ནས་ཚོགས་ཕུད་དཀར་སྤྲོ། ཤིང་འབྲས་སོགས་སྒྲིག་གཤོམ་ཞུས། ཞོལ་ཆིབས་ར་དང༌། ཞོལ་འོག་ཉེ་འཁོར་གཞིས་ཁག་བཞི་ནས་ལྷ་མོའི་བསྐང་རྫས་རྟེན་རྟ་དྲེལ། གཡག་ལུག་སོགས་སོ་སོའི་བསྐང་རྫས་ཀྱི་སྒ་སྲབ་གཟབ་མཆོར་སྤྲས་ཏེ་ཁྱམས་རའི་སྒོ་མཆོར་འོག་བསྟར་བསྒྲིགས་ཞུས། ཕྱོགས་འགྲུལ་དང༌། ལྷ་སྡོད་མི་དམངས་ཕོ་མོ་རྣམས་ནས་གྱོན་ཆས་གཟབ་སྤྲོས་ཀྱིས་བསང་དང་གསེར་སྐྱེམས་འཁུར་ནས་དཔལ་ལྕོག་ཁྱམས་སྐོར་སྟེང་བསང་གསོལ་དུད་སྤྲིན་གྱིས་ནམ་མཁའ་ཁེངས་པ་ཕུལ་བ་དང༌། དར་ལྕོག་འཛུགས་པ། མགྲོན་ཆེ་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ནས་གསོལ་བསྐང་བཀྱེ་ཆོག་ཞུས་རྗེས་མདོ་སྦུག་ཚང་མར་གསོལ་ཚོགས་དཀར་སྤྲོ་འགྲེམས་འབུལ་ཞུས། མངའ་གསོལ་གཏང་རག་མཚམས་དཔལ་ལྡན་དུང་སྐྱོང་དབང་མོར་ཐུགས་སྨོན་སྙན་ཤལ་ནང་མཛོད་སྣ་ལྔ་མཁན་དྲུང་ནས་སྒྲོན་འབུལ་ཞུས་རྗེས་གཟབ་གསོལ་མཛད་སྒོ་གྲོལ།

ར་ས་འཕྲུལ་གྱི་གཙུག་ལག་ཡངས་པའི་དབུས།།

མཁས་གྲུབ་རྒྱུ་སྐར་འཛིན་མར་འཕོས་པའི་སྤོར།།

སྣང་བ་འབུམ་ལྡན་ཆུང་སྲིད་ཉི་གཞོན་དབང༌།།

མངོན་པར་བརྗིད་པའི་དགའ་སྟོན་ཅི་ཡང་ཤར།།

དོན་ཟབ་དགེ་བའི་དྲུག་ཅུའི་དབྱངས་སྙན་གྱིས།།

མཁས་རྒུའི་ཁེངས་པ་གཞིལ་བའི་ལེགས་འདོམས་གསུང༌།།

སྙན་འཇེབས་ཚངས་དབྱངས་ཟེགས་མ་འབུམ་སྤྲོས་ཏེ།།

ལེགས་བྱས་པད་མའི་འདབ་མ་ཡངས་པོར་གྲོལ།།

1 ‘སྐྱེས་རབས་’ ཤོག་ངོས་ ༦༥༣ ཕྲེང་ ༤ སྡེ་དཔར་དེབ་གཟུགས།

2 ཡོངས་འཛིན་གླིང་མཛད་རྣམ་’ནོར་བུའི་དོ་ཤལ།’ དཔེ་གཟུགས། ཤོག་ ༦༦ བ། ༦ བོད་གཞུང་ཤེས་དཔར་དེབ་གཟུགས། (༡༩༨༩)

ས་བཅད་གཉིས་པ།

ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་དང་འབྲེལ་བའི་ཆོས་སྲིད་ཞུ་སྒོ་དུས་སྟོན་ཁག

༡༽ བཅོ་ལྔ་མཆོད་པ།

དེ་ཡང་རྗེ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་གསང་བའི་རྣམ་ཐར་ལས། “ཆོས་འཁོར་ལྷ་སར་ཆོ་འཕྲུལ་ཆེན་པོའི་དུས།། ངོ་མཚར་བཀྲ་ཤིས་སྣ་ཚོགས་རྒྱན་བཀོད་པའི།། མཆོད་པ་བདེ་བ་ཆེན་པོར་བྱིན་རླབས་ནས།། ཕྱོགས་བཅུའི་རྒྱལ་བ་སྲས་བཅས་མཉེས་པར་མཛད།།” ཅེས་གསུངས་པ་ལྟར། རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་གསར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དང་ཆབས་ཅིག བསམ་གྱིས་མི་ཁྱབ་པའི་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱ་ཆེ་འབུལ་གཤོམ་མཛད་པའི་ཕྱག་སྲོལ་ཉམས་པ་མེད་པའི་ནང་ཚན། ཚེས་ ༡༥ དགོང་མོ་བར་སྐོར་བྱང་ཆུབ་འབྱོན་ལམ་འཁོར་ར་ཁོར་ཡུག་དང་བཅས་པར་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པ་ཞེས་སུ་གྲགས་པ་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ཚོགས་རྒྱ་ཆེ་ཞིང་དཔངས་མཐོ་བ་བསྟར་འབུལ་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཡང་ཐོག་མར་བསྟན་པ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་མངའ་བདག་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པ་ཆེན་པོའི་མཆོད་པ་ཁྱམས་རའི་གཟིམ་སྒོའི་ལྷོ་ངོས་སྣང་སྲིད་ཤོད་གཟིམ་ཆུང་གི་རྩིག་འགྲམ་ཐད་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་རྒྱུ་འགྲོ་བཏང་སྟེ་རྨེ་རུ་གྲྭ་ཚང་ནས་བཞེངས་ཤིང༌། མཆོད་པའི་མཐོ་ཚད་ཕི་ཊི་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་ཙམ་དང༌། རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ་ཀོ་སྒྲོམ་ཐོག་མར་ཚོན་སྣ་ཚོགས་དང༌། གསེར་ཤོག་སོགས་ཀྱི་རྒྱན་སྤྲོས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ། མདུན་སྒྲིག་ཉེར་མཆོད་དང་བཅས་མཛེས་བཀོད་ངོ་མཚར་གྱིས་ཕྱུག་པ་དང༌། དེ་བཞིན་བར་སྐོར་ཧྲིལ་པོར་མཆོད་པ་བཀོད་ལེགས་ཡིད་དུ་འོང་བ་བསྟར་བསྒྲིགས་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོས་འཆར་ཅན་དང་དོད་དང་ལྡན་པའི་འབུལ་གཤོམ་གནང་ཞིང༌། དེ་ཡང་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་བླ་བྲང་གིས་གཙོས་རྒྱལ་སྤྲུལ་བླ་བྲང་ཆེ་ཁག་ཀུན་བདེ་གླིང༌། ཚེ་སྨོན་གླིང༌། རྭ་སྒྲེང༌། སྡེ་དྲུག་བཅས་བླ་བྲང་སོ་སོའི་མཆོད་པ་རེ། བཀའ་བློན་སོ་སོ་དང༌། ཡབ་གཞིས་ཁག་སོ་སོ་ནས་མཆོད་པ་རེ། རྩེ་ཡིག་ཚང༌། རྩིས་ཁང༌། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་མཛོད་གཉིས། ལྷ་ཞོལ་གཉེར་མི་དཔོན་བཅས་ལས་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་མཆོད་པ་རེ། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་དང༌། ནང་མ་མཁན་སྡེ། རྩེ་ཤོད་མགྲོན་གཟིམ་བཅས་བཞི་བསྒྲིལ་རེ་ནས་མཆོད་པ་རེ། བཀའ་ཤག་མགྲོན་དྲུང༌། བཀའ་ཤག་ཤོད་པ་སོ་སོ་ནས་མཆོད་པ་རེ། དགའ་བཞི་བ་དང༌། མདོ་མཁར་བ། ཐོན་པ། བསམ་ཕོ་བཅས་སྡེ་དཔོན་སོ་སོ་ནས་མཆོད་པ་རེ། ཛ་ཐའི་རིམ་སྲས་ཡན་བཞི་བསྒྲིལ་ནས་མཆོད་པ་རེ། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་ལས་ཐོག་སོ་སོ་ནས་མཆོད་པ་རེ། རྩེ་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང༌། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད། རྨེ་རུ། བཞི་སྡེ། གནས་ཆུང་བཅས་གྲྭ་ཚང་སོ་སོ་ནས་མཆོད་པ་རེ་བཅས་འབུལ་གཤོམ་དགོས་པར་མ་ཟད། འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོའི་གཞི་རྒྱ་དང༌། འབྱོར་སྟོབས་སོགས་ལ་བསྟུན་ནས་མཆོད་པའི་རྒྱ་ཁྱོན་དང༌། མཐོ་ཚད་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེ་ཆུང་སོགས་ཅུང་ཟད་མི་འདྲ་བ་ཡོད། འོན་ཀྱང་གཞི་རྩའི་ཐོག་གཞུང་གནས་ཀྱི་མཆོད་པ་འདྲ་བའི་མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་དང༌། རྒྱལ་བ་རིགས་ལྔ། རྗེ་ཡབ་སྲས། གནས་བརྟན་བྲག་རི་མ། སྟག་སེང་ཁྱུང་འབྲུག མཐུན་པ་སྤུན་བཞི། ཚེ་རིང་དྲུག་སྐོར། རྟགས་བརྒྱད་དང་རྫས་བརྒྱད། སྤྲིན་འབྲུག་དང་ཆུ་བྲག མེ་ཏོག་དང་པ་ཊ་སོགས་མཛེས་བཀོད་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་དང༌། ལྷག་པར་མཆོད་པ་འགའ་ཤས་ལ་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་སྐུ་ཕེབས་དང༌། ཚོགས་ཆེན་ཞལ་ངོའི་རྣམ་པ་ཅན། ཚེ་རིང་དྲུག་སྐོར་འཁོར་བསྐྱོད་བྱེད་པ། མཆོད་པའི་ལྷ་མོ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་རྣམ་པ་སོགས་གསང་ཐག་ལ་བརྟེན་ནས་མངོན་སུམ་ལྟར་འགུལ་བསྐྱོད་བྱེད་པ་བཅས་ངོ་མཚར་ཞིང་ཡིད་དབང་འཕྲོག་པའི་མཆོད་པའི་བྱེ་བྲག་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེ་བ་དང༌། འཕྲུལ་རྩལ་གྱི་རང་བཞིན་གསལ་བར་མཚོན་པ་བཅས་ཡོད། མཆོད་པ་སོ་སོའི་མདུན་སྒྲིག་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ལྔ་དང༌། དཀར་སྤྲོ། ཕྱེ་མར་ཆང་ཕུད། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་སོགས་དང༌། མཆོད་འབུལ་བ་བཞི་གྲ་གདན་བཅས་རང་ཁུངས་སོ་སོས་གྲ་སྒྲིག་སྔོན་ཟིན་ཐོག བོད་ལྗོངས་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་བཀོད་ཁྱབ་ཀྱིས་གཟིམ་པ་འགོ་དམངས་ནས་བར་སྐོར་བྱང་ཆུབ་འབྱོན་ལམ་དུ་མཆོད་པ་སོ་སོའི་མཆོད་བདག་ལས་བྱེད་པ་དང་མཆོད་འབུལ་བ་ལས། དེ་མིན་སྐྱེ་བོ་མཆོག་དམན་གང་བྱུང་འགྲོ་བསྐྱོད་མི་ཆོག་པའི་ཐག་རྒྱ་འཐེན་ཏེ་ལྟ་སྲུང་དང༌། ལྷ་སྡོད་དམག་སྒར་ཁག་ནས་བར་སྐོར་ཁོར་ཡུག་དང༌། སྲང་ལམ་སོགས་ལ་བདེ་འཇགས་ཉེན་སྲུང་དམག་མི་འགྲེམས་འཇོག་ཐོག་ལྟ་རྟོག་བཀོད་ཇུས་པ་བསྐོ་མངགས་བྱེད། མདའ་དཔོན་ངོ་མ་རང་ཁོངས་དམག་མིའི་རུ་སྒྲིག་སོ་སོའི་ཐད་དུ་གྲ་སྒྲིག་ཨང་གསར་གྱིས་སྡོད་སྲུང་བྱེད་པ་དང༌། སྐུ་སྲུང་དམག་མིའི་རུ་ཁག་རྣམས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱི་གཡས་གཡོན་སྔ་རྗེས་ཕྱོགས་བགོས་ཀྱིས་ལྷན་བཅར་ཞུ་དགོས་ཤིང༌། དགོང་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བདུན་ཐོག་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོད་གཟིགས་སུ་ཕེབས་ཁྲིའི་ཐོག་གདན་ཞུས་ལྟར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་རྣམ་པས་མཚོན་སྲིད་བཀའ། ཛ་དར་ཏཱ་ཐས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་རྫོགས་ཆིབས་གྲལ་སྔ་རྗེས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་ཆེན་མོའི་ལམ་ལྟར་གོ་རིམ་བཞིན་ཆིབས་ཞབས་སུ་བཅར། གཙུག་ལག་ཁང་རྩེ་མོའི་ཡང་སྟེང་ནས་དུང་རྒྱའི་སྙན་སེང་དང༌། ཁམས་གསུམ་ཡང་སྟེང་ནས་གར་རོལ་བས་ཕེབས་བརྡ་བཏང་བ་དང་བསྟུན་ནས་སྨོན་ལམ་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཛ་སག་གཉིས་དང༌། རྣམ་གྲྭ་བཀྲས་ཕྱག ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་བ། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་བཅས་ནས་སྤོས་སྣེ་དང་བཅས་ཤིང་ར་བརྒྱུད་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཐོག་མར་སྣང་སྲིད་གཟིམ་ཆུང་གི་མདུན་ངོས་གཞུང་གནས་ཀྱི་མཆོད་པའི་སར། བླ་ཕྱག་སེར་སྐྱ་བཞི་ནས་མཇལ་དར་ཕུལ་བ་མགྲོན་ཆེས་རང་སློག་གནང༌། རྩེ་མཁན་དྲུང་བགྲེས་པས་མཆོད་པའི་གཞུང་ཁྲ་སྙན་སྒྲོན་ཞུས། མུ་མཐུད་མཆོད་གཟིགས་རིམ་བཞིན་མཛད། རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་སོགས་ནས་རང་རང་གི་མཆོད་པའི་གསང་ཐག་གཟིགས་འབུལ་ཞུས། བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། སྡེ་དཔོན། གླིང་ཁག་སོགས་གོང་གསལ་མཆོད་པ་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོའི་མཆོད་པའི་མདུན་མཆོད་བདག་སོ་སོས་ཕྱག་འཚལ་དང་འབྲེལ་མཇལ་དར་ཕུལ་བར་མགྲོན་ཆེས་རང་སློག་སྩལ། མཆོད་པ་སོ་སོར་ཞིབ་གཟིགས་ཀྱིས་ཨང་རིམ་ཐོ་འགོད་ཐོག་མཁན་པོ་བརྒྱུད་ཡིག་ཚང་ལ་གནང་གི་ཡོད། རིམ་བཞིན་མཆོད་གཟིགས་ལེགས་པར་གྲུབ་བསྟུན་ཤིང་རའི་རྡོ་གཅལ་བརྒྱུད་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་དམག་སྒར་ཁག་གི་འགོ་དམག་རྣམས་རང་རང་རུ་སྒྲིག་གིས་རྔ་རོལ་འབུད་བརྡུང་དང༌། གོམ་གྲ་འགྲིག་པོའི་ངང་བར་སྐོར་རེ་བརྒྱབ་སྟེ་རང་གནས་དམག་སྒར་སོ་སོར་ཕྱིར་ལོག

དེ་རྗེས་གཟིམ་པ་རྣམས་ནས་ཐག་རྒྱ་གློད་མཚམས་བོད་ཆོལ་གསུམ་ས་ཁུལ་ཉེ་འགྱང་གང་ས་ནས་ངལ་གྲོན་འཛེམས་མེད་ཀྱིས་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་མཇལ་བ་དང༌། གནས་སྐོར་མཆོད་འབུལ། ཚོང་གཉེར་སོགས་ལ་ཡོང་བའི་ཕྱོགས་འགྲུལ་རྣམས་དང༌། ལྷ་ཞོལ་ཁུལ་དུ་གཉུག་མར་གནས་པའི་མི་མང་བཅས་ནས་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པ་མཇལ་བ་དང༌། བྱིན་རླབས་ཞུ་ཆེད་བར་སྐོར་འགའ་ཤས་བསྐོར། སྐབས་དེར་མི་ཚོགས་ཆེ་བས་ཕན་ཚུན་འཁྲུག་རྐྱེན་མི་འབྱུང་བ་སོགས་བདེ་འཇགས་དང༌། ཆོས་ཁྲིམས་སྲུང་འདོམས་ཆེད་འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་སམ། སྨོན་ལམ་ཞལ་ངོ་ཁང་ནས་དགེ་འདུན་རྣམས་རང་ཁོངས་གནས་ཚང་དུ་བཞུགས་པ་ལས་མང་ཚོགས་ཁྲོད་བར་སྐོར་ནང་དགེ་འདུན་གཅིག་ཀྱང་ཕེབས་མི་ཆོག་པའི་དམ་བསྒྲགས་ཆེན་པོ་གནང་གི་ཡོད། ཚལ་གུང་ཐང༌། གྲིབ། ར་མ་སྒང༌། ཤུན་གདོང་དཀར། ཉང་དོག་སོགས་ཉེ་འཁོར་གྲོང་གསེབ་ལུང་ཚན་ཁག་གི་མི་མང་རྣམས་ནས་མཆོད་པ་སོ་སོའི་མདུན་དུ་མཆོད་བསྟོད་ཤིས་ཚིག་དང་འབྲེལ་བའི་སྒོར་གཞས་རྒྱག་པར་མ་ཟད། ས་ཁུལ་ཅུང་རྒྱ་ཆེ་སར་ལུང་ཚན་ཕན་ཚུན་གླུ་གཞས་ཚིག་རྒྱག་འགྲན་བསྡུར་མཚན་གང་བྱས་རུང༌། སྐབས་རེར་ད་དུང་ཐག་ཆོད་མ་ཐུབ་པར་ཕྱི་ཉིན་ཚེས་ ༡༦ ཉིན་སླར་ཡང་ཀླུ་སྦུག་ནག་ཐེར་སོགས་སུ་སྒོར་གཞས་མཇུག་སྐྱོང་བྱེད་པ་བཅས་རང་དབང་ཅི་དགའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་སྲོལ་བཟང་ཡོད།

དེ་ནི་འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་རྗེ་བདག་ཉིད་ཆེན་པོས་གསར་འཛུགས་གནང་ཞིང༌། རིམ་བཞིན་གྲ་རྒྱས་གོང་འཕེལ་དུ་སོང་བ་མཛད་ཆེན་བཞིའི་ཡ་གྱལ་ལྷ་ལྡན་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་དངོས་གཞིའི་མཛད་སྒོ་ཁག་ལེགས་པར་གྲུབ་པ་དང༌། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་རྗེས་སྨོན་ལམ་རྗེས་འབྲེལ་ཆོས་སྲིད་སྤྱི་ཚོགས་དང་བཅས་པའི་དུས་སྟོན་མཛད་སྒོ་སྣ་མང་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གཏན་འབེབས་གནང་བའི་ནང་ཚན་གལ་ཆེའི་རྣམ་གྲངས་ཁག་གཅིག་གི་གནད་བསྡུས་གོ་རིམ་དུ་བསྟར་བ་གཤམ་གསལ།

༢༽ བླ་མ་དགའ་སྟོན།

ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ཡོད་པའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་གལ་ཆེ་ཞིག་ཡིན་ཅིང༌། བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༥ སྨོན་ལམ་དངོས་གཞིའི་མཛད་སྒོ་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བར། བཀའ་ཤག་ནས་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད། ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་སམ། ཞལ་ངོ་བགྲེས་གཞོན། ལོ་འདིའི་ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་དམ་བཅའ་བ་རྣམས། ཆབ་བདག་མ། ཤིང་གཉེར། བླ་མ་དམིགས་བརྩེ་མ། གཞུང་ལས་པ། ཕོ་བྲང་སྡེ་པ། འབྲས་སྤྱི་སོ་གཉིས། དགེ་གཡོག་བཅས་པར་གཞུང་གནས་ཀྱི་གཏང་རག་ལེགས་སྐྱེས་ཆེད་འཆར་ཅན་བླ་མ་དགའ་སྟོན་ཞེས་སྟོན་མོ་རྒྱས་འབུལ་ཞུ་སྲོལ་ཡོད་པ་བཞིན། སྔོན་ཚུད་བཀའ་དྲུང་ནས་དགྱེས་སྟོན་གྱི་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དཀར་སྤྲོ་ཤིང་འབྲས་སོགས་གྲ་སྒྲིག་ཞུ་མཁན་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་དང༌། གཞན་ཡང༌། ཁྲི་རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་ཁྲི་སྐོར་བཅས། བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་བཞུགས་གདན། དེ་མིན་གདན་བཟོས་ཁག་བཅས་གོ་སྒྲིག་ཞུ་མཁན་བཀའ་ཤག་གསོལ་ཐབ། གདན་གཉེར་སོགས་འཁྲི་ཁུངས་ཁག་ལ་བརྡ་སྦྱོར་དང༌། ཁྲི་རིན་པོ་ཆེར་སྙན་སེང༌། དེ་བྱིངས་སྐུ་མགྲོན་རྣམས་ལ་བརྡ་ཐོ་འབུལ་རྒྱུ་བཅས་གྲ་སྒྲིག་གི་བྱེད་སྒོ་རྣམས་སྔོན་ཚུད་ཡོངས་རྫོགས་ཚགས་སུ་ཚུད་པར་བྱས། དངོས་གཞི་ཚེས་བཅུ་བདུན་ཉིན་བླ་སྟེང་ཁམས་གསུམ་ཚོམས་ཆེན་ནང་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སྔོན་ཕེབས་ཐོག དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་བཞུགས་ཁྲིར་ཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། བཀའ་བློན་ཁྲི་པས་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་གཞུང་གནས་ཀྱི་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། ཚང་མ་གྲལ་ལ་འཁོད། བཀའ་ཤག་མ་བྱན་ནས་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་བཏེགས། ཕུད་མཆོད་བསྒྲིགས་པར། དབུ་མཛད་ནས་ཇ་མཆོད་འདྲེན་པ་མཉམ་མེད་དང༌། དཀོན་མཆོག་རྗེས་དྲན་གྱི་མདོ་གསུངས་རྗེས། ཕུད་མཆོད་ཀྱི་ཟུར་ནས་གཟན་རིལ་བཞེས་ཏེ་ཆང་བུ་གནང༌། དེ་རྗེས་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེར་དཀར་སྤྲོ་ཕུལ་དོ་མ་བཅུ་གཉིས་བརྩེགས་སློ་མ་དྲུག་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྡེར་དགུ་ཡོད་རྒྱ་ལྕོག་བཞི། དེ་བཞིན་ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས་དང༌། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་དང་ཞལ་ངོ་བགྲེས་གཞོན་གྱིས་མཚོན་གདན་སའི་ལས་སྣེ་དབུ་ཆོས་དགེ་གཡོག་དང་བཅས་པར་གོ་བབ་ལ་གཞིགས་ནས་དཀར་སྤྲོ་ཕུལ་དོ་མ་དགུ་བརྩེགས་དང༌། བདུན་བརྩེགས། ལྔ་བརྩེགས། ཤིང་འབྲས་སྡེར་གསུམ་རེ་བཅས་དང༌། ཁྲི་རིན་པོ་ཆེའི་གསོལ་དཔོན་དང༌། མགྲོན་གཟིམ། སྣེ་ཤན་བཅས་པར་དཀར་སྤྲོ་བདུན་བརྩེགས་སློ་མ་རེ་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྡེར་གསུམ་རེ་བཅས་འབུལ་འགྲེམས་ཞུས། མཇུག་ཏུ་ཐུགས་སྨོན་ཤིས་བརྗོད་གྲུབ་མཚམས། ཁྲི་རིན་པོ་ཆེར་མཇལ་དར་ཕུལ་བ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པར་ཕྱག་སྲུང་སྩལ། དེ་བྱིངས་ཚང་མར་གོ་བབ་ལ་གཞིགས་པའི་ལེགས་དར་དཀར་གཙང་རེ་སྒྲོན་ནས་ཁམས་གསུམ་འགག་བར་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་ཕེབས་སྐྱེལ་ཞུས་ཏེ་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲོལ།

༣༽ བཅོ་བརྒྱད་ཐོག་མདའ།

གཟིམ་པ་འགོ་དམག་ ༥༠༠ སྐོར་སྔར་སྲོལ་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱབ་ཏུ་བཅར་དགོས་པ་ལྟར་ཚོ་ཁག་སྔ་རྗེས་གསུམ་གྱི་ནང་མཇུག་བསྒྲིལ་དགོས་པ་དང༌། ཚང་མ་འབྱོར་མཚམས་ཞོལ་མེ་སྒྱོགས་ཤར་ངོས་སུ་རུ་སྒྲིག་གོ་རྩེད་གཟིགས་འབུལ་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། ཚེས་ ༡༨ ཉིན་བོད་ལྗོངས་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་དོ་དམ་མཛད་དེ་དབུས་མདའ་དཔོན་གཉིས་སམ། དམག་དྲུང་གཉིས་ངོ་བསྐྱོད་དང་འབྲེལ་རྫོང་རྒྱབ་སྤྲོ་ཁང་དུ་གཟིམ་དམག་རྣམས་ཀྱི་འཁོར་གསུམ་ཚང་བཤེར་དང༌། དམག་སྦྱོང་ལུས་ཤུགས་འགྲན་བསྡུར༌། མདའ་རྒྱང་མ་དང༌། བེར་ཀ་རྒྱག་འཕེན། དམག་གཞས་རྦད་དང༌། ལྗགས་རྐྱང་སོགས་རེ་རེ་བཞིན་རྒྱུགས་བཞེས་གྲུབ་མཚམས། བླ་ཕྱག་དང༌། ཞོལ་གཉེར་ནས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པའི་གཟིམ་པ་འགོ་དམག་ཡོངས་ལ་གཞུང་གནས་ཀྱི་འཛུགས་སྟོན་ཇ་ཆང༌། ཤ་སྤགས་སོགས་ཀྱི་སྟོན་མོ་སྩལ།

དེ་རྗེས་སྨོན་ལམ་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་དྲག་པོའི་གཡུལ་གྱི་ལས་འཐབ་དཔའ་རྩལ་ངོམས་སྟོན་གྱི་བྱེད་སྒོ་གང་ཅི་འཕྲལ་མངོན་སླ་བཅོས་སུ་མི་འགྲོ་བའི་ཁུར་འཁྲིའི་ཞུ་བྱ་མཐའ་དག་སྒོ་གསུམ་ནུས་རྩལ་གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་དགོས་པའི་ཁྱབ་འདོམས་ཀྱང་གནང་སྲོལ་ཡོད་པ་བཅས།

༤༽ ཀླུ་སྦུག་སྒར་སྒྲིག

བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༢ ཕྱེད་ཡོལ་མཚམས་ཀླུ་སྦུག་སྒར་སྒྲིག་ཅེས་བོད་གནའ་རབས་ཀྱི་དྲག་པོའི་རྟ་དམག་གོ་ཆ་འཁྲབ་རྨོག་མདའ་གཞུ་སག་ཐག མདུང་དང༌། དཔའ་དམ་མེ་མདའ་སོགས་འཁོར་གསུམ་དྲག་ཆས་ཡོངས་སུ་ཐོགས་ཤིང༌། བཞོན་རྟ་རྣམས་ལའང་དྲུའུ་རྩེ་ཚོས་སྣའི་མེ་ཏོག་གིས་མགོ་རྒྱན་མཇུག་རྒྱན་དང༌། རྟ་སྒ་སྒ་འཁོར་སྲབ་རྨད་སྤུས་དག་གཞི་མཚུངས་དང་དོད་དང་ལྡན་པས་སྤྲས་པ་བཅས་དགོས་པ་ཡིན། སྨོན་ལམ་རྟ་དམག་ལྔ་བརྒྱ་ཐམ་པ་ཞེས་ཐོག་མར་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྐུ་དུས་སོག་པོ་གོ་ཤྲཱི་ཁང་གིས་རང་ཉིད་སྲས་བརྒྱུད་དང་བཅས་ངོ་འབངས་ཡོངས་རྫོགས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པའི་ཆབ་འབངས་སུ་མི་མུས་བརྒྱུད་བཅས་སྦྱོར་འབུལ་ཞུས་པའི་རྒྱལ་པོ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་སོག་པོའི་རྟ་དམག་རྣམས་ཡིན་ཅིང༌། དུས་ཡུན་རིམ་སོང་བརྒྱུད་ཕྱིས་སུ་སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་དང༌། ཡབ་གཞིས། བཀའ་བློན་ཕོགས་མདའ་རྩིས་ཕྱག་སོགས་གཞུང་ཞབས་ལས་ཚན་དང༌། ས་མིའི་བདག་ཐོབ་རྗེས་འབྲེལ་འཁྲི་ཁུངས་རྣམས་ནས་གཟབ་འདོན་དང་བཅས་རྟ་དམག་གོ་སྒྲིག་གིས་ལོ་ལྟར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་ཆད་མེད་དུས་འབྱོར་དགོས་པ་སྒྲིག་ལམ་བྱང་དུ་ཡོད་པ་དང༌།

དེ་དག་གི་འགོ་འདོམས་སྤྱི་ཁྱབ་ཡ་སོར་ཞེས་ཤོད་སྐོར་རིམ་བཞི་དང༌། སྲས་རྣམ་པ་གཞོན་རིམ་ཁོངས་ནས་ལོ་ལྟར་མི་འགྲོ་གཉིས་རེ་རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ནས་འཆར་འབུལ་ཕྱག་རྟགས་དགོངས་དོན་སྨོན་ལམ་དུས་ཡུན་རིང་རིམ་པ་གསུམ་པ་ཐའི་ཇི་གོ་གནས་དང་སྦྲགས་གསར་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་སྲོལ་ཡོད།

དེ་བཞིན་ཡ་གཡོག་ཅེས་བརྡ་གཏོང་པ་གཉིས། རྟ་དམག་གཡས་རུ་གཡོན་རུའི་རུ་སྣེ་ཁྲིད་མཁན་གཉིས། རུ་མཇུག་བསྡུ་མཁན་གཉིས། གར་དགོས་པ་གཉིས་བཅས་དྲུང་འཁོར་དཀྱུས་མ་བརྒྱད་དགོས་པ་ལས་ཚན་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་གོ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས།

ཀླུ་སྦུག་སྒར་སྒྲིག་ཉིན་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་བགྲེས་གཞོན་གཉིས་ཀྱི་ན་བཟའ་རྒྱན་བཞི་སེར་པོ་རྒྱབ་མདུན་གཉིས་སུ་འབྲུག་ཆེན་ཀེར་ལངས་རིས། སྐེད་རག་གསེར་ཁེབས། དབུ་ཞྭ་ཝ་གིར། གསེར་གྱི་ཁྲུ་ཏོག་བྱུ་རུའི་ཏོག་ཅན། ལྷམ་འཇའ་མཚལ། རྒྱ་གྲི་ཕོར་ཤུབས། སྐེད་འདོགས་བྱུ་རུའི་ཕྲེང་བ་གསེར་གྱི་བཅུ་ཤད་ཅན། ཆིབས་པར་དྲུའུ་ཙེ་ཚོས་ཚོགས་ལས་བཟོས་པའི་མགོ་རྒྱན་མཇུག་རྒྱན། ལྕགས་དཀྲོལ་གསེར་ཚགས་ཅན་གྱི་སྒ་སྲབ། རྒྱ་སེའི་གཟར་ཆེན་གཟར་ཆུང༌། གོས་སྟག་ཤུན་རྙིང་མའི་སྒ་ཁེབས་བཅས་དང༌། ཡ་གཡོག་དྲུང་འཁོར་བརྒྱད་ལ་ན་བཟའ་རྒྱན་བཞི་སྔོན་པོ། ཞྭ་ཝ་གིར། ལྷམ་འཇའ་ཆེན། རྒྱ་གྲི་ཕོར་ཤུབས། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་བགྲེས་གཞོན་སོ་སོར་སྒེར་གཡོག་མགྲོན་གཉེར་གཉིས་རེ་དང༌། གཡོག་པོ་དྲུག་རེ། ཆིབས་ཁྲིད་གཉིས་རེ་བཅས་ཀྱི་གྱོན་པ་ལུས་ཆས་དང༌། རྟ་སྒ་སྒ་འཁོར་སོགས་རྒྱུ་སྤུས་དང་ཚོས་གཞི་ཙམ་ལས་དེ་བྱིངས་ཆ་མཚུངས་གཞི་གཅིག་དང༌། ད་དུང་རྒྱན་བཟང་མ་ཞེས་མཛེས་སྡུག་ལྡན་ལ་ལང་ཚོས་ཕྱུག་པའི་གཞོན་ནུ་མ་གཉིས་དང༌། དེ་མཚུངས་རྒྱན་གཡོག་གཉིས། ཁྲུང་ཞུ་མ་གཉིས། ཁྲུང་གཡོག་གཉིས་བཅས་དགོས་ཤིང༌།

རྒྱན་བཟང་མའི་རྒྱན་གོས་ནི་རིན་ཐང་ཆེ་ལ་རྙོག་འཛིང་ཆེ་བ་བོད་པའི་བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱན་ཆ་ཕལ་ཆེ་བ་གཅིག་བསྡུས་ལྟ་བུའི་མིང་དོན་མཚུངས་པ་ཞིག་ཡོད། དེ་ཡང་རྒྱན་བཟང་མའི་ན་བཟའ་རྒྱ་སེ་ཐིའུ་རྒྱ་སྨུག་གི་ཕུ་ཡོད་དང༌། རྒྱ་སེ་འཇའ་སྒྲིག་གི་སྟེང་བརྩེགས། དྲུའུ་རྩེ་ཚོས་སྣ་ལྔའི་འོག་འཇུག དངུལ་ཚ་གསེར་མའི་སྡིག་ར་གློང་ཕྲེང༌། དཀར་ཤལ། དམར་ཤལ་ཞེས་མུ་ཏིག་དང་བྱུ་རུའི་ཕྲེང་བ། སྦ་ཁུག་ཁབ་ཤུབས། མུ་ཏིག་པ་ཕྲུག ཨ་སྒོར། གའུ་གསུམ་སྒྲོམ་མ། ཨ་ཙ་གྲུམ་འཛར། གའུ་སྐེ་འདོགས། གཡུ་བྱུར། ཕྲ་མུ་ཏིག་གཟི་བཅས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཁྲུལ་འཁྲུལ། མུ་ཏིག་ཐུ་ཁོག རིན་ཆེན་སྣ་ལྔའི་རྒྱབ་ལྷེ། སེ་ཤན་པང་གདན། ནོར་བུ་དགའ་འཁྱིལ། རྩེ་གཡུའི་ཐག་པ། གསེར་གྱི་སྒྲོག་གདུབ། ཕ་ལམ་གྱི་ཚིགས་ཁེབས། ཛུལ་གྱི་སྐེ་ཕྲེང༌། གསེར་གྱི་མོག་སྒོར། ལྷམ་རྟ་སོ་མ་སོགས་རིན་ཐང་གཞལ་དུ་མེད་པའི་རྒྱན་གོས་ཀྱིས་ནོན་ཏེ་དལ་བུར་མ་གཏོགས་འགྲོ་བསྐྱོད་མི་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ལྟད་མོ་བའི་འཚང་ཁའི་ནང་རྒྱན་ཆ་རྣམས་བོར་སྟོར་མི་ཡོང་བའི་ཆེད་རྒྱན་གཡོག་དང་ཞབས་གྲས་ཀྱིས་མཐའ་བསྐོར་ནས་མི་རྣམས་ཀྱིས་མཐོང་དཀའ་བའི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡོད། ཡ་སོར་གྱི་རྒྱན་གོས་སོགས་རིན་ཐང་ཆེ་ཞིང༌། སྒེར་པ་སོ་སོར་དེ་ལྟའི་ཆ་རྐྱེན་ཚང་བ་ཤིན་ཏུ་དཀོན་སྟབས་གཟིམ་ཤག་ཆེ་ཁག་དང༌། བླ་བྲང་ཆེ་ཁག་སོགས་ནས་གཡར་ཏེ་གོ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས།

དེ་མིན་རྒྱན་གཡོག་དང༌། ཁྲུང་ཞུ་མ། ཁྲུང་གཡོག་བཅས་པ་ཕྲུག་གཡུ་བྱུར་ཡིན་པ་དང༌། རྒྱན་གོས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཆེ་ཆུང་མ་གཏོགས་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཉིན་ཐོག་མར་སྨོན་ལམ་དགོང་ཇའི་གསོལ་ཚོགས་དང་བསྟུན་ནས་ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་ནས་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོའི་གསེང་གཡབ་སྟེང་དབུ་གུར་འོག་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སྔོན་ཕེབས་ལ་ཕྱག་འབུལ་དང༌། འདུས་ཚོགས་སུ་ཁ་ཕྱོགས་ནས་ཕྱག་འཚལ་དང་འབྲེལ་གོ་རིམ་བཞིན་གྲལ་ལ་འཁོད། ཚོགས་གཞུང་དུ་མང་ཇ་ཕེབས་པ་དང༌། བཀའ་ཤག་གསོལ་ཐབ་ནས་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང༌། ཡ་སོར་ངོ་ལས་བཅས་པར་གསོལ་ཇ་ཕེབས། ཚོགས་དབུས་སུ་འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་རྒན་པས་ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་ཀྱིས་ཀླུ་སྦུག་སྒར་སྒྲིག་ནས་བཟུང་གྲོལ་སྟོན་བར་གྱི་འགན་འཁྲིའི་ཞུ་སྒོ་རྣམས་ལེ་མེད་འཐུས་ཚང་དགོས་སྐོར་རྣམ་གྲངས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་ཚགས་ནན་ཏན་གྱིས་ཚོགས་གཏམ་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་བསྒྲགས། དེ་རྗེས་བཀའ་བློན་རྣམས་ཞལ་ནུབ་ཏུ་ཕྱོགས་ཤིང༌། ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་ཡར་ལངས་ཞྭ་ཕུད་མགོ་བོ་དུད་བཞིན་གུས་བཏུད་ཞུ་མུར། བཀའ་བློན་བགྲེས་པས་སླར་ཡང་ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་ནས་གཏོར་རྒྱབ་རྟ་དམག་དང་བཅས་པར་མགོ་འོག་ལུས་ཆུབ་དམ་པོས་དམ་འཆིང་དང་འབྲེལ་བའི་རང་རང་ཁུར་འཁྲིའི་སྨོན་ལམ་མཛད་ཆེན་གྱི་ཞུ་སྒོ་མཐའ་དག་གཞུང་སའི་མཚན་ལ་དགུང་བཏེགས་སྲི་ཞུ་ལེགས་སྒྲུབ་མིག་རྒྱན་དུ་འོས་པ་དགོས་རྒྱུ་སོགས་སྐོར་བཀའ་སྒྱུར་གནང༌།

དེ་རྗེས་ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་ཤིང་རའི་སྒོ་འགྲམ་ནས་རྟ་གྲལ་ཉིས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་བྱུས་ཡག་དར་ཆེན་ལ་གཡས་བསྐོར་དང༌། ཀླུ་སྦུག་རྒྱལ་སྒོ་བརྒྱུད་ཀླུ་སྦུག་ན་ཐེར་དུ་འབྱོར་ཞིང༌། དེ་གར་ཡ་སོར་ལྷན་རྒྱས་ཀྱི་དབུ་གུར་དཀྱིལ་སྒར་ཞེས། ལྡིང་གུར་ལྕགས་རི་དང་བཅས་པ་འགོ་སྣམ་ཚོས་ཚོགས་ཀྱིས་རྫི་པར་དང༌། པད་མ། ཤིང་ལོ། ནོར་བུ་མེ་འབར་སོགས་མཛེས་རིས་ཀྱི་འབབ་ལྷེ་ལྡན་པའི་ནང༌། དབུས་སུ་ཡ་སོར་བགྲེས་གཞོན་གཉིས་ཀྱི་བཞུགས་ཁྲི་སྐོར་བཅས་ཆ་ཚང་སྒྲོན་པའི་ཐོག་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་གཉིས་བཞུགས་སུ་གསོལ་བ་དང༌། རྒྱན་བཟང་མ་དང༌། ཁྲུང་ཞུ་མ་བཅས་ནས་དངུལ་ཚ་གསེར་མའི་དངུལ་ཕོར་དངུལ་རྐྱན་བཏེགས་ཏེ་ཡ་སོར་བགྲེས་གཞོན་ལ་རྒྱན་བཟང་མས་ཕུད་གཏོར་ཞུས་རྗེས་གོམ་གསུམ་ཕྱིར་ཤིག་གིས་ཕྱག་འབུལ་ཞུས། དེ་བྱིངས་རྣམས་ལ་ཁྲུང་ཞུ་མས་ཁྲུང་ཕུད་བཀྱག གཞུང་སོག་རྒྱལ་པོ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་རྟ་པ་དང༌། འདམ་བརྒྱ་ཤོག་བརྒྱད་ཀྱི་འགོ་བཅིངས་རྣམས་བཞུགས་ཁྲིའི་གཡས་ཕྱོགས་དང༌། ཡ་གཡོག་རྣམ་པ་དང༌། ཡ་སོར་ཁྲི་པའི་སྒེར་གཡོག་རྣམས་བཞུགས་ཁྲིའི་གཡོན་ཕྱོགས་སུ་གྲལ་ལ་འཁོད་ཅིང༌། གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར་དང༌། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་བཏེགས། དེ་རྗེས་རྟ་དམག་འགོ་པ་རྣམས་ཡ་སོར་ཁྲི་པའི་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་ངོས་རྒྱབ་མདུན་གྲལ་བསྟར་བསྒྲིགས་ཏེ་གུས་བཏུད་ཞུ་མུར། ཡ་སོར་ཁྲི་པ་གཞོན་པས་ཡ་སོར་འགོ་དམངས་དང་བཅས་པའི་བླང་དོར་ཞུ་སྒོའི་སྦུག་དམ་རྩ་ཚིག་རིན་པོ་ཆེ་སྒྲ་དག་གསལ་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྒྲོག་སྦྱང་གནང༌། དེ་རྗེས་ཡ་སོར་བགྲེས་པས་རྩ་ཚིག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སྨོན་ལམ་རིང་གི་ཁྲིམས་བདག་ཞལ་ངོའི་ཚོགས་གཏམ། བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་སྒྱུར་བཅས་ཀྱི་དགོངས་དོན་ཆ་ཚང་ལག་བསྟར་དགོས་པའི་མཇུག་གནོན་བཅས་ཆེ་བའི་རྟགས་དང་ལུང་གིས་མངགས་པའི་འགན་འཁྲིའི་ཞུ་བྱ་མཐའ་དག་བཀའ་དྲིན་དྲན་ཤེས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་མཚན་ལ་དགུང་འདེགས་ལེ་མེད་འཐུས་ཚང་དགོས་པར་མ་ཟད། དེ་རིང་སྐབས་སུ་བབས་པ་དཀྱིལ་སྒར་དབུས་སུ་བྱས་ཤིང༌། ཡ་སོར་སྐུ་སྒེར་གྱི་གཟིམ་གུར་ལེ་ལག་གིས་གཙོས་བརྒྱ་ལྡིང་དང་བཅས་པའི་གུར་ས་རྣམས་ཡ་སོར་བརྡ་གཏོང་པ་གཉིས་ནས་ཤིང་བྱང་གར་བཙུགས་སར་གོ་རིམ་འཛོལ་མེད་ཀྱི་སྡོད་གུར་ཕུབ་དགོས་པ་ལས། སྒར་ས་དགའ་འདེམས་ཞན་སྐྱུར་དང༌། མིག་ལམ་མཛེས་ཆོས་དང་མི་མཐུན་པའི་སྒར་གྲལ་ཆ་མི་སྙོམས་པའི་རང་འདོད་ཁེར་སྒྲུབ་རིགས་སུས་ཀྱང་བྱས་མི་ཆོག་པ་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བཀའ་སྒྱུར་ཞིབ་ནན་སྩལ། དེ་རྗེས་སྒར་ས་ཆ་བགོས་ཀྱི་ཤིང་བྱང་འཛུགས་རྒྱུ་སོགས་དེ་ཉིན་གྱི་མཛད་སྒོ་དངོས་གཞི་གྲོལ་མཚམས། ཡ་སོར་རྣམ་གཉིས་ཡ་གཡོག་དང་བཅས་ཆིབས་རགས་གྲལ་བསྟར་ཉིས་སྒྲིག་གིས་ཀླུ་སྦུག་རྒྱལ་སྒོ་བར་ལྷན་ཕེབས་དང༌། དེ་ནས་ཕྱོགས་སོ་སོའི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་ཕེབས་སྲོལ་ཡོད། འོན་ཀྱང་མཛད་སྒོ་ནམ་ཡིན་སྐབས་ཞོགས་པ་ཡ་སོར་གཞོན་པ་སྟོན་འཁོར་རྣམས་ཡ་སོར་བགྲེས་པའི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་ཕེབས་རྒྱུ་དང༌། དེ་ནས་ལྷན་ཕེབས་གནང་དགོས། ཡ་གཡོག་རྣམས་ཀྱང་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་ཕྱོགས་བགོས་ཀྱི་གཡས་རུ་རྣམས་ཡ་སོར་བགྲེས་པ་དང༌། གཡོན་རུ་རྣམས་ཡ་སོར་གཞོན་པའི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་ཤིང༌། ཡ་གཡོག་རྣམས་ཉིན་ལྟར་ཡ་སོར་སོ་སོའི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་བཅར་དགོས་པ་དང༌། གསོལ་ཇ་ཞལ་ཏོག་དང་སྔ་དགོང་གསོལ་ཚིགས་བཅས་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་གཟབ་འབུལ་གནང་སྲོལ་ཡོད་པ་བཅས་སོ།།

༥༽ གྲ་བཞི་རྩིས་བཤེར།

བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་གྲ་བཞི་རྩིས་བཤེར་ཞེས་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱབ་རྟ་དམག་རྣམས་ཀྱི་མི་རྟ། གྱོན་ཆས། གོ་མཚོན་སོགས་གཏན་འབེབས་དགོས་འདུན་གཞི་བཞག་ཡོད་མེད་ཚང་བཤེར་གནང་བའི་སྔར་སྲོལ་མཛད་སྒོ་ཞིག་ཡིན།

ཐོག་མར་གྲ་བཞི་ཐང་དུ་གུར་པ་དང༌། གདན་གཉེར་སོགས་འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་སྔོན་ཚུད་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ལྟར། མདུན་ངོས་བཀའ་ཤག་གི་མཛད་གཟིགས་དབུ་གུར་ཀ་ཕིབས་གཟུགས་དང༌། གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་མཛད་ཞབས་རྣམ་པའི་དབུ་གུར་གོང་མཚུངས་དང༌། རྒྱབ་ངོས་སྐུ་ངལ་གསོ་ཡུལ་དང༌། གསོལ་ཚིགས་འབུལ་ས། དེ་མིན་བཀའ་བློན་སྐུ་སྒེར་གྱི་དབུ་གུར། བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་དང༌། ཡ་སོར་འཁོར་བཅས་ཀྱི་དབུ་གུར་དང༌། རྟ་དམག་ཚོ་ཁག་སོ་སོའི་གུར་བཅས་གཞུང་སྒེར་གྱི་དབུ་གུར་ཆེ་ཆུང་མང་པོ་མཛད་སྒོ་ཚུགས་ཡུལ་གྱི་རྒྱབ་ངོས་གྲལ་བསྟར་འགྲིག་པོ་སྔོན་ཚུད་ནས་ཕུབ་པ་དང༌། གདོང་གྲལ་དབུས་སུ་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང༌། ཛ་ཐའི་རིམ་བཞི་ཡན་གྱི་བཞུགས་གདན། གཡས་ངོས་མཛད་ཞབས་ཤོད་དྲུང་ལས་དཀྱུས་རྩིས་ཕྲུག་བཅས་པའི་བཞུགས་གདན། གཡོན་ངོས་ཡ་སོར་ཁྲི་པ་གཉིས་དང༌། ཡ་གཡོག་བརྒྱད། འདམ་བརྒྱ་ཤོག་འགོ་པ། སྒེར་གཡོག་རྣམས་དང་བཅས་པའི་བཞུགས་གདན་གོ་བབ་བཞིན་སྒྲོན། མདུན་ངོས་གཟིགས་མཐོངས་སུ་ཞོལ་གཉེར་ནས་གོ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ཤིང་སྟེགས་ཐོག་གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར་དང༌། བཀྲ་ཤིས་པའི་དར་ཚོན་གྱིས་བརྒྱན་པའི་དར་ཤིང་སྒྲོམ་བཅས་དང༌། འདི་ཉིན་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་ན་བཟའ་རྒྱན་བཞི་སེར་པོ་དང༌། ཛ་ཐའི། ཕོགས་མདའ་རྩིས་ཕྱག་རིམ་བཞི་ཡན་རྒྱན་གཞི་སྔོན་པོ། ཤོད་སྐོར་ལས་ཚན་རྣམས་ཚོས་མན་ཏོག་ཞྭ། དེ་བྱིངས་རྒྱུན་ཆས་ཁ་གསར། གྲ་བཞིར་བཀའ་ཤག་མཛད་གུར་དུ་ཕེབས་པ་དང་ཤོད་སྐོར་ཚང་མས་ཕྱག་འབུལ་ཞུས་ཏེ་གོ་བབ་ལྟར་གྲལ་གནས་སུ་འཁོད་མཚམས་ཞོལ་དྲུང་ནས་ཁྲུང་ཕུད་བཏེགས། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་ཕེབས།

ཡ་སོར་འགོ་དམག་རྣམས་ཀླུ་སྦུག་སྒར་ས་ནས་གྲ་བཞི་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་རྒྱུར། ཞོགས་པ་གནམ་ལྕགས་མེ་སྒྱོགས་དང་པོ་བརྒྱབ་པ་དང་རྟ་དམག་རྣམས་སྒར་ནང་སྡེབས་འཛོམས་དགོས་པ་དང༌། གནམ་ལྕགས་གཉིས་པ་རྒྱག་སྐབས་སོ་སོའི་གོ་ཆ་རྣམས་གྱོན་ཏེ་ཐོན་ཆོག་བྱེད་དགོས་པ། གནམ་ལྕགས་གསུམ་པ་བརྒྱབ་པ་དང་རྟ་དམག་རྣམས་རུ་གཡས་གཡོན་དང༌། སྔ་རྟིང་གོ་འཛོལ་མེད་པར་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པའི་ངང་ཐོན་དགོས་པ་ལྟར་ཐོག་མར་སྐལ་བཟང་ཟམ་པ་དང་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཕྱི་མར་གཡས་བསྐོར་གྱིས་འབྲས་གླིང་གཡུལ་ཀའི་ཤར་ངོས་མཁར་སྣ་གདོང་དང་གླང་ཁང་མདུན་བྱེ་རགས་ཟམ་པ་བརྒྱུད་གོ་ཤྲིའི་སྐབས་ཀྱི་ལམ་ལྟར་འདམ་བརྒྱ་ཤོག་པས་སྲུང་མ་དམར་ནག་གི་རྟེན་ཐུག་གདན་ཞུ་དང༌། དེ་རྗེས་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ངོ་ལས་ཀྱིས་རུ་སྣེ་འཁྲིད་དེ་རྟ་དམག་ལྔ་བརྒྱ་བརྒལ་བའི་གོ་མཚོན་གྱི་རུ་དར་གནམ་ལ་སྒྲེང་ཞིང༌། རྟ་རྨིག་གི་སྒྲས་ས་གཞི་རྡུལ་དུ་སློག་པ་ལྟར་རུ་ཉིས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་གྲ་བཞི་རྩིས་བཤེར་ཐང་དུ་འབྱོར་པ་དང་ཡ་སོར་ཁྲི་པ་གཉིས་ལ་རྒྱན་བཟང་མས་ཁྲུང་ཕུད་དང་གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར་བཏེགས།

སྲུང་མ་དམར་ནག་གི་ཐུགས་རྟེན་བཀའ་ཤག་མཛད་གུར་མདུན་ཐང་དུ་བཞུགས་སུ་གསོལ། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་རྟ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་སྤྱན་ལམ་དུ་བསྟར་ཞིང་མཛད་སྒོའི་ཐང་ཆེན་ཐོག་སྐོར་བ་དང་པོ་བརྒྱབ། དེ་རྗེས་ཡ་སོར་གཉིས་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་མདའ་གཞུ་སག་ཐག་རྣམས་བཀྲོལ་ཏེ་གྲི་ཀྱོག་བཏགས། ངོ་གཡོག་རྣམས་གྲལ་བསྟར་ཉིས་སྒྲིག་གིས་བཀའ་ཤག་གི་གཟིགས་མཐོངས་སུ་བཅར་ནས་ཕྱག་འབུལ་ཞུས། གོ་བབ་ལྟར་གྲལ་ལ་འཁོད། དེ་རྗེས་ཡ་སོར་བགྲེས་པས་གཡས་རུའི་རྟ་གཞུང་བཀའ་བློན་ཁྲི་པའི་སྐུ་མདུན་དུ་ཕུལ་བར། བཀའ་དྲུང་ནས་གསོལ་ཅོག་སྟེང་ཞལ་ཕྱེ་ཞིང་རླུང་གནོན་སོགས་བཞག དེ་ནས་གཟིམ་འགག་རྒན་པས་སྐུ་མདུན་དུ་པུས་མོ་གཡས་པ་བཙུགས་ཤིང་ཞྭ་མོའི་རྩེ་ནས་བཟུང་བཞིན་སྡོད་པར་བཀའ་བློན་ཁྲི་པས། “ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་རྗེས་འབྲེལ་གཏོར་རྒྱབ་རྟ་པ་གཡས་རུའི་རྟ་གཞུང་བཀོད་པར། གཡས་རུ་དང་པོ་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་པའི་གཟབ་འདོན་དང་བཅས་རྟ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི།” ཞེས་གསུངས་པ་དང༌། གཟིམ་འགག་ནས་དབུ་གུར་གྱི་ཟུར་བར་བསྐྱོད་དེ་ཞོལ་དྲུང་ཞིག་ཉན་རྣ་བྱེད་བཞིན་པར་སྐྱོར་བ་དང༌། དེས་གཤམ་གྱི་རྟ་པ་ཡོད་སར་སྐད་ཤུགས་ཆེན་པོས་དེ་ལྟར་སྐྱོར།

དེ་མཚམས་ཡ་སོར་ལས་བྱ་ཤོད་དྲུང་གཅིག་གིས་སྣེ་ཁྲིད་རྟ་པ་རྣམས་བང་སྒྲིག་སྟེ་ཡོང་སྐབས་རྟ་སྣེ་དཀྱིལ་སྒར་རྟེན་ཐུག་གི་འཁྲིས་སུ་འབྱོར་མཚམས། རྩིས་ཁང་ནས་གོ་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་འདི་ལོའི་ཞབས་གསར་བ་གཅིག་དང༌། རྩིས་ཕྲུག་པ་བཞི་ནས་རྟ་དམག་རྣམས་གོ་བཤེར་གཏོང་ཁུལ་ཟིན་མཚམས་ཤོད་དྲུང་ནས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་རྩིས་ཕྲུག་རྣམས་གྲལ་བསྟར་འགྲིག་པོས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་སྐུའི་ཉེ་འཁྲིས་བར་བསྐྱོད་ཅིང༌། དེ་ནས་གོམ་པ་གསུམ་གྱི་སར་མི་རེ་བསྐྱོད་དེ་དེ་གར་མགོ་བོ་སྒུར་ཞིང་ལག་གཡས་སུ་ཞྭ་མོ་བཟུང་ནས་མདུན་ཕྱོགས་བརྐྱངས་བཞིན་པར་ཐོག་མར་དྲུང་འཁོར་དེས། གཡས་རུ་དང་པོ་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་ཐེབ་ཇི་འོ་ཆུ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་བ་གཟབ་འདོན་དང་བཅས་རྟ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་འགྲིགས་ལགས། ཞེས་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། དེ་འོག་རྩིས་ཕྲུག་རྒན་པ་དེས་ཆ་ཚུལ་གོང་བཞིན་ཐོག་རྟ་ཤེད་བཟང་མི་གོ་ཐང༌། རྟ་སྒ་སྒ་འཁོར་ཁ་གསར་ཆ་ཚང་དང་བཅས་པ་འགྲིགས་ལགས། ཞེས་དང༌། དེ་འོག་རྩིས་ཕྲུག་གཉིས་པ་དེས། སོག་རྨོག་གཞོལ་གདན་འཇའ་ལའ་རྨ་གདོང༌། མེ་ལོང་བཞིའི་མཐའ་ལྕགས་བྱང་སྐེད་དང་བཅས་པ་འགྲིགས་ལགས། ཞེས་ཟེར། དེ་འོག་རྩིས་ཕྲུག་གསུམ་པ་དེས། གུ་ཤའི་ཨ་ཁྲབ། ཁ་ཤའི་གཤག་དོར། དཔའ་དམ་འུར་ཐུར་གཟུགས། མགུར་ཤུབས་ཁ་གསར། རྟ་མདུང་སོ་ལྔ་དང་བཅས་པ་འགྲིགས་ལགས། ཞེས་ཟེར།

དེ་རྗེས་རྩིས་ཕྲུག་མཐའ་མ་དེས། གསག་ཐག་མདའ་གཞུ་རྒྱུད་བཅས་མེ་མདའ་ཅ་ལག་ཆ་ཚང་དང་བཅས་པ་འགྲིགས་ལགས་ཞེས་རྟ་པ་མང་ཉུང་ལ་མ་བལྟོས་པར་ཁག་རེ་རེ་བཞིན་དེ་ལྟར་ཆ་ཚང་རེ་ལྷག་ཆད་མེད་པར་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་དགོས། དེ་ནི་གྲ་བཞི་བརྩིས་བཤེར་གྱི་རྟ་སྐད་ཅེས་རྩིས་ཕྲུག་པའི་འཆར་ཅན་ལོ་རེའི་ལས་འགན་གལ་ཆེ་བའི་གྲས་སུ་བརྩི་སྲོལ་ཡོད། དེ་ལྟར་རྟ་དམག་རྣམས་ཀྱི་འཁྲི་ཁུངས་ནི་གོང་ཞུས་ས་རྟེན་ཕ་གཞིས་རྒྱ་ཆེ་ཡོད་པའི་སྔར་གྱི་སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་རྣམས་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་ལས་ཚན་ཆེ་འབྲིང་རྣམས། གཞུང་སོག་རྒྱལ་པོ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་མཚོན་འདམ་བརྒྱ་ཤོག་བརྒྱད། སྡེ་པ་ལ་མོ་བླ་བྲང་པའི་ལ་མོ་དང་དོད་པའི་རྟ་པ་ཟེར་བ་སོགས་རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་དེབ་གསལ་འཁྲི་ཁུངས་རྣམས་ཡིན།

དེ་ནས་གཡས་རུའི་རྟ་པ་རྣམས་ཀྱི་གོ་བཤེར་གྲུབ་མཚམས་རྟ་གཞུང་ཡ་སོར་བགྲེས་པས་ཕྱིར་ཞུས་ནས་སྔ་དྲོའིམཛད་སྒོ་གྲོལ་མཚམས་ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་བང་བསྒྲིགས་ནས་ཕོ་བྲང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་ཚང་མས་ཕྱག་འཚལ་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། དེ་བྱིངས་ཚང་མ་ངལ་གསོའི་བར་གསེང་ཡིན།

དེ་མཚམས་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་སྐུ་སྒེར་དབུ་གུར་དུ་ཡུད་ཙམ་སྐུ་ངལ་དང་དེ་རྗེས་དབུ་གུར་ཁེ་གཙང་ནང་བཀའ་བློན་རྣམ་པར་བླ་ཕྱག་ནས་གསོལ་ཚིགས་རྒྱས་འབུལ་ཞུས་པ་དང༌། གཞུང་ཞབས་བྱིངས་གོ་རིམ་བཞིན་དབུ་གུར་སོ་སོར་བཀའ་ཤག་མ་བྱན་ནས་འཆར་ཅན་ཤ་ཊོ་རའི་ནང༌། ཁ་ཆེ་ཤ་འབྲས་སྤུས་དག་ལྡང་ངེས་འདེགས་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཤིང༌། ཁ་ཆེ་མ་བྱན་མཁས་པ་ཆེད་འབོད་དང་དོད་ཀྱིས་བཟོ་གི་ཡོད་པས་སྐད་གྲགས་ཡོད་ལ་དམིགས་བསལ་རོ་བཅུད་ལྡན་པ་ཡོད། ཡ་སོར་འཁོར་བཅས་རྣམས་ལའང་རང་ཁུངས་དཀྱིལ་སྒར་ནས་བཞུགས་ཡུལ་དབུ་གུར་དང་གསོལ་ཚིགས་བཅས་གཟབ་རྒྱས་གོ་སྒྲིག་ཞུ་དགོས།

གཞན་ཡང་བར་གསེང་དུས་ཚོད་ནང་རྟ་དམག་རྣམས་དང༌། དེ་ཚོའི་ཉེ་འབྲེལ། གཟིགས་མོ་བ་མང་ཚོགས་བཅས་ཞལ་ལག་དང༌། ཇ་ཆང༌། སྤྲོ་འཆམ་བཅས་གང་དགར་རོལ་བ་དང༌། ཟ་ཁང༌། ཆང་ཁང༌། ཟ་ཆའི་ཀེར་ཁྲོམ་སོགས་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད་ཅིང༌། ས་སྟོང་དེར་དེ་ཉིན་འདུ་ལོང་དང་འཁྲུག་ཆ་ཧ་ཅང་དོད་པོ་ཡོད། དེ་རྗེས་ཕྱི་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་གཉིས་དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་གོ་བཤེར་མཛད་སྒོ་མུ་མཐུད་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་གསོལ་ཇ་དང༌། བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་ཕེབས། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་གཞོན་པས་གཡོན་རུའི་རྟ་གཞུང་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་གསོལ་ཅོག་སྟེང་ཕུལ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་གོ་བཤེར་དབུ་ཚུགས།

ཡང་བསྐྱར་ཤོད་དྲུང་ནས་གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བ་གཡོན་རུ་དང་པོ་དགའ་ཚལ་ལྷ་ཀླུ་བ་གཟབ་འདོན་དང་བཅས་རྟ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་འགྲིགས་ལགས། ཟེར་བ་དང་རྩིས་ཕྲུག་རྣམས་ནས་གོང་བཞིན་གཡོན་རུའི་རྟ་དམག་མཇུག་མ་སྒྲིལ་བར་ཚོ་ཁག་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་བཤེར་སྙན་སྒྲོན་ཞུས།

རུ་གཡས་གཡོན་གཉིས་ཀའི་གོ་བཤེར་མཇུག་སྒྲིལ་མཚམས་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་གསོལ་བསྐངས་ཤིང་འབྲས་དང་གཡོག་དར། རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ནས་སྲུང་མ་དམར་ནག་གི་རྟེན་ཐུག་ལ་སྙན་ཤལ་དང༌། ཡ་སོར་ངོ་ལས་དང༌། རྟ་དམག་ཚོ་ཁག་སོ་སོའི་རྟ་སྣེ་ཁྲིད་མཁན་བཅས་པར་གོ་བབ་བཞིན་ལེགས་དར་དཀར་གཙང་རེ་སྒྲོན་པར། བཀའ་ཤག་སྐུ་མདུན་དུ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཕྱག་འབུལ་ཞུས། དེ་རྗེས་རྟེན་ཐུག་དམར་ནག་གདན་ཞུ་དང༌། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་ངོ་ལས་ནས་རུ་སྣེ་ཁྲིད་ཅིང༌། རྟ་དམག་རྣམས་རུ་དཀྱིལ་བཀུག་བཞི་སྒྲིག་གིས་གཤོང་ཁ་གླིང་ཁ་བརྒྱུད་ར་ཆེ་གཙུག་ལག་ཁང་གི་མདུན་ངོས། རྗེ་འབུམ་སྒང་དང༌། ལྕང་གསེབ་ཤར་བརྒྱུད་སྐལ་བཟང་ཟམ་པ་བརྒལ་ཏེ་ཀླུ་སྦུག་སྒར་སར་ཕྱིར་ལོག དེ་གར་སླར་ཡང་ཡ་སོར་ཁྲི་པ་གཉིས་ནས་རྟ་དམག་རྣམས་ཚང་འབྱོར་ཡོད་མེད་འཆར་ཅན་ཞིབ་བཤེར་རེ་གནང་སྟེ། ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་ཆིབས་གྲལ་ཐོག་རང་གནས་གཟིམ་ཤག་སོ་སོར་ཕེབས།

གྲ་བཞི་ཐང་དུ་རྟ་མཇུག་སྒྲིལ་མཚམས་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ཕེབས་རྗེས་སུ་མཛད་ཞབས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་གོ་རིམ་ཇི་བཞིན་ཆིབས་གྲལ་བཞི་སྒྲིག་དལ་བུའི་ངང་བརྗིད་ཉམས་དང་བཅས་ཕེབས་དགོས་པ་ལས། གོ་རིམ་འཛོལ་བ་དང་སྡེབས་ཟིང་རིགས་མེད་པ་རང་རྟོགས་ཚུལ་མཐུན་གྱི་སྒོ་ནས་ར་མོ་ཆེ་བར་ཆིབས་གྲལ་དང༌། དེ་ནས་རང་རང་སོ་སོའི་གནས་སུ་ཕྱིར་ལོག་གནང་བ་བཅས་སོ།།

༦༽ སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག

སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་ནི། ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་རྗེས་འབྲེལ་སྤྱིར་སངས་རྒྱས་བསྟན་པ་དང༌། ཡང་སྒོས་རང་ཅག་ཁ་བ་རི་བའི་འདི་ཕྱི་གཉིས་ཀྱི་མགོན་སྐྱབས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུའི་གསང་བ་གསུམ་ལ་ཚུལ་བསྟན་སྐུ་གེགས་ཀྱི་མཚན་མ་ཞི་བ་དང༌། བསྟན་པ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་མངའ་བདག་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པ་ཆེན་པོའི་བསྟན་སྲིད་ལ་ཕ་རོལ་མི་དང་མི་མིན་གྱི་བསམ་སྦྱོར་ངན་ཤོམ་ཅི་མཆིས་རྨེག་མེད་དུ་ཞི་བ་སོགས་ཀྱི་ཆེད་ལོ་ལྟར་རྩེ་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་ཕན་བདེ་ལེགས་བཤད་གླིང་པ་དང༌། འབྲས་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་གཉིས་ནས་དྲག་པོའི་སྔགས་ཀྱི་ལས་སྦྱོར་གཟོར་འཕེན་གནང་བ་ཞིག་ཡིན།

དེ་ཡང་ཐོག་མར་གཟིམ་པ་རྐང་དམག་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་གྱི་སྐབས་འདིའི་འགོ་འདོམས་དབུས་མདའ་དཔོན་གཉིས་ན་བཟའ་རྒྱ་ལུ་ཆས་དང༌། རྟ་སྒ་གསེར་སྒ་སོགས་ངོ་གཡོག་རྣམས་གཟབ་མཆོར་དང་ལྡན་གྱིས་བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༤ ཞོགས་པ་ཟླ་གཅིག་དྲུང་འཁོར་གཅིག་ནས་སྙན་སེང་དང་བསྟུན་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཕྱི་མར་ཕེབས་པ་དང༌། གཟིམ་ཆུང་རྐང་དམག་རྣམས་སྔོན་འབྱོར་དུང་བརྡའི་སྙན་སེང་དང༌། དེ་རྗེས་གོ་རྩེད་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་ཟིན་མཚམས། གཟིམ་པ་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་ཕོ་བྲང་དམར་པོར་གདོང་ཕྱོགས་ནས་དབུ་སྐུལ་གྱིས་གསེར་སྐྱེམས་རྒྱས་པ་ཕུལ།

རྩེ་ཕོ་བྲང་དབུ་རྩེ་ནས་ཀྱང་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གིས་སྙན་སེང་དུང་རྒྱ་བཏང༌། གཟིམ་དམག་རྣམས་དཔའ་བོའི་ཉམས་དང་ལྡན་པར་རུ་དལ་འགྲོས་མེ་མདའ་འཛམ་གྲགས་ངང་སྐད་མ་འཕེན་བཞིན་རྒོད་གསེབ་ཤར་དུ་འབྱོར། ཀླུ་སྦུག་དཀྱིལ་སྒར་ཆེན་མོ་ནས་ཐོན་བརྡ་གནམ་ལྕགས་གསུམ་པ་བརྒྱབ་པ་དང་བསྟུན་ནས་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ངོ་ལས་རྟ་དམག་དང་བཅས་པ་བསྟན་སྲུང་དམར་ནག་གཉིས་ཀྱི་རྟེན་ཐུག་གདན་ཞུ་དང༌། རྟ་དམག་རྣམས་རུ་ཉིས་སྒྲིག་གིས་མཁར་སྣ་གདོང་བརྒྱུད་རྒོད་གསེབ་ཤར་སྒར་སར་འབྱོར་བ་དང་རྒྱན་བཟང་མས་ཁྲུང་ཕུད་དང༌། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་བཏེགས། དེ་རྗེས་གཞུང་གནས་ནས་དམག་སྟོན་སྩལ་རྒྱུར། བླ་ཕྱག་དང༌། ལྷ་ཞོལ་གཉེར་མི་དཔོན་བཅས་པས་གྲ་སྒྲིག་སྔོན་ཟིན་ལྟར་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ངོ་ལས་དང༌། བོད་སོག་ཡ་སོར་སོགས་རྟ་དམག་འགོ་བྱིངས་རྣམས་དང༌། དབུས་མདའ་དཔོན་གཉིས། གཟིམ་པའི་འགོ་བྱེད་གོ་དྲུང་སོགས་གཟིམ་པ་འགོ་དམག་བཅས་པར་དམག་སྟོན་རྒྱས་པ་སྩལ།

དེ་རྗེས་དབུས་མདའ་གཞོན་པ་ངོ་འཁོར་རྣམས་ཀླུ་སྦུག་ན་ཁ་ནས་བྱ་སྐྱིབས་རི་ལྡེབས་སུ་མེ་སྒྱོགས་རྒྱག་རྒྱུའི་རྫས་རྫོང་སར་ལྟ་ཞིབ་ཏུ་ཕེབས་དགོས། མེ་སྒྱོགས་སྲིན་མོ་བགྲེས་གཞོན་དང༌། སི་རིལ་ལྐུག་པ་ཟེར་བ་བཅས་གནའ་དུས་ནས་བོད་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཁྲོ་བཞུ་བླུག་གིས་བཟོས་པར་བརྟེན་ལྗིད་ཚད་ཆེ་ལ། འཁོར་ལོ་སོགས་མེད་སྟབས་མི་ཤུགས་ཁོ་ནས་དྲུད་འཐེན་བྱེད་དགོས་པས་ཞོལ་གོ་མཛོད་ནས་ཀླུ་སྦུག་བར་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་པར་ཉིན་ཤས་འགོར་གྱི་ཡོད། མེ་སྒྱོགས་ཁག་གི་རྫས་བརྫོང་ཆེད་བཀར་ཁོངས་ནས་བོད་རྫས་རུའི་ཁལ་ལྔ་བཏོན་ཆོག་བཀའ་འཁྲོལ་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། ད་དུང་སྐད་ཤུགས་ཆེ་ཁྱད་ཕྱིང་བའི་ཁ་འཚང་དམ་པོ་རྒྱག་དགོས་ཤིང༌། མེ་སྒྱོགས་མདེལ་ཡོད་གསུམ་དང༌། མདེལ་མེད་བཞི་བཅས་ཁྱོན་མེ་སྒྱོགས་བདུན་འཕེན་དགོས།

དེ་ནས་དགོང་ཇ་གྲོལ་མཚམས་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་འགག་ནས་རྟ་དམག་རུ་སྣེ་ཁྲིད་ཆོག་པའི་བཀའ་གསལ་ཐོན་མཚམས་ཡ་སོར་བརྡ་གཏོང་པས་བརྡ་ཁྱབ་དང་འབྲེལ་གཟིམ་ཆུང་རྐང་དམག་རྣམས་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་སོ་སོ་ནས་མེ་མདའ་འཛམ་གྲགས་ངང་སྐད་མ་འཕེན་ཅིང༌། ཟོར་མའི་གླུ་དབྱངས་ལེན་བཞིན་པར་སྣང་ཤག་འགག་ནས་མི་དཔོན་གཉིས་དང༌། སྐོར་བྱ་བ་བཅས་ནས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་བར་སྐོར་དང་པོ་བསྐྱོད་སྐབས་ཤ་གསར་ཟུར་ནས་རུ་མཇུག་བསྒྲིལ་བ་དང༌། རྟ་དམག་རྣམས་རྒོད་གསེབ་ཤར་ནས་ཐོན་དགོས། གཟིམ་དམག་རྣམས་ཁྱམས་རའི་སྒོ་འཕྱོར་མཐིལ་དུ་འབྱོར་མཚམས་སྣང་ཤག་མི་དཔོན་ངོ་ལས་རྣམས་ནས་ཕྱག་འཚལ་ཞུས་ཏེ་ཤིང་རའི་འོག་ཏུ་མཇལ་དར་འབུལ་བཞེས་མཛད།

དེ་བཞིན་དབུས་མདའ་གཉིས་ནས་ཀྱང་ཕྱག་འཚལ་དང་མཇལ་དར་འབུལ་བཞེས་གོང་བཞིན་གནང༌། དེ་རྗེས་གཟིམ་དམག་རུ་གཡས་གཡོན་གཉིས་ནས་འཇགས་རྐྱང་དང༌། ཟོར་མའི་གླུ་དབྱངས་ལེན་བཞིན་དཔའ་བོའི་ཟློས་གར་དང༌། དེ་རྗེས་མདའ་པ་རྣམས་ནས་མདའ་རྩེད། མདུང་པ་རྣམས་ནས་མདུང་རྩེད། ཕུབ་པ་རྣམས་ནས་ཕུབ་རྩེད། མེ་མདའ་འཛམ་གྲགས་སྐད་གཉིས་མའི་སྒར་ཤོག་སོགས་དཔའ་བོའི་འགྱིངས་ཉམས་དང༌། ངར་གླུ་གཏོང་བཞིན་གོ་རྩེད་གཟིགས་འབུལ་ཞུས། གཟིམ་དམག་རྣམས་རང་སོར་སྡོད་མུར། ཡ་སོར་བརྡ་གཏོང་པ་དང༌། སྒེར་མགྲོན་བཞི། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་གཉིས། ལས་བྱ་བོད་སོག་ཡ་སོར། སྒེར་གཡོག་བཅུ་གཉིས། རྟ་དམག་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་གཉིས་ཀྱི་རུ་སྣེ་ཁྲིད་མཁན། རུ་མཇུག་ལྡོག་མཁན། རུ་ཆ་སྙོམས་པ་བཅས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ལྟར་རྒོད་གསེབ་ཤར་ནས་དལ་བྲེལ་སྙོམས་པོས་རྨེ་རུའི་མདུན་བརྒྱུད་སྐོར་ཐེངས་དང་པོ་ཡ་སོར་གཉིས་བླ་བྲང་རྙིང་པའི་མདུན་དུ་འབྱོར་མཚམས་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་རྟ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་རང་གནས་སོ་སོར་བཀག་བསྐྱིལ་ཐོག ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་གཉིས་རང་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་གོ་སྒྲིག་སྔོན་ཟིན་བཞུགས་ཁྲིར་འཁོད་ཅིང༌། རྒྱན་བཟང་མས་ཆང་ཕུད་དང༌། གྲོ་སོ་ཕྱེ་མར། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་ཕེབས་རྗེས་ཡ་སོར་ཕྱོགས་སོ་སོའི་སྐུ་སྒེར་དང༌། འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིགས་སེར་སྐྱ། གདན་ས་གསུམ་གྱིས་གཙོས་གྲྭ་ས་གྲྭ་ཚང་ཁག་གི་གྲྭ་བཙུན་སྔགས་གསུམ། དམག་སྒར་ཁག་གི་འགོ་དམག ཚོགས་སྡེ་ཁག རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་བཅས་སྟོང་ཚོ་མང་པོས་མཇལ་དར་འབུལ་བཞེས་གནང་སྟེ་ཁྲི་ཅོག་སྟེང་མཇལ་དར་ཕུང་གསོག་གིས་མདུན་ངོས་ནས་ཡ་སོར་ངོ་མའི་དབུ་ཞྭའི་ཁྲུ་ཏོག་ཙམ་ཡང་མཇལ་མི་ཐུབ་པ་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། ལྷག་པར་ཡ་སོར་བགྲེས་གཞོན་གཉིས་སོ་སོར་མཇལ་དར་འབུལ་མཁན་མང་ཉུང་གི་འགྲན་བསྡུར་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང༌། མང་ཉུང་ཧེ་བག་ཆེན་པོ་ཤོར་ན་ཉུང་བ་དེ་ཉམ་དམན་པོ་དང་ངོ་ཚ་པོར་བརྩི་སྲོལ་ཡང་ཡོད།

དེ་ནས་ཡ་སོར་གཉིས་ངོ་ལས་རྟ་དམག་གི་རུ་སྒྲིག་དང་བཅས་རུང་ཁང་ཆེན་མོའི་མདུན་ནམ། ས་འབོག་སྒང་བར་བསྐྱོད་ཅིང༌། དེ་གར་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་ཡ་སོར་ངོ་ལས་སྒེར་གཡོག་དང་བཅས་རུ་ཉིས་སྒྲིག་སྔ་རྗེས་གོ་རིམ་བཞིན་དལ་བུས་ཁྱམས་རའི་སྒོ་འཕྱོར་མཐིལ་བར་བསྐྱོད་དེ་དེ་གར་རྒྱལ་བའི་གཟིམ་ཆུང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ཏེ་ཡ་སོར་ཁྲི་པ་གཉིས་ནས་ཕྱག་གསུམ་རེ་འཚལ་བ་དང༌། གོམ་པ་གསུམ་ཕྱིར་བཤིག་ཐོག་དེ་ནས་གོང་བཞིན་ས་འབོག་སྒང་བར་ཕྱིར་ལོག་རྟ་བཞོན་ཏེ་ཡ་སོར་ངོ་མ་གཉིས་པོས་རྟ་དམག་རྣམས་དལ་བྲེལ་སྙོམས་པོས་སྣེ་ཁྲིད་པ་དང༌། ཤ་གསར་སྒང་དུ་སླེབས་མཚམས་གཟིགས་ལམ་དུ་རྟ་དམག་རྣམས་མུ་མཐུད་དལ་བྲེལ་སྙོམས་ཤིང་གྲལ་བསྟར་འགྲིག་པོ་ཡོང་ཆེད་ཡ་སོར་ངོ་མ་གཉིས་པོ་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་སོ་སོར་ལྟ་ཞིབ་ཏུ་བསམ་ཕོའི་མདུན་བར་ཕྱིར་ལོག་ཡོང་དགོས་ཤིང༌། དེ་སྐབས་རྟ་ཁྲིད་པ་མ་གཏོགས་སྒེར་གྱི་གཡོག་པོ་གཅིག་ཀྱང་ཁྲིད་མི་ཆོག

དེ་ནས་རུ་དཀྱིལ་བཀུག་བཞི་སྒྲིག་ཐོག་སྐོར་ཐེངས་གཉིས་པར་སྨོན་གྲོང་ཟམ་སྣེར་སླེབས་སྐབས་གཡས་རུ་ཉིས་སྒྲིག་ཝ་གླིང་འགོ་ནས་ཤར་སྐྱ་རེངས་བར་དང༌། གཡོན་རུ་ཉིས་སྒྲིག་གླིང་སྐོར་ལྷོ་ལམ་བརྒྱུད་ཀུན་རྩེའི་མདུན་ནས་བར་སྐོར་ནང་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་གཏོར་རྒྱབ་ཏུ་བསྐྱོད་ཆོག་ཨང་གསར་བྱེད་དགོས་པ་དང༌།

གཟིམ་དམག་རྣམས་བར་སྐོར་གཉིས་པའི་སྐབས་ཁྱམས་རའི་མཐིལ་དུ། གཡས་རུས་སྦྲུལ་སྒོར་དང༌། གཡོན་རུས་ཞག་སྒོར་རྩེད་བཞིན་པའི་སྐབས་ཁྱམས་རའི་སྒོ་འཕྱོར་འོག་ནས་རྩེ་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་དང༌། གསུང་རའི་མཐིལ་ནས་འབྲས་སྤུངས་སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་གཉིས་ནས་གཏོར་ཆེན་གྱི་སྙན་སེང་དུང་བརྡ་ཕན་ཚུན་དུས་མཉམ་དུ་གཏོང་བ་དང༌། གཞི་བདག་གི་གཏོར་མ་དང༌། དྲུག་ཅུ་མ་དྲག་བསྔོས་ཀྱི་གཏོར་མའི་དབྱིབས་གཟུགས་ཕྲན་བུ་ཁྱད་པར་ཡོད་པ་ལས་དེ་བྱིངས་མེ་རི་དང་ཐོད་སྐམ་ཆེ་ལེགས། དེའི་སྟེང་སྒྱུ་ལུས་མཚོན་པའི་གདན་དཀར་པོ། དེའི་སྟེང་འོད་གསལ་མཚོན་པའི་གདན་དམར་པོ། དེའི་སྟེང་ཟུང་འཇུག་མཚོན་པའི་རྡོ་རྗེ་རྩེ་ལྔ་པ། ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་ཏོག་དང༌། གཏོར་གདུགས་དར་མཐིང་ཁ་བཅས་གཅིག་གྱུར་སྔོན་ཚུད་གྲ་སྒྲིག་ལེགས་ཟིན་དང༌། གཏོར་གཞོང་དང་གཏོར་སྟེགས་ཀྱང་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་ཆེ་ལེགས་སྤུས་ལྡན། གཏོར་རྒྱག་གི་འཕྱར་དར་ཞེས་བཟང་གོས་རིན་ཐང་བྲལ་བ་རྒྱུ་རྙིང་ཁ་གསར་ཤ་སྟག་ལས་གྲུབ་པའི་དར་ལྕོག་ཚོས་སྣ་ལྔ་དང༌། དར་མདུང་གི་རྩེ་རྒྱན་ལྕགས་དཀྲོལ་གསེར་ཚགས་རྩེ་གསུམ་པ་ཐོད་སྐམ་ཅན། སི་ཤན་དཀར་སེར་སྔོ་དམར་ལྗང་བཅས་ཀྱི་དར་ཕོད་ལ་སྐེད་ཆིངས་བཟང་གོས་མངགས་བཏགས་ཉིས་བརྩེགས་མ་བྱས་པ་གྲྭ་ཚང་ཕྱོགས་སོ་སོས་འཕྱར་དར་ཉི་ཤུ་སྐོར་རེར་འཁྱེར་མི་སོར་ལེན་ཨམ་ཐང་མི་གཉིས་རེ་ཡོད་ཅིང༌།

དེ་ཡང་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་འཕྱར་དར་འཁྱེར་མི་རྣམས་སྐྱ་བོ་སྤུ་ཕྲུག་གི་ཕྱུ་པ་དང༌། སྟོད་ཐུང་དཀར་པོའི་ཐོག ཁ་སྦྱར་ཞེ་གཅིག སྲུང་མདུད་དཀར་པོ་ཆེ་ལེགས་རེ། སོ་སོའི་དཔུང་སྟེང་བཟོ་ལེན་འབོག་དཀར་རེ་བཅས་དང༌། འབྲས་སྔགས་གྲྭ་ཚང་གི་འཕྱར་དར་འཁྱེར་མི། ཐོབ་ཁུངས་སེར་སྔགས་གྲྭ་ཚང་གི་རྡོབ་རྡོབ་རྣམས་གཟན་ཤམ་སོགས་གྲྭ་ཆས་སྤུས་དག་ཁ་གསར་ཞེ་གཅིག སྲུང་མདུད་དང༌། རྩ་འདེམས་དམར་པོ་བཅས་དང༌། གཟུགས་གྲ་སྙོམས་ལ། ཞྭ་གོས་གཟན་སྡེམས་བཅས་སྤུས་དག་གཞི་གཅིག་དང་དོད་དང་ལྡན་པ། དེ་མཇུག་དབུ་མཛད་ནས་བྱ་འགྲོས་བསྐྱོན་བཞིན་རྔམ་བརྗིད་ལྡན་པར་དར་གཡབ་ཀྱིས་གེགས་བྱེད་འབྱུང་པོ་རོ་ལངས་ཐམས་ཅད་རང་དབང་མེད་པར་གཅིག་ཏུ་འདུས་ནས་ཕྱིར་བསྐྲོད་པའི་སྤྱན་དམིགས་དང༌། ལམ་དབྱེའི་གསེར་སྐྱེམས་རྒྱས་པ་བཏང་ནས་གཏོར་ར་ཕྱི་མར་ཕེབས་སྐབས་རག་ཤག་གཟིམ་ཤག་གི་མཚམས་སུ་དབུ་མཛད་གཉིས་ཞལ་འཛོམས་སར་ཕན་ཚུན་གུས་ཚུལ་དང་བཅས་དགྱེས་འཛུམ་ལྷུག་པོར་གྲོལ། གཏོར་ར་ཕྱི་མར་ཆོས་སྐུ་ཡངས་པ་དབུ་སྐུལ་ཟོར་འཕེན་གྲུབ་མཚམས་རྔ་དང་རོལ་ཆ་དྲག་ཏུ་རྡུང་དཀྲོལ་མཛད། སྐབས་དེར་གཏོར་རྒྱབ་ཏུ་འཇམ་མགོན་རྒྱལ་བ་གཉིས་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཚབ་དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ལོ་དེའི་ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་བཅུ་དྲུག དྲེགས་པའི་རྒྱལ་པོ་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་རུ་འདྲེན་སྡེ་བཞིའི་འཁོར་ཚོགས་བཅས་དང༌། དེ་རྗེས་གཟིམ་དམག་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་དང༌། ཡ་སོར་གཉིས་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་རྟ་དམག་དང་བཅས་པ་གཏོར་ཁུངས་མེ་ཆེན་འབར་བཞིན་པར་གཡས་རུས་གཡོན་སྐོར་དང༌། གཡོན་རུས་གཡས་སྐོར་རྒྱག་བཞིན་ཀི་བསྭོའི་སྒྲ་དང༌། རལ་གྲི་ནམ་མཁར་འཕྱར་བཞིན་དཔའ་བོ་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་ང་རོ་འབྲུག་ལྟར་བསྒྲགས། དེ་རྗེས་རྣམ་གྲྭ་དང༌། འབྲས་སྔགས་གཉིས་ཀྱི་འཕྱར་དར་དང་རྔ་དུང་རོལ་མོ་དང་བཅས་པ་ཕྱིར་ལོག་བྱུས་ཡག་དར་ཆེན་བརྒྱུད་ཁྱམས་རའི་སྒོ་འཕྱོར་མདུན་འབྱོར་སྐབས་གྲྭ་ཚང་གཉིས་ཀྱི་དབུ་ཆོས་དང་བཅས་པས་སྡེབས་གཅིག་དབུ་ཞྭ་ཕུད་དེ་གུས་བཏུད་ཞུས།

དེ་ནས་རྣམ་གྲྭ་རྣམས་ཁྱམས་རའི་མཐིལ་དང༌། འབྲས་སྔགས་གསུང་རའི་མཐིལ་སོ་སོར་དམ་ཅན་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་ཐང་དང༌། མཆོད་གཏོར་སྔོན་བཤམས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་མངའ་གསོལ་གཏང་རག་རྒྱས་པ་རེ་འབུལ་གནང་མཛད། གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་འཁོར་བཅས་རྨེ་རུ་རྙིང་པ་དང༌། གཟིམ་པ་རྐང་དམག་དང༌། རྟ་དམག་བཅས་ཡ་སོར་གཉིས་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་བར་སྐོར་གསུམ་པ་བརྒྱབ་ནས་ཀླུ་སྦུག་སྒར་སར་ཕྱིར་ལོག་རྒྱུན་ལྟར་རུ་གཞུང་གཞི་བཞག་རྩིས་བཤེར་གནང༌། དབུས་མདའ་དཔོན་གཉིས་བླ་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་འགག་ཏུ་དྲུང་ཇ་ཚོགས་བཞིན་པའི་སར་གཏོར་རྟགས་འབུལ་བར་བཅར། བཞེས་སྤྲོ་ལྔ་བརྩེགས་ཕེབས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཕྱག་འཚལ་ཞུས། དེ་ཉིན་མུ་མཐུད་དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་ཨང་རིམ་དང༌། བཅོ་ལྔ་མཆོད་པའི་ཨང་རིམ། ཐོན་སྐོར་གྲལ་སྒྲིག་གི་ཨང་རིམ་བཅས་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཐོག གཟེངས་སུ་ཐོན་པ་རྣམས་ལ་བྱ་དགའ་བདག་རྐྱེན་དང༌། མཇལ་ཁ་བཅས་སྔར་ལམ་བཞིན་སྩལ།

༧༽ དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་ཨང་རིམ།

གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱི་སློབ་གཉེར་བའི་ཁོངས་ནས་སློབ་གཉེར་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པ་རྣམས་ལ་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་ལྷ་རམས་པ་དང༌། འབྲིང་པོ་རྣམས་ལ་ཚོགས་མཆོད་སྐབས་ཚོགས་རམས་པ། དེ་འོག་གླིང་བསྲེ་དང༌། དེ་འོག་རྡོ་རམས་པ། གསང་ཕུ་གསེར་ཁྲི་ཞེས་སློབ་གཉེར་ལེགས་ཞེར་ལ་གཞིགས་པའི་གཞུང་དང༌། གདན་ས་སོ་སོ་ནས་གཟེངས་བསྟོད་ཀྱིས་མཚན་བཟོས་རིམ་པ་བཞིན་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། གདན་ས་གསུམ་ནས་ལོ་ལྟར་ལྷ་རམས་པ་བཅུ་དྲུག་རེས་དམ་བཅའ་འཇོག་དགོས་པར་བརྟེན་དེ་དག་གདན་ས་སོ་སོར་ལྷ་རམས་པ་ཞལ་གྲངས་ཐོབ་ཆ་སྔར་གྱི་དཔྱད་མཚམས་རེའུ་མིག་ནང་བཞིན་རྒྱན་སྐྱུར་གྱིས་གཏན་འཁེལ་ཞུ་དགོས་པས་ལོ་ལྟར་སྔོན་ཚུད་རྩེ་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ནས་འབྲས་སྤུངས་སུ་རྒྱན་སྐྱུར་ཞུས་ཏེ་འདི་ལོ་གདན་ས་སོ་སོར་ལྷ་རམས་ཞལ་གྲངས་ཐོབ་ཆ་འདི་ཡོད་དང༌། དགེ་བཤེས་མཚན་གསལ་འདི་ཡིན་སྙན་ཞུ་ཁམས་དྭངས་སྔོན་ཚུད་ནས་འབུལ་དགོས།

ལྷ་རམས་པའི་ཁོངས་སུ་ཞུགས་མཁན་རྣམས་ནོར་གླིང་དུ་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྤྱན་སྔར་བཀའ་འགུགས་ངོ་བཅར་ཐོག་ཉིན་བདུན་རིང་རྩོད་དཔང་དུ་ཤར་བྱང་ཆོས་རྗེ་རྣམ་གཉིས་དང༌། མཚན་ཞབས་པ་རྣམས་ལྷན་བཞུགས་ཀྱིས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔའི་རྩོད་རྒྱུགས་བསྟར་ཆགས་སུ་བཞེས་ནས་ཤེས་ཚད་ཨ་རུ་སྡེར་བཏོན་གྱིས་སློབ་གཉེར་ལེགས་ཞན་གོ་རིམ་གྱི་དབྱེ་བ་ཆོད་པར་མ་ཟད། ལྷག་པར་སྨོན་ལམ་ཞག་ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་རིང་སྔ་དྲོ་གསུང་རའི་ཆོས་གྲྭར་སློབ་གཉེར་བ་དགེ་འདུན་གཞོན་གྲས་བློ་གསར་པ་རྣམས་ནས་ཚད་མའི་སྐོར་དང༌། ཉིན་གུང་ཁྱམས་རའི་ནང་དགེ་འདུན་བར་ཤར་བ་རྣམས་ནས་དབུ་མ་དང་ཕར་ཕྱིན་སྐོར། དགོང་དྲོ་དམ་བཅའ་ཆེ་མོར་རྒྱུད་གྲྭ་སྨད་སྟོད་མཁན་བླ་དགེ་བཤེས་སོགས་བཀའ་རབ་འབྱམས་པ་བགྲེས་གྲས་ཡོངས་སུ་གདན་འཛོམས་སར་མཛོད་དང་འདུལ་བའི་སྐོར་བཅས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་དགེ་འདུན་ཁྲི་ཕྲག་གཉིས་བརྒལ་བའི་དབུས་སུ་ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་བཅུ་དྲུག་སོ་སོས་ཉིན་རེ་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་བརྒལ་རྟགས་རྩོད་གྲྭའི་ཐོག་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོའི་ནང་གི་རྒྱལ་མཚན་དཀར་པོའི་འོག་ཏུ་གྲྭ་སྐོར་དམ་བཅའ་འཇོག་གནང་མཛད་དགོས་པའི་སྐབས་སོ་སོར་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་གཞུང་ལས་པ་གཉིས་དང་མཚན་ཞབས་རྣམ་པས་རྩོད་དཔང་བརྟག་དཔྱད་གནང་བའི་འབྲས་རྟགས་ཨང་རིམ་མ་འཆོལ་བར་བསྒྲིགས་ཏེ་རྩེ་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་བརྒྱུདྋགོང་ས་ཆེན་པོར་འཆར་འབུལ་ཕྱག་རྟགས་རིན་པོ་ཆེ་སྤྱི་ཕེབས་དགོངས་དོན་ཨང་དང་པོ་ནས་ཨང་བདུན་པ་བར་ཨང་རིམ་སྩོལ་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་ཉིན་དྲུང་བཞེས་མཛད་སྒོའི་སར་རྩེ་མཁན་དྲུང་གཞོན་པས་མཚན་ཐོ་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་པ་བཞིན་སོ་སོའི་ཨང་རིམ་ལྟར་མཇལ་ཁ་དང་ཕྱག་དབང་སྩལ། གྲལ་དུ་འཁོད། གསོལ་ཇ་མཐུད་ཀ་ཕེབས། གྲྭ་སྐོར་ལྷ་རམས་པ་ཨང་དང་པོར་གཡོགས་དར་ནང་མཛོད་དང༌། ཆོས་གོས་དང༌། ཞྭ་སེར། ཇ་སྦག དེ་འཕྲོས་ཨང་ཡོད་རྣམས་ལ་གཡོགས་དར་ཨ་ཤེ་དང༌། ཞྭ་སེར། ཇ་སྦག་རེ། ཨང་མེད་རྣམས་ལ་དར་ཟུབ་ཕྱི་རེ་དང༌། མགྲོན་རྒྱུད་གསུང་འཕྲལ་ཞུས་ཀྱིས་སྩལ་བ་བཅས་སོ།།

༨༽ མཆོད་པའི་ཨང་རིམ།

གོང་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ལྷ་ལྡན་ཆོ་འཕྲུལ་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོ་ཚེས་ ༡༥ དགོང་མོ་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་བཅོ་ལྔ་མཆོད་པའི་མཆོད་གཟིགས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་སྐབས། རྩེ་མཁན་དྲུང་བགྲེས་པས་མཆོད་པའི་གཞུང་ཁྲ་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་པ་དང༌། འཁྲི་ཁུངས་སོ་སོའི་མཆོད་པའི་སྤྱན་སྔར་མཆོད་འབུལ་ཞལ་འདོན་དང་འབྲེལ་མཆོད་པའི་རྣམ་གྲངས་དང༌། རྒྱུ་སྤུས་བཟོ་བཀོད་སོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་ཐོག་ཁུངས་སོ་སོའི་མཆོད་པར་ཨང་རིམ་གཏན་འབེབས་གནང་བ་རྣམས་སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་བརྒྱུད་རྩེ་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་སུ་སྩལ་ཏེ་མཆོད་པའི་གཞུང་ཁྲར་དེབ་བཀོད་བྱས་པ་གཞི་བཞག་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་ཉིན་སྔར་ལམ་བཞིན་མཆོད་པ་ཨང་དང་པོ་ནས་ཨང་གསུམ་པའི་བར་ཨང་རིམ་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་ལོ་རེའི་སོང་གཞུང་གཞིར་བཞག་མཆོད་བདག་རྣམས་ལ་བྱ་དགའ་བདག་རྐྱེན་དང༌། མཇལ་ཁ་དང་ཕྱག་དབང་སྲུང་བྱིན་བཅས་ཁུངས་སོ་སོར་སྔར་བཞིན་སྩལ།

༩༽ ཐོན་སྐོར་གྲལ་རིམ།

ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྐུ་དུས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པ་ཆེན་པོ་དབུ་བརྙེས་རྗེས་མདོ་སྟོད་སྨད་དབུས་གཙང་རྒྱ་ཁྱབ་ས་ཁུལ་ཡོངས་ལ་ས་མི་ཞིབ་གཅོད་དོ་དམ་མི་སྣ་སྔ་རྗེས་སུ་སྩལ་ཏེ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་གསུམ་གྱི་ལུགས་མཐུན་འཛིན་དབང་བདག་ཐོབ་རྣམས་སྔར་མུས་རང་འཇགས་ཐོག་རྫོང་གཞིས་ཁག་གི་ས་ཐོ་ཞིབ་གཞུང་དང༌། རྐང་འདོན་གྲངས་འབོར། སྒོ་ཁྲ་མིང་གཞུང༌། བཀར་ཡོང་བོགས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་མདོར་ན། ཀེར་ལེབ་སྒུར་གསུམ་ཁྲལ་སྣེར་གཏོགས་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་རྩ་འཛིན་འབབ་དེབ་བཅས་གསར་བཟོ་གནང་བ་དང༌། རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་གི་གཞིས་འབྲུའི་ཐོན་ཚད་མཐོ་དམའ་དང༌། ཡོང་འབབ་ལག་བསྡུས་ཆེ་ཆུང་བཅས་ལོ་ལྟར་རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ནས་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ཏེ་རྗེ་འབངས་གཉིས་ལོའི་ལྷག་བསམ་གྱིས་གཞིས་འབྲུ་ཐོན་འཕར་དང་ཁྲལ་འབབ་སྤུས་འབོར་གཉིས་ལྡན་དུས་ཐོག་བསྡུ་ལེན་བྱས་པ་རྣམས་ལ་བྱ་དགའ་དང༌། རྫོང་གཞིས་སོ་སོའི་གཞིས་འབྲུའི་ཐོན་ཚད་དམའ་བ་དང༌། ཡོང་འབབ་ཁྲལ་རིགས་སྤུས་ཞན་སླ་བཅོས་དང༌། གཞུང་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་འབབ་ཡོང་ཆད་ཐོག་ཆད་བརྩེགས་ཀྱིས་སྒྲིག་འབུལ་ཇི་བཞིན་མ་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་སུན་ཕྱུང་བའི་སྒོ་ནས་བྱས་བྱུང་རྣམ་དབྱེའི་གོ་རིམ་མ་འདྲེས་པར་སྟོན་པའི་གདན་ཐོབ་དང༌། གནང་ཆའི་རིམ་པ། མདོར་ན་འཐུང་སྣོད་བཟང་ཞན་དབྱེ་བའི་ཐོན་སྐོར་གྲལ་གྱི་རིམ་པ་ཨང་ཀི་དང་པོའི་གྲས་ལ། གདན་གྲུམ་འཇབ་ཐོག་སྟག་གདན། འཐུང་སྣོད་དཀར་སངས་ཡུ་རིང༌། མཛོད་བཏགས་ལེགས་པའི་སྦ་དར། འབྲུ་ཤོར་ཁལ་བརྒྱ་དང་ལྔ་བཅུ་ལ་སྐོར་བའི་གནང་ཆ། ཨང་རིམ་གཉིས་པའི་གྲས་ལ་གདན་དང་འཐུང་སྣོད་གོང་བཞིན་ཐོག བསོད་བཏགས་ལེགས་པའི་སྦ་དར། འབྲུ་ཤོར་ཁལ་བརྒྱ་དང་སུམ་ཅུ་ལ་སྐོར་བའི་གནང་ཆ། ཨང་གསུམ་པའི་གྲས་ལ། གདན་སྔོ་གྲུམ་འཇབ་རིང༌། ཐུང་སྣོད་སྔོ་ཕྲ་ཡུ་རིང༌། བོད་བཏགས་ལེགས་པའི་སྦ་དར། འབྲུ་ཤོར་ཁལ་བརྒྱ་དང་བཅུ་ལ་སྐོར་བའི་གནང་ཆ་སོགས་ཨང་དང་པོ་ནས་དྲུག་པ་བར་གྱི་གདན་དང་གནང་ཆ་གོ་རིམ་བཞིན་བསྒྲིགས་པ་དང༌། ཨང་བདུན་པའི་གྲས་རྫོང་གཞིས་ཆེ་འབྲིང་གང་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང༌། གདན་མེད། ཐུང་སྣོད་དག་པོ་ཅན་ནེ། གཞིས་འབྲུའི་ཐོན་ཚད་དང༌། ཡོང་ཁྲལ་སོགས་སྤུས་ཞན་ཆད་རྫོབ་ཆེ་ཆུང་ལ་གཞིགས་ནས་ཉེས་ཆད་རྩ་བའི་གཞུང་འབབ་ཀྱི་བཅུ་ཟུར། བརྒྱད་ཟུར། དྲུག་ཟུར་བར་རེ་འགེལ་དཀྲི་བྱེད་དགོས་སོགས་ཞིབ་གསལ་གཏན་འབེབས་གནང་ཡོད་པ་དང༌། ལོ་ལྟར་རྩིས་ཁང་ལས་ཁུངས་ནས་ཡོང་སྡུད་རྩིས་ཁྲ་ཁག་ལ་རྩིས་ཞིབ་ནན་ཏན་ཐོག་དག་མཆན་བཀོད་དེ་མཇུག་སྡོམ་ཐོན་སྐོར་གྲལ་སྒྲིག་ཅེས་འཆར་ཅན་ལོ་མཇུག་བོད་ཟླ་ ༡༢ ནང་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོའི་ནང་ཚོགས་ཆེན་བསྐོངས་འཚོགས་ཐོག་བྱ་དགའ་ཆད་གཅོད་སྔར་སྲོལ་ལྟར་ ༡༩༥༩ བར་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། ཚོགས་ཆེན་དེར་རྒྱ་ཁྱབ་སེར་སྐྱ་མཆོག་དམན་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང་རང་མོས་ལྟར་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་ཞུགས་ཆོག་པ་ལས་ཚད་བཀག་དང་དགག་ཆ་གཏན་ནས་མེད།

ཚོགས་ཆེན་ཐོག་བྱ་དགའ་རིམ་པ་གསུམ་པ་ཡན་ཆད་ཐོབ་པ་རྣམས་ལ། སླར་ཡང་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཇལ་ཁ་དང་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་སྔར་ལམ་གནང་ཆ་བཅས་སྩོལ་སྲོལ་ཡོད།

༡༠༽ བྱམས་པ་གདན་འདྲེན།

བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༥ ཉིན་བྱམས་པ་གདན་འདྲེན་ཞེས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་རྣམ་འདྲེན་བཞི་པ་མཉམ་མེད་ཐུབ་པའི་དབང་པོའི་བསྟན་པའི་གནས་ཚད་རྫོགས་མ་ཐག་དུས་ངན་ཚེ་ལོ་བཅུ་པ་སོགས་བར་བསྐལ་ངན་པའི་རིགས་མི་འབྱུང་བར་བསྐལ་བཟང་རྣམ་འདྲེན་ལྔ་པ་ྋརྒྱལ་བ་བྱམས་པ་མགོན་པོའི་བསྟན་པ་མུ་མཐུད་འཆར་བའི་རྟགས་དང་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་ཆེད་དུ་ལྷ་ལྡན་གཙུག་ལག་ཁང་མཆོད་ཁང་ལྷོ་མའི་རྟེན་གཙོ་བྱམས་པ་མཆེད་བཞིར་གྲགས་པའི་ཡ་གྱལ་རྒྱལ་བ་མི་ཕམ་མགོན་པོའི་སྣང་བརྙན་བྱིན་ཅན་གདན་ཞུ་བྱེད་ཡུལ་གནའ་བོའི་ཤིང་རྟ་འཁོར་ལོ་རག་ཤན་ཅན་གྱི་ཐོག་གསེར་ཟངས་ལས་གྲུབ་པའི་བཞུགས་སྒྲོམ་རྟ་སོ་ཅན་བཟང་གོས་ཀྱི་ཡོལ་བ་བླ་བྲེ་ཤམ་བུས་བརྒྱན་པ། གདུགས་དང་རྒྱལ་མཚན་ཕྱེ་ཕུར་སོགས་མཆོད་རྫས་དུ་མའི་རྒྱན་སྤྲོས་ལྡན་པའི་ནང་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཞིང༌། བྱམས་པའི་སྐུ་གམ་དུ་དཀོན་གཉེར་དཔོན་དང་ལས་རོགས་གཉིས་ལངས་སྟབས་སུ་འཁོད། བྱམས་པའི་སྣང་བརྙན་དཀྱིལ་འཁོར་མཐིལ་དུ་ཕེབས་པ་དང་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་མཇལ་དར་ཕུལ། དགའ་ལྡན་ཁྲི་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་རྣམ་པ། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་བཅས་ནས་ཁྲུས་གསོལ་རབ་གནས་གནང༌།

དེ་རྗེས་གདན་ས་གསུམ་དང༌། རྨེ་རུ་བཞི་སྡེ་སོགས་དགེ་འདུན་རྣམས་ནས་མཆོད་རྫས་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་པའི་སེར་ཕྲེང་གི་དབུས་སུ་བར་སྐོར་བྱང་ཆུབ་འབྱོན་ལམ་དུ་གདན་དྲངས། ལྷ་གཉེར་གཉིས་དང༌། འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་གཉིས་ནས་སྤོས་སྣེ་ཞུ་བཞིན་སྣང་ཤག་འཁྲིས་བྱམས་ཁང་མདུན་ཕེབས་སྐབས་ངང་ཙམ་བཞུགས་པ་དང༌། ཞལ་སྤྲོད་ཀ་ཀཎི་སྒོ་བཞིའི་ངོས་གོས་ལྷན་གྲུབ་བྱམས་པའི་སྣང་བརྙན་གོས་ཐང་འགྲེམས་སྤེལ་ཞུས་པ་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར།

དེ་རྗེས་མུ་མཐུད་གདན་ཞུས་ཀྱིས་རྒྱལ་བ་བྱམས་པ་འཁོར་བཅས་གསུང་རའི་རྡོ་གཅལ་ཤར་ངོས་ཕེབས་མཚམས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བྱམས་པ་གདན་འདྲེན་དང༌། མི་རྟའི་བང་རྩལ། གཟིམ་པ་ཤེད་ཤུགས་ཅན་རྣམས་ཀྱི་སྦེ་ག་དང༌། རྡོ་འགྱོག་གི་དྲག་རྩལ་སོགས་ལ་གཟིགས་ཞིབ་གནང་ཆེད་མགྲོན་ཆེས་སྟན་དམར་ཕྲག་པར་བཀལ། སྤྱན་རྒྱ། སྤོས་སྣེ། ཞབས་རས་དང༌། སྐུ་བཅར་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲའི་ཆིབས་ཞབས་དང་བཅས་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེ་ནས། ལྷོ་རྒྱུད་ཟུར་འཕྱོངས་རབ་གསལ་དུ་གདན་ཞུས་བཞུགས་ཞབས་འཁོད།

དེ་མཚམས་རྨེ་རྙིང་དཔེ་ཧར་ལྕོག་ནས་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་རྟེན་གཞིར་སྤྱན་དྲངས་ཏེ་སྤོས་སྣེ་དང་བཅས་བྱམས་པའི་གོས་ཐང་ལ་སྙན་ཤལ་ཕུལ་ཏེ་བར་སྐོར་བརྒྱུད་གསུང་རར་ཕེབས་ཏེ་བྱམས་པའི་སྣང་བརྙན་ལ་པད་འབུལ་སྒུར་འཆམ་དང་སྙན་ཤལ་སྒྲོན། བླ་ཕྱག་ནས་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོར་ཞལ་ཇ་དང་སྒྲོན་དར་ཕུལ། བྱམས་པའི་སྣང་བརྙན་གསུང་རར་ཕེབས་པ་དང༌། རྟ་རྒྱུག་མི་རྒྱུག་གསུང་རའི་མདུན་དུ་འབྱོར་བ་དུས་མཉམ་དགོས་པ་ལྟར། ཡས་སྣའི་རི་ཟུར་དང༌། སྐྱིད་ཚལ་ཀླུ་སྡིངས། བར་མ་རི་བཅས་སོ་སོ་ནས་གནམ་ལྕགས་མེ་སྒྱོགས་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ་བཅས་གོ་རིམ་བཞིན་བརྒྱབ་པ་དང༌། ཡས་སྣའི་རི་ཟུར་ནས་གཞུང་སྒེར་གྱི་རྟ་མཆོག་བདུན་ཅུ་དོན་ལྔ་སྐོར་གྱིས་རྟ་རྒྱུག་རྣམས་དང༌། སྐྱིད་ཚལ་ཀླུ་སྡིངས་ནས་མི་གྲངས་ ༥༥ སྐོར་གྱི་མི་རྒྱུག བར་མ་རི་ནས་བར་རྒྱུག་བཅས་རིམ་པ་བཞིན་རྒྱུག་དགོས་ཤིང༌། དེ་དག་ཁུངས་སོ་སོར་མདའ་ཚོད་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པོ་དོ་དམ་ཛ་ཐའི་རིམ་བཞི་ལས་བྱ་བཅས་གྲངས་བཅད་འཆར་ཅན་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་མ་ཟད། རྟ་རྒྱུག་རྣམས་གྲོང་ཁྱེར་ཤར་ངོས་ཇོ་བོ་རགས་རྒྱབ་བར་དང༌། མི་རྒྱུག་རྣམས་ལྷ་ས་བླ་བྲང་རྙིང་པའི་མདུན། བར་རྒྱུག་རྣམས་གདུང་རྩེའི་ཟུར་བར་བཅས་རྒྱུག་དགོས་པ་དང༌། ས་གནས་དེ་དག་སོ་སོར་ཡང་བྱས་བྱུང་གོ་འཛོལ་མེད་པར་སྐབས་འཕྲལ་ཨང་རིམ་ཤིང་བྱང་སྤྲོད་མཁན་དང༌། ལྟ་རྟོགས་པ་བཅས་དོ་དམ་ཤོད་སྐོར་ལས་བྱ་གོང་བཞིན་འཆར་འབུལ་ཕྱག་རྟགས་བཞིན་ཟུར་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་རྣམས་ནས་རང་རང་འགན་བབ་བཞིན་ས་གནས་སོ་སོར་རང་ཁོངས་མི་རྒྱུག་རྟ་རྒྱུག་རྣམས་འབྱོར་རིམ་བཞིན་ཨང་རིམ་ཤིང་བྱང་ངོ་ནོར་མེད་པ་ཁུངས་སོ་སོར་སྤྲད་དེ་ཚང་མ་མཇུག་སྒྲིལ་མཚམས་ཨང་གྲངས་མཆན་བཀོད་ཐོག་རྟ་གཞུང་མི་གཞུང་རྣམས་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་འགག་ཏུ་སྙན་ཞུར་ཕུལ་ཞིང༌། བཀའ་གསལ་ཐོན་འཕྲལ་བཀའ་ཤག་སྐུ་ཚབ་བཀའ་དྲུང་དང༌། ལེགས་དར་གནང་ཆ་སྩལ་མི་བླ་ཕྱག་ངོ་ལས་བཅས་གཟིགས་མཐོང་བར་སྐོར་གཞུང་ལམ་ལྷོ་ངོས་སྐལ་བཟང་དར་ཆེན་འཁྲིས་ཤིང་སྟེགས་ཐོག་གཙུག་ལག་ཁང་ཕོ་བྲང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་བཀའ་དྲུང་ནས་རྟ་ཐོ་སྐད་གསང་མཐོན་པོས་སྙན་སྒྲོན་ཞུས་པ་ལྟར། ཨང་དང་པོ་ནས་ལྔ་བ་བར་ལ་གོས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་དགུ་ཚན་དང༌། བདུན་ཚན། ལྔ་ཚན་ཐོག ཇ་འཁོར་དྲུག་བཅས་ཀྱི་གཟེངས་རྟགས་གནང་ཆ་དང༌། དེ་བྱིངས་རྣམས་ལ་གཡོགས་དར་བཅས་གནང་ཞིང༌། གཞུང་རྟ་རྒྱུག་མ་ཁག་གི་བར་བར་དུ་རྒྱུག་ཕྲུག་ཅེས་བྱིས་པ་སྤྱང་གྲུང་དོད་པ་གོས་དཀར་པོ་དང༌། ཞྭ་སེར་པོ་རྒོད་སྒྲོའི་ཁྲུ་ལྡན་ཁག་གཅིག་རྟ་རྗེན་བཞོན་གྱིས་མཉམ་རྒྱུག་བྱེད་མཁན་རྣམས་སྐེ་ལ་རྦ་དར་གྱོན་པ་དང༌། ཕྲག་པར་ཚན་གྲངས་བཀལ་ཞིང་ལག་ཏུ་ཤིང་བྱང་ཁྱེར་ནས་སྤོབས་ཉམས་དང་བཅས་དར་ཆེན་ལ་གཡས་སྐོར་གྱིས་ཞོལ་ཆིབས་རར་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་པ་དང༌། དེ་བྱིངས་ཁུངས་སོ་སོར་བསྐྱོད།

དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་རྟ་རྒྱུག་མི་རྒྱུག་གློད་མཁན་དོ་དམ་ངོ་ལས་རྣམས་དང༌། བར་རྒྱུག་འཁྲི་ཁུངས་གཞུང་ཞབས་ཤོད་སྐོར་ངོ་མ་སོ་སོ་དང་དོ་དམ་ངོ་ལས་རྣམས་དང་བཅས་པ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་ཀྱི་རྒྱུག་རྩལ་འགྲན་བཞིན་ས་འབོག་སྒང་ནས་དགའ་རུ་ཤར་བར་གྱི་གཟིགས་ལམ་དུ་དཔའ་བོའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་ལྡན་པའི་རྟ་ཐོག་ནས་གུས་བཏུད་ཞུ་བཞིན་བསྐྱོད་པར། ཁྲོམ་ཚོགས་ནས་དམིགས་སུ་བཀར་ཏེ་དོ་སྣང་དང༌། མི་རྟའི་ཉམས་འགྱུར། ཆས་གོས་ལེགས་ཞེར་སོགས་ལ་བཟང་ཞན་དཔྱད་བརྗོད་ཀྱི་གཏམ་གླེང་དར་དིར་དུ་ཁྱབ་བཞིན་ཡོད་ཅིང༌། དེ་རྗེས་ྋརྒྱལ་བ་བྱམས་པའི་སྣང་བརྙན་བར་སྐོར་འཕྲོ་སྐྱོང་གིས་གཙུག་ལག་ཁང་དུ་སྔར་སོར་གདན་དྲངས།

གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོས་རུང་ཁང་ཆེ་མོའི་ཚོགས་ཁྲོར་ཕྱག་ནས་འཐོར་ཞིང༌། ཤིང་རའི་ཕེབས་ལམ་ནང་སྐུ་བསངས། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་གཉིས་ན་བཟའ་གོས་ཚོན་ཁྲའི་ཐོག་པགས་པ་འབུ་ལའི་རྡ་ཀོ་དང༌། དབུ་ཞྭ་ཝ་གིར་བཅས་བཞེས་ཏེ་མི་རྟའི་བང་རྩལ་སོགས་ཀྱི་གོ་རིམ་ལ་རྟོགས་ཞིབ་གནང་ཆེད་ཞལ་ངོ་ཁང་གི་ཁྲ་མའི་ཕྱི་རོལ་གཡབ་སྟེང་གོ་བབ་ཀྱི་གདན་བཟོས་ཐོག་འཁོད། ཁྲོ་ཆེ་མོའི་མདུན་ཐང་དུ་གཟིམ་པ་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་གཉིས་ནས་གྱད་ཀྱི་མི་ཆེན་ལྟ་བུའི་ཤུགས་རྩལ་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་མི་རྣམས་འདོམས་རས་ཙམ་ལས། གཅེར་བུར་ཐོན་ནས་སྦེ་ཀ་དང་རྡོ་ཆེན་འདེགས་པའི་རྩེད་འགྲན་གྱི་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པར་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་ལེགས་དར་དང༌། གནང་ཆ་ཚན་གྲངས་བཅས་གོ་རིམ་ལྟར་གནང༌། བྱམས་པ་གདན་འདྲེན་གྱི་ལེ་ལག་མཛད་སྒོ་ཁག་གྲུབ་མཚམས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་གདན་ཞུ་ཞུས། དྲུང་བཞེས་ཕེབས། སླར་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་བཞུགས་ཁྲིར་ཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་མཛད་སྒོ་ཁག་གྲ་སྒྲིག་འཐུས་ཚང་གིས་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་སྙན་སེང་ཆེད། སྨོན་ལམ་སྤྱི་ཁྱབ་པ་དང༌། རྟ་རྒྱུག་མི་རྒྱུག་གི་དོ་དམ་ངོ་ལས། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ངོ་ལས། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་གཉིས། ཆབ་བདག་མ་གཉིས། ཤིང་གཉེར་དང༌། དགེ་གཡོག་བཅུ་དགུ། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད། བླ་མ་དམིགས་བརྩེ་མ། བླ་མ་གཞུང་ལས་པ་བཅས་པ་མཇལ་ཁར་བཅར་བར། ཕྱག་དབང་དང༌། སྲུང་འཕྲལ་གཡོགས་ཀྱིས་གྲལ་ལ་འཁོད། གསོལ་ཇ་མཐུད་ཀ་ཕེབས། རྩེ་ཕྱག་ནས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ངོ་ལས་ལ་ལེགས་དར་སྩལ་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཕྱག་འཚལ་ཞུས། ཡ་སོར་གཉིས་དང༌། སྨོན་ལམ་སྤྱི་ཁྱབ་པ། རྟ་རྒྱུག་མི་རྒྱུག་གི་དོ་དམ་པ་བཅས་པར་བཞེས་སྤྲོ་ལྔ་བརྩེགས་རེ་སྩལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་གདན་དྲངས། མདོ་སྦུག་ཁྱད་མེད་བཞེས་འབྲས་དང༌། བཞེས་ཞོ། གསོལ་ཇ་གཉིས་པ། ཕེབས་རེས་བཅས་རིམ་བཞིན་ཕེབས་ཏེ་མཛད་སྒོ་གྲོལ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ྋཞབས་སོར་པད་མོའི་རེ་ཁ་ལེགས་པར་འཁོད་པའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་སྒོ་མཐའ་དག་ཐུགས་ཀྱི་བཞེད་པ་ཇི་བཞིན་ལྷུན་གྱིས་གྲུབ་སྟེ་སླར་གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏ་ལར་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར་རྒྱུར། སྔར་ལམ་ཆིབས་བསྒྱུར་ཆེན་མོའི་ལམ་ལྟར་གཙུག་ལག་ཁང་ནས་ཕེབས་ཐོན་གྱིས་ར་མོ་ཆེར་གནས་གཟིགས་གནང་བ་སོགས་ཀྱི་མཛད་རིམ་གཞན་ནས་མཁྱེན་རྒྱུ་བཅས་དང༌། དེ་རྗེས་ཁམས་གསུམ་ཡང་སྟེང་དུ་ལྷ་ས་གཉེར་ཚང་པས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ལྟར། འབྲས་ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ངོ་ལས་ལ་མགྲོན་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་ཤིང་འབྲས་སྡེར་ཡིག་ནང་གསལ་ལྟར་ཕེབས། རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་གསོལ་ཇ་མཐུད་ཀ་སྩལ་བ་བཅས།

༡༡༽ རྫོང་རྒྱབ་ཞར་འཕེན།

བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྫོང་རྒྱབ་ཞར་འཕེན་ཞེས་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལའི་རྒྱབ་ངོས་ལྷ་ཀླུ་དགའ་ཚལ་གྱི་ཉེ་འཁྲིས་སུ། སྨོན་ལམ་ཆེ་མོའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་ཁག་ལེགས་གྲུབ་བྱུང་བའི་དགའ་སྟོན་དང་སྦྲགས། ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་གཉིས་ཀྱིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་སྨོན་ལམ་རྟ་དམག་རྣམས་ནས་སྔར་སྲོལ་གནའ་བོའི་དྲག་རྩལ་གྱི་རྣམ་གྲངས་དཀྱུས་སར་རྟ་རྒྱུག་པ་དང༌། རྟ་ཐོག་ནས་མེ་མདའ་དང༌། མདའ། མདུང་བཅས་འཕེན་པའི་རྩལ་འགྲན་གཟིགས་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་ཀྱིས་དབུས་གཞུང་ཞབས་ཤོད་སྐོར་ཡོངས་རྫོགས་མཛད་གཟིགས་སུ་ཕེབས་དགོས་པ་ལྟར། ཐོག་མར་གུར་པ་ནས་དཀྱུས་སའི་ལྷོ་ངོས་ཞལ་བྱང་གཟིགས་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང༌། ཡ་སོར་གཉིས། ཛ་ཐའི་རིམ་བཞི་སྲས་རྣམ་པ་ཡན་བཞུགས་ཡུལ་དབུ་གུར་ལྡིང་གུར་ཡོལ་བཅས་དང༌། དེའི་ཤར་ངོས་ཁ་ནུབ་ལྟ་ཤོད་སྐོར་སྤྱི་བྱིངས་བཞུགས་ཡུལ་དབུ་གཡབ། བཀའ་ཤག་དབུ་གུར་ནས་ནུབ་ངོས་ཐད་དྲངས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་མགྲོན་རྣམ་པའི་དབུ་གུར། བཀའ་བློན་རྣམས་དང༌། ཡ་སོར་གཉིས་ཀྱི་སྐུ་སྒེར་དབུ་གུར། གཞན་ཡང་གཡས་རུ་གཡོན་རུའི་རྟ་གུར་སོགས་རྒྱབ་མདུན་གོ་རིམ་བཞིན་ལེགས་པར་སྒྲོན། གདན་གཉེར་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་བཞུགས་གདན་སྟེགས་བཅས་འབོལ་སློག་གོས་ཁ་སློང་ཕྲ་དང་ཁྲི་མ་ལྕོག་གིས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་གནས་རིམ་སོ་སོའི་གདན་ཐོབ་དང༌། སྐུ་མགྲོན་རྣམ་པའི་གདན་གཟོས་སོགས་གཞུང་སྲོལ་ཇི་བཞིན་གོ་བསྒྲིགས་སྔོན་ཞུས་ཐོག བཀའ་བློན་རྣམ་པས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་རྣམས་བཞུགས་ཞབས་འཁོད་མཚམས། བཀའ་ཤག་གསོལ་ཐབ་ནས་གསོལ་ཇ་དང༌། ཞོལ་པས་ཁྲུང་ཕུད་བཏེགས།

དེ་རྗེས་ཀླུ་སྦུག་སྒར་ས་ནས་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ངོ་ལས་རྟ་དམག་བཅས་རྫོང་རྒྱབ་ཏུ་འབྱོར་མཚམས་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་ཡ་སོར་ངོ་ལས་རྣམས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་གཟིགས་མཐོངས་སུ་གོ་རིམ་བཞིན་གུས་བཏུད་ཕྱག་འབུལ་ཞུས། ཡ་སོར་བགྲེས་པས་གཡས་རུའི་རྟ་གཞུང་བཀའ་ཤག་གསོལ་ཅོག་ཐོག་ཕུལ། ཞོལ་པའི་གཉེར་ནང་རྒན་པ་ཞིག་ནས་འོན་སེང་ཞུས་པ་ལྟར། བཀའ་བློན་བགྲེས་པས་རྟ་གཞུང་ནང་གསལ་རྟ་དམག་འཁྲི་ཁུངས་སྡེ་ཚན་སོ་སོའི་གྲངས་འབོར་དང་བཅས་གོ་རིམ་འཆོལ་མེད་རེ་རེ་བཞིན་དམག་རྩལ་གཟིགས་འབུལ་བསྟར་དགོས་པའི་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ་བ་བཞིན་ཞོལ་དྲུང་ནས་རྟ་པ་སྡེ་ཁག་སོ་སོར་བརྡ་ཁྱབ་བྱས་མ་ཐག གཡུལ་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་བའི་གཡས་རུ་དང་པོ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་བའི་རྟ་པ་ཉི་ཤུ་རྩ་བཞི་གཟབ་འདོན་དང་བཅས་རེ་རེ་བཞིན་རྟ་རྒྱུག་རྩལ་འགྲན་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་ཟིན་མཚམས། ཡ་སོར་ལས་བྱ་ཤོད་དྲུང་ཞིག་ནས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་རྟ་པ་རྣམས་བཀའ་ཤག་གཟིགས་མཐོང་རྟ་ལས་བབས་ཏེ་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་སྐུ་མདུན་གྲལ་བསྟར་འགྲིག་པོར་བསྡད། དམག་དྲུང་ནས་རྟ་པ་མི་རེ་ངོ་རེས་མདའ་མེ་མདུང་གསུམ་འབེན་ལ་ཇི་ཕོག་རེ་རེ་བཞིན་ཐོ་འགོད་ཀྱིས་དབུས་མདའ་དང་ཕོགས་དཔོན་གཉིས་ལ་སྙན་སེང་ཞུས་པ་ལྟར། བཀའ་དྲུང་ནས་མདའ་ཞར་ལ་ཕོག་གྲས་མིང་ཐོ་དང་ཚ་གྲངས་གསལ་བསྒྲགས་གནང་བ་དང༌། བླ་ཕྱག་ནས་ཚ་རེར་ཚ་དར་རེ་གཡོགས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་རྟ་སྣར་བར་མཛོད་སྔོན་པོ་དང༌། དེ་བྱིངས་ལ་ཁ་བཏགས་ཟུབ་ཤེ་རེ་དཔའ་དར་གཡོགས་པར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཆེད་སོག་པོའི་གུས་སྲོལ་ལྟ་བུ་གོམ་གྲ་འགྲིག་པོས་གོམ་པ་གསུམ་མདུན་དུ་སྤོས་པུས་མོ་ཡ་གཅིག་བཙུགས་ཙམ་བྱས་ཏེ་གུས་བཏུད་ཞུས་པ་དང༌། ཕྱིར་ཤིག་གིས་རྟ་ལ་བཞོན་ཏེ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་སྲོལ་ཡོད། དེ་ལྟར་རྟ་གཞུང་ནང་གསལ་རྟ་དམག་ལྔ་བརྒྱ་སྐོར་འཁྲི་ཁུངས་སྡེ་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་གཡས་རུའི་དམག་རྩལ་གཟིགས་འབུལ་ཟིན་མཚམས། བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། ཤོད་སྐོར་ལས་དཀྱུས་དྲུང་གཏོགས་ཡན་ལ་གུང་ཚིགས་ཤ་འབྲས་སྤུས་དག་འདེགས་འབུལ་ཞུས་པ་དང༌། དེ་ཉིན་ཡབ་གཞིས་ལྷ་ཀླུ་དགའ་ཚལ་བས་གཟིམ་ཤག་དང་ཐུགས་འདྲིས་ཆེ་བའི་འབྲེལ་ཡོད་གཞུང་ཞབས་སྨོས་མེད་ཐོག འཆར་ཅན་ལྟ་བུ་རིམ་བཞི་ཡན་ཆད་ཉིན་གུང་གསོལ་ཚིགས་སུ་གདན་ཞུ་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་མིན་རྟ་པ་རྣམས་སོ་སོའི་རྟ་གུར་ནང་རང་རང་འཁྲི་ཁུངས་རྣམས་ཀྱིས་གུང་ཚིགས་གཟབ་རྒྱས་གོ་བསྒྲིགས་ཞུ་བ་དང༌།

གཞན་ཡང་རྒྱ་ཆེའི་སེར་སྐྱ་མི་མང་རྣམས་ཀྱང་དུས་ཆེན་དགའ་གཏོང་གི་རྒྱན་གོས་གཟབ་མཆོར་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང༌། ཟ་འཐུང་གཡོས་སྦྱོར་ཅི་དགར་སྤྱོད་པའི་འདུ་ལོང་གི་རྣམ་པ་གྲ་བཞི་བརྩིས་བཤེར་ཉིན་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་ཡོད། གསོལ་ཚིགས་དང་ཉིན་གུང་བར་གསེང་གྲུབ་རྗེས་སླར་ཡང་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང་གཞུང་ཞབས་རྣམས་དུས་ཐོག་གཟིགས་གུར་དུ་ཕེབས་མཚམས་གསོལ་ཇ་དང་བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་ཕེབས། དགོང་དྲོའི་གཟིགས་ཞིབ་མཛད་སྒོ་དབུ་ཚུགས།

ཡ་སོར་གཞོན་པས་གཡོན་རུའི་རྟ་གཞུང་བཀའ་ཤག་ལ་ཕུལ་བ་དང༌། གཡོན་རུ་དང་པོ་དགའ་ཚལ་ལྷ་ཀླུ་བའི་རྟ་པ་ནས་འགོ་ཚུགས་ཏེ་རྟ་རྒྱུག་གཟིགས་འབུལ་གོང་བཞིན་ཞུ་བ་དང༌། དེའི་དབར་རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཇ་ཞུ་གསོལ་ཐབ་པ་ཞིག་ཕེབས་པར་གོ་བབ་ཀྱི་གདན་གཟོས་སྒྲོན། གསོལ་ཇ་དངུལ་དམ་དང༌། བཞེས་སྤྲོ་སྤྱི་སྤོམ་དངུལ་སྡེར་ཆེ་བ་དང༌། ཤིང་འབྲས། བཞེས་བུར་བསྒར་མ་གསོལ་སྡེར་ཆེ་བ་བཅས་ཕེབས་པ་རྣམས་བཀའ་ཤག་མགྲོན་དྲུང་ནས་མཛད་ཞབས་ཡོངས་ལ་བཀྱེ་འགྲེམས་གནང༌། གསོལ་ཐབ་པར་དཀར་སྤྲོ་དང་ཤིང་འབྲས་རྒྱ་ཅོག་དང༌། མཇལ་དར་བཅས་སྩལ། དེ་རྗེས་བླ་ཕྱག་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པར་ཤིང་འབྲས་སྡེར་དགུ་ཡོད་ཀྱི་གསོལ་བསྐངས་རྒྱ་ཅོག་རེ་དང༌། ཛ་ཐའི་རིམ་བཞི་ཡན་ལ་ཤིང་འབྲས་སྡེར་གསུམ་རེ། དེ་བྱིངས་ལ་ཤིང་འབྲས་ཀོ་སྡེར་རེ་འབུལ་འགྲེམས་ཞུས།

གཡོན་རུའི་རྟ་གཞུང་ནང་གསལ་རྟ་པ་སོ་སོ་སྡེ་ཁག་འདྲེས་མེད་ཀྱིས་གོང་བཞིན་རྟ་རྒྱུག་རྩལ་འགྲན་མཇུག་བསྒྲིལ་མཚམས། ཡ་གཡོག་ཤོད་དྲུང་བཅུ་པོའི་ཁོངས་ནས། དྲུང་འཁོར་རྩལ་རྒྱུགས་ཞེས་པའི་གནའ་སྲོལ་དམག་རྩལ་རྒྱུགས་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་བསྡད་པ་རྣམས་ནས་རྟ་རྒྱུག་ཐེངས་རེ་གཟིགས་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཤིང༌།

དེ་ཡང་རྟ་དམག་ཁོངས་ནས་རྟ་རྩལ་མྱོང་གོམས་ཐོན་པ་ཞིག་གིས་རྟ་སྣ་ཞེས་མདའ་མེ་མདུང་གསུམ་གང་ཡང་མེད་པར་སྟོང་རྒྱུག་ཐོག་ལུས་ཀྱི་ཉམས་འགྱུར་གྱི་ཐོག་ནས་བྱང་རྩལ་གྱི་རྣམ་པ་མངོན་པར་བྱེད་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཤོད་དྲུང་རེས་མདའ་ཞར་ཞེས་རྟ་ཐོག་ནས་འབེན་གསུམ་ལ་མདའ་རེ་འཕེན་དགོས་ཤིང༌། མདའ་གསུམ་དེ་འབེན་ཐོག་ཏུ་ཕོག་ན་གསུམ་སྦྲགས་བཏང་སོང་ཞེས་གཟིགས་མོ་བ་གོང་འོག་ཡོངས་ནས་ཕྱི་ལུགས་ཀྱི་ཐལ་མོ་རྡེབ་པ་དང༌། རྟ་རྒྱུག་ཟིན་མཚམས་བཀའ་ཤག་གི་གཟིགས་མཐོངས་སུ་དཔའ་དར་ཨ་ཤེ་གསུམ་རེ་གཡོགས་པ་དང༌། དེ་བྱིངས་ཚ་རེར་ཚ་དར་ཨ་ཤེ་རེ་གཡོགས་པ་བཅས་དམིགས་བསལ་ཅན་རྣམས་ངོ་སོ་མཐོན་པོ་ཡང་ཡོང༌། དེ་རྗེས་ཡ་སོར་རྟ་དམག་དང་བཅས་པ་གོང་བཞིན་རུ་ཉིས་སྒྲིག་གིས་མཁར་སྣ་གདོང་དང་སྐལ་བཟང་ཟམ་པ་བརྒྱུད་ཀླུ་སྦུག་སྒར་སར་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་ཅིང༌། དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་དང༌། མཛད་ཞབས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་གོ་རིམ་འཛོལ་མེད་ལྕང་གསེབ་ཤར་གྱི་ཟུར་བར་ཆིབས་རགས་དལ་འགྲོས་ཀྱིས་ཕེབས་པ་དང༌། དེ་ནས་རང་གནས་སོ་སོར་ཞལ་གྱེས་ཀྱི་ཕེབས་པ་བཅས།

༡༢༽ གནམ་མདའ་གྲོལ་སྟོན།

བོད་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་རྫོང་རྒྱབ་སྤྲོ་ཁང་ཀ་ཕིབས་གདོང་གྲལ་དབུས་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། གཡས་ཕྱོགས་ཛ་ཐའི་རིམ་བཞི་སོགས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་རང་རང་གོ་བབ་ཀྱི་གདན་ཐོབ་བཞིན་དང༌། གཡོན་གྲལ་དུ་ཡ་སོར་ཁྲི་པ་ངོ་ལས་རྣམས་དང༌། མདུན་ངོས་གཤམ་དུ་བོད་སོག་ཡ་སོར། འཇུ་ལང༌། གཞུང་སོག་རྣམས་བཅས་གོ་རིམ་བཞིན་གྲལ་ལ་འཁོད། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། ཕྱེ་མར་ཆང་ཕུད་བཏེགས། ཐོག་མར་གནམ་མདའ་ཞེས་སྨོན་ལམ་རྟ་དམག་ཁག་གཅིག་ནས་གཟིགས་མཐོང་ས་ཤུར་ཐོག་རྟ་རྒྱུག་བཞིན་པར་གནམ་ལ་མདའ་འཕེན་པ་དེ་ནི་དྲག་པོའི་གཡུལ་གྱི་ལས་འཐབ་ཀྱི་མཐའ་མ་ཆགས་སྡང་གི་དམིགས་པ་མེད་པར་བཏང་སྙོམས་ཞི་བདེའི་ངང་ནས་མཇུག་བསྒྲིལ་བའི་མཚོན་དོན་ཙམ་དང༌། དེ་རྗེས་སྨོན་ལམ་ཆེ་མོའི་མཛད་སྒོ་མཐའ་དག་གེགས་མེད་རྒྱལ་ཁའི་ངང་ལེགས་པར་གྲུབ་པའི་གྲོལ་སྟོན་ཆེ་མོའི་མཛད་སྒོ་གོ་རིམ་དུ་བསྟར་བ་ལ། གཟིམ་པ་རྐང་དམག་གཡས་རུ་གཡོན་རུ་རྣམས་རྟེན་ཐུགས་གདན་ཞུས་ཀྱིས་སྤྲོ་ཁང་མདུན་ངོས་གཟིམ་པ་རྣམས་གྲལ་ལ་འཁོད་ཅིང༌། གཏོང་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་གོ་སྒྲིག་ལྟར་ཇ་ཐུག་སོགས་སྟོན་མོ་ལེགས་པར་བཤམས། གཟིམ་པའི་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་ཞྭ་མོ་ཕུད་དེ་མཆོད་པ་ཕུལ།

དེ་རྗེས་ཚང་མ་སྟོན་མོར་རོལ། དེ་མུར་ཁ་ས་རྫོང་རྒྱབ་ཞར་འཕེན་སྐབས་རྟ་དམག་ཁག་གཅིག་ནས་རྟ་རྒྱུག་བཞིན་པར་ས་ཤུར་ནང་མདའ་གཞུ་སོགས་གོ་ཆས་ཟག་པ་རྣམས་རྟ་པ་སོ་སོ་ལེན་དུ་ཡོང་སྐབས་ཁོ་ཚོའི་མགོ་ལུས་ཚང་མར་རྩམ་པ་གཏོར་བ་དང༌། འཕྱ་དམོད་བྱེད་པ། ཧབ་ཆ་རྒྱག་པ་སོགས་དམའ་འབེབས་ཀྱང་བྱེད་སྲོལ་ཡོད།

དེ་རྗེས་སྨོན་ལམ་རྟ་དམག་རྣམས་ལ་གྲ་བཞི་རྩིས་བཤེར་དང༌། རྫོང་རྒྱབ་ཞར་འཕེན་གྱིས་མཚོན་པས་སྨོན་ལམ་མཛད་སྒོའི་རིང་བྱས་བྱུང་རྣམ་དབྱེའི་གོ་རིམ་གཞུང་ཁྲ་གཞི་བཞག་བྱ་དགའ་ལེགས་སྐྱེས་ཀྱིས་གཟེངས་སུ་བསྟོད་རྒྱུར། བླ་ཕྱག་ནས་གནང་ཆ་ཚན་གྲངས་སོགས་བཏང་ཆོག་གོ་སྒྲིག་ཐོག རྒྱ་ལྕོག་སྟེང་བཀའ་དྲུང་ནས་གནང་ཆའི་གཞུང་ཁྲ་སྙན་སྒྲོན་ཞུ་རྒྱུར། གཞུང་ཁྲའི་གཡས་གཡོན་བཀའ་དྲུང་དང་འགག་པ་གཉིས་ནས་བཏེགས་རོགས་ཞུས་ཏེ་བཀའ་དྲུང་ནས་རྟ་པ་སོ་སོའི་མཚན་ཐོ་དང༌། གནང་ཆའི་རིམ་པ་རེ་རེ་བཞིན་ཀློག་པ་དང༌། གནང་ཆ་རིམ་པ་དང་པོ་ནས་གསུམ་པའི་བར་བླ་ཕྱག་ནས་ལེགས་དར་ནང་མཛོད་དང༌། གོས་ཡུག ཞོལ་ཆིབས་ར་ནས་བཞོན་རྟ་ཤེད་བཟང་རེ་དང༌། དེ་བྱིངས་རྣམས་ལ་ལེགས་དར་ཨ་ཤེ་དང༌། གོས་ཚོས་སྣའི་དགུ་ཚན་ནས་གསུམ་ཚན་བར། ཇ་འཁོར་དྲུག་བཅས་མཚན་ཐོ་ཐོན་རིམ་བཞིན་བླ་ཕྱག་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་སྤྱན་སྔར་ཁུངས་སོ་སོར་སྩལ། གནང་ཆ་ཚང་མ་སྩལ་ཟིན་མཚམས་མཛད་ཞབས་ཡོངས་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་ཆེད་སྐུ་བཞེངས་ཀྱིས་ཕོ་བྲང་ལ་གདོང་ཕྱོགས་ནས་གདན་སྟེང་ཕྱག་གསུམ་རེ་འཚལ། དེ་རྗེས་རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཇ་ཞུ་དངུལ་དམ་དང༌། ཤིང་འབྲས་དཀར་སྤྲོ། བཞེས་བུར་སོགས་གཟབ་རྒྱས་སྩལ་བ་རྣམས་མཛད་ཞབས་རྣམས་ལ་བཀྱེ་འགྲེམས་ཞུས། གསོལ་ཐབ་པར་དམིགས་བསལ་གདན་གཟོས་ཐོག་ཤིང་འབྲས་ལྔ་སྡེར་དང༌། བཞེས་སྤྲོ་དགུ་བརྩེགས། མཇལ་དར་བཅས་གནང༌།

དེ་རྗེས་མདའ་པ་རྣམས་ནས་མདའ་རྒྱང་འཕེན་གྱི་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་རྒྱུར་མདའ་རྣམས་ངོ་ནོར་འཁྲུལ་སྐྱོན་མི་འབྱུང་ཆེད་མདའ་སོ་སོར་རང་མིང་འགོད་པར་བཅར་དགོས་པའི་བརྡ་ཁྱབ་བྱེད་དགོས་ཤིང༌། དེ་ཡང་བཀའ་ཤག་གཟིགས་མཐོང་ཕྱོགས་གཡས་གཡོན་གཉིས་སུ་བཀའ་ཤག་འགག་པ་ཤོད་དྲུང་རེས་རྒྱ་ལྕོག་སྟེང་ལངས་ནས་སྐད་གསང་མཐོན་པོས། “བཞིན་བཟང་མདའ་པའི་ཚོགས་རྣམས་ཉོན།། རྒྱང་མ་ཆ་རེད་འཇུ་ཐའི་ཡ་རེད།། དེ་མཚུངས་འཇུ་གཞུང་དང་བཅས་པ།། མདའ་ཡིག་ཞུ་ལ་ཤོག་ཅིག་ཝ་ཡེ།།” ཞེས་གདངས་འགྱུར་དང་བཅས་རེས་མོས་ཀྱིས་ཐེངས་གསུམ་རེ་ཤོད་དགོས་པ་དང༌། མདའ་བ་རྣམས་ཚང་འཛོམས་བྱུང་མཚམས། བཀའ་དྲུང་ནས་མདའ་སོ་སོར་རང་མིང་འཚེམས་མེད་བཀོད།

དེ་རྗེས་མདའ་པ་རྣམས་ཞྭ་མོ་དང་ཕུ་ཐུང་ཕུད་དེ་ཨོད་མ་གར་པོ་རྣམས་པུས་མོས་བཀུག་སྟེ་ཀྲད་བཀོན། མདའི་གཞུར་མེ་ཆུང་རིའི་བྲག་དཀར་པོར་ཚད་བཟུང་ནས་ཀྲད་ཀོར་གྱིས་རྒྱུད་རྣ་བའི་བར་འཐེན་ནས་མདའ་རྩེ་སོར་གང་ཙམ་བར་སླེབས་མཚམས་ཐེབས་བསང༌། ཀྲད་དུམ་བུར་ཆད་པ་སོགས་དཔའ་བོའི་གཟི་ཉམས་སྟོན་བཞིན་མདའ་རྣམས་རེ་རེ་བྱས་ནས་འཕེན། དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་ནས་མདའ་སྐོར་དོ་དམ་ངོ་ལས་བཀའ་འགུག་ཐོག དཔའ་བོའི་མདའ་རྩེད་ཅེས་རྒྱང་མ་ཆ་རེ་དང༌། འཇུ་དང༌། ཐའི་ཞེས་པ་མདའ་ཡ་རེ་བཅས་ལ་འདི་ནས་དམིགས་བསལ་མདའ་རྟགས་བཀོད་དེ་མདུན་ས་ནས་འཕེན་བཅུག་པ་ལྟར། ཁྱེད་རང་ཡ་སོར་སྤྱི་ཁྱབ་པ་གཞོན་པ་དང༌། དབུས་མདའ་དཔོན། བཀའ་དྲུང༌། གོ་དྲུང་གཉིས་བཅས་ལ་ཨང་བཀོད་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་བཞིན་ཁྱེད་རང་རྣམས་ནས། མདའ་སྒྲུག་གཟིམ་དམག་རེ་སྔོན་བཏང་གིས་རྒྱང་མ་གར་བབས་སར་མི་རེ་ལངས་སུ་བཅུག་པ་དང༌། མདའ་གར་བབས་རེའི་སར་མདའ་ལམ་དྲང་ཐད་དང་པོ་གང་ཡིན་མདའ་དང་ཆབས་ཅིག་མདུན་དུ་བོས་ནས་ཨང་ཀི་བཀོད་རྒྱུ་སོགས་ཉེ་སྐྱོར་ཕྱོགས་ལྷུང་མེད་པའི་སྔར་སྲོལ་ཉམས་མེད་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་སོགས་བཀའ་བཀོད་གནང༌།

དེ་རྗེས་བཀའ་དྲུང་ནས་མདའ་སྒྲུག་པ་རྣམས་མདའ་གར་བབས་སར་མི་རེ་ལངས་སྡོད་པ་ལས། མདའ་ལ་ལག་པ་འཆང་བ་དང༌། ཕར་ཚུར་སྤོ་སྐྱེལ་སོགས་མི་ཆོག་པའི་བཀོད་མངགས་བྱས་རྗེས་ཨང་བཀོད་མདའ་སྐོར་ངོ་ལས་རྣམས་ས་གནས་ས་ཐོག་ཏུ་བསྐྱོད་འགོ་ཚུགས།

དེ་མཚམས་སྔ་དྲོའི་མཛད་སྒོ་གྲོལ་བ་དང་གུང་ཚིགས་སུ་ཕེབས། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་གསོལ་བ་ཁང་དུ་ན་བཟའ་བདེ་ཆས་ཐོག་བླ་ཕྱག་ནས་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་གཤོམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། ཤོད་སྐོར་མཛད་ཞབས་བྱིངས་སྤྲོ་ཁང་དབུ་གཡབ་ཡོལ་བཅད་ནང་གསོལ་ཚིགས་ཁ་ཆེ་ཤ་འབྲས་མི་གཉིས་རེར་ཤ་ཊོ་ར་རེ་དང༌། བཀའ་ཤག་གསོལ་ཐབ་ནས་གསོལ་ཇ་བཅས་གཟབ་འབུལ་ཞུས། མདའ་སྐོར་ཨང་བཀོད་ཀྱི་བར་གསེང་དུས་ཚོད་ནང༌། གཟིམ་ཤག་ཁག་དང༌། དེ་མིན་རྒྱ་ཆེའི་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་བཅས་གུར་དང༌། ཁང་པ། ཡོལ་བ་སོགས་སོ་སོའི་གནས་བབ་འདྲ་མིན་ལ་གཞིགས་པའི་ཟ་འཐུང་གི་མཐུན་རྐྱེན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་ཤིང༌། རང་རང་སོ་སོའི་བློ་དཀར་ཉེ་འབྲེལ་རྣམས་ཕན་ཚུན་མགྲོན་འབོད་བྱེད་རེས་སོགས་འཇུངས་པ་མེད་པར་ཅི་དགར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པ་བཅས་འདུ་འཛི་འདུ་ལོང་གིས་གཡེང་བཞིན་གནས།

དེའི་བར་མདའ་སྐོར་བ་རྣམས་ནས། རྫོང་རྒྱབ་སྤྲོ་ཁང་སྡིངས་ཆའི་མཚམས་ནས་ཐད་དྲངས་ཏེ་གོམ་པ་ལྔ་བརྒྱའི་ས་དང༌། སྟོང་ཕྲག་ས་སོ་སོར་མཐོ་བརྩེགས་ཆེན་པོ་རེ་བསླངས་ཡོད་ཅིང༌། མདའ་རིང་ཚད་དང༌། འདྲོང་ལོས་མཐོ་ཕོག་གཉིས་པོ་གཞི་རྩར་བཞག་པའི་ཚད་ལེན་གྱིས་མདའ་སོ་སོའི་རྒྱང་ཚད་ཧེ་བག་མེད་པ་རེ་རེ་བཞིན་མདའ་གཞུང་ནང་བཀོད་པ་དང༌། མདའ་རྒྱང་ཚད་རིང་པོར་སླེབས་ཀྱང་གཞུར་འདྲོང་པོ་མེད་ན་འཁྱོག་ཚད་ལ་ཆ་སྐོར་ནས་གཞུར་ཆག་ཀྱང་གཏོང་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནས་མདའ་སྐོར་བའི་ཨང་གཞུང་འབྱོར་མཚམས་ཕྱི་དྲོའི་མཛད་སྒོ་དབུ་ཚུགས། མཛད་ཞབས་རྣམས་གྲལ་ལ་འཁོད་བསྟུན་གསོལ་ཇ་དང༌། བཞེས་ཐུག་ཐ་ཤི་ཕེབས། བླ་ཕྱག་ནས་མདའ་པ་ཚོར་གནང་ཆ་ལེགས་དར་རྣམས་བཏང་ཆོག་ཟིན་པ་དང༌། མདའ་དཔོན་གཅིག་ནས་ཐོག་མར་རྒྱ་ལྕོག་སྟེང་ཞལ་བྱང་གཟིགས་ཀྱིས་རྒྱང་མའི་ཨང་རིམ་ཀློག་པ་དང༌། གནང་ཆ་སྩལ་རིམ་བཞིན་མདའ་བ་རྣམས་ཁ་ལྷོ་བལྟས་ཀྱིས་བང་བསྒྲིགས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ཞལ་ལྷོ་གཟིགས་ཀྱིས་འཇུ་ཞེས་པའི་ཨང་རིམ་ཀློག་པ་དང་གནང་ཆ་སྩལ་རིམ་བཞིན་མདའ་པ་རྣམས་ཁ་བྱང་བལྟས་ཀྱིས་བང་བསྒྲིགས། དེ་རྗེས་ཡང་བསྐྱར། ཞལ་བྱང་གཟིགས་ཀྱིས་ཐའི་ཞེས་པའི་ཨང་རིམ་ཀློག་པ་དང༌། གནང་ཆ་སྩལ་རྗེས་མདའ་པ་རྣམས་ཁ་ལྷོར་བལྟས་ཀྱིས་བང་བསྒྲིགས་དགོས་པ་བཅས་བསྐྱར་བསྐོར་ཡང་བསྐོར་བྱེད་པ་དེ་ནི། མདའ་པ་གཅིག་གིས་རྒྱང་མ་དང༌། འཇུ། ཐའི་བཅས་མདའ་གསུམ་འཕེན་པ་རྣམས་ཨང་རིམ་གཅིག་ཏུ་མི་གནས་པར་བརྟེན། སྐབས་དུས་སོ་སོའི་ཨང་རིམ་དང༌། གནང་ཆ། བང་རིམ་བཅས་ཟློས་སྐྱོན་དང་འཁྲུག་སྐྱོན་མི་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་ཡིན། གནང་ཆ་རྣམས་སྩལ་གྲུབ་མཚམས་མདའ་པ་རྣམས་རྩེ་ཕོ་བྲང་ལ་གདོང་ཕྱོགས་ནས་བཀྲ་ཤིས་པའི་ལྷ་རྒྱལ་འཐེན།

དེ་རྗེས་ཞོལ་གཉེར་ནས་གོ་སྒྲིག་ཞུས་ཏེ་ཁྲུང་ཞུ་མས་དངུལ་ཕོར་དངུལ་རྐྱན་བཏེགས་ཏེ་བཀའ་བློན་རྣམ་པར་ཕུད་གཏོར་ཞུས་པ་དང༌། མཆོད་ཆང་བཀྱག གཞུང་ཞབས་མཆོད་ཆང་བཞེས་མཁན་རྣམས་ལའང་ཁྲུང་ཕོར་བཀྱག མདའ་སྦེ་ཀའམ་བེ་ཤུ་བསྐྱོན་རྒྱུར། མདའ་ཡོལ་འཐེན། གཞུང་ཞབས་ཤོད་སྐོར་མདའ་རྩེད་ལ་ཐུགས་སྣང་ཆེ་བ་ཚོས་དེ་ཉིན་ཆེད་མངགས་མདའ་ཆས་ཆ་ཚང་སོ་སོས་བསྣམས་ནས་སྤྲོ་སྣང་ཆེན་པོས་མདའ་རྒྱག་འགོ་ཚུགས་པ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་མཚོན་མཆོད་ཆང་བཞེས་མཁན་རྣམས་ལ་ཆང་དངུལ་ཕོར་ནང་ཚར་བཞག་སྲོལ་ཡོད། མདའ་རེ་ཕོག་པ་དང་བླ་ཕྱག་ནས་ཚ་དར་རེ་གཡོག་པ་དང་ལེགས་ཆང་རེ་བཀྱག མདའ་ཕོག་རིམ་བཞིན་གྱི་ཚ་དར་རྣམས་སྐེད་རག་ལ་གཟེར་ནས་མདའ་ཚ་ལོས་ཀྱི་དཔའ་ངོམས་བྱེད་པ་དང༌། རེ་འགར་སྐེད་པ་འཁོར་མོར་ཚ་དར་གཟེར་རྒྱུ་ཡོད་ཅིང༌། སྤྱིར་བཏང་བྱས་ན་དེ་ཉིན་ཁྲོམ་ཚོགས་ཆེ་ལ་རྒྱལ་ཕམ་གྱི་རྣམ་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཡོད་སྟབས། རྒྱུན་གཏན་མདའ་ཚ་ལོས་སྐད་གྲགས་ཅན་དང༌། གདེང་ཚོད་ཡོད་པ་རྣམས་མ་གཏོགས་མདའ་གྲལ་ལ་ཞུགས་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། སྐབས་རེ་ལམ་འགྲོ་རྒྱུག་མིན་གྱིས་ཚ་དར་གཉིས་གསུམ་མ་གཏོགས་མ་ཐོབ་པའི་རིགས་བྱུང་ན་དོ་བདག་རང་ཉིད་འཚེར་སྣང་དང༌། ཉམས་དམའ་པོར་བརྩི་སྲོལ་ཡང་ཡོད། དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ཐོག་བེར་ཀ་མཚམས་འཇོག་གནང་བ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ལ་རྟགས་རྟེན་ཆེད་གསོལ་ཚིགས་ཆེན་མོ་ཞེས་བོད་ཟས་རྒྱས་པ་བསྒྲིགས་འབུལ་དང༌། གར་ཕྲུག་པས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་སྐུ་གམ་དུ་སྒྲ་སྙན། པི་ཝང༌། གླིང་བུ་སོགས་རོལ་ཆ་ཆ་ཚང་འབུད་དཀྲོལ་གྱིས་གར་གླུ་རྒྱས་པ་རྣམ་གྲངས་གསུམ་དང༌། ཡ་སོར་ངོ་ལས་ནས་གཞས་ཆེན་ཁག་གསུམ། འདམ་བརྒྱ་ཤོག་པས་པུས་མོ་བཙུགས་ནས་ཧོར་གླུ་ཐེངས་གསུམ། གཟིམ་པ་འགོ་དམངས་ནས་གཟིམ་པའི་ལྗགས་རྐྱང་བཅས་ཕུལ་རྗེས། བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པར་ཤིང་འབྲས་སྡེར་དགུ་ཡོད་རྒྱ་ལྕོག་རེ་དང༌། ཛ་ཐའི་རིམ་སྲས་ཡན་ལ་ཤིང་འབྲས་ཀོ་སྡེར་གསུམ་རེ། བྱིངས་ལ་ཀོ་སྡེར་རེ་བཅས་ཕུལ། བཀའ་ཤག་གསོལ་ཐབ་ནས་གྲོལ་ཇ་ཕེབས།

བླ་ཕྱག་ངོ་མ་རྣམས་ནས་བཀའ་བློན་རྣམ་པར་མགུལ་དར་ནང་མཛོད་དང༌། ཛ་ཐའི་རིམ་སྲས་བཅས་པར་མགུལ་དར་ཨ་ཤེ་རེ། ལས་དཀྱུས་དྲུང་གཏོགས་ཡན་ལ་མགུལ་དར་ཟུབ་ཤེ་དཀར་གཙང་རེ་བཅས་བསྒྲོན་ཏེ་ཚང་མ་སྐུ་བཞེངས་གྲུབ་མཚམས་མགྲོན་དྲུང་རྣམས་ནས་གདན་དར་དང༌། ཀ་དར་བསྒྲོགས། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་དབུས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་རྫོགས་སྤྲོ་ཁང་མདུན་ཐང་བསང་ཕུང་ཆེན་པོའི་མཐའ་སྐོར་ཞལ་ཕོ་བྲང་ལ་ཕྱོགས་པ་དང༌། དེའི་མཐར་གཟིམ་དམག་རྣམས་ཀྱིས་བསྐོར་ཞིང༌། གཟིམ་པ་ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་ནས་འགོ་སྐུལ་ཞུས་ཤིང༌། བསང་མེ་མཁའ་ལ་འཕྱུར་བ་དང༌། དུ་བས་ནམ་མཁའ་དཀྲིགས་པའི་ཁྲོད་སྐད་གསེང་མཐོན་པོའི་ཀི་བསྭོ་ལྷ་རྒྱལ་གྱི་སྒྲ་དབྱངས་འབྲུག་སྟོང་ལྡིར་བ་ལྟ་བུ་བསྒྲགས།

དེ་རྗེས་བཀའ་ཤག་གིས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་མགུལ་དར་བཞེས་མུས་ཐོག་གོ་རིམ་བཞིན་ཆིབས་རགས་སྒྲིག་སྟེ་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར། གཟིམ་དམག་རྣམས་ཀྱང་རྐང་བགྲོད་ཀྱིས་ཆིབས་གྲལ་གདོང་ཕྱོགས་ནས་རུ་སྒྲིག་གཞས་ཆེན་གཏོང་བཞིན་ལྷན་བཅར་ཞུ་བ་དང༌། ཆིབས་རགས་གོ་རིམ་འཆོལ་མེད་དལ་བགྲོད་བྱེ་རགས་ཟམ་པ་བརྒྱུད་གླང་ཁང་འཁྲིས་མཁར་སྣ་གདོང་ཁུལ་འབྱོར་མཚམས་ཕོ་བྲང་སྐུ་རྒྱབ་ལམ་འཁྲིས་དང༌། རི་ལྡེབས་བཅས་པར་ལྷ་ས་ནས་ཆེད་དུ་ཡོང་བ་དང༌། རྫོང་རྒྱབ་ནས་སྔོན་དུ་བསྐྱོད་པ་བཅས་མི་ཚོགས་སྟུག་པོས་གཞུང་ཞབས་རྣམ་པས་མཚོན་ལྟད་མོ་བ་ཡོངས་རྫོགས་གྲལ་བསྟར་འགྲིག་པོའི་ངང་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་མཁན་ཚོར་ལྟད་མོ་ལྟ་བར་བསྒུག་བསྡད་དེ་ལྟད་མོ་ལྟ་མཁན་རྣམས་ཀྱང་ལྟད་མོ་སྟོན་མཁན་དུ་གྱུར་པ་བཅས་སྤྲོ་སྣང་དང་ངོ་མཚར་གྱི་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད།

དེ་རྗེས་ཞོལ་འབྲས་བུ་གཡུལ་ཁའི་སྟེང་འབྱོར་མཚམས། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་མཚོན་མཛད་ཞབས་རྣམས་ཆིབས་ཁ་བཀག་པ་དང༌། གཟིམ་པ་རྣམས་ཕོ་བྲང་ལ་ཁ་ཕྱོགས་ནས་སླར་ཡང་གཞས་ཆེན་རྒྱས་པ་རྣམ་གྲངས་གསུམ་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་པར། བཀའ་བློན་རྣམ་པ་སྐུ་སྒེར་སོ་སོ་ནས་སྔར་ལམ་ལྟར་མགྲོན་གཉེར་བརྒྱུད་གནང་ཆ་གསོལ་རས་དང༌། མཇལ་དར་སྩལ་བ་བཅས་གྲོལ་སྟོན་ཆེ་མོའི་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་ཟིན་ཏེ་སོ་སོའི་བཞུགས་གནས་སུ་བདེ་བར་ཕེབས་པ་ལགས་སོ།།

གང་ལ་མཆོད་པའི་ལྷ་ཡི་མཆོད་སྤྲིན་དུ།།

ལག་སོར་འཕྲུལ་གྱི་རྩེད་འཇོ་རྒོད་པ་ལས།།

བཀོད་ལེགས་ཕྲ་ཚོམ་རྒྱན་གྱིས་རབ་མཛེས་པའི།།

བཟོ་ཡི་སྒྱུ་རྩལ་རྣམ་བཀྲའི་མཆོད་སྤྲིན་སྤྲོས།།

དེ་ལྟའི་དཀོན་མཆོག་མཆོད་དང་འཇིག་རྟེན་གྱི།།

དུས་སྟོན་རིམ་པར་སྟར་བའི་ཡོ་ལང་གར།།

ཅི་དགར་བསྒྱུར་བས་བོད་མིའི་ཡིད་ཀྱི་ངོས།།

ཉམས་དགའི་རྦ་རླབས་འཕྱོ་བའི་སྟངས་སྟབས་ངོམ།།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་གཏན་བཞུགས་ྋཞབས་སོར་འཁོད་པ་དང༌། ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་དང་ཐོག་མར་མཇལ་འཕྲད་ལྷན་འཛོམས་བྱུང་བ།

༡༽ རྩེ་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལར་རྒྱུན་བཞུགས་ྋཞབས་སོར་འཁོད་པ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་མཛད་རིམ་ཁག་ལེགས་པར་གྲུབ་ནས་གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོར་ྋཞབས་སོར་བདེ་འཁོད་དང་འབྲེལ་གསན་བསམ་སོགས་རྒྱུན་གྱི་མཛད་པ་བཞིན་བསྐྱང་རྒྱུའི་རིམ་པ་ལ། དེ་ཡང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནི། སངས་རྒྱས་ཀྱི་ལུང་གིས་བསྔགས་ཤིང༌། སྐུའི་ཕྲེང་བ་རིམ་པར་ཀློག་པ་ཐོས་བསམ་སོགས་ཐེག་མཆོག་འཁོར་ལོ་གསུམ་གྱི་མཛད་པ་མཐར་ཕྱིན་པ་ཡིན་ན་ཡང༌། ཐུན་མོང་གི་སྣང་ངོར་སྐུ་གཞོན་ནུའི་སྐབས་སུ་སྐྱེ་བོ་ཕལ་དང་བསྟུན་པའི་མཛད་ཚུལ་ཇི་སྙེད་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར།

རང་རྣམ་ལས། “ངོས་རང་ཕྲུ་གུ་ཞིག་ལ་ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་མཚན་གཟིམ་ཁང་དེ་གནང་བྱུང༌། དེ་ནི་ཐོག་བརྩེགས་བདུན་པའི་ཐོག་ཡོད་པས་ཧ་ཅང་གྲང་མོ་ཞིག་དང༌། དཀར་ཆ་མི་ལེགས་པ་ཞིག་འདུག” ཅེས་དང༌། “གཟིམ་ཆུང་དེའི་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་མཆོད་གཤོམ་ཞིག་འདུག་པ་དེའི་མདུན་མཆོད་མེ་དང༌། ཞལ་ཟས་འགའ་ཤས་བསྒྲིགས་འདུག་པ་དང༌། ཉིན་ལྟར་བྱི་བས་ཞལ་ཟས་དེ་ཚོ་ཟ་གི་འདུག ངོས་རང་སེམས་ཅན་ཆུང་ཆུང་དེ་ཚོར་དགའ་པོ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ཚོས་ངོས་ལ་ཞེད་སྣང་གཏན་ནས་མེད་པར་ཁོ་རང་ཚོའི་ཉིན་རེའི་ཁ་ཟས་དེར་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པར་འོང་གི་འདུག

མཚན་མོ་ཉལ་ཁྲིའི་སྟེང་ཉལ་ནས་སྡོད་སྐབས་ངོས་ཀྱི་སྡོད་རོགས་བྱི་བ་དེ་ཚོ་ཕར་རྒྱུག་ཚུར་རྒྱུག་གི་སྒྲ་གོ་ཡི་ཡོད།”3 ཅེས་དང༌། “ངོས་རང་གི་ཉིན་རེའི་བྱེད་སྒོ་ནི་པོ་ཏ་ལ་དང༌། ནོར་བུ་གླིང་ཁ་གཉིས་གཅིག་གྱུར་ཡིན་ན་ཡང༌། ནོར་གླིང་དུ་སྡོད་སྐབས་དབྱར་ཁ་ཉི་མ་རིང་བའི་དུས་སུ་ཆུ་ཚོད་གཅིག་མདུན་དུ་བསྣུར་གྱི་ཡོད་པ་དེར་དཀའ་ལས་གང་ཡང་ཡོང་གི་མེད། ངོས་རང་ཉི་མ་ཤར་རྗེས་ལང་མྱོང་གཏན་ནས་མེད། ཐེངས་གཅིག་གཉིད་ཐལ་ཕྲན་བུ་ཤོར་ནས། ཡར་ལང་སྐབས་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཕྱི་རོལ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེད་ཀྱི་འདུག་པས། རང་གིས་རང་ལ་ཁོང་ཁྲོ་ཟ་དགོས་པ་ཞིག་བྱུང༌།

པོ་ཏ་ལར་ངོས་རྣམ་ཀུན་ཞོགས་པ་ཆུ་ཚོད་དྲུག་པའི་གཡས་གཡོན་དུ་ལང་གི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་རིང་ཁ་འདོན་བཏོན། སྒོམ་བཟླས་ཕྲན་བུ་ཞིག་བྱས་རྗེས་ཆུ་ཚོད་བདུན་པའི་རྗེས་ཞོགས་ཟས་འཁྱེར་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་ནི་རྩམ་པ་དང༌། སྦྲང་རྩི་བསྒར་མ། བུ་རམ་བསྒར་མ་སོགས་ཡིན། དེ་ནས་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་ཞོགས་པའི་སློབ་ཚན་དང་པོ་ཡིག་གཟུགས་སྦྱོང་རྒྱུ་དེ་འཁྲིད་གནང་གི་ཡོད།

ངོས་ནས་ཡི་གེ་ཀློག་སྟངས་ཤེས་རྗེས་ལོ་བཅུ་གསུམ་བར་ཡིག་གཟུགས་ཁོ་ན་སྦྱོང་དུ་འཇུག་པ་དང༌། བོད་ཡིག་ཡིག་གཟུགས་གཙོ་བོ་མི་འདྲ་བ་གཉིས་ཡོད་པ་དབུ་ཅན་དང༌། དབུ་མེད་ཡིན། སྐབས་དེར་དབུ་མེད་ཁོ་ན་སྦྱོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་མགྱོགས་པོ་ཤེས་རྗེས། དབུ་ཅན་རང་སྦྱོང་བྱས་པ་ཡིན།”4 ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། དབུ་ཅན་ཕྱག་སྦྱོང་གནང་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ལས། “ཡང་རྩེད་མོའི་ཞོར་ལ་དབུ་ཅན་སྦྱང་བ་ཡིན། གཟིམ་ཆུང་གི་དཔེ་ཆ་བཤུ་མཁན་སྙེ་མོ་ཡོན་བདག་གིས་དགུན་ཁ་ཞིག་ལ་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་ནང༌། བཀའ་ཤག་ཚུགས་ས་བདེ་བ་ཅན་ཟེར་བའི་གཟིམ་ཆུང་གི་མདོ་དེར་ཡོན་བདག་གཉིས་ཡོད་པ་རེད། ཡོན་བདག་དམ་ཆོས་ཟེར་བ་གཅིག་ཡོད་པ་ཁོ་རྣམ་ཐར་ཡག་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། ཁོའི་ཁང་པ་ཞོལ་སྤི་བཞིའི་ཟུར་དེར་རྟ་མགོ་གཟུགས་སྐྱུར་སྐྱུར་ཞིག་ཡོད། ཁོ་སྐྱོ་པོ་ཡིན་པ་འདྲ། ཡི་གེའི་བཟོ་ལྟ་ཡག་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རེད། ཡོན་བདག་ཕུན་ཚོགས་དོན་ལྡན་ཟེར་བ་དེ། སྤོའོ་ལགས་ཡིག་གཟུགས་ཕྲན་བུ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོད་རེད།

ཁོ་གཉིས་གཅིག་གིས་གཅིག་ལ་ཕྲག་དོག་བྱས་ནས་གཅིག་གིས་ཟེར་ན་གཅིག་ཡིག་གཟུགས་ཡག་གི་རེད་ཟེར་བ་དང༌། གཅིག་གིས་ཟེར་ན་གཅིག་ཡིག་གཟུགས་ཡག་པར་ཡོད་བརྗོད་ནས་ཞེ་དྲག་ཤོད་མཁན་ཞིག་ཡོད། ཁོང་གཉིས་ཀྱིས་མཆོད་དཔོན་ལགས་ཀྱི་ཁུངས་ནས་དཔེ་ཆ་མང་པོ་ཞིག་འབྲི་གི་ཡོད་ས་དེར་ངོས་འཁྱམ་དུ་ཕྱིན་ནས། བྱང་ཤིང་སྒང་ལ་དྲས་རྒྱག་རོགས་བརྗོད་ནས་དབུ་ཅན་གང་འཚམས་སྦྱངས་པ་ཡིན།

ཡིན་ནའང་གསོལ་གཟིམ་ཚོས་དབུ་ཅན་སྦྱང་ན་དབུ་མེད་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ཤོར་གྱི་རེད་ཅེས་དགག་པ་རྒྱག་གི་ཡོད་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ངས་དབུ་ཅན་མུ་མཐུད་སྦྱངས་པ་ཡིན། ངས་དབུ་ཅན་གྱི་ཡིག་གཟུགས་ཨེ་པ་དམ་ཆོས་ཀྱི་དེ་ཡག་པར་བརྩི་གི་ཡོད་ཅིང༌། ཁོ་སྐྱིད་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོང་གི་རེད། ཨེ་པ་དམ་ཆོས་ཀྱི་ཡིག་གཟུགས་ཀྱི་ཆ་དེ་གྲུ་བཞི་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། ཕུན་ཚོགས་དོན་ལྡན་གྱི་ཆ་དེ་སྒོར་སྒོར་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ངས་དམ་ཆོས་ཀྱི་དེ་གཞི་བཞག་བསླབ་པ་ཡིན་ཙང་ཁོ་རང་དགའ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཡང་ལེའུ་འདྲ་པོ་གཅིག་རེད།” ཅེས་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རིག་གནས་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཤེས་བྱའི་རིགས་གང་ལའང་གསན་སྦྱོང་གནང་རྒྱུར་སྔོན་སྦྱང་སྐྱེས་སྟོབས་རང་བཞིན་གྱི་ཐུགས་བརྩོན་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ལྟར། རི་མོའི་གནས་འདྲ་མིན་ལའང་གསན་སྦྱོང་གནང་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་གསལ། “གཟིམ་གཡོག་བསམ་འགྲུབ་ནོར་བུ་རི་མོ་མཁས་པོ་ཡོད་པ་རེད། ཞལ་ལའི་སྒང་ལ་རི་མོ་འབྲི་བ་ལྟ་བུ་མཁས་པོ་ཡོད། ངོས་ཀྱང་རི་མོ་དེ་འདྲ་འབྲི་གི་ཡོད། ངས་རི་མོ་འབྲི་གི་ཡོད་པ་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁ་ཁོ་ཚོས་ཤེས་པ་མིན་ནམ། ཕྱི་རྒྱལ་ནས་ཐོན་པའི་ཚོན་འདྲ་མི་འདྲ་ཡོད་པའི་སྒམ་ཆུང་སྙིང་རྗེ་པོ་དེར་ཚོན་ཁུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པ་དང༌། པིར་དེ་བཞིན་ཐིག་རྒྱག་བྱེད་ཡོ་བྱད་འདྲ་མི་འདྲ་དེ་འདྲ་དང༌། ཚོན་མདངས་གཏོང་སྟངས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་སོགས་དབྱིན་ཇིས་བཟོས་པའི་ཚོན་གྱི་ཡོ་བྱད་དེ་འདྲ་སྤྲད་བྱུང༌།

ངོས་ནས་རི་མོ་གང་འཚམས་བྲིས་པ་ཡིན། ཡང་སྐུ་དེ་འདྲ་ཡང་འབྲི་གི་ཡོད། དཀྱིལ་འཁོར་ཡང་བྲིས་པ་རེད། དཀྱིལ་འཁོར་རྗེས་སུ་ཆེད་མངགས་སྦྱང་བ་ཡིན། རི་མོའི་ལེའུ་འདྲ་བོ་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌། མུ་མཐུད་རང་རྣམ་ལས། “སྐབས་དེའི་ཞོགས་པའི་སློབ་ཚན་དེ་ཚོའི་སྐོར་དྲན་གསོ་བྱེད་དུས་རང་དབང་མེད་པར་གད་མོ་ཤོར་བ་དེ་འདྲ་ཡོང་གི་འདུག ངོས་རང་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོའི་བལྟ་རྟོགས་འོག་སྡོད་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། འཁྲིས་ཀྱི་ཁང་མིག་དེའི་ནང་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོས་ཞལ་འདོན་གནང་གི་ཡོད། སློབ་ཁང་དེ་ཡང་ཀ་ཕིབས་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་རྫའི་མེ་ཏོག་ཁོག་མ་ཁ་ཤས་དང༌། སློབ་ཁང་དེ་གྲང་མོ་ཡོད་ཀྱང་དཀར་ཆ་ཡག་པོ་ཡོད། དེའི་ནང་ནས་པོ་ཏ་ལའི་མཐོ་སར་ཚང་གསོག་མཁན་སྐྱུང་ཀ་དེ་ཚོར་བལྟ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཡག་པོ་ཡོང་བ་དང༌། སྐབས་རེ་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་ངོས་རང་གི་ཉལ་ཁང་ནང་དུ་ཞལ་འདོན་གནང་ནས་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད། ཞལ་འདོན་གནང་སྐབས་ཁོང་གཉིད་ལྕོག་བསྐྱོན་རྒྱུའི་གོམས་གཤིས་ཤིག་ཡོད་པས་གཉིད་ལྕོག་བསྐྱོན་པའི་སྐབས་དེར་ཁོང་གི་ཞལ་འདོན་གྱི་གསུང་སྒྲ་དེ་གློག་ཤུགས་རྫོགས་པའི་སྐད་པར་ནང་བཞིན་གསལ་ལ་མི་གསལ་བ་ཞིག་ཆགས་མཐར་མཚམས་ཆད་ཀྱི་འདུག

གང་འཚམས་སོང་རྗེས་ཁོང་མནལ་སད་དེ་ཞལ་འདོན་གསལ་ལ་མི་གསལ་བ་དེ་མུར་གནང་གི་འདུག་རུང༌། ད་གིན་མཚམས་ཆད་ས་དེ་གང་དུ་ཡིན་མིན་མ་མཁྱེན་པར་ཡང་སྐོར་བསྐྱར་སྐོར་བསྐྱོན་གྱི་རེད། དེ་ནི་དངོས་འབྲེལ་གད་མོ་བྲོ་པོ་ཞིག་ཡིན་རུང་དེར་དགེ་མཚན་ཞིག་ཀྱང་བྱུང་བ་ནི་ཁོང་གི་ཞལ་འདོན་དེ་ཚོ་མཐའ་མ་ངོས་རང་གི་བློ་ཐོག་འགྲོ་གི་ཡོད།

ཡིག་གཟུགས་སྦྱངས་རྗེས་བློ་འཛིན་བྱེད་འགོ་ཚུགས་པ་དེ་ནི་ནང་ཆོས་ཀྱི་དཔེ་ཆ་དུམ་བུ་ཞིག་བློ་འཛིན་བྱས་ནས་ཉིན་རྗེས་མ་དེར་རྒྱུགས་སྤྲོད་དགོས་པ་དེ་ཡིན། ངོས་རང་རིག་པ་ཡག་པོ་ཡོད་སྟབས་མགྱོགས་པོ་བློ་འཛིན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་མགྱོགས་པོ་བརྗེད་ཀྱང་འགྲོ་བ་དང༌། དཔེ་ཆ་བློ་འཛིན་བྱ་རྒྱུ་དེར་ཅུང་ཟད་ཉོབ་སྣང་ཡོང་གི་ཡོད།”5 ཅེས་དང༌། “དེ་རྗེས་ཆུ་ཚོད་ ༡༠ པར་གཞུང་གི་མཛད་སྒོ་ཡོད་དུས་མཛད་སྒོར་བསྐྱོད་པ་དང༌། མཛད་སྒོ་གྲོལ་རྗེས། ངོས་རང་གཟིམ་ཆུང་དུ་ལོག་མཚམས་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། ཁོང་གི་སྐུ་མདུན་དུ་ཞོགས་པ་བློ་འཛིན་བྱས་པ་རྣམས་རྒྱུགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་ཉིན་རྗེས་མ་བློ་འཛིན་བྱེད་དགོས་པ་རྣམས་ཡོངས་འཛིན་ནས་ལྗགས་ཀློག་གནང་སྟེ་འགྲེལ་བཤད་སྐྱོན་པ་དང༌། སློབ་ཚན་དེ་ཉིན་གུང་བར་འགོར་གྱི་ཡོད། ཉིན་གུང་ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཉིས་ལ་དྲིལ་བརྡ་ཞིག་གཏོང་གི་ཡོད། དྲིལ་བརྡ་དེ་ཆུ་ཚོད་ཀྱི་གྲངས་ཀ་ལྟར་བརྡུང་དགོས་ཀྱང༌། ཟབ་ནན་མ་བྱས་པར་གྲངས་ཀ་ནོར་ནས་ཐེངས་བཅུ་གསུམ་བརྡུངས་པ་ཡང་བྱུང་སོང༌། ཉིན་གུང་ཟིན་མཚམས་དུང་ཞིག་ཀྱང་འབུད་ཀྱི་ཡོད། སྐབས་དེའི་ལོ་ན་གཞོན་པའི་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེའི་དུས་ཚོད་གལ་འགངས་ཆེ་ཤོས་དེ་སླེབས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནི་རྩེད་མོ་རྩེད་རྒྱུའི་དུས་ཚོད་དེ་ཡིན།”6 ཅེས་བཀའ་གནང་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་སྐབས་དེ་དུས་དགུང་ལོའི་དབང་གིས་སྐུ་རྩེད་ལ་གཏན་ནས་མི་དགྱེས་པ་ཞིག་མིན་ན་ཡང༌། སྐུ་རྩེད་གནང་བ་ནི་གཙོ་བོ་འཕྲུལ་ཆས་ལ་མཉེས་པོ་ཡོད་པ་དང༌། འཕྲུལ་ཆས་བཤིག་སྒྲིག་གནང་བ་བརྒྱུད་དེའི་ཆོས་ཉིད་ཐུགས་སུ་ཆུད་ཐབས་དང༌། ཚན་རིག་དང༌། ལག་རྩལ་གྱི་གནས་ལུགས་ལ་བརྟེན་ནས་རང་བྱུང་ཁམས་ལ་བསྒྱུར་བཀོད་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་རླབས་ཆེ་བའི་དགོངས་པའི་རྨང་གཞིའི་འཛུགས་སྐྲུན་ལྟ་བུའི་སྐུ་རྩེད་ཤ་སྟག་ཡིན། དེ་དག་ནི་སྐུ་རྩེད་ཡིན་ལ་ཐ་སྙད་རིག་པའི་གསན་སྦྱོང་ཡང་ཡིན།

དེ་ཡང་རང་རྣམ་ལས། “སྟབས་ལེགས་པ་ཞིག་ནི་ངོས་རང་ལ་རྩེད་ཆས་ཀྱི་རིགས་མང་པོ་ཡོད། ངོས་རང་བྱིས་པའི་དུས་སུ་གྲོ་མོར་ཡོད་པའི་དཔོན་རིགས་ཤིག་ (གྲོ་སྤྱི་རིམ་བཞི་སྤོམ་མདའ་ཡར་འཕེལ) གིས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྩེད་ཆས་དང༌། ཀུ་ཤུ་ཡོད་སྐབས་འཁེལ་ན་ཀུ་ཤུ་སྒམ་དང་སྒམ་བྱས་ནས་བསྐུར་ཡོང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ལྷ་སར་ཡོང་མཁན་ཕྱི་རྒྱལ་དཔོན་རིགས་དེ་ཚོས་ངོས་རང་ལ་ལག་རྟགས་མང་པོ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། དེའི་ནང་ནས་དགའ་ཤོས་ཤིག་ནི། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་དེས་ངོས་ལ་བྱིས་པའི་བཟོ་རྩལ་དཔེ་དབྱིབས་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱ་རྒྱུའི་རྩེད་ཆས་མི་ཁ་ནོ (Meccano) ཤིག་སྤྲད་བྱུང༌། དེ་ནི་ངོས་རང་ལོ་བཅོ་ལྔ་ཙམ་མ་སླེབས་བར་ཉར་བསྡད་ཡོད། དེ་སྒྲིག་སྦྱོར་བྱེད་སྟངས་ལས་སླ་ཤོས་དེ་ནས། ཁག་ཤོས་དེ་བར་ཚང་མ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད།

ངོས་ལོ་བདུན་ལ་སོན་སྐབས་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་དཔོན་རིགས་གཉིས་ལྷ་སར་སླེབས་བྱུང་བ་ཁོང་ཚོས་སྲིད་འཛིན་རོ་སེ་བལ་ཊིའི་ (Roosevelt) ཕྱག་བྲིས་ཤིག་དང་མཉམ་དུ་བྱ་སྐད་སྙན་པོ་རྒྱག་མཁན་གཉིས་དང༌། གསེར་གྱི་ཆུ་ཚོད་སྤུས་ལྡན་ཞིག་འཁྱེར་འདུག་པ་དེ་གཉིས་དགའ་བསུ་བྱ་འོས་པའི་ལག་རྟགས་ཤིག་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཚོ་ཡོང་དུས་གོས་ཆེན་དང༌། དྲུའུ་ཙེ་ལྟེབས་སྒྲིལ་མང་པོ་འཁྱེར་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དེ་དག་བྱིས་པ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན་དགའ་སྣང་སྐྱེས་འོས་པ་གང་ཡང་མ་བྱུང༌།

ངོས་རང་དགའ་པོ་བྱེད་པའི་རྩེད་ཆས་གཞན་ཞིག་ནི། ལྡེ་མིག་རྒྱག་རྒྱུ་ཡོད་པའི་མེ་འཁོར་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡོད། ད་དུང་ཞ་ཉེའི་དམག་མིའི་རྩེད་ཆས་ཆ་ཚང་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལོ་ན་སོན་རྗེས་དེ་དག་བསྐྱར་དུ་ལུག་བརྒྱབ་ནས་དམག་མི་དེ་རྣམས་གྲྭ་པར་བསྒྱུར་པ་ཡིན། ཞ་ཉེའི་དམག་མི་དེ་དག་གིས་དམག་གི་རྩེད་འགྲན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང༌། དམག་མི་དེ་དག་ཕྱིར་བཀོད་གཏོང་བྱེད་པར་དུས་ཚོད་རིང་པོ་འགོར་གྱི་ཡོད་ཀྱང༌། དམག་བརྒྱབ་ཚར་རྗེས་རུ་སྒྲིག་ཡག་པོ་དེ་ཚོ་བཤིག་པར་སྐར་མ་ཁ་ཤས་ལས་འགོར་གྱི་མེད།” ཅེས་གསུངས་ཤིང༌། དམག་མི་རྣམས་གྲྭ་པར་བསྒྱུར་གནང་མཛད་པ་ནི། འཇིག་རྟེན་མི་ཡུལ་འདི་བཞིན་དམག་འཁྲུག་གི་དུས་རབས་ནས་ཞི་བདེའི་དུས་རབས་སུ་འགྱུར་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ནི་བྱམས་བརྩེ་དང༌། འཚེ་བ་སྤོངས་པའི་ཐུགས་རྒྱུད་རང་ཆས་སུ་ཡོད་པའི་མཚོན་རྟགས་གསལ་པོའི་གྲས་གཅིག་ཡིན་ལ། དམག་འཁྲུག་ཅེས་པ་ཡུན་རིང་ངལ་གྲོན་ལས་བསྐྲུན་པའི་འབྲས་བུ་གཏོར་བརླག་གི་རང་བཞིན་དེ་མ་ཐག་ཏུ་འབྱུང་བའི་གནོད་འཚེའི་ངོ་བོའང་གསལ་སྟོན་གནང་ཡོད། མུ་མཐུད་མཛད་རྣམ་ནང༌། “དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་པའི་རྩེད་མོ་གཞན་ཞིག་ནི་སྤགས་ཀྱི་ཀྲེང་སྒ་རིལ་དང༌། གནམ་གྲུའི་བཟོ་དབྱིབས་བཟོས་ནས་རྩེད་མོ་རྩེ་བཞིན་ཡོད།

ཐོག་མར་ངོས་ནས་རྩེད་གྲོགས་མི་རྒན་དེ་ཚོའི་ནང་ནས་སུ་ཞིག་གིས་བཟོ་དབྱིབས་ལེགས་ཤོས་བཟོ་ཐུབ་མིན་གྱི་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མི་སོ་སོར་སྤགས་རྡོག་རྡོག་ཆེ་ཆུང་གཅིག་པ་རེ་སྤྲད་ནས་ཆུ་ཚོད་ཕྱེད་ཀའི་ནང་དམག་དཔུང་ཞིག་བཟོ་རུ་འཇུག་གི་ཡོད། དེ་ནས་ངོས་ཀྱིས་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངོས་རང་ལག་བཟོ་མཁས་པོ་ཡོད་སྟབས་རྩེད་འགྲན་དེའི་ནང་ཕམ་ཉེས་ཡོང་བའི་ཉེན་ཁ་གང་ཡང་མེད། མི་གཞན་དག་དེ་ཚོས་བཟོ་དབྱིབས་མི་ལེགས་པ་འདི་འདྲ་བཟོས་འདུག་ཅེས་བརྗོད་དེ་རྩེད་འགྲན་ནང་ཞུགས་པའི་གནས་བབ་མེད་པ་བཟོ་གི་ཡོད།

དེ་རྗེས་ངོས་ནས་བཟོས་པའི་དཔེ་དབྱིབས་འགའ་ཤས་ཁ་གཏད་ཚོར་སྤགས་ཀྱི་ཆེ་ཆུང་ལྡབ་འགྱུར་བླངས་ནས་ཚོང་གི་ཡོད། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ངོས་འགྲན་བསྡུར་གྱི་ནང་དུ་ལེགས་ཤོས་སུ་གྱུར་པ་མ་ཟད། དཔེ་དབྱིབས་དང་རྒྱུ་ཆ་བརྗེ་ལེན་བྱས་ནས་རང་ཉིད་འདོད་པ་ཁེངས་པ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། ཡང་དམག་རྒྱག་རེས་ཀྱི་རྩེད་མོ་རྩེ་སྐབས་གད་པ་དེ་ཚོས་འགྲན་བསྡུར་ག་འདྲ་བྱས་ནའང་ངོས་རང་གིས་ཁོང་ཚོ་ཐར་པ་གཏོང་གི་མེད། སྐབས་རེ་ངོས་རང་ལ་ཕམ་ཉེས་འཁེལ་སྐབས་རང་ཉིད་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པའི་གནས་བབ་ལ་བརྟེན་ནས་ཁེ་བཟང་ཐོབ་ཐབས་བྱས་ཀྱང༌། དེས་ཕན་ནུས་གང་ཡང་ཐོན་གྱི་མེད། ངོས་རང་རླུང་ལངས་ནས་ཁོང་ཚོར་མུར་མཛོག་གཞུས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་ཡང་ཡོང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། ཁོ་ཚོས་ཕམ་འཁུར་གྱི་མེད། ངོས་རང་དགའ་བའི་དམག་མིའི་རུ་སྒྲིག་གི་རྩེད་མོ་དེ་རིགས་ནི་ངོས་ཀྱིས་དགའ་པོ་བྱེད་ཡུལ་དེ་སྔ་དམག་མི་བྱེད་མྱོང་བའི་གད་པ་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་བསླབ་པ་ཞིག་ཡིན།”7 ཞེས་དང༌།

ད་དུང་དགུང་ཚོད་དང་བསྟུན་པའི་སྐུ་གཟུགས་སྦྱོང་བརྡར་ལའང་མཉེས་པོ་ཡོད་འདུག དེ་ཡང་རང་རྣམ་ལས། “རང་ཉིད་ཤ་རྒྱས་ཁྲག་རྒྱས་ཀྱི་ན་གཞོན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ལུས་པོའི་འགུལ་སྐྱོད་ཀྱི་རིགས་ལ་དགའ་པོ་ཡོད། གཞི་རྐང་ང་ཚོས་མཆོང་རྒྱག་ཆོག་གི་མེད་ནའང༌། ངོས་རང་མཆོང་སྟེགས་མཐོན་པོའི་སྟེང་ནས་མཆོང་རྒྱུར་ཧ་ཅང་དགའ་བོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་འགུལ་སྐྱོད་དྲག་པོའི་རྩེད་མོ་རྩེད་རྒྱུར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་ཡོད་པ་དེས། ཉིན་ཞིག་ཆག་སྒོ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་བསླངས་མྱོང༌།

ངོས་ལ་བ་སོས་བརྒྱན་པའི་འཁར་རྒྱུག་ཕྲ་མོ་ཞིག་རྙེད་བྱུང་བ་དེ་ནི་རྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་སྐབས་ཀྱི་སྐུ་ཆས་རེད་འདུག དེ་ངོས་ནས་བདག་གིར་བྱས་ཏེ་ཉིན་ཞིག་འཁར་རྒྱུག་དེ་རང་གི་མགོ་ཐོད་དུ་ཤུགས་ཀྱིས་ཀླད་ལ་སྐོར་སྐབས་འཁར་རྒྱུག་དེ་ལག་ནས་ཤོར་ཏེ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་གྱི་གདོང་པར་ཕོག ཁོང་དེ་མ་ཐག་ས་ཐོག་ཏུ་འགྱེལ་སོང༌། ངོས་ཀྱི་བསམ་པར་ད་ངས་བསམ་གཏན་བསད་སོང་སྙམ་པ་བྱུང༌། ཡུད་ཙམ་སོང་རྗེས་བསམ་གཏན་ཡར་ལང་བཞིན་མིག་ཆུ་ཆུ་བརྡོལ་བ་ལྟ་བུ་གཏོང་བ་དང༌། སྨིན་མ་གཡས་པའི་མཚམས་སུ་རྨ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཟོས་འདུག་པ་དེ་ནས་ཁྲག་རྒྱུན་མ་ཆད་པ་ཐོན་གྱི་འདུག རྗེས་སུ་རྨ་ཁ་དེར་གཉན་ཁ་རྒྱས་ནས་ཡུན་རིང་སོས་མ་ཐུབ་པ་བྱུང༌། དེ་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་སྨིན་མ་གཡས་པར་རྨ་རྗེས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

“ཆུ་ཚོད་དང་པོ་ཙམ་ལ་ཉིན་གུང་གསོལ་ཚིགས་སྟབས་བདེ་ཞིག་འདེགས་ཀྱི་ཡོད། ཕྱི་དྲོ་ཆུ་ཚོད་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀའི་རིང་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་ཕེབས་ནས། སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་སྐོར་སློབ་ཁྲིད་གནང་གི་ཡོད། དེ་ནི་ངོས་ཀྱི་དོ་སྣང་འགུགས་ཐབས་དེ་ལྷག་གནང་རྒྱུ་མེད་པ་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང༌། པོ་ཏ་ལའི་ཆགས་དབྱིབས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་གཟིམ་ཆུང་དེར་ཉིན་གུང་ཁར་ཉི་མ་ཡུད་ཙམ་ཞིག་ཕོག་གི་ཡོད། དེ་དང་དུས་མཚུངས་ངོས་ཀྱི་ཞོགས་པའི་སློབ་གཉེར་རྣམས་ཟིན་གྱི་ཡོད་པས་དགའ་པོ་ཡོང་གི་ཡོད།

དགོང་དྲོ་ཆུ་ཚོད་གཉིས་པ་ཙམ་ནས་གཟིམ་ཆུང་དེར་གྲིབ་མ་ཕོག་གི་ཡོད་ཅིང༌། ངོས་ཀྱི་སེམས་ནང་མི་དགའ་བ་ཞིག་ལྷང་ལྷང་དུ་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ངོས་ཀྱི་ཕྱི་དྲོའི་སློབ་སྦྱོང་གི་འགོ་ཡང་ཚུགས་ཀྱི་ཡོད།”8 ཅེས་གཟིམ་ཆུང་ནང་ཉི་འོད་ཕོག་མིན་ལ་བལྟོས་ནས་དཀར་གསལ་ཆེ་ཆུང་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ཡོན་གསན་བཞེས་གནང་རྒྱུ་ལས། སྐུ་རྩེད་ལ་མཉེས་པའི་རྣམ་པ་མཚོན་པ་གནང་ཡོད། དེ་ནི་བྱིས་པའི་གནས་སྐབས་ཀྱི་སྤྱིར་བཏང་རང་བཞིན་ཙམ་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཉེས་པོ་གནང་བའི་སྐུ་རྩེད་མང་ཆེ་བ་ཚན་རིག་ཉམས་ཞིབ་བམ། ཕྱག་རྩལ་སྦྱོང་བརྡར་སོགས་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་བྱིས་པ་སྤྱིར་བཏང་དང་མི་འདྲ་བར་སྐུ་རྩེད་དེ་དག་སྐུ་ཡོན་གསན་བསམ་རང་ཡིན་པ་གསལ་པོ་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད། དེ་ཡང༌། མཁས་གྲུབ་སྨྲ་བའི་ཉི་མས། “ལུས་ཀྱི་མྱུ་གུ་དང་པོར་གྱུར་པ་ཡིས།། གནས་སྐབས་དེ་ཡང་ཡོན་ཏན་མེ་ཏོག་ནི།། དཔག་མེད་དྲི་བཟང་རྫོགས་པའི་སྙིང་པོ་ཅན།། འདི་ལྟའི་ངོ་མཚར་སུ་ཡིས་བསམ་མི་བྱ།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རོ།།

༢༽ ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་དང་ཐོག་མར་མཇལ་འཕྲད་ལྷན་འཛོམས་བྱུང་བ།

བོད་ཆུ་རྟ་ (༡༩༤༢) ལོ་མཇུག་ཏུ་ཨ་མེ་རི་ཀའི་གཞུང་དོན་དཔོན་རིགས་ཀེབ་ཀྲན། ཨི་ལའི་ ཀྲོལ་སེ་ ཀྲོ་ཡེ་ (Captain Ilia Tolstoy) དང༌། ལུ་ཐ་ནན། སྦུ་རོག་ ཌོ་ལན་ (Lieutenant Brooke Dolan) གཉིས་ལྷ་སར་ཐོག་མར་འབྱོར་བ་དང༌། ཁོང་གཉིས་མཚོ་སྔོན་གྱི་ས་ཁོངས་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུར་ལྷ་སར་ཟླ་བ་གཅིག་ལྷག་ཙམ་བསྡད། དེའི་རིང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་སྣེ་ལེན་ཞུས་པ་དང༌། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་འཕྲད་ཞུས། མཚོ་སྔོན་ཉེ་མཚམས་བར་སྣེ་ཤན་དུ་སྡེ་དགེ་སྲས་སྐལ་བཟང་དབང་འདུད་དང༌། སྐྱེལ་སྒྲོལ་དམག་མི། རྟ་ཁལ་མི་གསུམ་གྱི་ལམ་ཡིག་དང་བཅས་གཏོང་གནང་མཛད། ཁོང་གཉིས་གདོང་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན། ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་ནས། སྲིད་འཛིན་རོ་སི་བེལ་ཌི་ (Roosevelt) ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་འབུལ་རྒྱུའི་སྲིད་འཛིན་གྱི་མཚན་རྟགས་འཁོད་པའི་ཕྱག་བྲིས་དང་ཕྱག་རྟགས་བཅས་ཕུལ་བ་བོད་བསྒྱུར་གཤམ་གསལ།

གུས་འདུད་ཆེན་པོར་འོས་པའི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེར། ངའི་ཡུལ་མི་ཨི་ལའི་ ཀྲོལ་སེ་ ཀྲེ་ཡེ་དང༌། སྦུ་རོག་ ཌོ་ལན་གཉིས་ཁྱེད་ཀྱི་ཕོ་བྲང་དང༌། ལོ་རྒྱུས་ཐོག་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གྲོང་ཁྱེར་ལྷ་སར་འགྲོ་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་འདུག ཨ་མེ་རི་ཀའི་ནང་ང་ནང་བཞིན་མི་མང་པོས་རྒྱུན་རིང་པོར་བོད་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། བོད་མིར་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་པར་བརྟེན་དེ་ལྟ་བུའི་ཡུལ་ལ་འགྲོ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་དེ་རྩ་བ་ཆེན་པོ་རེད།

ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ། ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་མང་དང༌། འབྲེལ་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བསམ་བློ། ཆོས་དད། རྣམ་དཔྱོད་བཅས་དེ་གསུམ་གྱི་རང་དབང་མེད་པ་བཟོ་བ་དང༌། བཙན་འཛུལ་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་འཛིན་མཁན་ལ་གདོང་ལེན་བྱས་ཏེ་དེང་སྐབས་དམག་འཁྲུག་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་ཡིན། མི་མང་མཉམ་འབྲེལ་ཀྱིས་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལ་འཐབ་འཛིང་བྱེད་པའི་མཐའ་མ་ང་ཚོར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ཡིད་ཆེས་གཙང་མ་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་དྲང་བདེན་དང༌། ཉམས་ཆག་མེད་པའི་སེམས་ཤུགས་ཡོད་པ་རེད། ངས་ཨི་ལའི་ཀྲོལ་སེ་ཀྲོར་དང༌། སྦུ་རོག་ ཌོ་ལན་བརྒྱུད་གྲོགས་པོའི་འདུ་ཤེས་ཀྱི་མཛའ་བརྩེའི་མཚོན་བྱེད་དུ་ཕྱག་རྟགས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་འབུལ་བསྐུར་ཡོད་པ་དགྱེས་བཞེས་ཞུ། ངས་མཛའ་བརྩེའི་འཚམས་ཞུ་བཅས། ཕ་རེང་ལིན་ ཊིའི་ རོ་སི་བེལ་ཌི་ (Franklin D. Roosevelt) ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༢ ཕྱི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༣ ལ་ཕུལ།

དེ་དང་མཉམ་དུ་སྲིད་འཛིན་གྱི་མཚན་རྟགས་འཁོད་པའི་སྐུ་པར་དང༌། ཟླ་ཚེས་གཟའ་སྐར་བཅས་ཀྱི་དུས་ཚོད་རང་འགུལ་གྱིས་འགྲོ་བའི་གསེར་གྱི་ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོ་བཅས་ཕུལ་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཀྱང་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ལ་སྦུག་དམ་ཕྱག་བྲིས་དང༌། ཕྱག་རྟགས་བཅས་འབུལ་བསྐུར་གནང་བ་གཤམ་གསལ།

“བརྩེ་བའི་སྲིད་འཛིན་མཆོག་ལ། ཁྱེད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཀེབ་ཀྲན། ཨི་ལའི། ཀྲོལ་སེ་ཀྲོ་ཡེ་དང༌། ལུ་ཐ་ནན། སྦུ་རོག་ཌོ་ལན་གཉིས་ལྷ་སར་བདེ་བར་འབྱོར་ནས་ཁྱེད་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་ (མཚན་རྟགས་ཡོད་པའི་སྐུ་པར། ཟླ་ཚེས་གཟའ་སྐར་བཅས་ཀྱི་དུས་ཚོད་རང་འགུལ་དུ་འགྲོ་བའི་གསེར་གྱི་ཆུ་ཚོད་འཁོར་ལོ་བཅས་) གནང་འབྱོར་ཡིད་སྤྲོ་བརྟས། ཁྱེད་དང༌། ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་མང་ཚོས་ངའི་ལུང་པ་དང༌། མི་མང་ལ་དོ་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་ཐོས་ཏེ་དགའ་པོ་བྱུང༌། དེ་ནི་ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་མང་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཉི་ཤུ་རྩ་བདུན་མཉམ་འབྲེལ་བྱས་ཏེ་བསམ་བློ་དང༌། ཆོས་དད། རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རང་དབང་གསུམ་དང༌། རང་ཡུལ་རང་བཙན་བཅས་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་དོན་ལ་གདོང་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པའི་རྟགས་མཚན་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད།

བོད་མི་ཚོས་ཀྱང་གནའ་སྔ་མོ་ནས་སྐྱོང་ཞིང་ལོངས་སུ་སྤྱོད་པའི་རང་ཡུལ་རང་དབང་རང་བཙན་གྱིས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་རྒྱུར་དོ་གལ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ང་ལོ་ན་ཕྲ་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གོང་མའི་དགོངས་བཞེད་ལྟར་བོད་འདི་ཆོས་ལྡན་གྱི་ཞིང་སར་བརྟེན་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་གསུངས་པའི་དམ་པའི་ཆོས་ཡར་རྒྱས་གོང་འཕེལ་དང༌། ཡུན་དུ་གནས་ཐབས་ལ་འབད་བརྩོན་གང་ཐུབ་བྱེད་བཞིན་ཡོད། ངས་འཛམ་གླིང་གི་དམག་འཁྲུག་མྱུར་དུ་ཐག་ཆོད་དེ་ཞི་བདེ་ཡུན་རིང་དུ་གནས་པའི་རེ་བ་དང༌། སྨོན་ལམ་རྒྱག་གི་ཡོད། མཛའ་བརྩེ་མཚོན་བྱེད་དུ་ཁ་བཏགས་དང༌། བོད་ཀྱི་གསེར་ཊམ་གསུམ། གོས་ཚེམ་དྲུབ་མའི་ཚེ་རིང་དྲུག་སྐོར། མཐུན་པ་སྤུན་བཞི། བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་བཅས་ཀྱི་གོས་ཐང་གོས་སྔོན་པོའི་གོང་གཤམ་ཅན་གསུམ་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བོད་ཆུ་ལུག་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༩ (༡༩༤༣.༢.༢༤) བཟང་པོར་ཕུལ།” ཞེས་པའི་ཕྱག་བྲིས་དང༌། ཕྱག་རྟགས་བཅས་འབུལ་བསྐུར་མཛད།

རྒྱལ་སྲས་རྣམས་ཀྱིས་མི་སློབ་པའི།།

དངོས་དེ་གང་ཡང་ཡོད་མ་ཡིན།།

གསུངས་ལྟར་ཆུང་སྲིད་དམ་པ་འདིས།།

རིས་བྲིས་ཚུན་ལའང་གོམས་པར་མཛད།།

ཐུགས་རྗེ་རང་གཟུགས་སྒྱུ་མའི་ཆོ་འཕྲུལ་གྱིས།།

མངོན་པར་བསྐྱངས་པའི་ཕོ་བྲང་པོ་ཏཱ་ལར།།

ཞབས་སོར་རེ་ཁཿབཀོད་པའི་རྩེད་འཇོའི་གར།།

གངས་ལྗོངས་འགྲོ་བའི་སྙིང་གི་གསོས་སུ་རོལ།།

3 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༡ ཕྲེང་ ༡༧ ༡༩༩༠

4 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༢༡ ཕྲེང་ ༣༤ ༡༩༩༠

5 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༢༢ ཕྲེང་ ༡༤ ༡༩༩༠

6 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས། ༢༣ ཕྲེང་ ༡༢ ༡༩༩༠

7 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༣ ཕྲེང་ ༢༡ ནས་ཤོག་ངོས་ ༢༤ ཕྲེང་ ༢༤ བར། ༡༩༩༠

8 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༤ ཕྲེང་ ༢༤ ནས་ཤོག་ངོས་ ༢༥ ཕྲེང་ ༡༡ བར། ༡༩༩༠

ས་བཅད་བཞི་པ།

སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་གཞན་དོན་གྱི་མཛད་པ་རང་ཆས་སུ་སྐྱོང་གནང་མཛད་པ།

ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་སྐུ་དུས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་པ་ནས་བཟུང་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་རྣམས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་དབུ་ཁྲིད་གཅིག་ཉིད་དུ་གླེང་མེད་བརྩི་བཀུར་ཞུ་ཞིང༌། ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་གསེར་ཁྲིར་མངའ་གསོལ་ཞུས་རྗེས་ཐོག་མར་ཕྱག་བྲིས་གསན་སྦྱོང་ནས་དབུ་བཙུགས་ཏེ་ཆོས་ཕྱོགས་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་གཙུག་ལག་རིག་པའི་གནས་ཆེ་ཆུང་བཅུ་ལ་ཚུལ་བསྟན་གསན་བསམ་བརྩོན་སྦྱང་གནང་རྒྱུ་དང༌། དགུང་ཚོད་ངེས་ཅན་ལ་ཕེབས་མཚམས་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མངའ་དབང་བདག་གིར་བཞེས་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་ལུགས་ཟུང་གི་ཐུགས་འགན་དངོས་སུ་བཞེས་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ་ཞུས་པ་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ནི་སྨོས་ཅི་དགོས།

དེ་ཡང་རང་རྣམ་ལས། “སྔ་དྲོར་དཔེ་ཆ་བློ་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་རྣམས་ཟིན་མཚམས། ཆུ་ཚོད་ ༡༠ པའི་རྗེས་སུ་གཞུང་དོན་མཛད་སྒོ་ཡོད་སྐབས་ངོས་རང་ལོ་ན་ཆུང་ཡང་མཛད་སྒོར་ཞུགས་དགོས་པས་ཞོགས་པའི་སློབ་ཚན་མཚམས་འཇོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངོས་ནི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཡིན་པར་མ་ཟད། སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཀྱང་བྱ་དགོས་པས། ཐོག་མ་ཉིད་ནས་ཉིན་གཅིག་གི་ལས་ཀའི་བྱེད་སྒོ་རྣམས་གྲ་སྒྲིག་ཡོད་པ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། པོ་ཏ་ལར་ཉི་འོད་ཚོམས་ཆེན་དེ་ངོས་རང་སྡོད་སའི་ཁང་མིག་དེའི་འཁྲིས་སུ་ཡོད། གཞུང་ཞབས་རྣམས་ཐོག་བརྩེགས་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ་ནས་ཡར་ཚོམས་ཆེན་དེར་ཡོང་གི་ཡོད། དེ་ནི་དངོས་གཞིའི་ལས་དོན་གྱི་ཚོགས་འདུ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པས། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ངོས་ཀྱི་གཟིམ་ཆུང་ནང་ཡོང་ནས་ཚོམས་ཆེན་དུ་སྣེ་ཁྲིད་བྱེད་པ་དང༌། སྐབས་དེར་ཐོག་མར་སྲིད་སྐྱོང་ནས་གུས་བཏུད་དང༌། དེ་ནས་བཀའ་བློན་ཚོས་གོ་རིམ་ལྟར་གུས་འདུད་ཞུ་བཞིན་འདུག”9 ཅེས་བཀའ་གནང་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུའི་ན་ཚོད་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་ན་ཡང༌། བསྐལ་མང་གོམས་པའི་སྟོབས་ཀྱིས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་དར་སྤེལ་དང༌། ཉམ་ང་བའི་སེམས་ཅན་ལ་འཇིགས་སྐྱོབ་གནང་རྒྱུར་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་པའི་ཐུགས་སྟོབས་ལྡན་པ་དང༌། དེ་ཡང་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱིས་མཚོན་ཆོས་རྒྱུད་རིས་སུ་མ་མཆིས་པའི་དགོན་སྡེ་ཆེ་ཕྲ་ཕལ་མོ་ཆེར་མཆོད་རྒྱུན་གཏོང་ཐེབས་སུ་བསྟན་པ་མཆོད་སྦྱིན་གྱི་མངའ་བདག་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་པས་གང་ལ་དེ་འོས་ས་ཁང་མི་གསུམ་གྱི་དགེ་བེད་བདག་ཐོབ་སྦྱིན་འཇགས་སུ་སྩལ་ཡོད་ན་ཡང༌། དུས་ཕྱིས་དགོན་སྡེ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་གདན་ས་ཁག་ལ་གྲྭ་ཚོགས་ཇེ་མང་དུ་སོང་བ་དང༌། ལྷག་པར་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་མཐར་ཕྱིན་གནང་མཁན་གྲྭ་རྐྱང་རྣམས་ཀྱི་འཚོ་བའི་མཐུན་རྐྱེན་ཞན་པ་དང༌། སྔར་ལམ་གདན་སར་དགེ་བཤེས་མིང་རྟགས་ཀྱི་དགེ་འདུན་དམངས་ལ་བསྙེན་བཀུར་གཏོང་སྒོའི་མཐུན་རྐྱེན་མ་འགྲིགས་པར་དགེ་བཤེས་གཏོང་མཚམས་སུ་སླེབས་སྐབས་གཞིས་དགོན་ཁག་ལ་བྱོལ་བཞུགས་གནང་དགོས་སོགས་དཔེ་ཆ་བ་གྲྭ་རྐྱང་འཁོས་ཞན་རྣམས་དགེ་བཤེས་ཀྱི་མིང་རྟགས་བཞེས་རྒྱུར་སྐུ་ངལ་ཆེ་བར་བརྟེན་ྋརྒྱལ་མཆོག་འདིའི་སྐུ་དུས་གནས་ཚུལ་འདིར་ཆེད་དམིགས་གཟིགས་སྐྱོང་གིས་གཞུང་གནས་ནས་དགེ་བཤེས་གཏོང་སྒོའི་མཐུན་རྐྱེན་མ་རྩ་གསར་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། དད་ལྡན་གཏོང་ཕོད་ཅན་རྣམས་ལ་དགེ་བསྐུལ་གནང་སྟེ་དེ་དག་ནས་ཀྱང་ས་ཁང་ཞིང་གིས་མཚོན་ཞལ་འདེབས་རྒྱ་ཆེ་ཕུལ་བ་བཅས་ཀྱི་མ་དངུལ་རྣམས་རྩེ་རྣམ་གན་དངུལ་སྐྱེད་དོ་དམ་ཁོངས་ནས་སྐྱེད་གཏོང་གིས་དགེ་བཤེས་སོ་སོའི་གྲྭ་ཚང་གྲྭ་ཚོགས་ཆེ་ཆུང་ལ་དཔག་ནས་ལོ་ལྟར་གཏོང་སྣོན་སྒྲིག་བཅད་ཀྱིས་སྩལ་བས་འཆད་ཉན་ལ་ཕན་པ་བླ་མེད་བྱུང་བ་དང༌།

དེ་རྗེས་ ༡༩༤༨ ཙམ་ལ་ལྷ་སར་གཏན་སྡོད་ཁམས་ཚོང་བྲག་གཡབ་ཉག་རེ་དགེ་འདུན་བཀྲ་ཤིས་སམ། རྒན་བླ་མེད་འདས་པོའི་རྗེས་ཤུལ་གསེར་དངུལ་དང༌། ཁང་པ། ཚོང་རྩ། འཛིན་དངོས་བཅས་ཀྱི་བདག་ཐོབ་སྐོར་འདོད་གཅིག་མིན་པའི་འབྲེལ་ཡོད་འགའ་ཤས་རྩོད་གྱུར་ཁུངས་འབྲེལ་མ་བྱུང་སྟབས་གཏོར་མ་ཆུ་སྐྱུར་ལྟར་འདས་པོའི་མཁར་དངོས་ཡོངས་རྫོགས་གཞུང་བཞེས་ཀྱིས་མིག་སྨན་མིག་ཕན་ཡོང་ཐབས་ཆེད་དོ་དམ་དྲུང་རྩིས་དང་ཚོགས་འཐུས་ངོ་ལས་བཅས་བསྐོ་གཞག་གིས་ཚོང་འགྲེམས་དངུལ་བསྒྱུར་གནང་བའི་མ་དངུལ་ཐོག་དགེ་བཤེས་གཏོང་སྣོན་མ་རྩ་ཟླ་བསྒྲིལ་མཆོད་སྦྱིན་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་གནང་སྟེ་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་རྟག་འགྲུས་སུ་གནང་མཁན་གྲྭ་རྐྱང་འཁོས་ཞན་རྣམས་ལ་སྔར་མུས་རྒྱས་བཅད་བཞིན་དགེ་བཤེས་གཏོང་སྣོན་མུ་མཐུད་སྩལ་བར་མ་ཟད། ༡༩༥༦ ལོ་ནས་བཟུང་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན་དབྱར་དགུན་སྟོན་དཔྱིད་ཆོས་ཐོག་བཞིའི་ཆོས་རར་རྒྱུན་ཕེབས་དགེ་འདུན་ངོ་ཡོད་ཞལ་གྲངས་ཆིག་ཁྲི་བརྒལ་བར་ལོ་རེ་བོད་དངུལ་སྲང་ ༦༠ ཐམ་པ་རེ་ ༡༩༥༩ ལོའི་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་བར་ལོ་ལྟར་བསྟར་ཆགས་སུ་འབུལ་གནང་མཛད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོར་ཐེབས་སྦྱར་མ་དངུལ་ཕུལ་བ་རྣམས་སྔར་ཕན་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་ནས་གཏོང་འགྲེམས་གནང་མུས་ཀྱང༌། ཕྱིས་ཐེབས་སྦྱར་འབུལ་མི་སྦྱིན་བདག་ཧ་ཅང་མང་བས་ལས་དོན་ཚགས་ཚུད་འབྱུང་ཆེད། ཐེབས་སྦྱར་ལས་ཁུངས་ཟུར་དུ་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་མ་རྩ་ཁུངས་སྟོང་མེད་ཅིང༌། སྐྱེད་དངུལ་དུས་ཐོག་བསྡུས་ཏེ་བླ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་སུ་སྩལ་ནས་ལོ་ལྟར་སྨོན་ཚོགས་སྐབས་དགེ་འདུན་སོ་སོའི་ཕྱག་ཏུ་སྨིན་འབུལ་མཛད་པ་སོགས་ཀྱི་ལས་སྒོ་གསར་གཏོད་གནང་ཡོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་གཟིམ་ཆུང་ཤར་ནུབ་ཀྱི་ཡང་སྟེང་དུ་སྐབས་རེ་སྐུ་འཆམ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་དང༌། ལྷག་པར་སྟོན་དུས་བྱང་ཁུལ་ནས་རྐྱང་ཐང་ན་ཁ་དང༌། ཕོ་བྲང་མདུན་རྒྱབ་བརྒྱུད་ལྷ་ས་ཁུལ་བཤས་ཚོང་བྱ་རྒྱུའི་གཡག་ལུག་མང་པོ་འདེད་ཡོང་གི་ཡོད་པ་དེ་དག་ཇི་ཡིན་སྐུ་བཅར་རྣམ་པར་བཀའ་རྩད་གནང་བ་དང༌། སེམས་ཅན་དེ་དག་རྒྱ་ཁ་ཆེ་དང་ར་མོ་ཆེ་ཁུལ་གྱི་བོད་པའི་བཤས་པ་དེ་ཚོར་སྤུས་ཚོང་བྱ་རྒྱུའི་བཤས་རྒྱུ་ཤ་སྟག་ཡིན་པ་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་འཕྲལ་ཉམ་ང་བའི་དུད་འགྲོ་དེ་དག་གི་གནས་ལུགས་ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཟོད་པར་སྤྱན་ལམ་དུ་ཆུབ་མ་ཐག་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་རྩེད་ཞུ་རོགས་གད་པ་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་སོགས་ལམ་འཕྲལ་བཏང་གནང་སྟེ་བཤས་རྒྱུའི་ཕྱུགས་ཟོག་ཆེ་ཆུང་གང་ན་ཇི་ཡོད་སྐབས་སོ་སོར་སྐུ་སྒེར་མཛོད་ཆུང་ནས་ཡུལ་ཐང་གཞི་བཞག་དོ་བདག་རྣམས་ལ་གྱོང་གུན་མེད་པའི་རིན་འབབ་སྩལ་ཏེ་སྔ་རྗེས་སུ་སྲོག་བླུ་གནང་བའི་སེམས་ཅན་མགོ་གྲངས་ཉིས་ཁྲི་ཙམ་ཟིན་པ་རྣམས། ལྷ་སའི་ནུབ་ངོས་གསོལ་མཛོ་ར་བའི་ཁོངས་གཏོགས་མ་གླིང་རྩ་ཁའི་ནང་ཟུར་འཇོག་གནང་ཡོད། སེམས་ཅན་དེ་དག་གཤིན་རྗེའི་ཕོ་ཉ་ལྟ་བུའི་བཤན་པས་འཇིགས་སུ་རུང་བའི་གསོད་སྟངས་འདྲ་མིན་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོད་དཀའི་མནར་གཅོད་ངང་དེ་མ་ཐག་སྲོག་འཕྲོགས་པའི་འཇིགས་སྐྲག་ལས་སྐྱབས་ཏེ་མི་འཇིགས་སྲོག་གི་སྐྱབས་སྦྱིན་སྩལ་བར་མ་ཟད། བཤན་པ་རྣམས་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་ཀྱི་རྣམ་སྨིན་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བ་ཚེ་རབས་དུ་མར་མྱོང་དགོས་པའི་ལས་ངན་ལས་ཀྱང་བདེ་བླག་ཏུ་སྐྱོབ་པར་མཛད།

ཡང་དེ་སྔ་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་གི་ནང་ནས་ལོ་རེའི་ཤ་ཁྲལ་འབུལ་འབབ་ཆེ་བ་ཁག་གཅིག་ནས་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་སྐུ་ཕྱྭའི་ཞབས་བརྟན་ཆེད་འབྲི་གཡག་ར་ལུག་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ལོ་ལྟར་ས་གནས་སོ་སོའི་རྫོང་གཙོས་འགན་ཁུར་གྱིས་སྲོག་བླུ་ཚེ་ཐར་དུ་གཏོང་གནང་མཛད་མུས་ཀྱང༌། དེ་སྔ་གཞུང་གི་དགུང་གསར་དགྱེས་སྟོན་སོགས་འཆར་འཕར་མཛད་ཆེན་རྣམས་སུ་གསོལ་ཚིགས་དང༌། བཞེས་རྡོར། ཤ་སྐལ། རྒྱ་རི་ལག་སྤྲོད་བཅས་ཀྱི་གཏོང་ཤ་དང༌། སྟོན་ཆེན་ཁག་ལ་སྒྲིག་གཤོམ་བྱེད་རྒྱུའི་ཚགས་ཤ ལུག་ཤ་བུབ་གཙང་ཁག་བཅས་གཏོང་ཤའི་དམིགས་སྒོར་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ནས་འཆར་ཅན་སྒྲིག་འབུལ་ཞུ་དགོས་གཅིག་ཏུ་བསྡོམས་ན་ཆེ་ཤ་དང༌། ཆུང་ཤ་ཁོག་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོ་སྒྲིག་འབུལ་ཞུ་དགོས་པས་ལོ་ལྟར་དགུན་དུས་འབྲི་གཡག་དང༌། ར་ལུག་མང་པོའི་ལུས་སྲོག་དུས་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་བའི་ལས་ངན་ཚབས་པོ་ཆེ་ཐུགས་ཀྱིས་མ་བཟོད་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་སླད་མཛད་ཆེན་ཁག་གི་གཏོང་ཤའི་ཆེད་གཞུང་གནས་ནས་སེམས་ཅན་གཅིག་ཀྱང་སྲོག་གཅོད་མི་ཆོག་པའི་རྒྱས་དཔྱད་དང་འབྲེལ་དམར་ཟས་གཏོང་ཡོང་ཚང་མ་དོད་སྒྲིལ་གྱིས་བསྡུ་གཏོང་དགོས་པའི་གཏན་འབེབས་གནང་བ། དཔེར་ན། ལོ་ལྟར་ནོར་གླིང་དུ་ཆབ་ཞུགས་ཞེས་ཉིན་གྲངས་བདུན་ཕྲག་རིང་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་དམར་ཟས་ཀྱི་སྟོན་མོ་ཉིན་ལྟར་གནང་སྲོལ་དེ་དག་དཀར་སྐྱོང་ཁོ་ནར་བསྒྱུར་བཅོས་མཛད་པ་སོགས་འགྲོ་ལ་བརྩེ་ཞིང༌། བྱམས་དང་སྙིང་རྗེའི་མཛད་པ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བསྐྱངས་པ་བཅས་ནི་བསྟན་པ་རྒྱས་པ་དང༌། འགྲོ་བ་བདེ་བའི་མཛད་པའི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན།

འོན་ཀྱང་དོན་སྙིང་གི་ཐད་ནས་བཤད་ན། དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཛད་པའི་ཉིང་ཁུའམ། ཡང་ཞུན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། དེ་ཡང༌། ཇི་སྐད་དུ། “རྫོགས་པའི་སངས་རྒྱས་བྱང་ཆུབ་སེམས་ལས་བྱུང༌།། བྱང་ཆུབ་སེམས་ཀྱང་སྙིང་རྗེའི་རྒྱུ་ལས་བྱུང༌།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། རླབས་ཆེན་གྱི་མཛད་པ་དེ་དག་བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའ་ཁོ་ནའི་སྤྱོད་ཡུལ་ཡིན་ཅིང༌། དེར་བརྟེན་གལ་ཆེ་ནན་དཔེ་བཞིན་དེའི་སྐོར་སླར་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན། “ངོས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་གཙོ་བོ་དེ་ནི་ར་ལུག་སོགས་ཚེ་ཐར་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན། དབྱར་ཁ་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་བསྡད་དུས་མཐོང་རྒྱུ་མེད་ཀྱང༌། དགུན་ཁ་རྩེ་ལ་ཟླ་བ་དྲུག་ཙམ་སྡོད་པའི་རིང་སྔ་དགོང་ནམ་འོག་དང་ཕྱག་དཔེའི་དུས་ཚོད་ནང་ཁྲིད་པའི་སེམས་ཅན་ངོས་ཀྱིས་མཐོང་གི་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་མིན་ངོས་རང་ཞོགས་པ་ལངས་པ་ནས་ནུབ་ཁྱུད་ནང་མ་ཁང་གི་བྱང་ངོས་སྒེའུ་ཁུང་ནས་བལྟ་གི་ཡོད། བྱེ་རགས་རྒྱུད་ར་མོ་ཆེ་དང༌། ཝ་པར་གླིང་གཉིས་ཀྱི་བཤའ་ལུག་དེ་ཚོ་འཁྲིད་འགྲོ་བཞིན་འདུག

བཤའ་རྒྱུའི་འབྲི་གཡག་དང་ར་ལུག་ངོས་ཀྱི་མཐོང་ཚད་སྲོག་བླུ་བྱེད་དུ་གཏོང་གི་ཡོད། བཤའ་རྒྱུ་སེམས་ཅན་སླེབས་པ་རྣམས་ཚེ་ཐར་བཏང་ཟིན་པ་དང༌། བཤའ་རྒྱུ་གསར་དུ་མ་སླེབས་བར་སས་ས་མ་འཁོར་བའི་སྐབས་སུ་བཤས་ར་སྟོང་པར་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་པ་མིན་ནམ། དེང་སང་ཤ་གོང་འཕར་འདུག་ཟེར་བའི་སྐད་ཆ་ཡང་བྱུང་སོང༌།

དེ་བཞིན་གཟིམ་འགག་ཚོས་དོ་དམ་བྱེད་པའི་མཇལ་ཁའི་སར་ཕུལ་བའི་དངུལ་འབབ་རྣམས་བཞག་སའི་མཛོད་ཆུང་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། དེ་ནས་དངུལ་སྐྱེད་གཏོང་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྲོག་བླུ་མང་པོ་བཏང་ཙང་སྐབས་གཅིག་མཛོད་ཆུང་གི་དངུལ་རྫོགས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་བ་རེད། དེ་དུས་ཚེ་ཐར་བཏང་པའི་སེམས་ཅན་རྣམས་བཞག་ས་ཡོད་པ་རེད། ལྷ་ས་ནས་ཚེ་ཐར་བཏང་སྟེ་ཤུན་གདོང་དཀར་འཁྲིས་མ་གླིང་ནང་འཇོག་གི་ཡོད་པ་རེད། མ་གླིང་ཤེ་མ་ཡོད་ས་དེར་ཚེ་ཐར་བཏང་བའི་ར་ལུག་སྔ་རྗེས་བསྡོམས་ན་ཕལ་ཆེར་ཉིས་ཁྲི་བརྒལ་བ་ཡོད་ཀྱི་རེད། དེ་ནི་ང་རང་གིས་བསམ་བློ་བཏང་ཡང་ཡོན་ཏན་རེད་བསམ་གྱི་འདུག དེ་འདྲའི་ཐོག་སྲི་ཚགས་ཀྱི་བསམ་བློ་གང་ཡང་འཁོར་གྱི་མེད། ཡང་ངོས་ཀྱི་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་ཤ་སྐམ་པོ་དང༌། བག་ལེབ་ལྟ་བུ་དེ་ཚོར་སེར་སྣ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ར་ལུག་ཚེ་ཐར་གཏོང་དུས་ངོས་རང་ཚེ་རིང་པོ་ཡོང་གི་རེད་བསམ་པའི་ཀུན་སློང་ཁྱོན་ནས་མེད། སེམས་ཅན་དེ་དག་སྙིང་རྗེ་དེ་དག་སྐྱོབ་ཐུབ་ན་སྙམ་པའི་གཞན་ཕན་གྱི་བསམ་པ་ཁོ་ན་མ་གཏོགས་ཚེ་ཐར་བཏང་ན་ང་ཚེ་རིང་པོ་ཡོང་གི་རེད་བསམ་པའི་བསམ་བློ་གང་ཡང་མེད། དེ་ཡང་བྱང་ཆུབ་ཀྱི་སེམས་སྒོམ་པའི་ས་བོན་འདྲ་བོ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་བཞག་ཡོད་པ་འདྲ།”ཞེས་གཞན་ཕན་གྱི་ཆེད་དུ་བྱ་དཀའ་བའི་རྒྱལ་སྲས་ཀྱི་སྤྱོད་པ་གང་ལའང་ཞུམ་པ་དང༌། འཇུངས་པ་མེད་པ་དེ་ལྟ་ན་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་སྒེར་ཐད་སྐུའི་འཕྲོད་བཞེས་ཙམ་ལའང་ལྟོས་མེད་ཀྱི་གྲོན་ཆུང་སྲི་ཚགས་ཁོ་ན་གནང་གི་ཡོད།

དེ་ཡང་ཇི་སྐད་དུ། “མདོར་ན་བྱིས་པ་རང་དོན་ཁོ་ན་དང༌།། ཐུབ་དབང་གཞན་དོན་འབའ་ཞིག་མཛད་པ་ཡི།། སྐྱོན་དང་ཡོན་ཏན་དབྱེ་བ་རྟོགས་པའི་བློས།། བདག་གཞན་མཉམ་བརྗེ་ནུས་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དང༌། ཡང་གསུང་ལས། “ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ཡོད་སྐབས་ངོས་གྲོ་མོར་མ་ཕྱིན་གོང་རེད། དེ་དུས་ངོས་ཕལ་ཆེར་ལོ་བཅུ་གཉིས། བཅུ་གསུམ། བཅུ་བཞི་ཙམ་ཡིན་གྱི་རེད། གྲོ་མོར་འགྲོ་དུས་ལོ་བཅུ་དྲུག་རེད།

དེ་སྐབས་གཞུང་གི་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་དཀར་སྐྱོང་གནང་རྒྱུ་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་མ་རེད། དེ་ནས་རིམ་པས་ཆབ་ཞུགས་ཉི་མ་བཅུ་ཡོད་པ་རྣམས་འགོ་སྟོད་ཉི་མ་གཅིག་དཀར་སྐྱོང་དང༌། ཉི་མ་གཅིག་དམར་སྐྱོང་བཅས་རེས་མོས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། རྗེས་སུ་དེ་དག་ཡོངས་རྫོགས་དཀར་སྐྱོང་བྱས་པ་རེད། དེ་བཞིན་ལོ་གསར་མཛད་སྒོ་སོགས་ལ་ཤ་གཏོང་སྲོལ་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་མེད་པ་བཟོས་པ་དང༌། སྟོན་ཆེན་སྒྲིག་པའི་སྐབས་གཡག་ཁོག་དང༌། ལུག་ཁོག་གང་འཚམས་ཤིག་ཡོད་པ་རྣམས་སྟོན་ཆེན་བཤམས་སྐབས་གད་པ་ཚོས་སྔོན་དང་པོར་འཁྱེར་འགྲོ་བ་ཚགས་ཤ་མགོ་དང་བཅས་པ་ཤ་ཁོག་ཆ་ཚང་ཞིག་དང༌། ལུག་ཁོག་བཅུ་གཉིས་ཡིན་ནམ། ཉི་ཤུ་རྩ་གཅིག་ཡིན་ནམ་ཅིག་ཡོད་པ་རེད། སྟོན་ཆེན་རྒྱས་བསྡུས་ཀྱི་ཁྱད་པར་ཞིག་ཡོད།

རྗེས་སུ་དེ་ཚོ་ཡང་ཤིང་གིས་བཟོས། གཡག་ལུག་གི་གཟུགས་བརྙན་ཁ་གྲངས་སྔོན་མ་ལྟར་སྒྲིག་གི་ཡོད་པ་རེད། དེ་དུས་མགྲོན་གཉེར་ཆེ་མོ་ཕ་ལྷ་རེད། ངོས་ཀྱིས་ཕ་ལྷར་ལབ། ཕ་ལྷ་དང་གོ་བསྡུར་བྱས་པ་ཡིན་ནམ། དེ་འདྲ་དེ་འདྲ་བྱས་ནས་མཐའ་མ་དེ་ཚོ་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་བ་རེད། གསོལ་ཐབ་ནས་དཀྲུམ་སྐལ་ཞེས་པ་ཞིག་སྤྲོད་ཀྱི་འདུག རྩེ་དང་ནོར་བུ་གླིང་ཁ་གང་དུ་ཡིན་ནའང་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་གྱིས་མཚོན་གཟིམ་འགག་དང་བཅས་པར་དཀྲུམ་སྐལ་ཞེས་ཤ་རྒྱ་རྐང་རེ་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། སྔ་མོ་ཡིན་ན་དེ་སྐུ་བཅར་བྱས་ནས་སྡོད་མཁན་ཚོའི་གུང་ཚིགས་རེད་འདུག རྗེས་སུ་དེ་ཡང་མེད་པ་བཟོས་པ་ཡིན། ཆུང་ཆུང་སྐབས་ངོས་རང་ཕ་ཡུལ་ན་ཡོད་དུས། ལོ་བཞི་ལྔ་ཙམ་ཡིན་པ་ཡོད། འབུ་གཉིས་རྒྱག་རེས་བརྒྱབ་པ་ཡིན་ན་འབུ་ཐོབ་མཁན་དེར་ངོས་ནས་ཕར་རྒོལ་བྱས་ནས་ཤོར་མཁན་དེ་སྐྱོབ་ཀྱི་ཡོད། ཡང་དེ་ཕྱོགས་སུ་ལྷུང་བ་ཞིག་ཀྱང་རེད། སུ་ཡིན་ནའང་ཤོར་མཁན་དེ་ངེས་པར་སྐྱོབ་ཀྱི་ཡོད། ཁྱིས་རྒྱག་རེས་རྒྱག་དུས་ཀྱང་ཤོར་མཁན་ཁོ་ག་དུས་ཡིན་ནའང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཡོད།

ཡང་ངོས་ལ་སྒྲུང་ཞིག་བཤད་རྒྱུ་ཡོད། ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཡོད་དུས་ཀྱི་སྐབས་ཤིག་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་ཡོངས་འཛིན་གནང་གྲུབ་པ་རེད། ཉིན་གཅིག་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱག་དཔེར་ཕེབས་ཡོད། སྒོ་འགྲམ་དེར་རླུང་འཛིན་ནང༌། བྱེའུ་ལྡེང་ལྡེང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང་ཡང་རླུང་འཛིན་གཞན་དག་ཅིག་ནང་རྡོ་ཏིལ་ཞིག་ཡིན་ནམ་གཅིག་ཡོད། ཉིན་གཅིག་རྡོ་ཏིལ་གཅིག་གི་སྐེ་བཀོག་འདུག དེའི་སྐེ་བཀོག་རྗེས་ད་དུང་གཅིག་ལྷག་བསྡད་ཡོད། སྤྱན་གསལ་གླིང་ཁར་སྐུ་གོང་མའི་འཕེན་མདའ་ཞིག་འདུག ངོས་ཆུང་ཆུང་སྐབས་བྱེའུ་དཀྲོག་བྱེད་འཕེན་མདའ་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། རྗེས་སུ་ཤེས་པ་རེད། མེ་མདའ་ཚང་མ་རྩེ་ལ་དབོར་ནས་འཕེན་མདའ་ཞིག་མ་གིར་བཞག་ཡོད་པ་རེད་ཟེར་གྱི་འདུག ངོས་ནས་སྐུ་ཆས་གང་དང་གང་ཡོད་ཐོ་བཀོད་པའི་དེབ་དེ་ཀློག་དུས་འཕེན་མདའ་ཞིག་འདུག

ངོས་ནས་དེ་བཏོན་པས་འཕེན་མདའ་ཡག་པོ་ཞེ་པོ་ཞིག་འདུག ངོས་ཀྱི་འཕེན་མདའ་དེ་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཉར་གྱི་ཡོད། ཉི་མ་གཅིག་ཞོགས་པ་ཕྱག་དཔེར་འགྲོ་དུས་བྱེའུ་གཅིག་གི་མགོ་བཀོག་འདུག བྱེའུ་ཡ་དེས་ཞེད་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག ངོས་ཀྱི་དེར་འཕེན་མདའ་དེ་ཉར་བསྡད་པ་ཡིན། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་རྦད་དེ་ནང་ཚགས་ཆགས་ཡོད་ཙང༌། ངོས་ཀྱི་རིན་པོ་ཆེར་འཕེན་མདའ་འདི་འདྲ་ཡིན་ཞེས་ལོ་རྒྱུས་རྣམས་ཞུས་པ་ཡིན། ད་གིན་འདྲེ་འདྲེ་ཡིས་བྱེའུ་ཆུང་ཆུང་དེའི་མགོ་བཀོག་ཚར་འདུག ད་འདྲེ་འདྲེ་ (བྱིའུ་ཁྲའི་རིགས་ཤིག) སླེབས་བྱུང་ན་འཕེན་མདའ་འདིས་དཀྲོག་གི་ཡིན་ཞེས་ཞུས་པ་ཡིན། དེ་འདྲ་ཞིག་ལ་འདྲེ་འདྲེ་ཁོ་བབས་སོང༌། ངོས་ཀྱིས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེར་འཕེན་མདའ་ཞིག་རྒྱག་པར་འགྲོ་གི་ཡིན་ཞུས་པར་འགྲིག་གི་རེད་གསུངས་བྱུང༌། ངོས་ནས་ཕྱག་དཔེ་ཚུགས་སའི་སྒེའུ་ཁུང་ནང་ནས་གཅིག་བརྒྱབ་པ་ཡིན། འདྲེ་འདྲེ་ཁོར་ཐེབས་ནས་ཁོ་མར་ཟགས་སོང༌། ཁོར་ཐེབས་སོང་ཞུས་པས་ཨ་ཁ་ཁ་ཐེབས་ཀྱི་མ་རེད་བསམ་བྱུང་གསུང་གི་འདུག འདྲེ་འདྲེ་ཁོ་རྨས་འདུག ནང་ཚགས་ཞེ་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་རྟགས་མ་རེད་དམ། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་དང་པོ་འགྲིག་གི་རེད་འགྲིག་གི་རེད་གསུངས་བྱུང༌། ཡང་རྗེས་སུ་ཨ་ཁ་ཐེབས་ཀྱི་མ་རེད་བསམ་བྱུང་གསུང་གི་འདུག ངོས་ཀྱི་ནུས་པ་ཆུང་བ་ཕམ་མཁན་དང་ཤོར་མཁན་དེར་ག་དུས་ཡིན་ནའང་ཤ་ཚ་བྱས་ནས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པའི་སྐད་ཆ་རེད། འོན་ཀྱང་བསམ་བློ་དེ་མཐའ་ལ་ལྷུང་ནས་ཕར་ཕྱོགས་དེར་སྙིང་རྗེ་མེད་པར་རྒོལ་གཏོར་བྱས་པ་དེ་འཚེ་མེད་རང་མ་རེད་པཱ། གཞི་རྩའི་སྙིང་རྗེས་ཉམ་ཐག་པ་དེ་སྐྱོབ་རྒྱུར་བསམ་བློ་ཤུགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད།” ཅེས་དང༌། ད་དུང་བོད་མི་ཚོས་འཚེ་མེད་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་ཀུན་སློང་འཁྱེར་ཕྱོགས་སྐོར་ཟུར་ཟའི་སྒོ་ནས་སློབ་སྟོན་ཡང་གནང་ཡོད།

དེ་ཡང་”དེང་སང་ང་ཚོའི་འཚེ་བ་མེད་པ་དེ་རྒྱ་མི་སྟོབས་ཆེ་དྲགས་ཙང་སླེབས་པ་མིན་ནམ། ཕར་གླགས་འཁེལ་བར་མེད་པས་མིན་ནམ།” ཞེས་བཀའ་གནང་ཞིང༌། འཚེ་བ་མེད་པ་ཞེས་པའི་གོ་དོན་ནི་ཟབ་ཅིང་བརླིང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། གལ་སྲིད་འཚེ་བའི་བྱ་བ་ཞིག་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུའི་དམིགས་ཡུལ་ནི་དེ་བས་མང་བ་འཚེ་བ་ལས་སྐྱོབ་ཐབས་ཀྱི་གཞན་ཕན་ཁོ་ན་ཡིན་པས། བྱ་བ་དེ་ནི་འཇམ་རྩུབ་ལ་མ་ལྟོས་པར་འཚེ་བ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་དགོས་པ་སྐྱེས་རབས་ནང་གི་མི་ནག་མདུང་ཐུང་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་རྟོགས་ཐུབ། ལྷག་པར་དེང་སྐབས་ཚན་རིག་དར་རྒྱས་དང༌། འཕྲུལ་ཆས་ལག་རྩལ་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་གོང་འཕེལ་འགྲོ་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར། མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་བློའི་ཁ་ཕྱོགས་སམ་འདུ་ཤེས་འཛིན་སྟངས་བྱམས་པ་དང་བརྩེ་བའི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་སྒྱུར་མ་ཐུབ་ཚེ། ར་སྤུའི་འུར་རྡོ་ར་ལ་འཁོར་བའི་དཔེ་ལྟར་མི་རྣམས་ཀྱིས་མི་ཡུལ་ཧྲིལ་པོ་ཕུང་ལ་སྦྱོར་བའི་ཉེན་ཁའི་དུས་རབས་འདིར། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོས་རང་དཔེ་གཞན་སྟོན་གྱི་སྒོ་ནས། འཚེ་མེད་གཞན་ཕན་གྱི་ཐབས་ལམ་གསར་གཏོད་དང༌། སྣེ་ཁྲིད། སྐུལ་སྤེལ་བཅས་གནང་བའི་མཛད་པ་རབས་དང་རིམ་པ་འདིར་བསྐྱར་ཟློས་མ་དགོས་ཀྱང༌། འཚེ་མེད་ཞི་བདེའི་རླབས་ཆེན་གྱི་དགོངས་པ་འདི་ལྟ་བུའི་རྨང་གཞི་ནི་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་ཡོད་པ་མཛད་རྣམ་གྱི་ཚིག་དུམ་ཐུང་ཐུང་འདིའི་ཐོག་ནས་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ་པ་ཡིན།

བྱམས་དང་བརྩེ་བས་བསྐུལ་བའི་ཐུགས་རྗེའི་གཏེར།།

ཆུང་སྲིད་པད་དཀར་འཛུམ་པའི་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས།།

མི་འཇིགས་སྐྱབས་ཀྱི་ཕྱག་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཡིས།།

གྲངས་མེད་སྲོག་གི་ཉེར་འཚེ་རབ་ཏུ་ཞི།།

ཆེས་སྙིགས་བརླང་སྤྱོད་དུས་ཀྱི་མུན་པའི་ཀློང༌།།

སེལ་བྱེད་སྐྱེས་མཆོག་སྲིད་པའི་མིག་ཁྱོད་ཀྱིས།།

འགྲོ་ལ་བྱམས་བརྩེའི་འོད་ཞགས་རྣོན་པོ་ཡིས།།

ཕན་བདེའི་འདོད་དགུ་སྦྱིན་པའི་གྲགས་པ་བརྡོལ།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་པ་ལས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་དང་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་ཚོགས་མགོན་དུ་ཐེངས་དང་པོའི་ཆིབས་བསྒྱུར། ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་དང་ཐོག་མར་མཇལ་འཕྲད། སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་གཞན་དོན་གྱི་མཛད་པ་རང་ཆས་སུ་བསྐྱངས་པས་མཚོན། སྐབས་དེའི་བོད་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བྱེད་སྒོ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པའོ།། །།

9 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༢ ཕྲེང་ ༣༦ ༡༩༩༠

རླབས་འཕྲེང་དགུ་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཚན་ཉིད་རིགས་ལམ་ཐོག་མར་གསན་སྦྱོང་གིས་གཙོས་ཆོས་སྲིད་རིག་གནས་སོགས་སྒོ་ཀུན་ལ་ཐུགས་གཉེར་གནང་བ་དང༌། དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ཨ་དབྱིན་རྒྱ་གསུམ་ལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ། ཨེ་ཤ་ཡའི་ཚོགས་འདུར་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང༌། བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་དང་རྭ་སྟག་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བ་བཅས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཚན་ཉིད་རིགས་ལམ་ཐོག་མར་གསན་བཞེས་གནང་བ།

བོད་མེ་ཁྱི་ ༡༩༤༦ ལོར་རིང་མིན་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་གདན་ས་སེ་འབྲས་གཉིས་སུ་ཆོས་ཞུགས་དང་འབྲེལ་མཚན་ཉིད་རིགས་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་གདན་སའི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར་སོགས་རིགས་ལམ་སྨྲ་བའི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་དང་ལྷན་དུ་རྟགས་གསལ་བགྲོ་གླེང་གནང་དགོས་པར་བརྟེན་སྔོན་འགྲོ་སྟ་གོན་གྱི་ནང་སྦྱོང་དང་ཆབས་ཅིག་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་མཛད་སྒོ་སྟབས་བདེ་ཞིག་བསྐྱང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་སྔོན་འཁེལ་བཞིན། རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་ནུབ་རྒྱུད་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་རྟེན་མཆོག་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱས་གཤོམ་དང༌། མཆོད་རྫས་རྒྱས་འགྲེམས་ཐོག་དབུས་སུ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཞུགས་གདན་དང༌། གཡས་སུ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། གཡོན་དུ་མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། རྒྱ་མཚོ་གླིང་སྤྲུལ་སྐུ་ཐུབ་བསྟན་སྐལ་བཟང༌། སེར་སྨད་དགེ་བཤེས་མཁྱེན་རབ་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ཀྱི་བཞུགས་གདན་སྔོན་ཚུད་སྒྲོན་རྒྱག་ཞུས།

བོད་མེ་ཁྱི་ཟླ་ ༢ (༡༩༤༦།༤) ནང་དངོས་གཞིའི་མཛད་སྒོའི་ཉིན། ཐོག་མར་ཞོགས་པ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱུན་གྱི་ཐུགས་དམ་ཉམས་བཞེས་ཀྱི་རིམ་པ་དང༌། འཆར་ཅན་དྲུང་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་བཅས་གྲུབ་བསྟུན། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་སྤོས་སྣེ་ཞུས་ཏེ་ྋགོང་ས་མཆོག་གཟིམ་ཆུང་ཕུན་ཚོགས་འདོད་འཁྱིལ་ནས་ཉི་འོད་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་གདན་ཞུས་བཞུགས་ཞབས་འཁོད་མཚམས་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་རྟེན་འབྱུང་མཇལ་དར་དང་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་མཛད།

དེ་རྗེས་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་གསུམ་སོ་སོ་ནས་མཇལ་དར་རྐྱང་འབུལ་མཛད་པས་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་དབུ་གཏུགས་དང་མཚན་ཞབས་རྣམ་པར་ཕྱག་དབང་སྩལ་ཏེ་བཞུགས་གྲལ་དུ་འཁོད། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་ཕེབས། ཞལ་འདོན་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་བསྟོད་པ་མཁའ་མཉམ་མ་དང༌། འཇམ་དཔལ་མཚན་བརྗོད་བཅས་གསུང་གྲུབ་པ་དང༌། མདོ་སྡེ་རྒྱན་ལས། “བཤེས་གཉེན་དུལ་བ་ཞི་བ་ཉེར་ཞི་བ།། ཡོན་ཏན་ལྷག་པ་བརྩོན་བཅས་ལུང་གིས་ཕྱུག། དེ་ཉིད་རབ་ཏུ་རྟོགས་པ་སྨྲ་མཁས་ལྡན།། བརྩེ་བའི་བདག་ཉིད་སྐྱོ་བ་སྤངས་ལ་བརྟེན།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། བདེ་ལེགས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་འབྱུང་རྩ་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་མཚན་ཉིད་དང་ལྡན་པ་བསྟེན་ཚུལ་རྣམ་པར་དག་པའི་སྒོ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་བཞེངས་ཀྱིས་རིགས་ཀྱི་ཅོད་པན་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་སྐུ་ཕྱག་དང་འབྲེལ་གུས་འདུད་ཆེན་པོས་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་དང༌། མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་གྱིས་སྣེ་དྲངས་པའི་འབུལ་དངོས་ཕྱག་བསྟར་གྱིས་འབུལ་གནང་མཛད་དེ་བཞུགས་ཞབས་འཁོད།

སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བས་རྒྱལ་བའི་གསུང་རབ་ལ་གསན་བསམ་སྒོམ་གསུམ་མཛད་ལུགས་ཀྱི་རིམ་པ་མདོ་རྒྱུད་ལུང་རིགས་ཀྱི་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བའི་གསུང་བཤད་སྔོན་དུ་སོང་བའི་སྒོ་ནས་གདན་ས་ཆེན་པོ་རྣམས་ཀྱི་ཕྱག་སྲོལ་ལྟར། རིགས་ལམ་སྒོ་བརྒྱ་འབྱེད་པའི་བསྡུས་གྲྭའི་ཁ་དོག་དཀར་དམར་དང༌། གཞི་གྲུབ། ལྡོག་པ་ངོས་འཛིན་སོགས་ཀྱི་རིགས་ལམ་འཕེན་ཚུལ་དང༌། གསུང་ལན་མཛད་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་རྣམ་གཞག་ཕུར་ལྕོག་ཡོངས་འཛིན་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོས་མཛད་པའི་བསྡུས་གཞུང་གི་ཐོག་ནས་གསུངས་ཤིང༌། དེ་རྗེས་བརྩི་བཞག་ཚར་གསུམ་འབུལ་གནང་མཛད་པ་བཞིན་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་མཚན་ཞབས་རྣམས་ནས་བསྐྱར་ཟློས་གསུངས་རྗེས་མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་གསུམ་སོ་སོས་བརྩི་བཞག་ལས་བརྩམས་པའི་རྟགས་གསལ་རེ་ཕུལ་བར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དེ་བསྟུན་གསུང་ལན་རེ་སྩལ། དེ་རྗེས་མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་ཚིག་བཀྲ་ཤིས་པའི་ཤིས་བརྗོད་གསུངས། སྐུ་སྒེར་མཛོད་ཆུང་དང༌། རྩེ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ལ་མཇལ་དར་དང༌།རྟེན་གསུམ། འབུལ་དངོས་བཅས་དང༌། མཚན་ཞབས་རྣམ་པར་གནང་ཆ་བཅས་སྩལ།

དེ་རྗེས་ཕྱག་བསྟར་སྲུང་མདུད་རེ་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ལ་སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་དང༌། མཚན་ཞབས་རྣམས་ལ་མགྲོན་ཆེས་སྒྲོན། ཁྲི་དར་ཕུལ་ཞིང༌། ཀ་དར་བསྒྲོགས་ཏེ་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲོལ། དེ་ནས་བཟུང་འཆར་འཕར་མཛད་སྒོ་ཁག་མ་གཏོགས་ཉིན་ལྟར་གཟིམ་ཆུང་ཕུན་ཚོགས་འདོད་འཁྱིལ་དུ་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་ཞལ་སྔ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་བསྡུས་གྲྭའི་བཀའ་ཁྲིད་དང༌། དེ་རྗེས་ཉིན་ལྟར་ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཉིས་ཡོལ་ཙམ་ལ་ཕྱག་དཔེ་ཁང་དུ་མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་རེ་མོས་རྟག་བཅར་མཛད་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བསྡུས་གྲྭའི་གསན་སྦྱོང་ཐུགས་བརྩོན་ཆེ་བཞེས་སོགས་ཕལ་གྱིས་དོ་ཟླ་བྲལ་བའི་མཛད་པ་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བསྐྱངས། དེའི་སྐོར་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྣམ་ལས། “སྨོན་ལམ་གྲོལ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཚན་ཉིད་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་དངོས་གཞི་སྔར་སྲོལ་འབྲས་སྤུངས་ཀུན་དགའ་ར་བར་མཛད་རྒྱུ་ཡང༌། སྔ་འཕྲོས་ནང་སྦྱོང་སྟ་གོན་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོ་ཞིག་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དགའ་ལྡན་ཡང་རྩེར་མཛད་སོང་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་དབུས་སུ་བཞུགས་ཐོག སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། ཕྲན། རྒྱ་མཚོ་གླིང༌། སེར་སྨད་དགེ་བཤེས་མཁྱེན་རབ་རྒྱ་མཚོ་བཅས་གཡས་གཡོན་གྲལ་རིམ་དུ་བཞུགས་ནས་མཁའ་མཉམ་མ་དང༌། འཇམ་དཔལ་མཚན་བརྗོད་ཀྱི་ཞལ་འདོན་ལྷན་གསུང་བསྐྱངས་པར་རྒྱ་མཚོ་གླིང་དང༌། སེར་སྨད་དགེ་བཤེས་མཁྱེན་རབ་རྒྱ་མཚོ་ལགས་གཉིས་ཀྱི་གསུང་སྐད་ཕྲ་སྦོམ་དང༌། སྒྲ་གདངས་མ་སྙོམས་པ་སོགས་ཀྱིས་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་བཞད་མོ་ཤོར་ཞིང༌། དེའི་སྐབས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཀྱང་ཆེར་བཞད། ངེད་རང་ཡང་གད་མོ་དབང་མེད་དུ་ཤོར་ནས་ཞལ་འདོན་ཆད་ཉེར་ཐུག་དུས་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེས་ཞལ་ངོ་ནག་པོ་སྟོན་གནང་མཛད་ཀྱིན་འདུག་ཀྱང་འཇིགས་བཞིན་དུ་བཞད་མོ་བསྲན་ཐབས་ཡེ་ནས་མེད་པ་ཞིག་དང༌། དེར་ཡོད་སྤྱི་མཁན། གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། མགྲོན་གཟིམ་སོགས་ཚང་མ་དགོད་པའི་ཁ་ལ་བལྟས་ན་དགོད་བྲོ་བའི་དཔེ་ལྟར་བཞད་ཆ་དབང་མེད་ཤོར་བ་དེ་དག་རྗེས་སོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གསན་བསམ་མཁས་རྩེར་སོན་རྒྱུའི་རྟགས་རྟེན་ལེགས་པ་ཞིག་ཏུ་མངོན།”10 ཞེས་གསུངས།

ཐོས་པའི་ཚོམས་ལས་ཀྱང༌། “ཐོས་པས་ཆོས་རྣམས་ཤེས་པར་བྱེད།། ཐོས་པས་སྡིག་ལས་ལྡོག་པར་བྱེད།། ཐོས་པས་དོན་མ་ཡིན་པ་སྤོངས།། ཐོས་པས་མྱ་ངན་འདས་པ་ཐོབ།།” ཅེས་དང༌། ཡང༌། རྗེ་གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེས། “དང་པོ་ཐོས་པའི་སྒྲོན་མེ་མ་སྤར་ན།། ཀུན་ནས་ཉོན་མོངས་སྲིད་པའི་སྐྱོན་མཚང་དང༌།། རྣམ་བྱང་ཐར་པའི་ལམ་གྱི་བགྲོད་ཚུལ་སོགས།། བླང་དོར་ཇི་ལྟར་བྱ་བ་མི་ཤེས་པས།། ཐོས་པས་བློ་མིག་སྦྱང་པར་གྱིས་ཤིག་ཨང༌།།” ཞེས་གསུངས་པ་བཞིན་ནོ།།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་དབུ་ཚུགས་པ་ནས་བཟུང་སྔར་མུས་བཞིན་ཕྱག་དཔེ་དཔེ་ཁྲིད་དང༌། ཐུགས་འཛིན་གནང་རྒྱུ་འཆར་ཅན་ཐོག ཉིན་ལྟར་མཚན་ཞབས་རྣམ་གཉིས་དང་ལྷན་དུ་མཚན་ཉིད་རྩོད་སྦྱོང་གནང་དགོས་པར་མ་ཟད། སྔར་སྲོལ་བོད་ཀྱི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རིག་གནས་ཆེ་ཆུང་ཡོངས་རྫོགས་ཐུགས་སུ་ཆུད་པའི་གསན་སྦྱོང་གནང་དགོས། དེ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ངོས་རང་གི་སློབ་ཚན་གྱི་རྣམ་གྲངས་ནི། རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་དང་ཆུང་བ་ལྔ་སྟེ། རིག་གནས་ཆེ་བ་ལྔ་ནི། བཟོ་རིག་པ། གསོ་བ་རིག་པ། སྒྲ་རིག་པ། གཏན་ཚིགས་རིག་པ། ནང་དོན་རིག་པ་བཅས་ཡིན། ནང་དོན་རིག་པ་ནི་གལ་འགངས་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པ་དེར་ནང་གསེས་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ཞེས་ཚད་མ་དང༌། ཕར་ཕྱིན། དབུ་མ། འདུལ་བ། མཛོད་བཅས་ཡིན།

རིག་གནས་ཆུང་བ་ལྔ་ནི། སྙན་ངག་དང༌། མངོན་བརྗོད། སྡེབ་སྦྱོར། ཟློས་གར། སྐར་རྩིས་བཅས་ཡིན། དགེ་བཤེས་ལྷ་རམས་པའི་མཚན་གནས་ནི། ནང་དོན་རིག་པ་དང༌། ཚད་མ། མཚན་ཉིད་རིག་པ་བཅས་རྨང་གཞིར་བཟུང་ནས་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ངོས་རང་ཆུང་དུས་གཙོ་བོ་ཚད་མ་དང༌། མཚན་ཉིད་སོགས་ལ་སྦྱང་བརྩོན་བྱས་པར་བརྟེན་སྒྲ་དང་སྨན་སོགས་སློབ་ཚན་རེ་འགའ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ནང་གཞི་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་པ་ཡིན།

བོད་ཀྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་སློབ་གསོའི་གཞི་རྩ་ནི་མཚན་ཉིད་རང་ཡིན། མཚན་ཉིད་རྩོད་མཁན་གཉིས་ནས་རེ་མོས་ཀྱིས་དམ་བཅར་བསྡད་དེ་དྲི་བ་འདོན་རེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ཡང་ལག་པའི་འཁྱེར་སོ་སོགས་བྱིན་ཆགས་པོ་ཞིག་བྱེད་སྲོལ་ཡོད་པ་སྟེ། དྲི་བ་འདོན་མཁན་དེས་ལག་པ་གཡོན་པ་བརྐྱངས་ཤིང༌། ལག་གཡས་པ་རང་གི་མགོ་བོའི་ཐོད་དུ་བསྐོར་ནས་ཐལ་མོ་རྡེབ་པ་དང་དུས་མཚུངས་རྐང་པ་གཡོན་པ་ས་ལ་བརྡབས་པ་དང༌། རྐང་པ་གཡས་པ་བཏེག་ཙམ་བྱས་ནས་དྲི་ཚིག་རྣམས་འདོན་གྱི་ཡོད།

དམ་བཅར་སྡོད་མཁན་དེས་སེམས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིམས་ནས་དྲི་བ་ཁག་ལ་ལན་འདེབས་རྒྱུར་མ་ཟད། རང་གི་མདུན་ངོས་ཕར་ཚུར་འགྲོ་འོང་བྱེད་བཞིན་པའི་ཁ་གཏད་ཕྱོགས་ལ་ལྡོག་འདྲི་བྱ་ཐབས་ཀྱི་བསམ་བློ་གཏོང་བ་བཅས་རྩོད་པ་དེ་ཚོའི་ནང་རིགས་པ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། ཁ་གཏད་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་དེར་རང་ཉིད་ནས་ཁྱད་མཚར་ཅན་གྱི་རིགས་པ་བཏང་ནས་དགག་པ་བརྒྱབ་སྟེ་རྒྱལ་ཁའི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ལེན་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན། སློབ་སྦྱོང་མེད་པ་དང༌། མཁས་པའི་བགྲོ་གླེང་གི་རྣམ་དཔྱོད་ཀྱི་རྩལ་དེ་ཚོ་ཧ་མི་གོ་བའི་མི་དཀྱུས་མ་ཚོས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་རྩོད་རའི་དགོད་བྲོ་བ་དང༌། བྱིན་ཆགས་པའི་རྣམ་པ་དེར་དམ་བཅའི་ཞལ་མཇལ་ཞུ་བར་འགྲོ་ཞེས་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།”11 ཅེས་བཀའ་གནང་འདུག

དེ་སྔ་ལྷ་ས་ནས་རྒྱང་ཐག་རིང་པོ་ཆོད་པའི་རྒྱ་ཆེའི་ཞིང་འབྲོག་མི་མང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་དགོན་པ་ཁག་གི་མཚན་ཉིད་རྩོད་སར་དུས་ཚོད་ཆ་ཤས་བཏང་ནས་དམ་བཅའི་ཞལ་མཇལ་ཞུ་བར་འགྲོ་རྒྱུ་དེ་སྤྱིར་བཏང་གི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་བྱིན་རླབས་ཞུ་བ་དང༌། བར་ཆད་སེལ་ཆེད་ཙམ་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་ལས་ནང་དོན་ཞིབ་ཕྲ་མགོ་འཚོས་ཀྱི་མེད། དེ་ཡང་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཤོད་སྲོལ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། དགུན་ཁ་འབྲོག་པ་རྣམས་ཞིང་གྲོང་ཁུལ་ཚོང་འཁོས་འཐབ་ལེན་བྱེད་པར་ཡོང་དུས་ལོ་ལྟར་མཚན་ཉིད་རྩོད་སར་དམ་བཅའི་ཞལ་མཇལ་ཞུ་སྐབས་འབྲོག་པ་ཞིག་གིས། ན་ནིང་གང་ཟག་གི་རྩོད་གཞི་དེ་ད་ལོ་ཡང་ཐག་ཆོད་ཀྱི་མི་འདུག་པས། ཁྱེད་གཉིས་སུ་རུང་གཅིག་ལ་ངའི་གང་ཟག་འདི་སྤྲད་ཆོག་ཅེས་ཁོ་རང་གི་ཐ་མག་འཐེན་བྱེད་ཀྱི་གང་ཟག་ཟེར་བ་དེ་སྤྲད་ནས་བར་འདུམ་བྱས་པའི་ཤོད་སྲོལ་ཡོད། དེ་ནི་རྟགས་གསལ་གྱི་ནང་དོན་དངོས་པོ་དང་གང་ཟག་གི་བདག་ཡོད་མེད་ལས་འཕྲོས་པའི་རྩོད་གཞི་དེ། ཐ་མག་འཐེན་བྱེད་ཀྱི་གང་ཟག་ཟེར་བ་དེའི་ཐོབ་ཤོར་ཙམ་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་ཡིན།

ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “གྲྭ་པ་ཞིག་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱད་ཆོས་ལྡན་པའི་རྟགས་གསལ་རྩོད་པའི་ནུས་པ་དེ་ནི་མཁས་པའི་བྱང་རྩལ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་ས་ཞིག་ཡིན། ངོས་རང་ལ་ཆ་མཚོན་ན། ནང་དོན་རིག་པ་དང༌། ཚད་མ་རིག་པའི་རྨང་གཞི་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད་དགོས་པར་མ་ཟད། རྟགས་གསལ་རྩོད་རྒྱུར་ཡང་མཁས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་དགོས་སྟབས་རང་ལོ་བཅུ་ནས་བཅུ་གཉིས་བར་སློབ་ཚན་དེ་དག་ལ་སྦྱང་བརྩོན་བྱས་ཤིང༌། སྐབས་དེར་མཚན་ཞབས་མཁས་དབང་གཉིས་ཀྱང་གསར་དུ་འདེམས་བསྐོ་གནང་བ་ལྟར་ཁོང་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་རྟགས་གསལ་རྩོད་ཀྱི་ཡོད།

ཉིན་རྒྱབ་སློབ་ཚན་དང་པོ་དེ་ཚར་རྗེས་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཉིན་རེའི་རྟགས་གསལ་གྱི་བརྗོད་གཞི་དེའི་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་བསྐྱོན་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། ཆུ་ཚོད་བཞི་པར་གསོལ་ཇ་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད། དབྱིན་ཇི་ལས་ཇ་མང་བ་འཐུང་མཁན་སུ་ཡོད་དམ་ཟེར་ན་དེ་ནི་བོད་པ་ཡིན། ཉེ་ཆར་ངོས་རང་ནས་མཐོང་བའི་རྒྱ་མིའི་བསྡོམས་རྩིས་ལྟར་ན། བོད་ལ་རྒྱ་མིས་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་གོང་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་ལོ་རེ་ཇ་ཊོན་ས་ཡ་བཅུ་དབོར་འདྲེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལུགས་འཁོད་འདུག དེ་ལྟར་བརྩིས་ན་བོད་མི་རེས་ལོ་རེར་ཇ་ཊོན་གཉིས་ཙམ་འཐུང་གི་ཡོད་པ་དེ་ནི་བདེན་པ་ཡིན་མི་སྲིད་སྙམ། གྲངས་འབོར་དེ་ནི་ཆེད་མངགས་བོད་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཐོག་རྒྱ་ནག་ལ་བརྟེན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་མཚོན་བྱེད་དུ་བཟོས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་དེའི་ཐོག་ནས་བོད་པ་ཚོ་ཇ་ལ་དགའ་པོ་ཡོད་པ་དེ་བསྟན་ཡོད།

ངོས་ནས་དེ་ལྟར་ཤོད་པ་དེ་བོད་མི་ཡོངས་རྫོགས་ཇ་ལ་དགའ་པོ་ཡོད་ཟེར་བ་མིན་ནའང༌། བོད་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་རྒྱུན་སྲོལ་དུ་ཇ་ལ་ཚ་དང་འབྲི་མར་བརྒྱབ་ནས་བཟོ་གི་ཡོད་པ་དེ་བཟོ་སྟངས་ཡག་པོ་བྱུང་ན་རོ་བཅུད་གཉིས་ལྡན་གྱི་བཏུང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ཡང་གཙོ་བོ་མར་ལ་རག་ལས་ཀྱི་ཡོད། པོ་ཏ་ལའི་གསོལ་ཐབ་ལ་རྒྱུན་དུ་མར་གསོས་པ་འབྱོར་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། ལྷག་པར་ཇ་ཁུ་དེ་ཧ་ཅང་སྤུས་དག་པོ་ཞིག་གདུ་ཡི་ཡོད་པ་དེ་ནི་ངོས་རང་ནས་འཐུང་མྱོང་བའི་བོད་ཇ་ཞིམ་ཤོས་དེ་ཡིན།

དེང་སྐབས་ངོས་རང་དབྱིན་ལུགས་ལྟར་ཞོགས་པ་དང་དགོང་དྲོར་ཇ་འཐུང་བ་དང༌། ཕྱེད་ཡོལ་གྱི་དུས་ཚོད་དེར་ཆུ་ཁོལ་འཐུང་གི་ཡོད། དེ་ནི་ ༡༩༥༤ ལོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས་གོམས་གཤིས་འཇགས་པ་ཞིག་ཡིན། བོད་སྨན་གྱི་ལུགས་ལྟར་བྱས་ན། སྨན་གྱི་དང་པོ་ཆུ་ཁོལ་ཡིན་ཞེས་བཅོས་ཐབས་ལེགས་ཤོས་ཡིན་པར་གྲགས།

གསོལ་ཇའི་རྗེས་སུ་མཚན་ཞབས་གཉིས་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་པས་ཆུ་ཚོད་གཅིག་རིང་རྟགས་གསལ་ཕྲན་བུ་རྩོད་པ། དཔེར་ན། སེམས་ཀྱི་རང་བཞིན་གང་ཡིན། ཞེས་པ་སོགས་དྲི་བ་འདོན་གྱི་ཡོད། ཆུ་ཚོད་ལྔ་དང་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་ལ་ཉིན་དེའི་བྱེད་སྒོ་རྣམས་མཇུག་བསྒྲིལ་གྱི་ཡོད། ཆུ་ཚོད་ཏག་ཏག་ཅིག་ཤོད་ཁག་པོ་ཡོད། དེ་ནི་བོད་པ་ཚོས་དུས་ཚོད་ལ་དོ་སྣང་དེ་ཙམ་བྱེད་ཀྱི་མེད་པར། ལས་ཀ་རྣམས་རང་ཉིད་ནས་སྟབས་གང་བདེའི་ཐོག་ནས་འགོ་འཛུགས་པ་དང༌། མཇུག་སྡོམ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ག་དུས་ཡིན་ནའང་བྲེལ་འཚུབ་བྱེད་ཀྱི་མེད།”12 ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་པས་ཐོག་མར་གདན་ས་ཁག་ལ་ཆོས་ཞུགས་དང་འབྲེལ་མཚན་ཉིད་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་དངོས་སུ་དབུ་འཛུགས་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དུས་ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ན་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བས་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་ཀྱི་སྟ་གོན་ཙམ་གནང་བའི་སྐབས་ནས་ཀྱང་མཚན་ཉིད་ཀྱི་གཞུང་བསྡུས་གྲྭ་སོགས་ཐུགས་འཛིན་གནང་བའི་སྐོར། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གསུང་ལས། “ཡོངས་འཛིན་བསྡུས་གྲྭའི་ཐོག་བསྡུས་གྲྭ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ་དང༌། བརྩི་བཞག་སྐྱོར་རྒྱུ་དེ་ར་སྟོད་བསྡུས་གྲྭ། བརྩི་བཞག་སྐྱོར་སྐབས་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ཆོས་རའི་གཤམ་དུ་གཞུང་ཞབས་འགའ་ཤས་ཡོད་སྙམ་ཞིང༌། ལྟག་གི་སྡིངས་ཆའི་སྟེང་གི་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་བརྩི་བཞག་སྐྱོར་གནང་བ་ཞིག་ངས་གསལ་པོ་ཞེ་དྲག་དྲན་གྱི་འདུག ར་སྟོད་བསྡུས་གྲྭ་བརྩི་བཞག་སྐྱོར་གནང་ནས་ (ཕྱེ་མ་ལེབ་ཁྲ་ལ་སོགས་གཟུགས་) ཞེས་གསུངས་སྐབས་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་ཐེ་མ་ལེབ་ཅེས་ཞལ་ལྗགས་བདེ་པོ་མ་བྱུང་བ་ཞིག་ངོས་ནས་ད་ལྟའང་དྲན་གྱི་འདུག དེ་དུས་ངོས་རང་བགད་མོ་ཤོར་གྲབས་བྱས་བྱུང༌། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱལ་པོ་གནང་ཟིན་ཀྱང༌། དབུ་ཞྭ་པཎ་ཞྭ་མ་བཞེས་པར་རྩེ་ཞྭ་བཞེས་པ་དང༌། དེ་ཐད་ཀར་མ་བཞེས་པར་བསྙལ་ནས་བཞེས་ཏེ་ཟག་གྲབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། སྔ་མོ་གསེར་ཀོང་རྡོ་རྗེ་འཆང་གིས་དགའ་ལྡན་དུ་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཞིག་གནང་བ་དང༌། དེ་སྐབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ན་ཆུང་ཆུང་ཡིན་གསུང་གི་འདུག གསེར་ཀོང་རྡོ་རྗེ་འཆང་གི་དབུ་ཞྭ་དེ་བཀྲ་ཤིས་དགུ་བརྩེགས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་ཚོད། རིན་པོ་ཆེས་སྐུ་གཟུགས་ཤུགས་ཆེ་གཡུག་གནང་གི་ཡོད་སྟབས་དབུ་ཞྭའི་རྩེ་དེ་ཟག་གྲབས་ཟག་གྲབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས། དེ་མར་ཟག་རོགས་བྱས་ན་དགོངས་ཀྱི་ཡོད་ཅེས་གསུང་མྱོང༌།

དེ་བཞིན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེའི་དབུ་ཞྭ་རྩེ་ཞྭ་དེ་ཟག་གྲབས་བྱེད་དུས་ངས་ཀྱང་དེ་ཟག་རོགས་བྱས་ན་བསམ་པ་དྲན་མྱོང༌། བརྩི་བཞག་མར་གསུངས་རྗེས་ཡར་སྐྱོར་རྒྱུ་དེ་ཕལ་ཆེར་ང་གཅིག་པོ་མིན་པར། མཚན་ཞབས་ཚོས་ཀྱང་མཉམ་དུ་སྐྱོར་གྱི་མེད་དམ། བསྡུས་ཆུང༌། བསྡུས་འབྲིང༌། བསྡུས་ཆེན། བསྡུས་ཆེན་ནས་མར་ཞེ་དྲག་རང་ཕྱིན་མེད་པ་འདྲ། དེ་ནས་བློ་རིག རྟགས་རིགས་ཡོངས་འཛིན་ཕུར་བུ་ལྕོག་གི་བློ་རྟགས་ཐོག་ནས་རྩོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། རྩ་བ་དེ་ཨ་ཀྱཱ་ཡོངས་འཛིན་གྱི་སྡོམ་ཚིག་ཅིག་ཡོད་པ་དེ་ཟིན་པ་དང༌། ཕྱིས་སུ་དཔེ་ཆ་རག་ནས་ད་ལྟའང་ཡོད། སྐབས་སྐབས་སྐྱོར་གྱི་ཡོད། རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་རྗེས་བརྗེད་གསོས་ཀྱང་བྱས་པ་ཡིན། བློ་རྟགས་གཉིས་ཀྱི་སྡོམ་ཚིག་དེའི་ཐོག་ནས་བལྟས་པ་ཡིན། ཕར་ཕྱིན་ནི་གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་མཛད་པའི་ཕར་ཕྱིན་བློ་བཟང་དགོངས་རྒྱན་རེད། དེ་དུས་དཔེ་ཆ་བལྟ་རྒྱུར་འཁུར་ཞེ་དྲག་ཁྱེར་ཡོད་པ་མ་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

ལེགས་བཤད་སྙན་རྒུ་འབྱིན་པའི་གར་མཁན་ཞིག།

ལི་ཁྲིའི་མདངས་སུ་ཟློས་པའི་འཇོ་སྒེག་གིས།།

བཤད་སྒྲུབ་ཆོས་སྡེ་གར་གྱི་དོ་ར་རུ།།

འཆད་པའི་ཉམས་འགྱུར་འབུམ་གྱི་རྩེད་དགའ་དགོད།།

རབ་ཡངས་ནོར་འཛིན་རྒྱན་གྱུར་ཆོས་ཀྱི་སྡེ་ཆེན་གངས་དཀར་རྡུལ་མང་བསྐྲུན་པའི་ལྷུན་པོའི་སྤོར།། ལུང་རྟོགས་གཡུ་རལ་བརྗིད་པའི་རྣམ་དཔྱོད་མཆེ་སྡེར་ངོམ་བཞིན་སྨྲ་བའི་སྒྲ་དབྱངས་འཁྱིལ་པ་ལ།། རྒྱལ་སྲས་གདོང་ལྔའི་དབང་པོས་མི་འཇིགས་དཔའ་བའི་བརྟུལ་ཞུགས་ལ་བརྟེན་རྣམ་གནོན་ལེགས་བཤད་ཀྱིས།། རྣམ་པར་འགྱིང་བའི་གར་སྟབས་སྒྱུར་བཞིན་མངོན་རློམ་གླང་སྨྱོན་ཁེངས་པ་འཕྲོག་པའི་རྩེད་འཇོར་རོལ།།

དེ་ལྟར་མཚན་དཔེས་སྒེག་པའི་མཆོག་སྤྲུལ་གང༌།།

རབ་འབྱམས་མཁས་རྒུའི་འབྱུང་གནས་གདན་ས་ཆེར།།

འཇུག་པར་མཛད་པའི་དུས་ཀྱི་དགའ་སྟོན་ལ།།

འབྱོར་ཚོགས་ལེགས་བྱས་རིན་ཆེན་འབུམ་གྱིས་མཛེས།།

འཕགས་བོད་རྒྱལ་བའི་གཞུང་ལུགས་རྒྱ་མཚོའི་གཏམ།།

རིགས་ལམ་ཆུ་ཀླུང་གཅིག་ཏུ་བསྐྱིལ་བ་ནས།།

ཟབ་དོན་རིན་ཆེན་སྤུངས་པའི་སྙིང་པོའི་དོན།།

རྣམ་པར་འབྱེད་པའི་ལེགས་བཤད་རྫ་རྔ་འཁྲོལ།།

མཁས་པའི་ཁེངས་པ་འཕྲོག་པའི་གཏན་ཚིགས་ཀྱི།།

རྡོ་རྗེའི་ཚ་ཟེར་འཕྲོ་བའི་རྣམ་དཔྱོད་ལས།།

གངས་ཅན་མཁས་རྒུའི་གཙུག་ཏུ་མངོན་འཕགས་པའི།།

ཆུང་སྲིད་གདོང་ལྔའི་དབང་པོའི་གྲགས་པ་འབར།།

དབུ་ཕར་སྟག་སེང་འགྱིང་བའི་རལ་པའི་ཀློང༌།།

ལུང་དང་རིགས་པའི་གཡུ་མཚོ་རབ་བསྐྱིལ་ནས།།

ཟབ་དང་རྒྱ་ཆེའི་དོན་བཟང་བདུད་རྩིའི་རྒྱུན།།

འགྲན་མེད་མཆོག་སྤྲུལ་གང་གིས་ཧུབ་ཀྱིས་བཏུང༌།།

10 ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་གསུང་འབུམ། ང་པ། ཤོག་ངོས་ ༡༡༩ ན ༥ དཔེ་གཟུགས།༡༩༥༨

11 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༥ ཕྲེང་ ༣༢ ནས་ཤོག་ངོས་ ༢༦ ཕྲེང་ ༩ བར། ༡༩༩༠

12 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༦ ཕྲེང་ ༡༠ ནས་ཤོག་ངོས་ ༢༧ ཕྲེང་ ༦ བར། ༡༩༩༠

ས་བཅད་གཉིས་པ།

སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ཆོས་སྲིད་རིག་གནས་སོགས་སྒོ་ཀུན་ལ་ཐུགས་གཉེར་གནང་བ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ངོས་རང་ནོར་གླིང་དང༌། པོ་ཏ་ལ་གཉིས་ཀར་སྡོད་སྐབས་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་དེ་དུས་ཚོད་གཅིག་མཚུངས་ཤིག་ཡིན་ན་ཡང༌། གལ་ཆེའི་མཛད་སྒོ་དང༌། ངོས་རང་མཚམས་ལ་སྡོད་སྐབས་དུས་ཚོད་དེ་ཁྱད་པར་འགྲོ་གི་ཡོད། མཚམས་ལ་སྡོད་སྐབས་ཡོངས་འཛིན་གཅིག་ལྷན་བཞུགས་གནང་གི་ཡོད་པ་དང༌། སྐབས་རེར་ཡོངས་འཛིན་གཉིས་ཀ་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད་པའམ། ཡང་ན་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲྭ་པ་རྒན་པ་དེ་ཚོ་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད། རྣམ་ཀུན་དགུན་ཁ་མཚམས་ཐེངས་རེ་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེའི་རིང་ཉིན་རེར་སློབ་ཚན་ཐུང་ངུ་ཞིག་ལས་མེད་པ་དང༌། ཕྱི་རོལ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེ་བར་འགྲོ་ཆོག་གི་མེད་ཅིང༌། ཁོང་ཚོའི་ལྟ་རྟོག་འོག་སྒོམ་བཟླས་ཡུན་རིང་བྱེད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ངོས་རང་བྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དེར་དགའ་པོ་མེད་པར། ཉལ་ཁང་གི་སྒེའུ་ཁུང་ནས་ཕྱི་རོལ་དུ་ལྟ་ཤོར་གྱི་ཡོད། བྱང་ཕྱོགས་སུ་སེ་ར་དགོན་པའི་རྒྱབ་རི་དང་བཅས་པ་མཐོང་བའི་སྒེའུ་ཁུང་ཞིག་དང༌། ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ཚོགས་འདུ་ཚོགས་སའི་ཚོམས་ཆེན་དེར་ཁ་གཏད་པའི་སྒེའུ་ཁུང་ཞིག་ཡོད།

ཚོམས་ཆེན་དེའི་ནང་རྗེ་བཙུན་མི་ལ་རས་པའི་རྣམ་ཐར་གྱི་ཞལ་ཐང་རྒྱ་སེའི་གོང་གཤམ་ཅན་རིན་ཐང་བྲལ་བ་ཞིག་བཀལ་ཡོད། ཤིན་ཏུ་བྱོན་ལེགས་པའི་ཞལ་ཐང་དེ་ཚོ་ངོས་ནས་ཡང་ཡང་མཇལ་མྱོང་ཡང༌། ད་ཆ་དེ་ཚོ་གང་དུ་ཡོད་དམ་སྙམ་གྱི་འདུག

མཚམས་ལ་སྡོད་སྐབས་དགོང་མོ་ནི་ཉིན་མོ་ལས་སྡུག་པ་ཡོད། དུས་ཚོད་དེའི་ནང་རང་ཉིད་དང་ལོ་ཚོད་མཉམ་པའི་ཕྲུ་གུ་དེ་ཚོས་རྩྭ་ར་ནས་བ་ཕྱུགས་དེད་དེ་གཞས་གཏོང་བཞིན་གྲོང་གསེབ་ཞོལ་བརྒྱུད་ནང་དུ་ལོག་ཡོང་གི་འདུག ངོས་རང་སྔགས་བགྲང་བཞིན་པར་དགོང་དྲོར་ཁོ་ཚོར་བལྟས་ནས་སྡོད་ཀྱི་ཡོད། སྐབས་རེ་ཁོང་ཚོ་ཡིན་ན་ཅི་མ་རུང་སྙམ་པ་ཡང་ཡོང་གི་ཡོད།

འོན་ཀྱང་རིམ་བཞིན་ངོས་རང་མཚམས་ལ་སྡོད་པའི་དོན་སྙིང་དེར་དགའ་པོ་ཆགས་པ་དང༌། ད་ཆ་དེ་འདྲའི་དུས་ཚོད་མང་ཙམ་བྱུང་ན་སྙམ་པའི་རེ་བ་ཡོང་གི་འདུག”13 ཅེས་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་བཟུང་ལོ་ལྟར་དགུན་དུས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་འཆར་ཅན་ལྗགས་བསྙེན་གནང་གི་ཡོད་པ་དེ་དག་གང་དང་གང་གནང་སྐོར་དང༌། ལྗགས་ཐུན་མང་ཉུང་དང་རིང་ཐུང་སོགས་ཞིབ་ཕྲའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཞོགས་པ་ཐུན་གཅིག་དང༌། དགོང་དྲོ་ཐུན་གཅིག་བཅས་ཐུན་གཉིས་རེ་འཆར་ཅན་རེད། གཙོ་བོ་ལྷག་པའི་ལྷ་མང་པོ་ཞིག་གི་བསྙེན་པ་བསྐྱལ་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ཆ་ཞིབ་ཚགས་དྲན་གྱི་མི་འདུག སྒྲོལ་དཀར་ཚེ་སྒྲུབ་དང༌། ཚེ་དཔག་མེད་རིགས་འདྲ་མིན་ཚེ་སྒྲུབ་བཅས་ཚེ་སྒྲུབ་མང་པོ་བྱས་ཤིང༌། དེ་བཞིན་འཇིགས་བྱེད། འཇིགས་བྱེད་ཀྱི་མཚམས་སྡོད་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་ཡང་ལྷན་དུ་ཡོད། ངས་གསལ་པོ་དྲན་པ་ཞིག་ལ། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་ཡ་མ་རཱ་ཛ་བགྲང་གནང་སྐབས། ཨོཾ་ཡ་མ་རཱ་ཛ།་་་་་་ཎ་ཡོ་ད་ཡ་ཞེས་ལྷོད་ལྷོད་བྱས་ནས་གསུང་གི་ཡོད། ཕྱག་ཕྲེང་དེ་མགྱོགས་པ་གཏོང་གི་རེད། ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེས་ཧ་ཅང་སྤུས་དག་པོ་ཞེ་པོ་ཞིག་གནང་གི་རེད། ཞལ་ནས་སྔགས་བགྲང་གནང་བ་དང༌། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཕྱག་ཕྲེང་ཡང་གཏོང་གནང་དང་འབྲེལ་རྩ་བ་ནས་ཐུགས་སེམས་མི་གཡེང་བར་གཟབ་གཟབ་གནང་གི་རེད། ཧ་ལས་པ་ཡོད་པ་རེད། དེ་མིན་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་འཆར་ཅན་ཡོད་ཅིང༌། གཉིད་ཞེ་དྲག་ཡུར་གྱི་རེད། མཆོད་དཔོན་ལགས་རྒྱུན་དུ་གཉིད་ཞེ་དྲག་ཉལ་དགོས་མཁན་ཞིག་རེད།

མཚམས་དམ་ལོས་དེ་ཉི་འོད་ཀྱི་འགག་དེར་མཚམས་ཐོ་བཞག་ས་དེ་ནས་མར་རྩ་བ་ནས་འདོན་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད། མཚམས་ལ་སྡོད་སྐབས་གཟིམ་ཆུང་གི་ཞལ་ཁྲ་ཚང་མར་སང་འཕར་མ་ཞིག་རྒྱག་གི་ཡོད་སྟབས། ཁང་པ་དེ་ཡང་ནག་ཁུང་འདྲ་པོ་ཆགས། ཕྱི་ལོགས་ལ་དོན་རྒྱུ་མེད་པ་བཅས་སྦུག་སུབ་དོག་པོ་ཡོང་གི་ཡོད།

དེ་སྐབས་སྔ་དྲོའི་ཐུན་དེར་དཀའ་ངལ་གང་ཡང་ཡོང་གི་མེད། ཕྱི་དྲོའི་ཐུན་དེ་ཆུ་ཚོད་གསུམ་པ་ཙམ་ལ་ཚུགས་ཀྱི་ཡོད་པ་མིན་ནམ། ཕྱག་དཔེ་དཔེ་ཁྲིད་ཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་དྲན་གྱི་འདུག ཕྱི་དྲོའི་ཐུན་ཟིན་པའི་སྐབས་ཉི་མ་མར་བཞུད་འགྲོ་གི་ཡོད། ཐུན་ཚུགས་ས་མཚན་གཟིམ་ཁང་དུ་ཡིན་པ་དང༌། དེའི་སྒེའུ་ཁུང་ནང་ནས་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་ཤར་ངོས་བྲག་རི་རི་ཁྲོད་བརྒྱུད་ཀྱི་གྲིབ་སོ་དེ་སེ་རའི་ངོས་སུ་སླེབས་པ་མཐོང་གི་ཡོད། ཐུན་ཟིན་པའི་སྐབས་རི་སོ་སོའི་སྒང་གི་བྲག་རྡོག་རྡོག་དེ་ཚོའི་གྲིབ་སོ་ཡང་ནག་ལིང་ལིང་དུ་འཁོར་ཡོང་བ་དང༌། སྐབས་རེ་ཉི་མ་བཞུད་སྐབས་སེམས་ནང་སྐྱོ་སྣང་ཞིག་སྤྱིར་བཏང་ཚང་མར་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། མཚམས་རེར་ཉི་མ་བཞུད་སྐབས་རྩེ་ཕོ་བྲང་རྒྱབ་ངོས་བ་ཕྱུགས་འཚོ་བར་འགྲོ་མཁན་ཞོལ་པ་རྣམས་ཀྱིས་རྣམ་ཐར་སོགས་གཏོང་བཞིན་ཚུར་ལོག་ཡོང་བ་མཐོང་དུས་ཁོང་ཚོ་དེ་འདྲའི་སྐྱིད་མདོག་ཁ་བ་ལ་བསམ་པ་ཡོང་གི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཧ་ཅང་སྡོད་མ་བགྱིད་པ་དང༌། བསུན་པ་ལ་བསམ་པ་དེ་འདྲ་གང་ཡང་ཡོང་གི་མེད།

སྐབས་དེ་དུས་དགེ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་ནི་བཅད་རྒྱའི་དུས་ཚོད་ནང་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་བཀའ་བློན་རྣམས་དང༌། དྲུང་ཡིག་ཆེ་མོ་བ་སོགས་དཔྱད་འོག་ཏུ་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་ཉིན་ལྟར་བརྒྱ་མཆོད་རེ་རེ་རྟག་པར་ཕུལ་བ་དང་ཆབས་ཅིག ཉི་འོད་ནང་འཆར་ཅན་བཅད་རྒྱའི་རིང་སྐུ་ཐང་བཀྲམས་ཀྱི་རེད། མཆོད་རྫས་དོ་དམ་པའི་ཁོངས་སུ་རྩེ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་ཤོད་དུ་སྐུ་ཐང་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པ་རྣམས་སྤུས་དག་ཤ་སྟག་རེད། དེ་ཚོའི་ནང་ནས་ལེ་ཚན་ལེ་ཚན་བྱས་ནས་ལོ་རེ་ལོ་རེར་རེས་མོས་ཀྱིས་བཀྲམས་ཀྱི་ཡོད། ལོ་གཅིག་ལ་ཏེ་ལོ། ན་རོ། མར་པ། མི་ལ་བཅས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་དྲ་ཛར་བྲིས་ཐང་ཁག་སོ་སོར་ཡོད་ཅིང༌། མི་ལའི་རྣམ་ཐར་ཐང་ཀ་བཅུ་གཉིས་དང༌། མར་པའི་བདུན། ཏེ་ལོ་ན་རོ་སོ་སོར་ལྔ་རེ་བཅས་ཡོད། ནུབ་ཁྱུད་ཉི་འོད་སེང་གཡབ་ཀྱི་ཁྲ་ཡོལ་རྣམས་བསང་ནས་མདུན་ངོས་ཉི་མ་ཕོག་ཡུལ་དེར་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་ས་གདན་ཞིག་བཏིང་བ་དེའི་ཐོག་ཐུན་བར་དུ་ང་སྡོད་སའི་འབོལ་གདན་ཞིག་རྒྱག་གི་རེད། ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་དེ་འདྲ་བྱེད་རྒྱུར་ཧ་ཅང་འཇུག་པོ་ཡོད། ངོས་རང་གདན་ཐོག་ཏུ་བསྡད། མདུན་གྱི་ཅོག་ཙེའི་ཐོག་རྣམ་ཐར་རྣམས་བཞག་ནས་རིམ་བཞིན་ཀློག་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཞལ་ཐང་རེ་བླང་ནས་ལྟ་གིན་ལྟ་གིན་ཟུང་སྦྲེལ་གྱིས་ཏེ་ལོ་ན་རོ་མར་པ་མི་ལ་བཅས་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ཆ་ཚང་ཀློག་མྱོང༌། དཔེར་ན་མི་ལའི་རྣམ་ཐར་ལ་མཚོན་ན་རྣམ་ཐར་ཀློག་པ་དང༌། ཞལ་ཐང་ལྟ་བཞིན་པར་སེམས་སྐྱོ་ནས་ཞེ་པོ་ཞིག་ངུས་མྱོང༌། དེ་རིང་ཁ་སང་ཡང༌། མི་ལ་བཞད་པའི་རྡོ་རྗེའི་མཛད་པ་དྲན་པ་དང་ལམ་སང་སེམས་ནང་གཡོ་འགུལ་ཞིག་ཐེབས་ཡོང་གི་འདུག དེ་ནི་ཆུང་དུས་ནས་རྣམ་ཐར་ཀློག་གིན་ཀློག་གིན་རི་མོར་ལྟ་གིན་ལྟ་གིན་བྱས་པ་ཡིན་ཙང༌། སེམས་ནང་དགེ་བའི་སྐུལ་མ་ལྟ་བུ་ཧ་ཅང་ལེགས་པ་ཞིག་བྱུང༌།

དེ་སྐབས་མཚམས་ལ་སྡོད་སྐབས་དམིགས་པ་གཡེང་མེད་ཡོང་གི་མེད་ནའང༌། དེའི་རིང་རྣམ་ཐར་འདྲ་ཀློག བསམ་བློ་འདྲ་བཏང་བྱས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཏན་ཏན་སེམས་ནང་ཤུགས་རྐྱེན་ཞིག་ཐེབས་ཡོད་ས་རེད། མཆོད་བཞེངས་པ་ཚོ་རེ་མོས་བྱས་ནས་ཡོང་གི་རེད། དེང་སང་གྲྭ་ཚང་སྐུ་གཞོགས་བགྲེས་ཤོས་ནོར་རྒྱས་ལགས་ད་ལྟ་ལོ་དགུ་བཅུ་གོ་གཉིས་ཡིན་པ་དེ་དུས་མཆོད་བཞེངས་པའི་གྲས་རེད། ཁོ་སྣ་ཁུག་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ངོས་ནས་དབྱིན་རྡོར་ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན། དེ་ནི་དབྱིན་ཇི་སྣ་ཁུག་ཆེན་པོ་དེ་ཚོར་ཡང་རྡོ་རྗེ་ཞོག་མཁན་ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་རེད།

རྗེས་སུ་མགོན་པོ་ཁང་གི་དཀོན་གཉེར་བྱས་པ་དང༌། ཁོ་རང་ལ་དགེ་ཕྲུག་ཅིག་ཡོད་པ་དེས་གྲ་མ་འགྲིགས་བྱས་ནས་མཐའ་མ་ཁོ་རང་ཡང་གྲྭ་ཚང་སྐྱིད་སྡུག་ནས་ཕུད་པ་རེད། ཟིང་འཁྲུག་ལངས་ནས་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་རྗེས་རང་འཇགས་གྲྭ་ཚང་དུ་ཞུགས་ནས་ད་ཆ་ལོ་དགུ་བཅུ་གོ་གཉིས་སླེབས་པ་དང་ཆུ་བྱི་ལོར་སྐྱེས་པ་ཡིན་བརྗོད་ཀྱི་འདུག་ཚེ་མཐར་ཕྱིན་པ་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌། མུ་མཐུད་གོང་འཁོད་མཛད་རྣམ་ལས། “སྤྱི་ཡོངས་ནས་བཤད་ན་ངོས་རང་རིག་པ་ཡག་པོ་ཡོད་སྟབས་ཡོངས་འཛིན་ཚོ་དང་འགྲིག་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། ངོས་རང་བོད་ཀྱི་ཁྱད་དུ་འཕགས་པའི་མཁས་དབང་དེ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་སྡོད་རྒྱུ་བྱུང་བར་རང་ཉིད་འདོད་བློ་ཁེངས་པ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད་ལ། སློབ་གཉེར་གྱི་དཀའ་གནད་སེལ་ཆེད་བརྩོན་འགྲུས་ཀྱང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་ངོས་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པ་ཚོས་ངོས་རང་གི་ཡར་རྒྱས་ཀྱི་ཚད་གཞི་དེར་ཐུགས་ཁྲལ་གནང་དགོས་པའི་དུས་ཤིག་ཀྱང་བྱུང་མྱོང༌། སྐབས་དེར་མཁྱེན་རབ་བསྟན་འཛིན་ནས་ངོས་ཀྱིས་དགའ་པོ་བྱེད་པའི་གད་པ་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་དང་ང་གཉིས་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་པའི་ཡིག་ཚད་བརྫུས་མ་ཞིག་བཏང་སྟབས་ངོས་རང་འགྲན་བསྡུར་དེའི་ནང་ཕམ་ཁ་འཁེལ་ནས་ཡོངས་གྲགས་དམའ་ཕབ་པར་བརྟེན་ཧ་ཅང་ཉམས་དམའ་པོ་ཞིག་བྱུང་སོང༌།

གཡོ་བྱུས་དེ་སྐབས་ཤིག་རིང་ལམ་དུ་ཕྱིན་ནས། ངོས་རང་ཁོང་ཁྲོ་ཆེན་པོའི་ཐོག་ནས་སློབ་སྦྱོང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ཆེན་པོ་བྱས་པ་ཡིན། མཇུག་ཏུ་རིམ་པས་སེམས་ཤུགས་ཉམས་ནས་སྔོན་མའི་ལམ་རྙིང་དེ་རང་དུ་བསྐྱོད་ཅིང༌། འོན་ཀྱང་རྗེས་སུ་ལོ་ན་སོན་སྐབས་གཞི་ནས་སློབ་སྦྱོང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན་པ་ངོ་ཤེས་བྱུང་སྟེ་སློབ་གཉེར་ཐོག་དོན་དམ་པའི་དགའ་སྣང་ཞིག་ཡོང་གི་འདུག ད་ཆ་ངོས་རང་སྔོན་གྱི་སྒྱིད་ལུག་གི་སྤྱོད་པ་དེ་ཚོར་འགྱོད་པ་སྐྱེས་ནས་ཉིན་རེ་ཉུང་མཐར་སློབ་སྦྱོང་ཆུ་ཚོད་བཞི་རེ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངོས་ཆུང་དུས་སློབ་གཉེར་བྱེད་སྐབས་དངོས་འབྲེལ་གྱི་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་ས་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ན། མི་འདྲ་བ་ཞིག་བྱུང་ཡོད་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག རང་ཉིད་ལ་སློབ་གྲོགས་མེད་སྟབས་ཚད་བསྡུར་བྱེད་ས་སུ་གཅིག་ཀྱང་གཏན་ནས་བྱུང་མྱོང་མེད།”14 ཅེས་བཀའ་གནང་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་ནི་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་ནང་དོན་རིག་པའི་རྨང་གཞིའི་གསན་བསམ་དང་ཐུགས་འཛིན་གནང་རྒྱུ་སོགས་ལ་དོ་ཟླ་ཡོངས་སུ་བྲལ་བར་མ་ཟད། དེང་དུས་རིག་གསར་འཕྲུལ་ལས་ཀྱི་ཐད་ལའང་ཐུགས་སྣང་དང་མཁྱེན་སྟོབས་མི་རྣམས་ཀྱི་བསམ་ཚོད་ལས་བརྒལ་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་རང་རྣམ་ལས། “ངོས་རང་ལོ་དགུ་ཙམ་ལ་སླེབས་དུས། རྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མ་དེ་ཚོའི་སྐུ་ཆས་ནང༌། ལག་སྒུལ་གློག་བརྙན་སྟོན་བྱེད་གཉིས་དང༌། སྤྱིན་ཤོག་འགའ་ཤས་འདུག་ཅིང༌། ཐོག་མར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཤེས་མཁན་སུ་གཅིག་ཀྱང་མ་རྙེད། རྗེས་སུ་རིམ་པས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ཞིག་ལ། རྒྱ་མི་གྲྭ་པ་རྒས་འཁོགས་ཤིག་འདུག་པ་དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༨ ལོ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་རྒྱ་ནག་ནས་འཁྲིད་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོང་སྐབས་དེར་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་གཏན་སྡོད་བྱས་འདུག་པ་དང༌། ཁོང་ནི་ལག་རྩལ་པ་ཞིག་རེད་འདུག་ཅིང༌། གཞི་རྐང་རྒྱ་མི་མང་པོ་དང་འདྲ་བར་རླུང་ལངས་པོ་ཞིག་ཡོད་ནའང༌། རྩ་བའི་མི་སེམས་བཟང་ཞིག་དང༌། ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཁོ་རང་ནི་ཆོས་ཀྱི་ལྟ་བའི་ཐོག་རྩེ་གཅིག་ཏུ་ཉམས་ལེན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གིས་འཕྲུལ་ཆས་དེ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་ཤེས་ཀྱི་འདུག”15 ཅེས་འཁོད།

ཡང་དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “དེ་གོང་སྐུ་གོང་མའི་སྐབས་ནས་ཡོད་པའི་ལག་པས་བསྐོར་རྒྱུའི་གློག་བརྙན་སྟོན་བྱེད་འཁོར་ལོ་གཉིས་འདུག དེ་ནི་ལག་པས་བསྐོར་རྒྱུ་དེ་འདྲ་རེད། ངོས་ལྷ་སར་སླེབས་སྐབས་གློག་བརྙན་དེ་སྟོན་མཁན་རྒྱའི་དགེ་སློང་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་གི་བོད་མིང་ལ་གང་ཡིན་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། ནོར་གླིང་དུ་སྡོད་སྐབས་རྒྱ་སྐད་ཅིག་མིན་ནམ་ཁོང་ལ་སན་འབྱོར་ལགས་ཟེར་གྱི་ཡོད། དེ་སྐབས་ནོར་གླིང་དུ་དགེ་སློང་དགོང་བཅད་བྱེད་མཁན་ཧ་ལམ་ཁོང་གཅིག་པོ་ཙམ་མིན་ནམ། དགེ་སློང་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། རྒྱའི་དགེ་སློང་ཁོང་གི་ཕ་མ་གཉིས་སྐུ་གོང་མར་དད་འདུན་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་སྐབས་ཁོང་སྐུ་གོང་མར་ཕུལ་བ་རེད་འདུག དེ་ནས་ལྷ་སར་སླེབས་ཏེ་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་བསྡད་དེ་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་ཡིག་བསྒྱུར་རྒྱུའི་ཕྱག་ལས་ཞབས་ཕྱི་འདྲ་ཞུ་གི་ཡོད་དམ་མེད་དམ་མི་ཤེས། ཁོང་དགེ་སློང་འདུལ་བ་འཛིན་པ་དགོང་བཅད་གནང་མཁན། ཁ་འདོན་བཙུན་པོ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད། ཀོང་པོ་བ་ཨ་དར་བླ་སྨན་བློ་ལྡན་ཆོས་གྲགས་ཁོང་གཉིས་ཤག་མཚེས་ཡིན་ལ་ངོ་ཤེས་ཀྱང་རེད། ཁོང་གིས་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་དུས་ནས་གློག་བརྙན་སྟོན་གྱི་མེད་དམ། ངོས་ཟི་ལིང་ནས་འབྱོར་སྐབས་གློག་བརྙན་སྟོན་མཁན་ཁོ་རང་རེད། སྤྱིན་ཤོག་ཆད་པའི་སྐབས་སུ་མཐུད་མཁན་ཡང་ཁོ་རང་གིས་བྱེད་པར་མ་ཟད། སྐྱོན་ཕྲན་བུ་ཤོར་རིགས་ཀྱང་ཁོ་རང་གིས་བཟོ་བཅོས་བྱེད་ཀྱི་རེད། ཁོང་གིས་བཟོ་བཅོས་བྱེད་སྐབས་དུས་ཚོད་ཡོད་ན་ངོས་རང་ཁོང་གི་འཁྲིས་སུ་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་ཅིང༌། ཁོང་ནི་སོ་བུད་ཟིན་པ་དང༌། ཨ་ར་དཀར་པོ་ཨོག་ཤོལ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ། གདོང་རིས་རྒྱ་མི་རང་ཡིན་པ། རྒྱ་མི་ཧྭ་ཤང་སྤོ་བོ་དེ་འདྲ་འདྲ་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད།

རྣམ་ཀུན་དགེ་སློང་འདུལ་བ་འཛིན་པ་ཞི་ཞིང་དུལ་བ་ཞིག་ཡོད་ཀྱང༌། ཐེངས་གཅིག་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ཁང་གཉེར་གྱི་གཡོག་པོ་ཞིག་གིས་རྒན་ལ་ཁོང་ཁྲོ་ཕྲན་བུ་སློང་བ་མིན་ནམ། ཉིན་གཅིག་རྒན་ལགས་ཀྱིས་རྡོ་བཞུས་ཏེ་ཁོ་དེད་ཡོང་གིས་ཟེར་གྱི་འདུག དེ་ནི་ཧ་ལས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་རེད། སན་འབྱོར་ལགས་ནམ་རྒྱུན་ཞི་ཞིང་དུལ་བ་དེས། དེ་རིང་རྡོ་འཁྱེར་ནས་དེད་ཡོང་གི་ཟེར་རྒྱུ་བྱུང་སོང༌། ཡང་ཕི་ལེམ་ (Film) གློག་བརྙན་སྟོན་ཆས་ཕྱིས་སུ་དབྱིན་ཇིས་ཕྱག་རྟགས་ལ་ཕུལ་བའི་གློག་གིས་སྟོན་བྱེད་གཅིག་དང༌། དེའི་རྗེས་སུ་ཞྭ་སྒབ་པ་ཁོང་ཚོ་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་བྱས་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོ་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་འགྲོ་སྐབས་གློག་བརྙན་དཔར་ཆས་གཅིག་དང༌། གློག་བརྙན་སྟོན་བྱེད་འཕྲུལ་ཆས་གཅིག་བཅས་ཆ་ཚང་ཞིག་མངགས་པ་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

མུ་མཐུད་རང་རྣམ་ལས། “སྤྱིན་ཤོག་དེ་ཚོའི་ནང་ནས་གཅིག་ནི་རྒྱལ་པོ་འཇོར་ཇི་ (King GeorgeV’S) ལྔ་པའི་ཁྲི་འདོན་གྱི་སྐོར་ཡིན་པ་དེའི་ནང༌། འཛམ་གླིང་ས་གནས་ཁག་གི་དམག་ཆས་རྫིག་པོ་གྱོན་པའི་དམག་མིའི་རུ་སྒྲིག་དེ་ཚོ་ལྟད་མོ་ཆེ་ཤོས་དང༌། བག་ཆགས་ཟབ་མོ་ཞིག་བྱུང༌། སྤྱིན་ཤོག་གཅིག་ནི་མི་རྣམས་མགོ་འཐོམས་སུ་འཇུག་པའི་མིག་འཕྲུལ་ལྟ་བུས་བུད་མེད་ཞབས་བྲོ་རྒྱག་མཁན་དེ་འདྲ་སྒོ་ངའི་སྦུབས་ནས་ཐོན་ཡོང་བ་ཞིག་འདུག དེ་དག་གི་ནང་ནས་སྤྱིན་ཤོག་ལེགས་ཤོས་དེ་གསེར་ཁ་ནས་གསེར་འདོན་པའི་སྐོར་དེ་ཡིན། དེའི་ཐོག་ནས་གཏེར་ཁ་བསྔོག་རྒྱུའི་ལས་ཀ་དེ་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ག་འདྲ་ཡིན་མིན་དང༌། གཏེར་ལས་བཟོ་པ་རྣམས་དཀའ་ལས་ཁག་པོ་ག་འདྲ་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌། དེ་རྗེས་བཟོ་པའི་གྲལ་རིམ་ལ་བཤུ་གཞོག་གཏོང་བའི་སྐོར་ཡང་ཡང་ཐོས་སྐབས་དེ་དྲན་གྱི་འདུག

སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། དུས་ཡུན་རིང་པོ་མ་སོང་བའི་ནང་ངའི་གྲོགས་པོ་ཡག་པོ་རྒྱ་མིའི་གྲྭ་པ་དེ་གྲོངས་སོང་ཡང༌། སྐབས་དེར་ངོས་རང་ནས་གློག་བརྙན་སྟོན་སྟངས་གལ་ཆེའི་རིགས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་དེ་དུས་གློག་དང༌། གློག་འདོན་འཕྲུལ་ཆས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་སྟངས་དེ་ཐོག་མར་ཤེས་པ་ཙམ་ཡིན། རྗེས་སུ་དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་མོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནས་ངོས་ལ་དེང་དུས་ཀྱི་གློག་བརྙན་སྟོན་བྱེད་གཅིག་དང༌། དེ་དང་མཉམ་དུ་གློག་འདོན་འཕྲུལ་ཆས་རང་འགྲིགས་ཡོད་པ་ཞིག་ལག་རྟགས་སུ་སྤྲད་བྱུང་བ་དེ་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་བརྒྱུད་བཏང་འདུག ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ལས་རོགས། རི་འཇི་ནལ་ཌི། ཕོག་སེ་ (Reginald Fox) ཡིས་གློག་བརྙན་སྟོན་ཆས་དེ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་སྟངས་སློབ་པར་སླེབས་བྱུང༌། དེ་སྐབས་དེ་སྔོན་གློག་བརྙན་སྟོན་ཆས་རྙིང་པ་དེ་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཤེས་པ་དེས་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང༌།”16 ཞེས་བཀའ་གནང་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགུང་ཚོད་ལ་དཔག་པའི་ནང་ཆོས་གསན་སྦྱོང་གནང་རྒྱུའི་ལྟེ་བའི་མཛད་འགན་ལྕི་ལ་དུས་ཚོད་ཤིན་ཏུ་དམ་པོ་ཡོད་ན་ཡང༌། བར་གསེང་གི་དུས་ཚོད་ཕྲན་བུ་ཙམ་ཡང་བེད་མེད་དུ་གཏོང་གནང་མི་མཛད་པར༌། ད་དུང་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་སྐོར་དང༌། ཚན་རིག་འཕྲུལ་ཆས་སོགས་ལ་ཐུགས་སྣང་དང་མཁྱེན་རྟོགས་གནང་གི་ཡོད། དེ་ཡང་རང་རྣམ་ལས། “པོ་ཏཱ་ལའི་ནང་ཁྲབ་རྨོག་དང༌། བོད་མདའ། གྲི་རྙིང་པ་མང་པོ་ཡོད། དེ་བས་ཀྱང་འགྲན་ཐབས་མེད་པ་ནི་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཐོག་གོང་མ་དེ་ཚོའི་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་སྐུ་རྒྱུ་ཕྱག་རྫས་ཡོད་པའི་གཟིམ་ཆུང་དེ་ཚོ་ཡིན། དེ་དག་གི་ནང་ནས་ངོས་ལ་རིང་མདའ་རྙིང་པ་རྫས་མདེལ་དང༌། འབེན། རྒྱང་ཤེལ་བཅས་རང་འགྲིག་ཞིག་རྙེད་བྱུང༌།

དེ་མིན་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་སྐོར་གྱི་རི་མོ་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཡིག་གི་དེབ་མང་པོ་ཞིག་འདུག དེ་དག་གིས་ངོས་ལ་གྲུ་གཟིངས་དང༌། གནམ་གྲུ་བཅས་བཟོ་བའི་རགས་དབྱིབས་ཀྱི་དཔེ་ལེན་ས་ཕན་ཐོགས་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ངོས་ལོ་ན་སོན་རྗེས་དབྱིན་ཡིག་གི་དེབ་འགའ་ཤས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་པ་ཡིན།”17 ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། དམག་ཆེན་དང་པོའི་སྐོར་གྱི་བརྙན་དེབ་དེ་ནི། ཆུང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་པའི་སྤྱོད་ཡུལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་འཁོར་རྒྱ་ལས་བརྒལ་ཏེ། དེང་རབས་ཅན་གྱི་ཚན་རིག་དང༌། རིག་གནས་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་ཁྱོན་ཡངས་པོར་ཕྱོགས་པའི་ཐོག་མའི་བྱེད་རྐྱེན་ལྟ་བུར་གྱུར་པའི་སྐོར་དང༌། རིམ་བཞིན་དབྱིན་ཇི་གསན་བཞེས་གནང་ཚུལ་སོགས་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ཐོག་མའི་ཡོང་རྐྱེན་ལྟ་བུ་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མའི་གཟིམ་ཆུང་གི་སྐུ་ཆས་ནང༌། དམག་ཆེན་དང་པོའི་དཔར་དེབ་དེ་འདྲ་འདུག དེ་དུས་ངོས་ཆུང་ཆུང་ཆུང་ཆུང་རེད་དེ། དཔར་དེབ་ཞེ་དྲག་ཀློག་གི་ཡོད་པ་རེད། དཔར་འདྲ་མི་འདྲ་དེ་ཚོར་ངོས་དགའ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། དཔར་དེབ་དེ་ཚོའི་ནང་དམག་མི་དང༌། མཚོན་ཆ། གྲུ་གཟིངས་སོགས་ལྟད་མོ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཚོར་དོ་སྣང་སླེབས་པ་རེད། དེ་དུས་དམག་ཆེན་དང་པོའི་དམག་གི་བརྙན་དེབ་གསུམ་ཡོད། དེ་རྗེས་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་དམག་དེབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དེབ་བཅུ་ཡིན་ནམ། བཅུ་གཅིག་ཡིན་ནམ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཆ་ཚང་ཞིག་རེད། སྤོམ་མདའ་ཚང་རིམ་བཞི་ཡར་འཕེལ་གྲོ་མོ་སྤྱི་ཁྱབ་པ་ཡིན་ཙང༌། དེབ་དེ་ཚོ་སྤོམ་མདའ་ཚང་བརྒྱུད་ཆེད་དུ་མངགས་པ་ཡིན། སྤོམ་མདའ་ཚང་ནས་འཆར་ཅན་ཀུ་ཤུ་དང༌། ཚ་ལུ་མ་དེ་འདྲ་རྒྱ་གར་ནས་བཏང་ཡོང་གི་འདུག དེབ་དེ་དག་འབྱོར་རྗེས་ངས་བསྒྱུར་དུ་བཅུག་པ་ཡིན། ལོ་རྒྱུས་ཆ་ཚང་བསྒྱུར་ཐུབ་ཀྱི་མེད་ནའང༌། དཔར་རིས་སོ་སོའི་འགྲེལ་བཤད་རྣམས་ཚ་རོང་སྲས་དང༌། ཀ་ཤོད་སྲས། ཕྲེང་རིང་སྲས་བཅས་ཁོང་ཚོ་གསུམ་ལ་དབྱིན་ཡིག་ནས་བོད་ཡིག་ཐོག་བསྒྱུར་དུ་བཅུག་པ་ཡིན། འགོ་སྟོད་གང་འཚམས་མགྲོན་ཆེའི་ཤག་ཏུ་བསྡད་ནས་བསྒྱུར་པ་རེད། རྗེས་སུ་སོ་སོའི་ནང་དུ་བསྒྱུར་ནས་མར་འཁྱེར་ཡོང་གི་ཡོད།

ཡང་དེ་དུས། ལའ་ཡེ་ཕཱ་ (Life) ཚགས་པར་འབྱོར་གྱི་ཡོད་ཅིང༌། དེའི་སྙིང་བསྡུས་རེ་ཀ་ཤོད་སྲས་ལ་བསྒྱུར་དུ་འཇུག་གི་ཡོད། དེ་མིན་ལོན་ཊོན་ (London) གྱི་ཕོ་བྲང་ཡོད་པའི་དབྱིན་ཇིའི་ཚགས་པར་ཞིག་འབྱོར་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་དེབ་ནང་འཇར་མན། དབྱིན་ལན། ཕྷ་རན་སི་ཟེར་བ་དེ་ཚོ་ཤེས་པ་དང་དོ་སྣང་སླེབས་པ་བརྒྱུད། དབྱིན་ཇི་བསླབ་རྒྱུའི་བསམ་བློ་འཁོར་བ་རེད། ཅལ་སེ་འབེལ་ (Charles Bell) གྱིས་བསྒྲིགས་པའི་དབྱིན་བོད་ཤན་སྦྱར་གྱི་ཚིག་མཛོད་ཅིག་ཡོད་པ་རེད། ཐོག་མར་ངོས་ཀྱིས་དེ་བལྟས་པ་ཡིན། དེ་སྐབས་ཨེ་རྦེ་སི་ཌི་ཟེར་བ་རོབ་ཙམ་ཞིག་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཐོག་མར་མགྲོན་ཆེ་ཕ་ལྷ་བརྒྱུད་ཀ་ཤོད་སྲས་ལ་ཨི་རྦི་སི་ཌི་ (ABCD) དབྱིན་ཇིའི་ཡི་གེ་གཅིག་དང༌། དེའི་སྒྲ་འབོད་སྟངས་བོད་ཡིག་ནང་འཁོད་པ་ཞིག་འབྲི་རོགས་ལབ་པ་ལྟར་ཀ་ཤོད་སྲས་ནས་བྲིས་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ཐོག་ནས་རང་སྦྱོང་ཁོ་ན་བྱས་པ་རེད། རང་སྦྱོང་བྱས་ནས་ཚིག་གི་འགྲོ་སྟངས་ཁ་ཤས་ཤེས་དུས་ཐང་སྨད་ནས་དབྱིན་ཇིའི་ཚིག་གྲུབ་བཟོ་སྟངས་བསླབ་པ་ཡིན། དེ་སྐབས་ངོས་ཚོས་གློག་ཟེར་བ་དེ་ཉེན་ཁ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པར་བརྩི་བ་དང༌། གློག་དཔོན་ཆེ་མོ་བ་དེ་དྲུང་འཁོར་ཐང་སྨད་རེད། ཐང་སྨད་ནས་དེབ་ལི་ཧང་ཞིག་ཀྱང་འཁྱེར་བྱུང་བ་དེ་ནས་ཀྱང་ཕྲན་བུ་བསླབ།

དེ་སྐབས་དྲུང་སྤྱི་གླིང་ཁར་སློབ་གྲྭ་ཞིག་བཙུགས་པ་དེ་ཟླ་ཤས་ལས་མ་གནས་པར་འཐོར་བ་རེད། དེ་སྒོ་བརྒྱག་དགོས་བྱུང་བས་སློབ་དེབ་མང་པོ་ཞིག་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་འབྱོར་སོང༌། སློབ་དེབ་དེ་ཚོའི་ནང་ནས་ཧ་རར་ (Harrer) གྱིས་ཀྱང་ཏོག་ཙམ་བསླབ་པ་མ་ཟད། སློབ་དེབ་དེ་ཚོའི་ནང་གཤམ་དུ་ཞ་སྨྱུག་གིས་མཆན་འགྲེལ་ལྟ་བུ་མང་པོ་བྲིས་པ་དེ་འདྲ་འདུག་པ་ནས་ཕྲན་བུ་ཀློག་པ་ཡིན། ཝིལ་ (Will) ཟེར་བ་དང༌། ཤའལ་ (Shall) ཟེར་བ་དངོས་སུ་ཐད་ཀར་སྐད་ཆ་འདྲི་ས་མེད་སྟབས་ཡག་པོ་ཤེས་ཀྱི་མེད། རྗེས་སུ་ཕྲེང་རིང་བླ་ཕྱག་ནས་ཕྲན་བུ་བསླབ་པ་རེད།” ཅེས་དང༌།

“ཐང་སྨད་རྗེས་སུ་རྡོ་རྗེ་གདན་དུ་ཐེངས་གཅིག་སླེབས་སོང་བས། ཁོ་རང་གི་བཟའ་ཟླ་དེ་མཉམ་དུ་ཡོད་སྟབས། ཡོང་བདེ་པོ་འདུག་ན་ཤོག་མེད་ན་མ་ཡོང་ན་ཡང་འགྲིག་གི་རེད། ཅེས་ལན་བཏང་བར། བཟའ་ཟླ་སྐྱེ་དམན་སླེབས་མ་བྱུང༌། དེ་ཧ་ཅང་ཡར་ཐོན་པ་ཞིག་རེད་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད་དམ། ཁོ་རང་རྡོར་གདན་གཟིམ་ཆུང་དུ་སླེབས་བྱུང༌། ངོས་གཉིས་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་སྔོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཕྲན་ཙམ་བཤད་ཀྱང་དམིགས་བསལ་སེམས་སྐྱོ་སྣང་གང་ཡང་མི་འདུག སྐད་ཆ་བཤད་མཚམས་ཤིག་ལ། ངན་ལས་རྒྱུག་ཡོད་ཙང་ལག་པ་དེ་སྟོན་དང་ཞེས་ངོས་ཀྱི་ལག་པ་དེ་ནས་འཇུས་ཏེ་ལྟ་དུས་ལག་པ་སྐྱོ་པོ་གང་འཚམ་འདུག ཁོ་རང་ཡང་དེ་ནས་ངུ་ཤོར་སོང༌། དེ་རྗེས་ཐུག་ཡོད་པ་མ་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང་ཞིང༌།

དེ་སྐབས་བོད་ལ་དབྱིན་ཇི་དར་ཁྱབ་མེད་ནའང་སྐྱབས་མགོན་རིན་པོ་ཆེས་གསན་བཞེས་གནང་བའི་དགོས་པ་ཇི་ཡིན་སྐོར་བཀའ་གནང་དོན། “གོང་དུ་བརྗོད་པ་ལྟར་ས་བཀྲ་དེ་ཚོར་དོ་སྣང་སླེབས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དབྱིན་ཇི་ཤེས་དགོས་ཀྱི་འདུག་སྙམ་པ་ཙམ་ལས། ཕལ་ཆེར་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཡོད་ས་མ་རེད། དེ་སྐབས་མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་ཚོའི་ནང་ནས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་དགོངས་པར་མ་བབས་ནས། དགོངས་འཆར་ཕྲན་བུ་བྱུང་སོང༌། འོན་ཀྱང་རྗེས་སུ་དེར་དགོས་པ་དངོས་འབྲེལ་འདུག་གསུང་པ་མ་ཟད། བློ་གླིང་རྒྱལ་རོང་མཚན་ཞབས་ནས་དབྱིན་ཇི་སློབ་སྦྱོང་གནང་པ་ནི་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་དགོངས་པ་བཞེས་ཡོད་པ་རེད་ལ། དགོས་པའང་ཡོད་པ་རེད། མཁྱེན་ན་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་གསུངས་པ་དྲན་གྱི་འདུག དེ་དུས་ཧ་རར་ཡང་ང་ཚོའི་མཉམ་དུ་ཡོད་སྟབས་ཁོ་པས་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོར་སྦིག་ནའོ་སི་ (Big Nose) སྣ་ཆེན་པོ་ཞེས་བཏགས་པ་རེད། ཧ་རར་དང་མཉམ་དུ་དེབ་ལྟ་བུ་ཀློག་སྡོད་སྐབས་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་ཡོང་ན། སྦིག་ནའོ་སི་ཡོང་གི་འདུག་ཞེས་ཧ་རར་བྲོས་འགྲོ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། སྦིག་ནའོ་སི (Big Nose) ཟེར་དགོས་དོན་ཡང་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་སོགས་ཁོང་ཚོའི་གྲས་ངོས་རང་ཧ་རར་ཐུག་རྒྱུ་དང༌། དབྱིན་ཇི་སློབ་རྒྱུ་དེ་ཚོར་ཏོག་ཙམ་མཉེས་པོ་ཡོད་པ་མ་རེད། དེར་བརྟེན་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་སྙན་ཞུ་དེ་འདྲར་ཡོང་དུས། སྦིག་ནོ་སི་ཡོང་གི་འདུག་ག་ཟེར་བ་དེ་འདྲ་ཆགས་པ་རེད། ཤུགས་རྐྱེན་གཅིག་ནི། དེ་སྐབས་ངོས་རང་མེ་ཏོག་ལ་དགའ་བོ་ཡོད། དེར་བརྟེན་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁར་མེ་ཏོག་གི་སོན་དེ་འདྲ་མངགས་སྟབས། རྗེས་སུ་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁ་ནས་མེ་ཏོག་གི་དེབ་གཅིག་བསྐུར་ནས། དེའི་ནང་དགོས་མཁོ་རྣམས་རྟགས་རྒྱག་རོགས་ཞེས་བཤད་འདུག དེ་བཞིན་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་དུས་ཀྱི་སོན་ཧ་ལམ་ལོ་བཅུ་གྲངས་སོང་བ་དེ་འདྲ་ཡང་ཡོད་པ་རེད། དེ་ཚོ་ངོས་ནས་དབྱེ་གསེས་བྱས་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཐོག་ནས་མེ་ཏོག་གི་མིང་ཚིག་འདྲ་མིན་ལ་དོ་སྣང་སླེབས་པ་རེད། དཔེར་ན་ལ་ཕུག་གི་རིགས། ཧ་ཟིན་ཟེར་བ་ཁྱུ་རིག་ཟེར་བ་སོགས་མིང་ཚིག་དེ་ཚོར་དོ་སྣང་བྱུང་བ་བཅས་རྐྱེན་དེ་ཚོ་མང་པོ་འཛོམས་ནས་བྱུང་བ་འདྲ། དེ་དུས་མཁོ་སྤྱད་གསར་དུ་ཐོན་པའི་ནང་ལྟེབ་གྲི་རོ་ཇར་ (Roger) ཟེར་བ་འཇར་མན་ (German) གྱི་ལས་རྟགས། མེའ་བྲི་ཨིན་འཇར་མན་ (Made in Germany) ཟེར་བ་དེ་ཚོ་ཤེས་པ་དང༌། ཕྱིས་སུ་ཡང་མེའ་བྲི་ཨིན་ཡུ་ཨེ་སེ་ (Made in US) ཟེར་བའི་ཡི་གེ་ཡོད་པ་དེ་ཚོར་ཧ་ལས་པ་འདྲ་པོ་བྱས་པ་རེད། ཡུ་ཨེ་སེ་ཨ (U.S.A) ཅ་ལག་རེད་ཅེས་སྐད་གྲགས་བྱས་པ་དེ་ལྟ་བུས་ཀྱང་ཤུགས་རྐྱེན་སླེབས་ཀྱི་མེད་དམ། རྩེད་མོ་རྩེ་ཆས་དེ་ཚོའི་ཐོག་ཏུའང་དབྱིན་ཇིའི་ཡི་གེ་ཡོང་བ་དང༌། ནུབ་ཕྱོགས་པར་དོ་སྣང་སླེབས་པ་དེ་ཕལ་ཆེར་དཔར་དེབ་མིན་ནམ་བསམ་གྱི་འདུག དེ་ཚོ་མང་པོ་ཀློག་སྟབས་དེ་འདྲའི་ཐོག་ནས་དོ་སྣང་བྱུང་བ་འདྲ། ཕྲུ་གུའི་སྐབས་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁའི་མིས་མཇལ་ཁ་ཞུ་སྐབས་རྩེད་ཆས་སྙིང་རྗེ་པོ་དེ་འདྲ་སྤྲོད་ཀྱི་རེད། སྐྱིད་སྟོད་པའི་རྒྱ་མིས་མཇལ་ཁ་ཞུ་དུས་དྲུའུ་རྩེ་དང་གོས་ཆེན་དེ་འདྲ་སྤྲོད་ཀྱི་རེད། ང་དྲུའུ་རྩེ་དེ་ཚོར་དོ་སྣང་ཁྱོན་ནས་མེད།

དེར་བརྟེན་དབྱིན་ཇི་ཡོང་སྐབས་ང་ལ་ལག་རྟགས་སྙིང་རྗེ་པོ་ཞིག་སྤྲད་ཀྱི་རེད་བསམ་ནས་ལྟོགས་སླ་ཁ་གི་ཡོད་པ་འདྲ། དེར་བརྟེན་རྩེད་ཆས་སྙིང་རྗེ་པོ་དེ་ཚོར་དོ་སྣང་བྱུང་བ་དེས་མིན་ནམ་བསམ་གྱི་འདུག དྲུང་སྤྱི་གླིང་ཁར་སློབ་གྲྭ་འཛུགས་སྐབས་དགེ་རྒན་ཞིག་ཆེད་མངགས་བོད་གཞུང་གིས་གདན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་དབྱིན་ཇི་ཞིག་སླེབས། དབྱར་ཁ་ཞིག་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ཉི་འོད་དུ་མཇལ་ཁ་བཏང་བ་རེད།

དེ་དུས་ང་ལྟོགས་སླ་འདྲ་པོ་ཁ་ནས་སྙིང་རྗེ་པོ་ཞིག་སྤྲད་མི་ཡོང་ངམ་སྙམ་བྱུང་ཡང་ཁོང་ལ་སྤྲོད་རྒྱུ་གང་ཡང་མེད་པ་ད་ལྟའང་གསལ་པོ་དྲན་གྱི་འདུག ཡང་སྐབས་དེར་ཕྷ་རན་སི་ (France) རེད་ཟེར་བ་ཞིག་ཀྱང་སླེབས་བྱུང༌། ཁོང་ལྷུན་གྲུབ་དགའ་ཚལ་དུ་ཐུག་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཆུ་ཚོད་ཅིག་སྤྲད་བྱུང༌། ཆུ་ཚོད་དེ་གདོང་དཀར་པོ་གློག་ཡོད་པ། མདའ་དམར་པོ་བྱས་པ་ཞིག་ཡོད། རྗེས་སུ་ལྷ་སར་ལུས་ཤིང༌། དེའི་ཐག་པ་དེ་འགྱིག་དཀར་པོ་ཞིག་ཡོད། བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁོ་ཚོས་འཆར་ཅན་ལག་རྟགས་སྤྲོད་པར་མ་ཟད། སྐབས་རེ་མེ་མདའ་ཡང་སྤྲོད་ཀྱི་ཡོད། མེ་མདའ་ངོས་ལ་མ་སྤྲད་པར་ལམ་སང་མཛོད་སྦུག་ནང་བསྡུ་གི་ཡོད་པ་རེད། ཕྲུ་གུའི་རྩེད་ཆས་འདྲ་པོ་སྙིང་རྗེ་པོ་དེ་འདྲ་བྱུང་ན། ངོས་ལ་རག་གི་ཡོད་པ་རེད། དགའ་མི་དགའི་རྐྱེན་རྟེན་འབྱུང་ཡིན་ཙང་དེ་འདྲ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཡོང་གི་མེད་དམ། བསྟོད་ར་གཏོང་མཁན་ཞིག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ངོས་ཀྱི་དབྱིན་སྐད་སྦྱངས་པ་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཟེར་ཆོག་གི་རེད། འོན་ཀྱང་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་དེ་འདྲ་ག་ལ་ཡོད།” ཅེས་གསུངས་ཤིང༌། སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྤྱི་ཚོགས་ནི། གྲུ་གུའམ། སྤོ་ལོ་ཞིག་ལྟར། ཧམ་སེམས་ཆེ་ལ་སྟོབས་ཤུགས་ལྡན་པའི་བཙན་འཛུལ་ཕྱོགས་ཁག་སོ་སོས་ཧབ་འཐོབ་རྒྱག་སའི་རྐང་རྩེད་སྤོ་ལོའི་རྩེད་ཐང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཅིང༌། མགོ་བོས་འབུད་པ་དང༌། རྐང་པས་བཀུག་པ་སོགས་ལྐོག་གཡོ་ངན་གཤོམ་སྤེལ་བཞིན་པའི་ཁྲོད། བོད་རང་ཉིད་ཀྱང་འདོད་ཆུང་ཆོག་ཤེས་ཀྱི་སྣང་བ་དག་ནས་འབྲེལ་མེད་སྒོ་རྒྱག་རྙིང་ཞེན་གྱི་ཕྱོགས་སུ་ལྷུངས་པ་བཅས་ཀྱི་རྐྱེན་པས། དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་གིས་མཚོན་རིག་གསར་ཤེས་བྱ་གང་ཞིག་ཀྱང་སྦྱོང་ཐབས་དཀའ་བའི་གནོན་ཤུགས་དང་འགོག་རྐྱེན་རབས་དང་རིམ་པ་འབྱུང་བཞིན་པར་མ་ལྟོས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཐུགས་བརྩོན་ཆེན་པོས་དབྱིན་ཇི་གསན་སྦྱོང་གནང་བའི་རྒྱུ་མཚན་དངོས་གསལ་ཁ་གཏོད་གནང་མེད་ན་ཡང་མི་ལོ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་སོང་ཟིན་པའི་ད་མཚམས་བསུབ་ཏུ་མེད་པའི་དངོས་དོན་གྱི་ཐོག་ནས་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱི་མཛད་པ་ངོ་མཚར་ཅན་དེ་ནི་ཕྱི་ནང་མི་རིགས་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

ད་དུང་ཕྱིས་སུ་རྒྱ་དམག་བོད་དུ་ནང་འཛུལ་བྱས་རྗེས། དུས་ཀྱི་དགོས་པ་དང་བསྟུན་ནས་རྒྱ་ཡིག་ཀྱང་གསན་སྦྱོང་གནང་རྒྱུའི་ཐུགས་བརྩོན་གནང་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “རྒྱ་ནག་ཏུ་མ་བསྐྱོད་ཙམ་གྱི་སྐབས་ནས་རྒྱ་ཡིག་ལ་དོ་སྣང་ཕྲན་བུ་བྱས་པ་ཡིན། ཐོག་མར་རྒྱ་ཡིག་སློབ་མཁན་མདའ་དཔོན་རེད། (ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས) དེ་རྗེས་ཕུན་དབང་གི་སྤུན་ཐུབ་དབང་ནས་ཕྲན་བུ་བསླབ་མེད་དམ། ངོས་ནས་ཟི་ལིང་པའི་སྐད་ཕྲན་བུ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ངེད་ཚོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནང་ངའི་མི་རབས་ཀྱི་སྐབས་སུ་ཕལ་ཆེར་ཨ་མདོའི་སྐད་རྒྱག་མཁན་ཡོད་ས་མ་རེད། ཟི་ལིང་པའི་རྒྱ་སྐད་ཁོ་ན་རྒྱག་གི་ཡོད་རེད། ཨ་མ་ལགས་དང་ངེད་ཚོ་སྐད་ཆ་ཤོད་དུས་ཟི་ལིང་པའི་གྲོང་གསེབ་ཀྱི་རྒྱ་སྐད་དེ་རང་བརྒྱབས་པ་མ་གཏོགས་ཨ་མདོའི་སྐད་རྒྱག་གི་ཡོད་པ་མ་རེད། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེས་ཨ་མདོའི་སྐད་ཡག་པོ་མཁྱེན་གྱི་རེད།

དེ་ནི་དགོན་པའི་ནང་བཞུགས་ནས་ཨ་མདོ་སྤྱི་བྱིངས་དང་འབྲེལ་བ་ཡོང་གི་ཡོད་སྟབས་དེ་འདྲའི་ཐོག་ནས་ཡག་པོ་མཁྱེན་པ་མ་གཏོགས། དེ་མིན་ང་ཚོ་ནང་མིའི་ནང་ཨ་མདོའི་སྐད་ཤེས་མཁན་ཧ་ལམ་ཡོད་པ་མ་རེད། ཟི་ལིང་པའི་རྒྱ་སྐད་ཀྱི་རྨང་གཞི་ཕྲན་བུ་ཡོད་པའི་ཐོག རྒྱ་སྐད་ཕུ་ཐུང་ཧྭ་ཟེར་བ་ཤེས་བདེ་པོ་འདྲ་པོ་འདུག ཕལ་ཆེར་ཡིག་འབྲུ་སྟོང་ཕྲག་གཉིས་ཙམ་ཤེས་ཀྱི་མེད་དམ། ཚགས་པར་གང་འཚམས་ཀློག་ཐུབ་ཀྱི་ཡོད། ཐུབ་དབང་དེ་དུས་སྐད་བསྒྱུར་རེད་ངོས་གཉིས་ཉེ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། ཁོ་པ་གཅིག་ནས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་སྤུན་ཡིན་པ་དང༌། གཉིས་ནས་མི་རིགས་ཀྱི་ཞེན་ཁོག་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་ནས་ཡར་འཁོར་རྗེས་ ༥༥ ལོ་མཇུག་ཐུབ་དབང་གི་ས་ནས་རྒྱ་ཡིག་བསླབ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཞིག་བསྒྲིགས་པ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཉིན་གཅིག་ཐུབ་དབང་ངོས་སར་ཡོང་ནས་ཁོང་རྒྱ་ནག་ལ་ཤོག་ཟེར་ནས་གློ་བུར་དུ་འགྲོ་དགོས་བྱུང་བ་རེད།”ཅེས་བཀའ་གནང་ཞིང༌། རྒྱ་ཡིག་གསན་སྦྱོང་གནང་རྒྱུའི་མཛད་འཆར་ལ་བར་ཆད་བྱུང་བ་དང༌། དེ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ལ་བྱུས་ཉེས་བྱུང་འགོ་ཚུགས་པའི་སྐོར་མུ་མཐུད་བཀའ་གནང་དོན། “ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ལ་དོགས་པ་བྱས་པ་ནས་བཟུང༌། ཁོང་ཚོའི་སྤུན་མཆེད་ཚང་མར་དོགས་པ་བྱེད་ཡས་ཤིག་ཆགས་པ་མིན་ནམ། ཐུབ་དབང་འགྲོ་ཉེར་སྐྱོ་སྣང་འདྲ་པོ་བྱེད་ཀྱི་འདུག

ཨ་མདོ་གྲོ་ཚང་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་ལགས་ཀྱི་དགེ་ཕྲུག་མིན་ནམ། ཁོ་པ་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་གྲོ་མོར་ཡོང་དུས་སྐད་སྒྱུར་ཡིན་པ་མ་ཟད། སྐད་སྒྱུར་རྙིང་པ་རྙིང་པ་རེད། འོན་ཀྱང་ངོས་ཀྱིས་རྒྱ་ཡིག་བསླབ་རྩིས་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་འགྲོ་སྐབས་སྐད་སྒྱུར་ཡིན་ནའང་ཇི་བཞིན་ཚང་བ་བསྒྱུར་གྱི་མེད། ངོས་རང་ཕྲན་བུ་མ་འདོད་པ་ཡོང་གི་ཡོད། ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང་ཐུབ་དབང་ཁོང་ཚོས་བསྒྱུར་དུས་ཡི་གེ་འབྲུ་གཅིག་ཀྱང་ཆད་ལྷག་མེད་པ་ཧུར་ཐག་རྦད་ཐག་བྱས་ནས་བསྒྱུར་གྱི་རེད། ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་དེ་འདྲ་བསྒྱུར་གྱི་མི་འདུག བསྒྱུར་རོགས་གནོངས་ཞེས་ཕར་ལབ་དགོས་པ་དེ་འདྲ་རེད། ཁོ་སྐད་སྒྱུར་ལ་བཙུགས་ཡོད་པས་ངས་སྐུལ་ལྕག་གཏོང་དགོས་དོན་ཡོད་པ་མ་རེད། ༥༤ ལོར་རྒྱ་ནག་ལ་འགྲོ་དུས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་མཐོང་ཆེ་སྒང་ཡིན་པ་དང༌། གནས་བབ་ཀྱི་ཆ་ནས་སྐད་སྒྱུར་འདྲ་པོ་མ་རེད་དེ་ཁོ་རང་གིས་ཤ་ཚ་བྱས་ནས་ཧུར་ཐག་བྱས་ནས་བསྒྱུར་གྱི་རེད། བསྒྱུར་སྟངས་དེ་ཚོ་ཞེ་དྲག་ཡག་པོ་རེད། ཡང་ ༥༧ ལོར་རྒྱ་ནག་ཆིང་ཏའོ་རུ་མི་རིགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་ཞིག་འཚོགས་པའི་སྐབས་སུ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང༌། ང་ཕོད་བཅས་ཡོད་པ་རེད། ཕལ་ཆེར་ཚོགས་འདུ་དེའི་ཡས་མས་ཤིག་ལ་ཨ་ཅག་ལགས་དང༌། ཕྲེང་རིང་ལྷ་ལྕམ་རྨོ་ལགས་ཁོང་གཉིས་མཉམ་དུ་རྒྱ་ནག་ལ་ཕྱིན་པ་རེད།

དེ་རྗེས་ཨ་ཅག་ལགས་ཡར་འཁོར་དུས། མི་རིགས་ལས་ཁུངས་དང་མི་རིགས་དོན་བྱེད་ལས་ཁུངས་ཟེར་བ་གང་ལྟར་ཁག་གཉིས་ཡོད་པ་ནས་གཅིག་གི་གཙོ་འཛིན་ལིའུ་གོ་ཕིང་དང་གཅིག་གི་གཙོ་འཛིན་དབང་ཕུང་ཟེར་བ་དེ་རེད། དབང་ཕུང་གིས་ཨ་ཅག་ལགས་བརྒྱུད་‘ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་བོད་ལ་གཏོང་གི་ཡིན། ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ནས་གཙོ་བོའི་འགན་ཁུར་བྱེད་ཀྱི་རེད་བློས་བཀལ་ཆོག་གི་རེད་’ཟེར་བའི་ལན་ཞིག་འབྱོར་བྱུང༌། དེ་རྗེས་ ༥༧ ལོ་དེ་གའི་མཇུག་གམ་ ༥༨ སྟོན་མཚམས་ཤིག་ལ་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ཕོ་བྲང་གསར་པའི་ནང་ཡོང་ནས་‘ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ལོ་མང་ཞིག་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཞིབ་འཇུག་བྱས་ནས་ས་གནས་མི་རིགས་རིང་ལུགས་ཀྱི་བསམ་བློ་ཞེ་དྲག་ཡོད་སྟབས། ད་ཆ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་བོད་ལ་ཡོང་གི་མ་རེད།’ ཅེས་ཟེར་བྱུང༌། དེ་དུས་གཞི་ནས་ཉེས་པ་ཕོག་པ་རེད། ངོས་རྒྱ་ནག་ནས་ཡར་ཡོང་སྐབས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་པེ་ཅིན་དུ་ཀྲུང་དབྱང་ཏང་གི་སློབ་གྲྭའི་ནང་ལོ་གཅིག་རིང་མ་ཁེ་སི་རིང་ལུགས་ལ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་ཡོད་ཟེར་ཞིང༌། ཕྲེང་རིང་ཛ་སག་ལའང་ངོས་ལོ་གཅིག་རིང་རྒྱ་ནག་ཏུ་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ནས་སྡོད་དགོས་ཡོད་ལབ་པར། ཕྲེང་རིང་གིས་མ་ཁེ་སི་ལེ་ཉིན་རིང་ལུགས་ཀྱི་དེབ་ཁ་ཤས་བསྣམས་ནས་བོད་དུ་སློབ་སྦྱོང་གནང་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད་པས་བརྗོད་བྱུང་ཟེར་བ་དང༌། མ་ཁེ་སི་ལེ་ཉིན་རིང་ལུགས་སྐོར་རྒྱ་ཆེ་ལ་གཏིང་ཟབ་པའི་གལ་ཆེའི་སློབ་སྦྱོང་དེ་འདྲ། དེབ་ཁ་ཤས་འཁྱེར་ནས་སློབ་སྦྱོང་བྱས་ཆོག་ཆོག་ག་པར་ཡོད་པ་རེད། ཧ་ཧ་ཧ་ཞེས་འབོར་ཤོབ་འདྲ་བོ་བཤད་བྱུང༌། མ་ཁེ་སི་ལེ་ཉིན་སྐོར་ལ་ཁོ་རང་ཡིད་ཆེས་ཡོད་ལ། ངོ་མཚར་ཅན་ཞེ་པོ་ཞིག་ཏུ་བརྩི་གི་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

མུ་མཐུད་རང་རྣམ་ལས། “ད་དུང་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་ཆས་ནང་ནས་ཡོ་རོབ་ཀྱི་ལྷམ་ཆ་གཅིག་ཀྱང་རྙེད་བྱུང༌། གཞི་རྐང་ལྷམ་དེ་ངོས་ལ་ཆེ་དྲགས་ཀྱི་འདུག་ཀྱང༌། ལྷམ་གྱི་སྦུག་ཏུ་རས་འཚང་བརྒྱབས་ནས་རན་ལ་མ་རན་ལ་གྱོན་སྐབས་ལྷམ་མཐིལ་ལྗིད་པོ་དེ་ལས་བྱུང་བའི་སྒྲ་དེར་ཡ་མཚན་གྱི་ཚོར་སྣང་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད།

ངོས་བྱིས་པ་ཞིག་གི་ངོས་ནས་དགའ་སྣང་ཆེ་ཤོས་ནི་འཕྲུལ་ཆས་དེ་རིགས་སྔོན་ལ་སིལ་བུར་བཤིག་ནས་དེ་རྗེས་སླར་ཡང་བསྒྲིག་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པས་རྗེས་སུ་བཤིག་སྒྲིག་མཁས་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཆགས་སོང༌། འོན་ཀྱང༌། ཐོག་མར་ཚང་མ་གྲུབ་འབྲས་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོང་གི་མེད། འཕྲུལ་ཆས་ནང་གི་གཅིག་ནི་དེ་སྔོན་རྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མ་དེ་ཚོ་དང༌། ཨུ་རུ་སུའི་གོང་མ་ཛར་ (Tsar) དབར་ཐུགས་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱུང་སྐབས་ཕུལ་བའི་རོལ་ཆའི་སྒམ་ཆུང་ཞིག་འདུག་པ་དེས་ལས་ཀ་བྱེད་ཀྱི་མི་འདུག ངོས་ནས་བཟོ་བཅོས་བརྒྱག་རྒྱུར་ཐག་བཅད་དེ་ལྟ་ཞིབ་སྐབས་ལྡེམ་རྩིབས་ལྟེ་བ་དེ་བསྒྲིམས་དྲགས་ཐག་ཆོད་ནས་འབྱར་བསྡད་འདུག་པར། ངོས་ནས་གཟེར་གཅུས་ཀྱིས་ལྡེམ་རྩིབས་དེར་བཙུགས་ཙམ་བྱས་མ་ཐག་གློ་བུར་དུ་འཕྲུལ་འཁོར་དེ་ཁ་ལོ་མེད་པ་ཞིག་འཁོར་ནས་རོལ་ཆའི་སྒྲ་འདོན་མཁན་གྱི་ལྕགས་ལེབ་དེ་ཚོ་ཁང་པའི་ནང་འཐོར་བའི་འུར་སྒྲ་འཇིགས་སུ་རུང་བ་ཞིག་བྱུང་པ་དེ་ནི་དུས་ནམ་ཡང་བརྗེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་རེད། ད་ལྟ་གནས་ཚུལ་དེའི་སྐོར་བསམ་བློ་གཏོང་དུས་སྐབས་དེར་ངོས་རང་གི་གདོང་པ་འཕྲུལ་འཁོར་དེའི་འགྲམ་དུ་ཡོད་པས་ལྕགས་ལེབ་དེ་ཚོས་མིག་མ་ལོང་པ་དེ་ཧ་ཅང་རླུང་རྟ་རྒྱུགས་པོ་བྱུང་བཞག་བསམ་གྱི་འདུག”18 ཅེས་དང༌།

“ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མས་ཀྱང་དེང་དུས་ཀྱི་འཕྲུལ་ཆས་ལག་རྩལ་ལ་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་འདུག ཁོང་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་ནང་འདྲེན་གནང་བའི་གྲས་སུ། གློག་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་ཞིག་དང༌། དངུལ་ལོར་དང༌། དངུལ་སྒོར་དཔར་འདེབས་འཕྲུལ་འཁོར། སྣུམ་འཁོར་གསུམ་བཅས་འདུག་པ་སྐབས་དེར་བོད་ནང་འཁོར་ལོའི་འགྲིམ་འགྲུལ་གཏན་ནས་མེད་སྟབས་གོང་གསལ་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་དེ་ཚོར་བོད་ནང་སྐད་གྲགས་ཆེན་པོ་འདུག དེ་སྐབས་ཐ་ན་རྟས་འཐེན་འཁོར་ལོ་ཡང་གཏན་ནས་མཐོང་རྒྱུ་མེད། བོད་ཀྱི་ས་རོང་རྩུབ་པའི་རང་བྱུང་གི་གནས་སྟངས་དེས་རྐྱེན་པས་དུད་འགྲོར་ཁལ་འགེལ་རྒྱུ་དེ་སྐྱེལ་འདྲེན་གྱི་ཐབས་ལམ་ཁོ་ན་ཡིན།”19

“ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་སུ་དྲན་པ་ཡོང་གི་ཡོད། ཁོང་གིས་དེ་ལྟ་བུའི་ཤུལ་བཞག་བཟང་པོ་ཞིག་འཇོག་གནང་ཡོད། པོ་ཏ་ལའི་གད་པ་མང་པོ་ཞིག་ཁོང་གི་སྐུ་ཚེའི་རིང་ཞབས་ཕྱི་ཞུ་མྱོང་འདུག་པས་ཁོང་ཚོའི་ས་ནས་སྐུ་གོང་མའི་མཛད་པའི་སྐོར་ཤེས་རྟོགས་གང་འཚམས་བྱུང༌། ཁོང་ནི་མཁས་ཤིང་བྱང་ཆུབ་པའི་ཆོས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། སྤྱན་རྒྱང་རིང་ལ་འཇོན་ཐང་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ཅིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོང་བཙན་བྱོལ་དུ་ཐེངས་གཉིས་ཕེབས་དགོས་བྱུང་བ་སྟེ། དང་པོ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༣ ལོར་དབྱིན་ཇིའི་དམག་དཔོན་ཡང་ཧ་སི་སྦན་ཊ་ (Colonel Younghusband) ཡིས་བོད་ནང་དམག་དཔུང་གཏོང་སྐབས་ཡིན་པ་དང༌། གཉིས་པ་ནི། ༡༩༡༠ ལོ་མན་ཇུའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་སྐབས་རེད། ཐེངས་དང་པོ་དེར་དབྱིན་ཇིས་རང་འགུལ་གྱིས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་ཤིང༌། ཐེངས་གཉིས་པ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ནས་ ༡༢ བར་མན་ཇུའི་དམག་དཔུང་བོད་མིས་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་པ་དེ་ཡིན།”20 ཞེས་དང༌།

ཡང༌། “ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མ་མཆོག་ཉིད་དེ་མིན་གྱི་བྱ་གཞག་ཐོག་ལའང་དགོངས་པའི་འཆར་སྒོ་ཧ་ཅང་ཟབ་པོ་ཡོད། མཆོག་ཉིད་བཙན་བྱོལ་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང་རྗེས་བོད་མི་ན་གཞོན་བཞི་དབྱིན་ཡུལ་དུ་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པར་གཏོང་གནང་མཛད་འདུག ཕྲུ་གུ་དེ་ཚོས་སློབ་སྦྱོང་ཡག་པོ་བྱས་ནས་ཚོད་ལྟ་དེ་ལམ་ལྷོངས་བྱུང་བ་མ་ཟད། དབྱིན་ཇི་རྒྱལ་མོའི་ཁྱིམ་ཚང་ནས་ཀྱང་སྣེ་ལེན་བྱས་འདུག འོན་ཀྱང་ཡིད་སྐྱོ་བ་ཞིག་ལ་དེ་རྒྱུན་མཐུད་ཐུབ་པ་བྱུང་མེད། གལ་སྲིད་ཁོང་གི་ཐུགས་འདུན་བཞིན་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བོད་པའི་སློབ་ཕྲུག་གཏོང་རྒྱུ་མུ་མཐུད་འཆར་ཅན་གཏོང་ཐུབ་ཡོད་ན། ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་འདི་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཏན་ཏན་བྱུང་ཡོད་ཀྱི་རེད་བསམ་པ་འདུག ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་འགོག་རྐྱེན་མང་པོ་འཕྲད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། བོད་དམག་ལ་ལེགས་བཅོས་གནང་བ་དེར་ཡང་གྲུབ་འབྲས་ལྡན་པ་བྱུང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་རྗེས་མུ་མཐུད་བརྟན་གནས་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་མེད།

ཁོང་གི་མཛད་བྱུས་གཞན་ཞིག་ནི། ལྷ་སའི་གཞུང་གིས་ཁམས་ཁུལ་གྱི་དབང་ཆར་ཤུགས་སྣོན་བསྐྱོན་རྒྱུ་དེ་ཡིན།

ཁམས་ཁུལ་དེ་ལྷ་ས་ནས་ས་ཁད་རིང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་དབུས་གཞུང་ནས་དེར་སྣང་ཆུང་བཏང་བར་ངོས་འཛིན་གནང་ནས་ཁམས་ཁུལ་དཔོན་རིགས་ཀྱི་ཕྲུ་གུ་རྣམས་ལྷ་སར་སློབ་སྦྱོང་དུ་བཀའ་འགུགས་གནང་ནས་གཞུང་གི་ལས་གནས་སུ་བསྐོ་གཞག་གིས་ཕྱིར་ལོག་གཏོང་གནང་མཛད་འཆར་དེ་ཡིན།

ད་དུང་ཁོང་གིས་ས་གནས་སོ་སོའི་དམག་མི་བསྐོང་བསྡུ་གནང་འདུན་བྱུང་ཡང༌། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་ལས་ཀྱི་བྱེད་པ་པོའི་སྒྱིད་ལུག་གིས་རྐྱེན་པས་འཆར་གཞི་དེ་དག་ལག་ལེན་དུ་འཁྱོལ་མེད།”21 ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གཟིགས་རྒྱང་དེ་ཡང་སྤྱིར་བཏང་མིན་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད། ཁོང་གི་ཆུ་སྤྲེལ་ཞལ་གདམས་དེའི་ནང་དུ། ‘གལ་ཏེ་བཅོས་བསྒྱུར་ཆེན་པོ་ཞིག་མ་བཏང་ན། ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ཞིང་འདིར་ཡང༌། རྡ་ཁུ་རལ་གྱི་ལམ་ལུགས་བཞིན་ཕྱི་ནང་གང་ས་ནས་ལྷགས་པར་ངེས་པས། དེ་སྐབས་རང་ས་མ་སྲུང་ན་ྋརྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་ཀྱིས་མཚོན་བསྟན་འཛིན་གྱི་སྐྱེས་འཕགས་མིང་མེད་དུ་བཅོམ་ཞིང༌། བླ་བྲང་ཁག་དང༌། བསྟན་འཛིན་ཆོས་བྱེད་དགེ་འདུན་གྱི་སྡེའི་འཛིན་དབང་མཆོད་རྒྱུན་དང་བཅས་པ་རྩ་བརླག ཆོས་རྒྱལ་མེས་དབོན་རྣམ་གསུམ་གྱི་བཞེད་རྒྱུན་ཆབ་སྲིད་ཀྱང་མིང་ཙམ་དུ་ཉམས་དམས་ཐོག འདི་གའི་ཞབས་འབྲིང་ཀུན་ཀྱང་ཁང་གཞིས་རྒྱུ་ནོར་རྩ་འཕྲོག་དགྲ་ཡའི་བྲན་དུ་དབང་མེད་དུ་འཁྱམས་ཤིང༌། ཡིད་ཅན་ཀུན་ཀྱང་མནར་གཅོད་འཇིགས་སྐྲག་གི་དུ་ཁཿཉིན་མཚན་མི་འཁྱོལ་བའི་དུས་ཤིག་འབྱུང་ངེས་པས་’ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་ཡོད།”22 ཅེས་དང༌། ཡང༌། “ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ནི་རྣམ་ཀུན་ནས་ཧ་ཅང་བབ་ཆགས་ཤིག་ཡིན་པས་དགོས་མེད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་རྙིང་པ་འགའ་ཤས་མེད་པ་བཟོ་གནང་མཛད་ཡོད། དཔེར་ན། རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་གཟིམ་ཆུང་ནས་ག་དུས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་ནའང་སྐུའི་མཐའ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་ཞབས་འབྲིང་ཚང་མ་ལམ་སང་འགྲོ་དགོས་པའི་ལམ་ལུགས་དེས་མི་རྣམས་ལ་དགོས་མེད་ཀྱི་དཀའ་ངལ་བཟོ་གི་འདུག་ཅེས་གསུངས་ནས་ལུགས་སྲོལ་དེ་མེད་པ་བཟོ་གནང་མཛད་འདུག

ངོས་རང་བྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་ནའང་སྐུ་ཐོག་གོང་མ་དེ་ཚོའི་སྐོར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་མང་པོ་གོ་མྱོང་བ་དེ་དག་གི་ཐོག་ནས། ཁོང་ནི་དུས་རྒྱུན་དུ་གཤམ་འོག་ཏུ་ཕེབས་ནས་ཉམས་ཞིབ་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་མཚོན་གྱི་འདུག ཐེངས་གཅིག་རྣམ་རྒྱལ་གྲྭ་ཚང་གི་གྲྭ་པ་ཞིག་གི་ཕ་ཡིན་པའི་ལོ་ན་མཐོ་བའི་མི་རྒན་ཞིག་གིས་ངོས་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཤིག་བཤད་བྱུང་བ་ནི། ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཨར་པོ་ཞིག་བསྐྱོན་སྐབས་མང་ཚོགས་མང་པོས་རང་ཉིད་ཀྱི་གུས་བཀུར་དང་སྨོན་འདུན་གྱི་བསམ་པ་མཚོན་བྱེད་དུ་རྩིག་རྨང་ལ་རྡོ་ཞལ་འདེབས་འབུལ་བར་ཡོང་གི་ཡོད་ཅིང༌། ཉིན་ཞིག་འབྲོག་པ་ཞིག་གིས་དྲེལ་འཚུབ་པོ་ཞིག་དེད་ནས་རྡོ་ཞལ་འདེབས་འབུལ་བར་འགྲོ་སྐབས་གློ་བུར་དྲེལ་དེ་འདྲོགས་ནས་ཤོར་སོང་བ་དང༌། དྲེལ་དེ་འགྲོ་བའི་ཕྱོགས་དེར་མི་ཞིག་ཡོད་པ་མཐོང་ནས་དྲེལ་དེ་བཟུང་རོགས་ཞེས་སྐད་བརྒྱབ་པ་ལྟར་དྲེལ་དེ་འཇུས་པ་མཐོང་དུས་ཐོག་མར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། འཁྲིས་སུ་སླེབས་དུས་དྲེལ་འཇུ་མཁན་དེ་ནིྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པ་ཤེས་རྗེས་འབྲོག་པ་དེ་ཧ་ལས་ཧོན་འཐོར་བའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་འདུག

སྐུ་གོང་མ་ནི་ཚུལ་མིན་རིགས་ལ་དམ་བསྒྲགས་ཆེན་པོ་གནང་མཁན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། ཁོང་གིས་པོ་ཏཱ་ལ་དང༌། ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ནང་ཐ་མག་འཐེན་མི་ཆོག་པ་བཟོ་གནང་མཛད་ཡོད་པ་རེད། ཐེངས་གཅིག་ཨར་པོའི་ལས་གྲྭ་ཞིག་ཏུ་རྡོ་བཟོ་བ་འགའ་ཤས་ལས་ཀ་བྱེད་སར་ཕེབས་སྐབས་ཁོང་ཚོས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་པ་མ་ཚོར་བར་ཁོ་རང་ཚོས་ཕན་ཚུན་སྐད་ཆ་ཤོད་རེས་བྱེད་སྐབས་རྡོ་བཟོ་བ་གཅིག་གིས་སྐད་ཤུགས་ཆེན་པོས་ཐ་མག་བཀག་འདོམས་གནང་བར་མ་འདོད་པའི་ཐོག་ནས་མི་རྣམས་དཀའ་ལས་ཁག་དུས་ཐ་མག་དེས་ཁ་སྐོམ་པ་དང༌། གྲོད་ཁོག་ལྟོགས་པ་ཚང་མར་ཕན་པོ་ཡོད་ཀྱང༌། ད་དེ་མ་འཐེན་ཟེར་གྱི་ཡོད་རེད། ཅེས་འཁང་ར་བྱེད་པ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེས་གསན་ནས་ཁོང་ཚོས་མ་ཤེས་པ་བྱས་ནས་ཕྱིར་ལོག་ཕེབས་བའི་གནས་ཚུལ་ཡང་བྱུང་འདུག

དེའི་ཐོག་ནས་ཁོང་ག་དུས་ཡིན་ནའང་གཞན་ལ་གུ་ཡངས་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་ཟེར་བ་མིན། ངོས་རང་ནས་སྐྱོན་བརྗོད་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ཞིག་ཞུ་དགོས་ན། ཕྲན་བུའི་སྒེར་གཅོད་གནང་མཁན་ཞིག་ཡིན་པས། གཞུང་ཞབས་མཐོ་རིམ་པ་ཚོར་ཧ་ཅང་དོ་ནན་གནང་སྟེ་ཁོང་ཚོའི་ནོར་འཁྲུལ་ཆུང་ཚགས་ལའང་ཐག་གཅོད་ནན་པོ་གནང་ཡོད་འདུག འོན་ཀྱང་མི་མང་དཀྱུས་མ་ཚོར་ཧ་ཅང་གུ་ཡངས་གནང་གི་ཡོད་འདུག

ྋརྒྱལ་དབང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོའི་ཕྱག་རྗེས་རླབས་ཆེ་ཤོས་དེ་ནི་ཁོང་གིས་ཆོས་ཕྱོགས་ཐད། དགོན་སྡེ་ཁག་གི་བསླབ་པ་སློབ་གཉེར་གྱི་གནས་ཚད་མཐོ་རུ་གཏོང་རྒྱུར་ཐུགས་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་ནས་དགེ་འདུན་པ་སློབ་གཉེར་དྲག་གྲས་རྣམས་བསླབ་པ་གཞོན་པ་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དམིགས་བསལ་གྱི་གཟིགས་སྐྱོང་གནང་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁོང་སྐུ་ངོ་མས་རབ་བྱུང་གི་སྡོམ་པ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་གནང་འདུག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༧༠ ནང་ཙམ་བར་གྱི་དགེ་འདུན་བགྲེས་གྲས་ཕལ་ཆེ་བ་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་མདུན་ནས་དགེ་སློང་གི་སྡོམ་པ་ཞུས་པ་ཤ་སྟག་རེད།”23 ཅེས་འཁོད།

ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ངོས་རང་ཆུང་ཆུང་སྐབས་འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་བྷ་སེལ་གོལཊ (Basil Gould) ་ཟེར་བ་དེ་མིན་ནམ། དེ་དུས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ཀྱང་ཡོད་ཕལ་ཆེར་གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ་སྐབས་མིན་ནམ། ཁོང་གིས་ང་ལ་རྐང་པས་བསྐོར་རྒྱུའི་སྣུམ་འཁོར་ཞིག་དང༌། རྐང་སྒ་རིལ་འཁོར་ལོ་གསུམ་ཅན་དེ་འདྲ་ཞིག་བཅས་སྤྲད་བྱུང༌།

ངོས་དེ་སྐབས་ཆུང་དྲགས་ནས་སྣུམ་འཁོར་དེའི་ནང་དུ་བསྡད་དུས་མར་མཐིལ་ལ་འབྱར་བ་ལྟ་བུ་འདུག ངོས་ཆུང་ཆུང་ཡིན་སྟབས་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་སྣུམ་འཁོར་དེ་བཏང༌། དེའི་ནང་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཡང་བསྡད། ངོས་རང་རྐང་སྒ་རིལ་འཁོར་ལོ་གསུམ་ཅན་དེའི་ནང་བསྡད་དེ་དཔོན་པོས་འབུད་རྒྱག་བརྒྱབ་ནས་མགྱོགས་སུ་གཏོང་ཁུལ་བྱེད་སྐབས་རྐང་སྒ་རིལ་དེ་རིལ་བྱས་དེ་འདྲའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་མྱོང༌། དེ་ནི་སྣུམ་འཁོར་གྱི་ལེའུ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད། དེ་སྐབས་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེས་སྐབས་རེ་བཀའ་བཀྱོན་འདྲ་གནང་བ་དང༌། གསལ་པོ་དྲན་པ་ཞིག་ལ་མ་གཞི་དེ་དུས་ཕྲན་བུ་ན་གི་ཡོད་པ་བཅས་ཀྱིས་དཔོན་པོའི་པང་པར་བསྡད་པ་ཡིན། དེ་ནི་རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་གཟིམ་ཆུང་ཕུན་ཚོགས་འདོད་འཁྱིལ་དུ་དཔོན་པོས་པང་པར་ཉར་ནས་མ་མ་ཁ་ཤས་ཀྱིས་ཕྲུ་གུ་དཀྲུག་དཀྲུག་གཏོང་བ་དེ་འདྲ་བྱས་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་དྲན་གྱི་འདུག

དེ་སྐབས་ཁྱད་མཚར་བ་ཞིག་ལ། རྒྱ་མི་ཡོང་གི་ཡོད་རེད་ཟེར་བ་དང༌། བྱ་རྒོད་ཚང་རྒྱ་མིའི་རྩར་ཕྱིན་པ་རེད་ཟེར་བའི་སྐད་ཆ་ཞིག་གོ་བ་ད་ལྟའང་དྲན་གྱི་འདུག སྐབས་དེར་ངོས་ཚ་བ་འཕར་ནས་ན་བསྡད་ཡོད་པ་དང༌། དཔོན་པོས་པང་པར་ཉར་བསྡད་ཡོད་པ་རེད། དེ་དུས་བྱ་རྒོད་ཅེས་རྒོད་ནག་པོ་ཞིག་གི་སྣང་བ་འཆར་གྱི་ཡོད་པ་དང༌། བྱ་རྒོད་ནག་པོ་ཞིག་རྒྱ་མིའི་སར་ཕྱིན་པ་རེད་བསམ་གྱི་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ཡས་མས་ཙམ་མིན་ནམ། དེ་དུས་མདོ་སྤྱི་ཕལ་ཆེར་གཡུ་ཐོག་རེད། དམར་དམག་རྒྱང་བསྐྱོད་སྐབས་ཡིན་པ་འདྲ།”ཅེས་བཀའ་གནང༌། སྔར་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་སྤོ་ཤུག་གནང་བ་དང༌། དམར་པོ་རིར་གྲུ་འཛིན་གཉིས་པའི་གཞལ་མེད་ཁང་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོ་པོ་ཏཱ་ལ་གསར་བསྐྲུན་གནང་ཞིང༌། རྒྱལ་ཐོག་རིམ་པའི་ནང་དམག་འཁྲུག་སོགས་ཀྱི་རྐྱེན་པས་ཕོ་བྲང་གི་ལེ་ལག་ཉམས་ཆག་ཏུ་སོང་ན་ཡང༌། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་སྐུ་དུས་བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་པ་དང༌། སླར་ཡང་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གཅིག་གྱུར་གྱི་སྲིད་དབང་གསར་དུ་བཙུགས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་སྡེ་སྲིད་བསོད་ནམས་རབ་བརྟན་གྱིས་པོ་ཏ་ལའི་སྔར་ཤུལ་ཐོག ཕོ་བྲང་དཀར་པོ་གསར་བསྐྲུན་གནང་འགོ་ཚུགས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོས་ཆོས་རྒྱལ་བྲག་ཕུག་དབུས་སུ་བྱས་པའི་ཕོ་བྲང་དམར་པོ་རྒྱས་བསྐྲུན་གནང་བ་བཅས་དུས་དེ་ཤེད་ནས་བཟུང་ཕོ་བྲང་པོ་ཏ་ལ་ནི་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་ལྟེ་བའི་བཞུགས་གནས་དང༌། བོད་གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་བའི་ཆེས་མཐོའི་སྲིད་འཛིན་ལས་ཁུངས་ཁག་ཚུགས་ཡུལ་ཡང་ཡིན། རྩེ་ཕོ་བྲང་དང༌། ནོར་བུ་གླིང་ཁ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་པའི་དབྱར་དགུན་ལྟེ་བའི་བཞུགས་གནས་ཤིག་ཡིན་ཅིང༌། སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་རྩེ་ཕོ་བྲང་དང་ནོར་བུ་གླིང་ཁ་གཉིས་གང་དུ་ཐུགས་དམ་འཕེལ་བ་དང༌། གང་དུ་བཞུགས་བག་ཕེབས་པ་ཡོད་མེད་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཐུགས་དམ་འཕེལ་བ་ནི་རྩེ་རེད། བཞུགས་བག་ཕེབས་པ་ཟེར་ན་ནོར་བུ་གླིང་ཁ་རེད། རྩེ་ལ་དགུན་ཁ་འཆར་ཅན་ཕལ་ཆེར་བདུན་ཕྲག་གསུམ་བཞི་རེ་བཅད་རྒྱར་བསྡད་ཀྱི་ཡོད། དེ་ལ་ཐུགས་དམ་འཕེལ་བ་ཟེར་དགོས་ཀྱི་མ་རེད་དམ། ནོར་བུ་གླིང་ཁ་ནས་རྩེ་ལ་ལོག་དུས་དམིགས་བསལ་སྐྱིད་པོ་ཡོང་གི་མེད། རྩེ་ནས་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་མར་ཡོང་སྐབས་ཉི་མ་གཅིག་ཡིན་ནའང་སྔ་བ་བྱུང་ན་སྐྱིད་པ་ཡོང་གི་ཡོད།

ལྷག་པར་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཡོང་སྐབས་དཔྱིད་ཀ་འཁེལ་ཡོད་ཅིང༌། ཁམ་བུའི་མེ་ཏོག་ཤར་བའི་སྒང་ཡིན་པ་དང༌། དེའི་དྲི་མ་ཞིམ་པ། བྱེའུ་དེ་ཚོ་སྐད་སྙན་པ་སོགས་ཚོར་བ་མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡོང་གི་ཡོད། ནོར་གླིང་དུ་སླེབས་པ་དང་སྔོན་ལ་མགོན་པོ་ཁང་དུ་འགྲོ་དགོས་ཤིང༌། ཉི་འོད་ནང་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་མ་ཟིན་བར་ཐོག་ཁར་མགོན་པོ་ཁང་དུ་བསྡད་ཀྱི་ཡོད། སྦུག་དེར་མགོན་པོ་ཁང་དང༌། དེའི་མདོར་གནས་བཅུ་ཁང་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་བཞུགས་ཀྱི་ཡོད།

དེར་བརྟེན་ངོས་ཡར་མར་འགྲོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་པ་མ་རེད། མཛད་སྒོ་མ་ཟིན་བར་དུ་ངོས་ཀྱང་སྦུག་ཏུ་འཛུལ་བསྡད་དགོས་ཀྱི་ཡོད། དཔོན་པོ་སྔོན་ལ་དབུ་གཡབ་ཏུ་གད་ཕྱིས་བྱེད་པར་ཕེབས་ཀྱི་རེད། དཔོན་པོ་དང་མཉམ་དུ་འགྲོ་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང་འགྲོ་ས་ཡོད་པ་མ་རེད། དེར་བརྟེན་ཆོས་རའི་ངོས་དང༌། ཚུར་ངོས་མེ་ཏོག་ཡོད་ས་དེ་ཚོར་ག་རེ་འདུག་བལྟས་སྡོད་པ་དང༌། སྟོན་ཆེན་མཛད་སྒོ་ཚར་མ་ཐག་དབུ་གཡབ་ཏུ་འགྲོ་གི་ཡོད། དེར་དྲི་མ་ཡང་ཞིམ་པོ་ཡོད་ལ། ཧ་ཅང་སྐྱིད་པོ་ཡོད། དེའི་ཉིན་མོ་གུང་གསེང་དང་ཡུར་བུའི་ཁ་དང་སྤང་གི་སྒང་ལ་ཕར་འགྲོ་ཚུར་འོངས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་གསུངས་དོན། ཉིན་གཅིག་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཕྱག་དཔེར་བཅར་བའི་སྐབས་ཤིག སྐུ་མདུན་གྱི་ཞབས་ཅག་རས་ཟོམ་དེ་སྒོ་འགྲམ་དེར་སྐམ་ནས་བཞག་འདུག དེར་གཟིགས་པས་རས་ཟོམ་དེ་སྤུ་སོག་གེར་འདུག་པས་ཧ་ཅང་འཚུབ་པོ་ཡོད་པ་འདྲ་དགོངས་བྱུང་གསུང་གི་འདུག ངས་ཆུའི་དཀྱིལ་དང༌། སྤང་གི་སྟེང༌། རྒྱ་རྡོའི་འཁྲིས་སོགས་ག་ས་གར་ཕྱིན་ཙང་རས་ཟོམ་སྤུ་སོག་གེར་བསྡད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ང་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཞེ་དྲག་སྐྱིད་པ་ཡོད། རྟག་བརྟན་མི་འགྱུར་ཕོ་བྲང་གསར་བཞེངས་མ་གནང་བར་རྒྱུན་དུ་སྡོད་ས་དབྱར་ཁ་འཆར་ཅན་དབུ་གཡབ་རེད། དཔེ་ཆ་ལྟ་ས་དང་དགོང་མོའི་ཁ་ལག་ཟ་ས་ཆབ་སའི་ནང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཆབ་ས་མདོ་སྦུག་གཉིས་ཡོད་ཅིང༌། དཔེ་ཆ་ལྟ་ས་སྦུག་དང༌། ཁ་ལག་ཟ་ས་དང་ཞོགས་པ་ཡི་གེ་འབྲི་ས་མདོ་དེ་རེད། ཞོགས་པ་འཆར་ཅན་ཞོགས་ཇ་ཚར་ནས་ཆུ་ཚོད་བདུན་པ་ཙམ་ལ་དེ་གར་ཡི་གེ་འབྲི་བར་ཡོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད། ཕྱག་དཔེ་ཚུགས་སའི་སྦུག་དེར། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོས་གསུང་གཏོར་གཏོང་གི་རེད། སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མས་གསུང་གཏོར་གནང་བ་དེ་ལྟར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོས་ཞོགས་པ་གཅིག་དང་དགོང་མོ་གཅིག་གནང་གི་འདུག

རྒྱུན་དུ་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ལགས་སྦུག་དེར་འདོན་པ་བཏོན་ནས་སྡོད་པ་དང༌། ངོས་དེའི་མདོ་དེར་བསྡད། ཁོང་གིས་འཆར་ཅན་འཇིགས་བྱེད་བདག་བསྐྱེད་དེ་གསུང་གི་འདུག བདག་བསྐྱེད་ཀྱི་མགོ་ནས་འདོན་བཞིན་པའི་མུར་གཉིད་ལྕོག་སྐྱོན་གྱི་རེད། འགོ་ནས་ཉུང་ཙམ་རེ་གསུངས་པ་དང་གཉིད་ལྕོག་ཡང་ཡང་བསྐྱོན་གནང་གི་རེད། འོན་ཀྱང་རྟག་པར་གོ་ཡོང་སྟབས་རྗེས་སུ་བདག་བསྐྱེད་དེ་ཟིན་མ་དགོས་པར་ངའི་བློ་ཐོག་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་རྗེས་གཏོར་མ་བརྒྱ་རྩ་ཡང་གཉིད་ལྕོག་རྒྱག་བཞིན་སྐྱོར་གྱི་ཡོད། ངོས་ཀྱིས་ཕྱི་དེར་ཡི་གེ་འབྲི་བཞིན་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། དེ་ཡང་ངག་ཐོག་འགྲོ་གི་ཡོད། མཆོད་དཔོན་ལགས་ནི་འདོན་པ་འདོན་གྱིན་འདོན་གྱིན་གཉིད་ལྕོག་རྒྱག་གིན་རྒྱག་གིན་བཅས་དེ་དུས་ཚོར་བ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡོད།

ཡང་དེར་སྒྲུང་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། གད་པ་ཚོའི་མཉམ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེ་ནས་དཔོན་པོས་ཇ་ཁྱེར་ཡོང་གི་རེད། ངོས་ལ་ཇ་འཐུང་ས་འཆར་ཅན་ཕོར་བ་གཅིག་ཡོད་པ་དང༌། གད་པ་ཚོར་ཕོར་བ་རེ་འཁྱེར་ཤོག་བརྗོད་ནས་ཇ་མཉམ་དུ་འཐུང་གི་ཡོད། ཁོ་ཚོས་ཕོར་པ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་དེ་འདྲ་འཁྱེར་ཡོང་གི་འདུག དེར་བརྟེན་གསོལ་ཇ་དཀར་ཏི་ཞེས་པ་དེར་དཔོན་པོས་སེར་སྣ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཕལ་ཆེར་བདུན་ཕྲག་རེ་རེའི་ནང་གསོལ་ཐབ་ཏུ་གསོལ་མར་ཞལ་ངོ་གཅིག་མལ་གྲོ་དང༌། གཞན་གཅིག་མ་གླིང་བཅས་འབྲོག་པ་ཁག་གཉིས་ནས་མར་སོས་པ་སྐྱེལ་དུ་ཡོང་གི་རེད་ཟེར། མར་དབྲིལ་དབྲིལ་དཀར་ཏིལ་ཟེར་བ་དེས་བཟོས་པའི་ཇ་ཡིན་སྟབས། གསོལ་ཇ་དཀར་ཏིལ་ཞེས་པ་ཇ་ཞིམ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རེད། ཇ་དེ་རྫ་ཁོའི་ཁོག་ལྡིར་ཆེན་པོ་རང་མིན་པ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། ངའི་ཕོར་བ་ཆེན་པོ་མེད་ཀྱང༌། གད་པ་ཚོའི་ཕོར་བ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་གད་པ་གཉིས་ཙམ་ལ་བླུག་ན་དཀར་ཏིལ་རྫོགས་ནས་དཔོན་པོ་སེར་སྣ་སྐྱེས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། གད་པ་ཚོས་ཀྱང་རྗེས་སུ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། ཁོ་ཚོས་ངོས་མཉམ་རྩེད་མོ་རྩེ་བ་དང་སྒྲུང་ཤོད་ཀྱི་ཡོད།

ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་གད་པ་ཨ་པོ་བསམ་གྲུབ་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ཁོ་པ་ཕྱིས་སུ་གད་པ་ཆོས་མཛད་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་པ་ཕ་རེད། སྐབས་དེ་དུས་ཁོ་པ་རྒྱ་མིའི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་གི་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གླེང་གཞི་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ངོས་སུ་མེ་ཏོག་ལ་ལྟ་བར་འགྲོ་གི་ཡོད། དེ་དུས་མགྲོན་གཉེར་ཆེ་མོ་ནས་དོགས་པ་ཡང་ཏོག་ཙམ་བྱས་པ་རེད། རྗེས་སུ་ཁོ་ལ་སྐྱོན་གཏན་ནས་མེད་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་རེད། ཁོ་པས་གསེར་གྱི་ཨ་ལོང་ཆེན་པོ་ཞིག་བཏགས་ནས་དེའི་ལྗིད་ཀྱིས་ཨམ་ཆོག་གི་རྩེ་གུག་སྡོད་ཀྱི་རེད། གེ་སར་གྱི་སྒྲུང་ཡིན་པ་ཡོད་ཧ་ཅང་སྙན་པོ་བཤད་པ་མ་ཟད། གེ་སར་སྒྲུང་གླུ་འདྲ་པོ་བཏང༌། སྒྲུང་གང་འཚམས་བཤད་རྗེས་ཧོར་གླིང་སྐོར་ཤོད་དུས་གནས་ཆུང་གི་འཁུ་ལྡོག་ཡོང་གི་རེད་ཅེས་ཤོད་མ་ནུས་པ་ཡང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གསོལ་ཐབ་པའི་ཇ་དཀྲུག་རྒྱུ་དེ་གཅིག་གཉིས་གསུམ་བཞི་ཞེས་གདངས་སྙན་པོ་ཞིག་གཏོང་གི་རེད། ཇ་དཀྲུག་སར་ངོས་ལྟད་མོ་ལྟ་བར་ཞེ་དྲག་འགྲོ་མྱོང༌། ཇ་དཀྲུག་ཅེས་བྱེད་རྒྱུ་ཧ་ཅང་དམིགས་བསལ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། གྲངས་ཀ་ཉིས་བརྒྱ་ཡིན་ནམ་ཅིག་དཀྲུག་དགོས་པ་རེད། དཔོན་པོར་དེ་ཚོ་རྒྱུས་ཡོད་ཙང་ངེས་པོ་ཞེ་དྲག་འདུག བོད་ཇ་དེ་མར་གསར་པ་གསར་རྐྱང་དང༌། ཇ་ཁུ་གར་སླ་རན་པ། ཚ་མང་ཉུང་རན་པོ། དེ་ནས་ཇ་དཀྲུག་ཉིས་བརྒྱ་ཙམ་བརྒྱབ་ནས་ཁྲོའི་ཁ་ལ་ཆགས་པའི་ཞག་དེ་ཚུར་བསྡུ་གིན་བསྡུ་གིན་བྱས་ན་ཕོག་ཐུག་དང་གནོད་ཚབས་ཆུང་བ། ཇ་ཞིམ་པོ་ཆགས་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་དེ་ལྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་འདུག གད་པ་བསམ་འགྲུབ་སྒྲུང་ཤོད་མཁན་གཙོ་བོ་ཞིག་ཡིན་ཀྱང༌། རྩེད་མོ་རྩེ་ནས་འཁྲབ་རྒྱུ་དེ་ཙམ་རང་ཡོད་པ་མ་རེད། ཁོ་ཚོ་ངོས་དང་མཉམ་དུ་རྩེད་མོ་རྩེ་རྒྱུར་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་རེད། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ལ་དགའ་ཞེན་ཞིག་ཡོད་པར་མ་ཟད། སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མའི་ཞབས་ཕྱི་ཡིན་སྟབས་ཞེན་ཁོག་ཆེན་པོ་འདུག ཧ་ལས་པའི་ཞེན་ཁོག་ཡོད་པ་རེད། ཡོན་ཏན་ཡོད་པ་མ་རེད། ལྷག་བསམ་དང་ཞེན་ཁོག་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད།

དེ་བཞིན་མཉམ་དུ་འཁྲབ་པ་ཡིན་སྟབས་ཇ་ཡང་རག་གི་ཡོད་པ་རེད། ཡང་ངོས་ཀྱི་རྩེད་མོ་རྩེ་རྒྱུའི་གྲས། ཇ་བཟོ་རྒྱུར་དགའ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། གསོལ་ཐབ་ནས་ཇ་ཁུ་དང་མར་བླངས། མདོང་མོ་དེ་ག་རེ་ཡིན་ནམ་གསོལ་ཐབ་ནས་ལེན་གྱི་མེད། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་དེ་སྐབས་གྲུ་འཛིན་ཕོ་བྲང་གི་དཀོན་གཉེར་ཡིན་པ་དང༌། དེར་མདོང་མོ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡོད་ཅིང༌། ངོས་རང་དེར་གཡར་བར་འགྲོ་གི་ཡོད། རྗེས་སུ་མཆོད་དཔོན་ལགས་ཀྱིས་གསུང་གསལ། ངོས་དེ་སྐབས་ཆུང་ཆུང་ཡིན་ཙང༌། མཆོད་དཔོན་ལགས་ཀྱི་འཁྲིས་ནས་མདོང་མོ་གཡར་ཏེ་སྒལ་བར་འཁྱེར་འགྲོ་སྐབས། ཡ་ང་རྒྱུ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད་ཅེས་གསུང་གི་འདུག དེ་ནས་གད་པ་ཚོ་འཚོགས་བསྡད་ས་དེར་ཕྱིན་ནས་ངོས་ཚོས་ཇ་བསྐོལ་ཏེ་ངོས་ནས་ཇ་བཟོ་གི་ཡོད་པ་རེད། གསོལ་ཐབ་པས་ཇ་བཟོ་བ་མཐོང་མྱོང་ལ། སྡིངས་ཆའི་སྒང་གི་ལྷ་མོ་བའི་ཨམ་མཆོད་ཀྱིས་དབའ་ཀ་དབའ་ཀ་ཞེས་ཇ་བཟོ་ཚུལ་བྱེད་པ་ལྟ་བུ་བསམ་བློ་འཁོར་གྱི་ཡོད་པ་མིན་ནམ། ཇ་བཟོས་ཚར་རྗེས་ངོས་ཚོ་མཉམ་དུ་བགོ་བཤའ་བརྒྱབས་ནས་འཐུང་གི་རེད། ཁ་ལག་གཏན་ནས་བཟོས་མ་མྱོང་ཡང་ཁ་ཟས་སྲེག་མྱོང༌། ཁ་ཟས་སྲེག་རྒྱུའི་སྣུམ་དང་གྲོ་ཞིབ་གསོལ་ཐབ་ནས་བླངས། སྤིན་ཏོག་གི་བཟོ་འདྲ་ལྟ་བུ་བཟོས་ནས་སྣུམ་ནང་སྲེག་གིན་སྲེག་གིན་ཟ་གིན་ཟ་གིན་ཧ་ཅང་ཞིམ་པོ་ཡོང༌། ལོ་གསར་གྱི་མཚམས་ཤིག་ཡིན་པ་ཡོད་ཐེངས་ཤིག་གསོལ་ཐབ་ནས་སྣུམ་དང་གྲོ་ཞིབ་བླངས་ཏེ་རྣམ་ཀུན་བྱེད་སྟངས་ལྟར་སྣུམ་ནང་བླུག་པས། རྡོའོ་ཞེས་སྐད་བརྒྱབ་པ་དང་ཆབས་ཅིག་སྣུམ་ཁོལ་མ་འཐོར་ནས་ལག་པར་ཆུ་ལྒང་ཐོན་བྱུང༌།

གསོལ་ཐབ་པ་གཉེར་པ་རྒན་པ་ངོ་གདོང་ལ་འབྲུམ་ཐོར་གྱི་ཤུལ་ཡོད་པ་ཞིག་ཁོ་པ་དཔོན་པོའི་སྤུན་མཆེད་རེད། མི་བརྟན་བཤིག་ཧ་ཅང་ཚ་པོ་རྟག་པར་གད་མོ་ཤོར་མཁན་ཞིག་ཡོད། ཉིན་གཅིག་ཁོ་བགད་མོ་བགད་དེ་སྣ་རྟུག་གློད། སྣ་ཐ་འཐེན་གྱི་ཡོད་སྟབས་སྣབས་ཐིགས་སེར་པོ་ཞིག་བྲང་ཁོག་སྒང་དེ་བར་གློད་འདུག ཁོ་པ་དང་ངོས་ཉེ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། ངོས་ལ་སྣུམ་འཐོར་ནས་ཆུ་ལྒང་ཐོན་པ་ཇི་ལྟར་ཤེས་པ་ཡིན་ནམ། ཁོ་པ་དེ་གར་སླེབས་བྱུང༌།

དེ་སྐབས་ལམ་སང་སྨན་བཅོས་བྱེད་རྒྱུ་མེད་སྟབས། བུལ་ཏོག་སྦང་ནས་འཁྱེར་ཞིང་དེའི་ཉིན་མོ་གད་མོ་བགད་རྒྱུ་ག་ལ་ཡོད། ཨ་ཙི་ཨ་ཙི་ཨ་ཙི་ཞེས་གདོང་ནག་པོ་བསྟན་ནས་ཞེད་སྣང་ཆེན་པོས་ངའི་ཆུ་ལྒང་ལ་བུལ་ཏོག་བརྒྱབས་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་དྲན་གྱི་འདུག རྗེས་མ་ཀ་བློན་སྦུག་ལ་སླེབས་འདུག་ཅིང༌། ཁོ་པར་ཆོས་མཛད་བུ་ཚགས་ཟེར་གྱི་རེད། ཕལ་ཆེར་ཁོ་པ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་གནས་དབྱུང་བཏང་གནང་བ་ཡིན་པ་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌། ཡང༌། “དགུན་ཁ་རྩེ་ལ་སྡོད་སྐབས་དེ་འདྲ་རང་འཁྱམས་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་རེད། ཉི་འོད་ནང་རྩེད་མོ་རྩེ་སྐབས་གད་པ་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་གཙོ་བོ་རེད། དེ་བཞིན་སེ་རའི་གྲྭ་ལོག་རྒྱ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་འབྲུམ་ཐོར་གྱི་ཤུལ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡོད། དེ་ནི་བརྟན་བཤིག་ཧ་ཅང་ཚ་པོ་ཡོད་པ་དང༌། སྒྲུང་ཡང་སྙན་པོ་སྣ་ཚོགས་ཤོད་ཀྱི་རེད། མཚམས་རེ་མ་ཉལ་གོང་རྩམ་ཐུག་འཐུང་བའི་སྐབས་སུ་གདོན་འདྲེའི་སྒྲུང་ལྟ་བུ་མང་པོ་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་མ་ཟད། གཟིམ་གཡོག་བསམ་གྲུབ་ནོར་བུ་ལ་ཡང་ཧ་ཅང་ཤོད་རྒྱུ་ཡོད་པ་རེད།

གཟིམ་གཡོག་བསམ་གྲུབ་ནོར་བུས་མཁར་རྡོ་རི་ཁྲོད་དུ་མིན་ནམ་ལྷ་གཅིག་གི་ཞབས་གནོན་ལ་བདུད་མོ་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། བདུད་མོ་དེའི་སྐྲའི་གསེང་ལ་སྲོ་མ་མང་པོ་རྒྱག་གི་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ཤོད་མྱོང༌། དེའི་དགོང་མོ་དེར་ངོས་ཉལ་སྐབས་འཇིགས་སྐྲག་ཆེན་པོ་བྱུང༌། ཡང་ཉལ་ཟིན་རྗེས་ཉེ་འཁྲིས་སུ་སྒྲུང་ཤོད་མཁན་ཡོད་པ་མ་རེད། མ་ཉལ་གོང་ཐུག་པ་འཐུང་སྐབས་རྩེ་ལ་ཡིན་ནའང་རེད། ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཡིན་ནའང་རེད། སྐད་ཆ་བཤད། སྒྲུང་བཤད་བྱེད་པ་མ་གཏོགས་ཉལ་ཚར་ན་སྒྲིག་ལམ་དམ་པོ་སྲུང་གི་ཡོད། གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་རེས་མོས་ཀྱིས་ངོས་ཀྱི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཉལ་གྱི་རེད། ངོས་བཞུགས་སྒྲོམ་ནང་ཉལ། དེའི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་རྐྱོང་གདན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ཐོག་གསོལ་གཟིམ་རྣམ་པ་གསུམ་འཆར་ཅན་དགོང་མ་བཅུ་རེ་བཅུ་རེར་རེས་མོས་ཀྱིས་ཉལ་དགོས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད། དེ་དུས་ངོས་གཉོམ་ཆུང་ཞིག་ཡིན་པ་འདྲ། ངོས་ཆུང་དུས་རྐང་པའི་བོལ་ཚིགས་དང༌། པུས་མོའི་ཚིགས་དེ་ཚོ་ན་གི་ཡོད། ན་དུས་ཕུར་མཁན་བྱུང་ན་དྲག་གི་འདུག་ཀྱང་ངོས་ན་གི་འདུག་ཅེས་ཉེ་འཁྲིས་ཀྱི་གསོལ་གཟིམ་ཉལ་བསྡད་ཡོད་ཀྱང་སྐད་རྩ་བ་ནས་བཏང་གི་མེད། དེ་ཡ་རབས་པོ་ལྟ་བུ་ཡོད་པ་འདྲ། རྗེས་སུ་དཔོན་པོས་གསུང་དོན། ‘ངོས་ན་སྐབས་ཉལ་སའི་ནང་མིག་ཆུ་བཏང་ནས་ངུ་གི་རེད་’ཅེས་དང༌། ‘ཞབས་བསྙུན་གྱི་འདུག་གམ་ཞུས་ན། ན་གི་འདུག་གསུང་གི་རེད། ལམ་སང་ཡར་ལངས་ནས་ཞབས་ཕུར་སྡོད་ཀྱི་ཡོད་’ཅེས་དང༌། ‘ངོས་ངུས་པ་ཡིན་སྟབས་ཁོང་ཚོས་མཁྱེན་ནས་ཡར་ཕེབས་པ་མ་གཏོགས། ངོས་ནས་སྐད་གཏན་ནས་གཏོང་གི་མ་རེད། ཕྲུ་གུ་ཆུང་ཆུང་སྐབས་ཧ་ཅང་ཡ་རབས་དང་གཉོམ་ཆུང་ཞིག་ཡོད་’ཅེས་དཔོན་པོས་གསུང་གི་ཡོད། ཡང་སྒྲུང་གཅིག་ཡོད་པ། དེ་སྐབས་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁའི་མི་གཅིག་གིས་སྤྲད་པ་འདྲ། ཨོ་མོ་སུ་ (རྐང་ཤུབས་) ཁྲ་ཁྲ་ཞིག་ཡོད། སྔ་མོ་བོད་ལ་བལ་གྱིས་བསླས་པའི་མཐུག་པོ་དེ་འདྲ་མ་གཏོགས་ཡོད་པ་མ་རེད། རྒྱ་གར་ཁུལ་འཕྲུལ་འཁོར་ནང་བསླས་པའི་ཨོ་མོ་སུ་ (རྐང་ཤུབས) སྲབ་པོ་ཚོས་གཞི་དམར་པོ་དང་སྔོན་པོ་འདྲེས་མ་ཞིག་འདུག དེ་ཧ་ཅང་སྙིང་རྗེ་པོ་མཐོང་ནས་ངོས་ཀྱིས་ཉལ་ཆས་ནང་གྱོན་གྱི་ཡོད། གང་འཚམས་སོང་དུས་དྲོད་ཁུག་པ་དང༌། ཚ་གདུག་ཚིག་ནས་ཨོ་སུ་ (རྐང་ཤུབས་) ཕུད་དགོས་བྱུང༌།

ཡང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་ལྟག་སྒོ་རྒྱབ་ཏུ་འུག་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡོད། ནང་ལོགས་དེར་ཁང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ། ཡང་སོ་ཁུང་ལྟ་བུའི་རླུང་འགྲོ་དེ་འདྲ་ཡོད། རླུང་འགྲོ་གཞན་དག་ཟུར་གསུམ་ཡིན་ན་ཡང༌། གྲུ་བཞི་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་གསེར་གདུང་གསར་པའི་ཐོག་ཁ་ནས་མཐོང་གི་ཡོད། དེར་འུག་པའི་ཚང་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་འུག་པ་གཏན་འཇགས་སྡོད་ཅིང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་གི་འུག་པ་དེ་ཆེན་པོ་ཡོད། པིང་ཀྱུར་མ་ལས་ཆེ་བ་འདུག རྒོད་ལས་ཆུང་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ། གང་ལྟར་ཆེན་པོ་འདུག དེ་ནི་སྐབས་རེ་ཀླུ་ཁང་རྒྱབ་དེར་སྡོད་ཀྱི་འདུག དེ་དུས་ཕོ་རོག་གིས་གནོད་སྐྱེལ་པར་ཕྱིན་ན་ཡང་ཕོ་རོག་ལས་ཆེ་བ་ཡོད་སྟབས་ཉེ་འཁྲིས་སུ་བཅར་ནུས་ཀྱི་མི་འདུག འུག་པ་དེའི་སྐད་ནི་འདི་ཁུལ་འུག་པའི་སྐད་ཁྱད་མཚར་རྒྱག་མཁན་དེ་ཚོ་དང་འདྲ་པོ་མི་འདུག དེ་འཆར་ཅན་ས་མ་རུབ་ཙམ་ལ་ལྟག་སྒོ་རྒྱབ་ནས་ཐོན་ཏེ་དེའི་རྒྱབ་ཀྱི་དཔར་ཁང་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ཟུར་དེར་སྡོད་པ་དང༌། གང་མཚམས་ནས་ཡར་མར་འཕུར་འགྲོ་གི་རེད། ངོས་ནས་ནུབ་ཁྱུད་ཀྱི་སྒེའུ་ཁུང་ནས་བལྟས་ན་མཐོང་གི་རེད། ངོས་དགོང་མོ་ས་རུབ་མ་རུབ་ཙམ་ལ་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་ཀྱི་ཕྱིར་འཁྱམ་ནས་རྒྱུག་ཤར་གློད་པ་ཡིན་ན་གཡང་ལ་ཟག་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་རེད། ཤོད་དུ་དངུལ་སྐྱེད་གཏོང་བྱེད་ཡུལ་རྣམ་གན་ཚོགས་ས་དེའི་ཐོག་ཁར་སྔ་མོ་སྟག་ཁྲ་ཡོད་པ་མ་རེད། ཕྱིས་སུ་སྟག་ཁྲ་ཞིག་བཙུག་སོང༌།

དེ་ནི་ངོས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་དོན་དུ་བཟོས་པ་རེད། འགག་གི་སྒོ་འགྲམ་དེར་ཆུ་སྲིན་ཡོད་སའི་ཁྱུད་དེ་ནས་ནུབ་ཁྱུད་ཀྱི་འགག་བར་བད་གཡམ་འཁོར་མོར་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་ངོས་གཟུགས་པོ་ཧ་ཅང་ཆེ་རུ་ཕྱིན་པའི་སྐབས་མགོ་ཐུག་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རེད། ཟུར་ཁུག་དེར་འཕགས་པ་ལྷ་ཁང་དུ་འགྲོ་སའི་སྐས་འཛེགས་ཉིས་སྦྲེལ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། འགག་གི་གནམ་སྒོའི་ཉེ་འཁྲིས་དེར་སེང་གེ་གཅིག་ཡོད་པ་དང་ཚུར་ངོས་དབང་ཁང་སྟེང་གི་དཔེ་མཛོད་ཁང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་ཉལ་ཁང་ཡོད་ས་དེར་སེང་གེ་གཅིག་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དག་ཚང་མར་མགོ་བརྡབ་རྒྱུའི་ཉེན་ཁ་ཆེན་པོ་ཡོད་པ་རེད།

དེར་བརྟེན་དགོང་མོ་ཕྱིར་མི་འཁྱམ་པའི་ཆེད་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་ཐབས་སུ་འུག་པས་ཕྲུ་གུ་འཁྲིད་ཀྱི་རེད་ཅེས་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། འུག་པས་ཕྲུ་གུ་བཀྱག་པའི་སྒྲུབ་བྱེད་དུ། གཤམ་གྱི་གྲྭ་ཁང་གི་སྒོ་འགག་རིང་ཐག་ཆོད་ཅིག་ཡོད་པ་དེའི་ངོས་སུ་བསྐངས་རྫས་མང་པོ་བྲིས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ཚོའི་ནང་འུག་པས་མིའི་མགོ་འཁྱེར་བ་དང༌། ཕོ་རོག་གིས་མིའི་མིག་རིལ་འཁྱེར་བསྡད་པ་དེ་འདྲ་ཡོད། དེ་ཚོ་བསྟན་ནས་འུག་པས་མི་ཟ་གི་རེད་ཟེར་བ་དང༌། ལྷག་པར་ཕྲུ་གུ་སྐད་ལོག་རྒྱག་མཁན་དེ་ཚོ་འཁྱེར་གྱི་རེད། ཅེས་ཟེར་གྱི་ཡོད་པས་འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། དགོང་མོ་ཕྱི་ལོགས་སུ་འགྲོ་རྒྱུར་ཞེད་སྣང་བསྐུལ་ནས་འགྲོ་ཆོག་གི་མེད། ས་མ་རུབ་ཙམ་ལ་ད་འུག་པ་ཡོང་གྲབས་འདུག ད་འུག་པ་ཡོང་གྲབས་འདུག་ཟེར་བ་དང༌། འུག་པས་སྐད་རྒྱག་གི་འདུག་ཅེས་མཆོད་ཟུར་ལགས་ཀྱིས་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་པ་གསལ་པོ་ཞེ་དྲག་དྲན་གྱི་འདུག ད་དུང་གྲྭ་ཤག་དེ་ཚོའི་ནང་ནས་ཕྲུ་གུ་དེ་འདྲ་འུག་པས་འཁྲིད་འདུག་ཅེས་ཉེན་ཁ་ཆེ་མདོག་ཁ་པོ་བཤད་ཀྱི་ཡོད། དེ་འདྲ་བྱས་ནས་ཞེད་སྣང་སྐུལ་བ་དེ་ཚོ་བདེན་པ་རེད་བསམ་ནས་འུག་པར་འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

ཡང༌། གཟིམ་ཆུང་དང༌། མཚན་གཟིམ་ཁང་སོགས་ལ་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་མིན་པ་གཞན་དག་བཅར་ཆོག་མིན་སྐོར་བཀའ་གནང་དོན། “གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་མ་ཡིན་རང་ཡིན་རེད། གཟིམ་འགག་རྣམས་ཕལ་ཆེར་ཡོང་གི་མེད་པ་འདྲ། གྲྭ་ཚང་གི་སློབ་དཔོན། དབུ་མཛད། མཚན་ཐོ་དང་པོ་ཁོང་ཚོ་དང་གསུང་ཞབས་པ་ལོ་གསར་སྐབས་ཚེས་གཏོར་གྱི་འདོན་པ་འདོན་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་ཡོང་གི་རེད་མ་གཏོགས་གཞན་དག་ཕལ་ཆེར་ཡོང་གི་མེད། གཟིམ་ཆུང་ཡས་མས་ཚང་མར་ལོ་གསར་གོང་གཏོར་བརྗེས་ཟེར་བ་ཞིག་བྱེད་ཀྱི་རེད། ལོ་གཏོར་བརྗེས་དུས་མཚན་གཟིམ་ཁང་དང་མགོན་ཁང་ནང༌། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་དང༌། ངོས་རང༌། མཆོད་གཡོག་བཅས་ང་ཚོ་མ་གཏོགས་འགྲོ་གི་མེད་པ་འདྲ།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

ྋགོང་ས་མཆོག་ནི་སྐུ་གཞོན་ནུའི་སྐབས་ནས་ཆེ་འདྲིས་ཆུང་འདྲིས་གནང་རྒྱུར་མཉེས་པོ་ཡོད་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཐུགས་སྟོབས་ཆེ་ལ་གཟིགས་རྒྱང་རིང་པོའི་སྒོ་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་སྔོན་ཐོན་ཉམས་མྱོང་དང་ཤེས་ཡོན་ལའང་ཐུགས་སྣང་ཆེན་པོ་གནང་གི་ཡོད། དེ་ཡང་མཛད་རྣམ་ལས། “ང་རང་བྱིས་པའི་སྐབས་སུ་ལྷ་སར་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་ཡུ་རོབ་པན་ (European) བཅུ་ཙམ་ཡོད་པའི་ནང་ནས་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་གྱིས་ཧན་རི་ཧ་རར་ (Heinrich Harrer) ངོས་ཀྱི་སར་ཁྲིད་བྱུང༌།” ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ལྷ་སར་ཡུ་རོབ་པ་མི་བཅུ་སྐོར་ཡོད་ཟེར་པ་བདེ་སྐྱིད་གླིང་གའི་མི་ཚོ་བརྩིས་ན་ཡིན་གྱི་རེད། བདེ་སྐྱིད་གླིང་གར་སྤྱིར་བཏང་དབྱིན་ཇིའི་ཨེམ་ཆི་གཅིག་དང༌། སྐུ་ཚབ་མི་གཉིས་ཙམ་མེད་དམ། ཕོག་སེ་ (Fox) ཁོ་པ་རྗེས་སུ་ཆབ་མདོར་ཕྱིན་པ་རེད། དེའི་ཡས་མས་སུ་ཨུ་རུ་སུ་དཀར་པོའི་མི་གཅིག་ཀྱང་སླེབས་སོང༌།

དེ་མིན་ཧ་རར་ (Harrer) དང་པི་ཊར་ ཨབ་ཤ་ནེ་ཀྲར (Peter Ausfschnaiter) ཁོང་གཉིས་བཅས་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་གྱི་རེད། ངོས་ཀྱིས་ངོ་ཤེས་པ་ཧ་རར་གཅིག་པོ་རེད། ཧ་རར་ངོ་ཤེས་སྟངས་གཙོ་བོ་ཧ་རར་དང་ཨབ་ཤ་ནེ་ཀྲར་གཉིས་གཞུང་གི་ལས་ཚན་པའི་གོ་གནས་དང་ཕོགས་ཐོབ་ཡོད་པ་གཅིག་པ་ཡིན་ན་ཡང༌། ཨབ་ཤ་ནེ་ཀྲར་ཞང་འདབ་ཁུལ་གློག་ཁང་གསར་རྒྱག་དང༌། ཡུར་བུ་ཁྲིད་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་པ་ལས། སྤྱིར་བཏང་མི་ལ་འབྲེལ་བ་དེ་ཙམ་མི་བྱེད་མཁན་ཞིག་རེད། འོན་ཀྱང་ཧ་རར་ཁོ་པའི་གཤིས་ཀ་འཕེར་པོ་དང་ཤང་པོ་ཞིག་རེད།

དེར་བརྟེན་སྐུ་དྲག་མང་པོ་ངོ་ཤེས་པ་དང༌། བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁར་ཡང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཞོལ་ཁང་རྗེ་དྲུང་དང༌། བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཁོ་གཉིས་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་རེད། བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ཁོ་གཉིས་ངོ་ཤེས་ཆགས་པ་བརྒྱུད་ཨ་མ་ལགས་དང་ཡབ་གཞིས་དེ་བར་ཡང་ངོ་ཤེས་ཆགས་པ་དང༌། གཙོ་བོ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་དང་མཉམ་དུ་འཁྱག་ཤུར་གློད་པ་སོགས་རྩེད་མོ་རྩེ་རེས་ཡོད་པ་དེ་འདྲའི་སྟབས་ཀྱིས་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་སླེབས་པ་རེད། གཙོ་བོ་ཁོ་རང་གི་གཤིས་ཀ་ཞེ་དྲག་ཤང་པོ་དང་འདྲིས་བདེ་པོ་རེད།” ཅེས་དང༌། མཛད་རྣམ་ནང་མུ་མཐུད་འཁོད་གསལ།”དེ་རྗེས་ལྷ་སར་གཏན་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་སཱར་བྷ་སེལ་གོལ་ཌ་ (Sir Basil Gould) དང༌། ཁོང་གི་རྗེས་འཛིན་ཧིའུ་ རི་ཅར་སན་ (Hugh Richardson) གཉིས་ཡིན། རི་ཅར་སན་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐོར་དེབ་གཅིག་བརྩམས་ཡོད་པ་དང༌། ངོས་རང་བཙན་བྱོལ་དུ་འབྱོར་རྗེས་ཁོང་དང་དགོས་ཕན་ཆེ་བའི་གྲོས་བསྡུར་ཐེངས་མང་པོ་བྱེད་མྱོང༌། ཡང་རེ་འཇི་ནལ་ཊི། ཕོག་སི་ (Reginald Fox) དང༌། སྨན་པ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད། སྨན་པ་དེའི་མིང་དྲན་སོས་ཀྱི་མི་འདུག་ཀྱང་ཁོང་བརྗེད་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན།

ནོར་གླིང་དུ་རྨ་བྱ་ཞིག་གི་མིག་གི་འོག་ཏུ་གཉན་འབུར་ཞིག་སྐྱེས་འདུག་པ་དེ་བཅོས་པར་སྨན་པ་དེ་སྐད་བཏང་བ་ཡིན། སྐབས་དེར་ངོས་ནས་ཁོང་ལ་གཟབ་ནན་གྱིས་བལྟས་པ་དང༌། ཁོང་གིས་རྨ་བྱ་དེར་ལྷ་སའི་སྐད་གདངས་དང༌། ཞེ་སའི་ཐོག་ནས་སེམས་གསོ་བྱས་པ་དེར་ངོས་རང་ཧ་ལས་ཤིང༌། ལྷག་པར་ཁོང་གི་རྨ་བྱ་དེར། གུས་པར་འོས་པའི་རྨ་བྱ། ཞེས་བོས་སོང་བ་དེས་ངོས་ལ་སྤྱིར་བཏང་མིན་པའི་བག་ཆགས་ཤིག་བཞག་བྱུང༌།

ཧན་རི་ ཧ་རར་ (Heinrich Harrer) ནི་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོང་གི་སྐྲ་སེར་པོ་ཡིན་པས། ངོས་ནས་དེ་གོང་དེ་འདྲ་མཐོང་མ་མྱོང་སྟབས་ཁོང་གི་མིང་འདོགས་ལ། མགོ་སེར། ཞེས་བཏགས་པ་ཡིན། ཁོང་ཨོ་སི་ཀྲི་རི་ཡ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་བཀག་ཉར་གྱིས་རྒྱ་གར་ནང་དབྱིན་ཇིའི་བཙོན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཀྱང༌། བཙོན་རོགས། པི་ཊར་ ཨབ་ཤ་ན་ཀྲར་ (Peter Aufschnaiter) དང་མཉམ་དུ་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཐར་ནས་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་ཞིག་རེད། སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་བ་ཚང་མ་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་བཀག་འགོག་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ན་ཡང༌། ཁོང་གཉིས་དམིགས་བསལ་གྱིས་བོད་ནང་བཏང་བ་དེ་ནི་གྲུབ་འབྲས་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གཉིས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སར་མ་འབྱོར་གོང་ལོ་ལྔ་ཙམ་རིང་འབྲོག་པའི་འཚོ་བ་བསྐྱལ་ནས་སྡོད་དགོས་བྱུང་འདུག ལྷ་སར་འབྱོར་སྐབས་ཁོང་གཉིས་ཀྱི་བློ་ཁོག་དང༌། སྙིང་རུས་དེས་མི་རྣམས་ལ་སེམས་འགུལ་ཐེབས་པ་དང༌། གཞུང་ནས་ཀྱང་ཁོང་གཉིས་བསྡད་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་སྤྲད་འདུག ངོས་ཀྱང་ཁོང་ཚོ་སླེབས་པ་ཐོག་མར་ཧ་གོ་མཁན་གྲས་ཤིག་ཡིན་པས། མི་དེ་ཚོ་ཇི་འདྲ་ཡོད་དམ་སྙམ་ནས་གནས་ཚུལ་ཤེས་འདོད་བྱུང༌། རྗེས་སུ་ཧན་རི་ ཧ་རར་མི་བྲོད་པོ་ཞིག་དང༌། འབྲེལ་འདྲིས་བདེ་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་སྐད་གྲགས་ཀྱང་བྱུང་ཡོད།

ཧན་རི་ནི་ལྷ་སའི་ཁ་སྐད་ཧ་ཅང་བདེ་པོ་ཡོད། གཞི་རྐང་ཁོ་པ་གུས་ཞབས་ཆེན་པོ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་ན་ཡང༌། དགོད་བྲོ་སློང་རྒྱུར་ཡང་ཧ་ཅང་མཁས་པོ་ཡོད། རིམ་བཞིན་ངེད་གཉིས་ངོ་ཤེས་འབྲེལ་འདྲིས་ལེགས་པོ་བྱུང་རྗེས། ངོས་ཀྱི་སར་གཞུང་ཞབས་ཚོ་ཡོད་དུས་མ་གཏོགས། དེ་མིན་ང་ལ་གུས་ཞབས་ཀྱི་རྣམ་པ་དོར་ནས་ཁ་རི་ཁ་ཐུག་གི་རྣམ་འགྱུར་སྟོན་གྱི་ཡོད་པས་དེར་ང་རང་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ངེད་གཉིས་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོ་ཐུག་པ་དེ་ནས་ཁོང་ལྷ་ས་ནས་མ་ཐོན་བར་ལོ་གཅིག་དང་ཕྱེད་ཀའི་རིང་གཟའ་འཁོར་རེར་ཐེངས་རེ་འཆར་ཅན་ཐུག་གི་ཡོད། ཁོང་གི་ས་ནས་ཕྱི་རོལ་འཛམ་གླིང་གི་གནས་སྟངས་འགའ་ཤས་དང༌། ལྷག་པར་ཡོ་རོབ་དང༌། ཉེ་ཆར་གྱི་དམག་འཁྲུག་སོགས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་པ་བྱུང༌། དེའི་གོང་ཙམ་ནས་ངོས་ཀྱིས་གཞུང་ཞབས་ཤིག་གི་ས་ནས་དབྱིན་ཇིའི་སྐད་ཡིག་སློབ་འགོ་ཚུགས་ཡོད་པ་དེའི་ཐོག་ཧན་རི་ནས་སློབ་རོགས་བྱས་བྱུང༌། དེ་སྔོན་ནས་དབྱིན་ཡིག་ཀ་མད་རྣམས་བསླབས་ཟིན་པ་དེའི་སྒྲ་གདངས་བོད་ཡིག་ནང་བྲིས་ཡོད་པས་དེ་ལས་མང་བ་སློབ་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོང་གི་ཡོད། ཧན་རིས་ད་དུང་ངོས་ལ་འཕྲུལ་འཁོར་བཀོལ་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་ཐད་ལའང་རོགས་པ་བྱས་བྱུང༌།

དཔེར་ན། གློག་བརྙན་སྟོན་བྱེད་དང་མཉམ་དུ་ངོས་ལ་སྤྲད་པའི་གློག་འདོན་འཕྲུལ་འཁོར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་སྟངས་བསླབ་བྱུང༌། འཕྲུལ་འཁོར་དེ་ནི་ཧ་ཅང་རྙིང་པ་ཞིག་དང༌། སྐྱོན་ཅན་ཞིག་རེད་འདུག་པ། ཕལ་ཆེར་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་ཚོས་ངོས་ལ་སྤྲོད་རྒྱུའི་འཕྲུལ་འཁོར་དེ་ཁོ་རང་ཚོས་ཉར་ནས་དེའི་ཚབ་ཏུ་ཁོ་རང་ཚོའི་འཕྲུལ་འཁོར་རྙིང་པ་ཞིག་ང་ལ་སྤྲད་པ་མིན་ནམ་སྙམ་བྱུང༌།”24 ཞེས་འཁོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རྒྱུན་ལྡན་གསོལ་ཚིགས་ནི་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཞིག་དང༌། རྒྱུན་སྲོལ་ལྟ་བུ་ཞིག་ལས་རྒྱས་སྤྲོས་རིགས་གཏན་ནས་གནང་གི་མེད། སྤྱིར་བཏང་བོད་མི་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་དབུས་གཙང་ཁུལ་གནམ་གཤིས་དང༌། ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་ལྟ་བུར་ཞོགས་པའི་ཇ་དང༌། དགོང་མོའི་ཐུག་པ། ཟེར་བ་དང༌། དཔེར་ན། ཞོགས་ཇ་ཨ་ཕའི་མིག་ལ་ཕན། ཐུག་པ་མི་རྒན་གྱི་སྦྱར་རྩི་ཡིན། ཞེས་སོགས་ཟེར་སྲོལ་ཡོད། བོད་མི་དྲག་ཞན་ཚང་མས་ཞོགས་པ་ཇ་སྲུབ་མ་དང་མཉམ་དུ་རྩམ་པ་ཟ་བ་དང༌། དགོང་མོ་རྩམ་ཐུག་འཐུང་བའི་རྒྱུན་སྲོལ་དེ་ནི་བོད་ལ་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་བར་གང་སར་མཐོང་རྒྱུ་ཡོད་པའི་མི་རིགས་ཀྱི་འཚོ་བའི་སྤྱོད་སྟངས་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་གྲས་ཤིག་ཡིན། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གསོལ་ཚིགས་ཀྱང་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ཞོགས་ཟས་ནི་འཆར་ཅན་སྤགས་ཟ་བ་དང༌། སྤགས་འདྲེས་ཧ་ལམ་བཟོ་གི་མེད་ཅིང་ལུགས་སྲོལ་ལའང་ཡོད་པ་མ་རེད། སྤགས་ཀྱི་མཉམ་དུ་བུ་རམ་བསྒར་མ་དང༌། སྦྲང་རྩི་བསྒར་མ་དེ་འདྲ་ཟ་གི་ཡོད་པ་རེད། སྐབས་སྐབས་སུ་གཡས་གཡོན་དེ་འདྲར་འགྲོ་སྐབས་དང་དོད་བྱས་ནས་བཟོས་པ་ཙམ་ལས། རྒྱུན་དུ་སྤགས་འདྲེས་བཟོ་གི་མ་རེད། ཉིན་གུང་ཆུ་ཚོད་གསུམ་པར་ཕྱག་དཔེ་ཡིན་སྟབས། ཁ་ལག་ཆུ་ཚོད་གཉིས་པར་འཆར་ཅན་དང༌། ཁ་ལག་ཕལ་ཆེར་ངོས་ཀྱིས་སང་འདི་ཟ་གི་ཡིན་ཞེས་མངགས་ཀྱི་ཡོད་པ་འདྲ། ཡང་སྐབས་རེར་དཔོན་པོས་ཀྱང་མངགས་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

དེ་ནས་དགོང་དྲོ་རྩམ་ཐུག་ལས་གཞན་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། སྐབས་སྐབས་ལ་འབྲས་ཐུག་དང༌། སྐབས་སྐབས་ལ་ཐ་ཤི་འཐུང་གི་རེད། མང་ཆེ་བ་རྩམ་ཐུག་རེད། ཞིམ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད། རྩམ་ཐུག་མ་གཏོགས་སྤགས་ཟ་མཁན་མི་འདུག ངོས་ནས་སྐབས་སྐབས་རྩམ་ཐུག་འཐུང༌། སྐབས་རེར་ཇ་མཉམ་དུ་ཨ་མ་ལགས་ཀྱིས་བཟོས་གནང་པའི་བག་ལེབ་ཟ་གི་ཡོད། དེ་མིན་ཞོ་འཆར་ཅན་ཡོད་པ་རེད། ཆུང་ཆུང་སྐབས་འོ་མ་ཧ་ཅང་འཐུང་འདོད་ཆེན་པོ་ཡོད་ཀྱང༌། འོ་མས་མཁྲིས་པ་ན་གི་རེད་ཅེས་ཁྱོན་ནས་སྟེར་གྱི་མི་འདུག ངོས་འོ་མ་ལ་དགའ་བོ་བྱས་པའི་རྟགས་མཚན་གསལ་པོ་གཅིག་ནི། ཉིན་གཅིག་རྩེ་ལ་སང་ཉིན་དེར་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་ཚེ་དབང་གནང་རྒྱུ་རེད། སྒྲོལ་དཀར་གྱི་ཚེ་དབང་གནང་རྒྱུའི་ཚེ་ཆང་འོ་མ་དེ་ཡ་གིར་བསྒྲིགས་འདུག སང་ཚེ་དབང་གནང་རྒྱུའི་དེ་རིང་དེ་ངོས་ག་ལེར་དེར་ཕྱིན་ཏེ་འོ་མ་ཏོག་ཙམ་བཏུང་བ་ཡིན། ཡང་སྒྲུང་གཅིག་ཡོད་པ་སྟེ། ངོས་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་ཡོད་དུས་མགོན་པོ་ཁང་དུ་གསེར་སྐྱེམས་འབུལ་གྱི་འདུག

དེ་སྐབས་ཧ་ལམ་ལོ་དྲུག་བདུན་ཙམ་མིན་ནམ་ཆུང་ཆུང་རེད། གད་པ་སུ་ཡིན་མི་ཤེས་པ་མགོ་ཟིང་ཟིང་ཕྱུ་པ་ནག་པོ་གྱོན་པ་ཞིག་གིས་ལག་པ་གཡས་སུ་གསེར་སྐྱེམས་ཤེལ་དམ་གཉིས་འཁྱེར་ཏེ་རྣམ་ཀུན་ཉི་འོད་ནང་ནས་མགོན་པོ་ཁང་ལ་འགྲོ་གི་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་ཉིན་ཁོ་དབུ་གཡབ་གདོང་གི་སྒོ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་ནས་ཡར་ཡོང་གི་འདུག ངོས་རྒྱུག་ཤར་གློད་ནས་ག་རེ་ཡིན་པ་ག་རེ་ཡིན་པ་ཞེས་བཤད་དེ། ལམ་སང་ཤེལ་དམ་དེའི་ནང་མཛུབ་མོ་བརྒྱུས་ཏེ་བྲོ་བ་མྱངས་པས་ཧ་ཅང་ཞིམ་པོ་ཞིག་འདུག དེ་ཆང་རེད་འདུག ངོས་ཀྱིས་མི་དེར་ཤེལ་དམ་གཅིག་ངོས་སྡོད་སར་བཞག་ཤོག་ཅེས་བརྗོད་པ་ཡིན། དཔོན་པོ་དང་ཁོ་ཚོས་ངོས་སྡོད་སར་ཆང་མི་འཇོག་སྟབས། ཤེལ་དམ་དེ་འདྲ་བ་ལྗང་ཁུ་གཅིག་གི་ནང་ཆུ་གང་བརྒྱངས་ནས་བཞག་འདུག ངོས་ཕྱི་ལོགས་སུ་རྩེད་མོ་གང་འཚམས་རྩེས་རྗེས་ཡར་ཡོང་ནས། ཤེལ་དམ་ག་བར་ཡོད་ཅེས་དྲིས་དུས། ཤེལ་དམ་འདིར་ཡོད་ཅེས་བརྗོད་པ་མིན་ནམ། དེར་བལྟས་ནས་མ་རེད་ཅེས་བརྗོད་ཀྱི་འདུག་ཟེར།” ཞེས་དང༌། “ཉིན་གུང་ཁ་ལག་འཆར་ཅན་འདྲ་པོ་རེད། ཤ་བག་ལེབ་ལྟ་བུ། ཆིས་མན་མོག་མོག་དང༌། ཐུག་པ་ཨམ་ཐུག རྒྱ་ཐུག བོད་ཐུག་རེད། འཐེན་ཐུག་ཟེར་བ་རྗེས་སུ་མ་གཏོགས་སྔ་མོ་མེད་པ་འདྲ། ངོས་ཚོས་གོ་ཙེ་རི་ཐུག་ཟེར་བ་དེ་རྒྱ་སྐད་མིན་ནམ། ངོས་རྒྱ་ནག་ལ་བསྐྱོད་སྐབས་ཧའུ་རྩེ་ཨར་ཏོའ། ཞེས་སྤྲེའུའི་ཨམ་ཅོག་ཟེར་གྱི་འདུག ཨམ་ཐུག་ཟེར་བ་ཨ་མདོའི་ཐུག་པར་ཟེར་གྱི་ཡོད་དམ། ཡང་ན་ཨམ་ཅོག་ཟེར་གྱི་ཡོད་ན་ཧའུ་རྩེ་ཨར་ཏོ་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་པ་རེད།

ད་དུང་རྒྱ་ཁོག དེ་མིན་གསོལ་ཐབ་རང་གི་གྲྭ་ཚང་ཤ་འབྲས་ཟེར་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད། དེར་སྐུ་མདུན་སྐུ་གོང་མ་མཉེས་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རེད། དེ་བཞིན་ཁ་ཆེ་ཤ་འབྲས་དེ་ཚོའི་ནང་དམིགས་བསལ་དགའ་ས་འདི་ཡིན་གང་ཡང་མེད། དེ་ཕལ་ཆེར་ཀླུ་ཁང་བའི་བཀའ་མོལ་བཞིན་མིན་ནམ་བསམ་གྱི་འདུག གྲོད་ཁོག་ལྟོགས་ན་གང་ཡིན་རུང་ཞིམ་པོ་ཡོད་པ་དང༌། གྲོད་ཁོག་མ་ལྟོགས་པའི་སྐབས་གང་ཡིན་རུང་ཞིམ་པོ་ཞེ་དྲག་མེད་པ་དེ་འདྲ་ཞིག་མིན་ནམ།” ཞེས་དང༌། ཡང༌། “ཨ་མ་ལགས་ག་དུས་ཕེབས་ནའང་བག་ལེབ་བསྣམས་ཕེབས་པ་དང༌། བག་ལེབ་ཨ་མ་ལགས་རང་གིས་བཟོས་གནང་གི་རེད། ཟི་ལིང་པར་བག་ལེབ་རྣམ་གྲངས་མང་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་དང༌། བག་ལེབ་ཞིམ་པོ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རེད། མ་གཞི་ང་ཆུང་ཆུང་སྐབས་ཟི་ལིང་དུ་སྡོད་སྐབས་ཞོགས་ཟས་ལ་རྩམ་པ་ཟ་གི་མེད་པ་འདྲ། བག་ལེབ་མཉམ་དུ་འོ་མའི་སྤྲིས་མ་ཟ་གི་རེད། སྤགས་མི་ཟ་བར་འོ་ཇ་ཞིག་བཟོས། འོ་ཇའི་སྒང་ལ་སྤྲིས་མ་ཕྲན་བུ་བླུགས། བག་ལེབ་ཁོན་བུ་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཟ་གི་རེད། དེ་མིན་བག་ལེབ་སྲེག་བཞག་པ་འདྲ་མི་འདྲ་ཁ་ཤས་ཡོད། གང་ལྟར་ཨ་མ་ལགས་བག་ལེབ་བཟོ་མཁས་པོ་ཞེ་དྲག་རེད་འདུག འཆར་ཅན་ཨ་མ་ལགས་ཀྱིས་བག་ལེབ་བསྣམས་ཕེབས་ཀྱི་རེད། དགོང་དྲོར་རྩམ་ཐུག་འཐུང་དུས་ངས་འཆར་ཅན་བག་ལེབ་ཟ་ཡི་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

ཡང་མཛད་རྣམ་ལས།”དེ་མིན་ངོས་རང་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱ་ཡུལ་ཞིག་ནི། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པས་ནང་འདྲེན་གནང་བའི་སྣུམ་འཁོར་གསུམ་པོ་དེ་ཡིན། མ་གཞི་སྐབས་དེར་ལྷ་སར་གཞུང་ལམ་ཡག་པོ་ཞིག་མེད་ནའང་ཁོང་གིས་ལྷ་སའི་ནང་ཁུལ་དང་མཐའ་འཁོར་དུ་ཕེབས་འཁོར་དེ་ཚོའི་ནང་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་འདུག སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་ཕེབས་འཁོར་དེ་ཚོ་བེད་མེད་དུ་ལུས་ནས་བཟོ་བཅོས་རྒྱག་ཐབས་མེད་པར་གྱུར་ཏེ་ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་ཁང་པ་ཞིག་ནང་བཞག་འདུག དེའི་ནང་ནས་གཅིག་ནི་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཊོ་འཇི་ (Dodge) ཞེས་པ་དང༌། དེ་མིན་གཉིས་པོ་དེ་ནི། སྦེད་སྦེ་ཨོ་སི་ཊིན་ (Baby Austins) ཞེས་པའི་སྣུམ་འཁོར་རེད། ད་དུང་ཝི་ལི་སི་འཇིབ་ (Willys Jeep) གཅིག་འདུག་པ་དེ། ༡༩༤༨ ལོ་ཨ་རིར་བསྐྱོད་མཁན་བོད་ཀྱི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཉོ་སྒྲུབ་བྱས་པ་ཞིག་རེད། དེ་ཡང་བེད་སྤྱོད་དེ་ཙམ་བཏང་མི་འདུག

གློག་བརྙན་གྱི་འཕྲུལ་ཆས་ཐོག་འཕྲད་པའི་དཀའ་ངལ་དང་གཅིག་མཚུངས་སྣུམ་འཁོར་སྐོར་ཤེས་མཁན་ཞིག་ཀྱང་མ་རག་བར་དུས་ཚོད་གང་འཚམས་འགོར་སོང༌།

འོན་ཀྱང་སྣུམ་འཁོར་དེ་དག་བེད་སྤྱོད་གཏང་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཞིག་བཟོ་རྒྱུར་སེམས་ཐག་བཅད་པ་ཡིན། མཐའ་མ་ཁ་ལོ་བ་བཀྲ་ཤིས་ཚེ་རིང་ཟེར་བ་ཞིག་རྙེད་བྱུང༌། ཁོང་མི་རླུང་ལངས་པོ་ཞིག་འདུག ཁོ་རང་རྒྱ་གར་གྱི་མཐའ་མཚམས་གྲོང་ཁྱེར་ཀ་ལིམ་སྦུག་ (Kalimpong) ནས་ཡོང་བ་ཞིག་རེད། ངེད་གཉིས་མཉམ་དུ་སྣུམ་འཁོར་ཨོ་སི་ཊིན་ (Austins) གཅིག་ལྷུ་ལག་གི་ཆེད་དུ་བཤིགས་ནས་གཅིག་ཤོས་དེ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡོད་པ་བཟོ་ཐུབ་པ་དང༌། ཌོ་འཇི་དང་འཇིབ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཕྲན་བུ་ལེགས་པ་འདུག་པས་བཟོ་བཅོས་ཅུང་ཟད་བརྒྱབས་རྗེས་འགྲོ་རྒྱུ་ཡོད་པ་ཆགས་སོང༌། ང་ཚོས་སྣུམ་འཁོར་དེ་གཉིས་འགྲོ་རྒྱུ་ཡོད་པ་བཟོས་རྗེས་ངོས་རང་དེ་ཚོའི་འགྲམ་དུ་འགྲོ་མི་ཆོག་པ་བཟོས་སོང༌།” ཞེས་དང༌།

ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “དེ་སྐབས་སྣུམ་འཁོར་གསུམ་ཡོད་པ་དང༌། ཨོ་སེ་ཀྲིན་ (Austins) ཟེར་བ་གཉིས་དང༌། སྔོན་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ཕྱིས་སུ་ཀུན་འཕེལ་ལགས་གྲ་བཞིར་ཕེབས་དུས་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་འདྲ། ཡང་དམར་སེར་འདྲེས་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ངོས་ནས་ཞེ་དྲག་བཏང་མྱོང༌། ཀུན་འཕེལ་ལགས་ཀྱིས་བཏང་བ་དེ་ངོས་ཀྱི་སྣུམ་འཁོར་སྦྱོང་སྤྱད་བྱས་པ་ཡིན། དེ་སྐབས་ཕྱིར་གཟོན་བྱས་ནས་འགྲོ་གི་མེད་པ་རེད། སྐྱབས་མགོན་སྦུག་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་ལྟར། སྦུག་དབྱིངས་བྱས་ནས་ལྕགས་རི་སེར་པོའི་ཕྱིར་ཐོན་ནས་ཐེར་ཐེར་བྱས་ན་མི་འགྲིག་པའི་བག་ཆགས་ཤིག་ཡོང་གི་ཡོད་སྟབས་མ་ཕྱིན་པ་མ་གཏོགས་བཀག་འགོག་བྱེད་མཁན་སུ་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། སྣུམ་འཁོར་སྦྱང་ན་དབུ་གཡབ་ཀྱི་རྒྱབ་ཆོས་རའི་གཡས་གཡོན་སྤང་གི་སྒང་དུ་སྦྱང་གི་ཡོད། ཉིན་གཅིག་སྣུམ་འཁོར་སྦྱང་སྐབས་ཤིང་སྡོང་ཞིག་ལ་བརྡབས་ནས་བཞུ་མར་གཉིས་ཡོད་པའི་ཡ་གཅིག་ཆག་འདུག སང་ཞོགས་སྣུམ་འཁོར་གཏོང་མཁན་དེ་ཡོང་ན་གང་བརྗོད་དགོས་སྙམ་ནས་ཞེད་སྣང་ཆེན་པོ་བྱུང༌། བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་ཤེལ་སྒོ་དེ་སྤྱིར་བཏང་གི་ཤེལ་སྒོ་མིན་པར། འོད་གསལ་ལ་མ་གསལ་འབར་རི་འབུར་རི་དེ་འདྲ་ཞིག་རེད། ཤེལ་སྒོ་ཕ་ལམ་གྱིས་དྲ་སྟངས་དེ་ངོས་ནས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། ཤེལ་སྒོ་ཞིག་དྲས་པ་ཡིན། ཤེལ་སྒོར་སྒོར་དེ་དྲ་ཐུབ་པ་བྱུང་ཡང༌། ཡ་དེ་དང་འདྲ་མཚུངས་ལྗག་ལྗིག་ཅིག་བཟོ་དགོས་པར་བསམ་བློ་མང་པོ་གཏང་དགོས་བྱུང༌། མཐར་བྱེ་མ་ཀ་ར་བཞུས་ནས་གར་པོ་ཆགས་པ་དེ་ཤེལ་སྒོའི་ཐོག་ཤིང་ལེབ་ཅིག་གིས་ཐིགས་པ་རྒྱག་སྐབས་གཅིག་མཚུངས་ལྗག་ལྗིག་ཆགས་ཐུབ་པའི་ཐབས་ལམ་དེ་རྙེད་བྱུང༌།

དེ་ནས་ཤེལ་སྒོ་བསྒར་ཏེ་སང་ཉིན་སྣུམ་འཁོར་ཁ་ལོ་བ་དེ་ཡོང་སྐབས་གང་ཡང་བྱས་མེད་པའི་ཚུལ་བྱས་ནས་བསྡད་པ་ཡིན། དེ་རྗེས་སྣུམ་འཁོར་ཆེ་བ་ཞིག་ཡོད། ཊོ་ཇི་ (Dodge) ཟེར་བ་དེ་རེད། དེ་ནི་སྐུ་གོང་མ་ཡར་མར་ཕེབས་ས་དེ་རེད་འདུག་ཟེར། ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ཁོ་ཚོས་སྣུམ་འཁོར་དེའི་བཞུ་མར་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་སྐད་གྲགས་བྱེད་ཀྱི་རེད། དེ་སྐབས་ལྕང་གསེབ་ཤར་བརྒྱུད་ནས་རྡོ་རིང་ཕྱི་མའི་ཁང་སེར་དེའི་འཁྲིས་ལ་སླེབས་དུས་སྣུམ་འཁོར་བཞུ་མར་གྱི་མདངས་དེ་བྲག་སྒོ་ཀ་ཎི་ལ་སྐྱ་ཐིང་ངེར་ཕོག་གི་རེད་ཅེས་ཤོད་ཀྱི་རེད། རྩ་བའི་ཁང་སེར་དེ་རྒྱུད་ས་ཆ་ཕྲན་བུ་མཐོ་བ་ཡང་ཡོད་པ་རེད། སྣུམ་འཁོར་དེ་དང་ཐོག་སྐྱོན་ཤོར་ནས་འགྲོ་རྒྱུ་མི་འདུག

རྗེས་སུ་ཁ་ལོ་པ་གསར་པ་ཁ་ཤས་སླེབས་པ་དང་ཕར་ཚུར་བཟོ་བཅོས་འདྲ་བརྒྱབ་ནས་འགྲོ་ཐུབ་པ་བྱུང་སོང༌། མཐའ་མ་ངོས་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་འགྲོ་སྐབས་སྣེའུ་ཤག་ཁོ་ཚོས་སྣུམ་འཁོར་ཨོ་སེ་ཀྲིན་ (Austins) གསར་པ་ཞིག་ཉོས་ཡོད་པ་དེའི་ནང་ངོས་བསྡད་པ་དང་ཊོ་ཇི་ནང་ཕལ་ཆེར་ཨ་མ་ལགས་ཡོད་པ་རེད། ཡང་ཨོ་ཀྲེན་དམར་པོ་སྐུ་གོང་མའི་སྐབས་ཡོད་པ་དེའི་ནང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པ་གཉིས་དང༌། ཀརྨ་པ་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ་དེ་འདྲ་བྱས་ཏེ་ཕྱིན་པ་རེད། རྗེས་སུ་ངོས་ཀྱིས་ཚོད་ཡག་པོ་ཐིག་པའི་སྐབས་སྤྱན་གསལ་གླིང་ཁར་ཐེངས་ཁ་ཤས་བཏང་བ་ཡིན། སྤྱན་གསལ་གླིང་ཁར་གཏོང་དུས་ལྕགས་རི་སེར་པོ་ནས་འགྲོ་སྐབས་དེ་ཁུལ་བཀའ་ཤག་དང་ཡིག་ཚང་སོགས་ལས་ཁུངས་ཁག་གི་མི་ཚོགས་གང་འཚམས་ཡོད་སྟབས་གཟིམ་གཡོག་ལགས་ལ་གཏོང་དུ་འཇུག་གི་ཡོད།

ངོས་ཀྱིས་རང་སྦྱོང་བྱས་ནས་གཏོང་ཤེས་རྗེས་གཟིམ་གཡོག་ལགས་སུ་བསླབ་པ་ཡིན། ལྕགས་རི་སེར་པོ་ནས་ཐོན་དུས་གཟིམ་གཡོག་ལགས་ལ་གཏོང་དུ་འཇུག་གི་ཡོད་སྟབས་ཉིན་གཅིག་གཟིམ་གཡོག་ལགས་ཀྱིས་གཟིམ་ཆུང་ཁམས་གསུམ་ཟིལ་གནོན་གྱི་འཁྲིས་དེར་གློག་བརྙན་ (Film) བསྟན་སའི་ཁང་པ་གསར་པ་ཞིག་བརྒྱབ་ཡོད་པ་དེའི་འཁྲིས་ཀྱི་རྒྱལ་སྒོ་དེའི་ཟུར་དེར་གཟིམ་གཡོག་ལགས་ཀྱིས་སྣུམ་འཁོར་གྱི་མེ་འུར་སེ་སྤར་བ་དང༌། འདང་ཟེར་ལམ་སང་དེར་བརྡབས་སོང༌། སྐྱོན་ཆེན་པོ་བྱུང་མ་སོང༌། དེ་ནས་ལྷོ་ངོས་སུ་ཁ་སྐོར་ནས་སྡིངས་ཆའི་སྒང་དང་ཉི་འོད་གཟིམ་ཆུང་འགག་སྒྲོལ་རྗེས་མི་ཞེ་དྲག་མེད་ཙང་དེ་ནས་ངོས་ནས་གཏོང་གི་ཡོད། ལྷག་པར་སྤྱན་གསལ་ཕོ་བྲང་ལ་འགྲོ་སའི་གཞུང་ལམ་དེ་སྐབས་དེ་དུས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན་རྒྱ་ཆེ་བ་དང་སྤུས་དག་ཧ་ལས་པ་ཡག་པོ་ཡོད་པ་རེད། སྣུམ་ནག་གི་ས་སྦྲག་ཨར་ ཨེསེ་ཊི་ (RSD) འགྲོ་ལམ་དེ་འདྲ་མེད་ན་ཡང་མཁྲེགས་པོ་ཆགས་ནས་ཡག་པོ་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

སྤྲོས་བྲལ་ཞི་བའི་དབྱིངས་སུ་རོ་མཉམ་ཡང༌།།

སྤྲོས་བཅས་སྒྱུ་མའི་བཀོད་པ་ཇི་སྙེད་པའི།།

ས་གསུམ་ཤིས་པའི་དགེ་ལེགས་ཀུན་གྱི་གཏེར།།

མཚན་དཔེ་འགྲོ་བའི་ཁམས་སུ་ཅི་ཡང་འཆར།།

དག་པ་དོན་གྱི་འོད་གསལ་རོ་སྙོམས་པའི།།

ཟུང་འཇུག་སྒྱུ་མའི་སྐུ་ཡི་མཚན་དཔེའི་དཔྱིད།།

གང་ལ་བསྟི་བའི་རགས་པའི་གང་སྐུའི་དཔལ།།

ཆུང་སྲིད་ཟླ་བའི་འོད་སྣང་ཀུན་ཏུ་འཚེར།།

སྣ་ཚོགས་གདུལ་བྱའི་ཁམས་ཀྱི་རྗེས་སོང་སྣ་ཚོགས་སྣང་བར་སྤྲོས་པའི་མཚར་སྡུག་ལང་ཚོའི་དཔལ།། འགྲོ་བའི་ཁམས་མཐུན་ཕ་མཐའ་བྲལ་བའི་ངང་ཚུལ་དག་གིས་གསང་གསུམ་འཇུག་པའི་རྩེད་འཇོ་ལས།། ཕན་མཛད་ཐུགས་ཀྱི་ཐུགས་རྗེའི་དབྱིངས་ནས་མོས་འཚམས་འཕྲིན་ལས་སྒྱུ་འཕྲུལ་གར་རྩེན་བསྡུ་བཞི་ཡི།། རྨད་བྱུང་མཛད་པ་སྐྱེ་འགྲོའི་གསོས་སུ་བསྟིམས་པའི་རྒྱལ་བའི་རྒྱལ་སྲས་གང་གིས་དགེ་ལེགས་སྩོལ།།

13 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༢༨ ཕྲེང་ ༡༠ ༡༩༩༠

14 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས ༢༨ ཕྲེང་ ༣༥ ནས་ཤོག་ངོས་ ༢༩ ཕྲེང་ ༡༥ བར། ༡༩༩༠

15 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ༢༩ ཕྲེང་ ༡༦ ༡༩༩༠

16 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༢༩ ཕྲེང་ ༢༥ ༡༩༩༠

17 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༣༣ ཕྲེང་ ༥ ༡༩༩༠

18 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༣༢ ཕྲེང་ ༡༥ ༡༩༩༠

19 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས། ༣༣ ཕྲེང་ ༧ ༡༩༩༠

20 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༣༢ ཕྲེང་ ༣༣ ༡༩༩༠

21 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༣༣ ཕྲེང་ ༡༥ ༡༩༩༠

22 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༣༣ ཕྲེང་ ༣༢ ༡༩༩༠

23 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༣༤ ཕྲེང་ ༡༢ ༡༩༩༠

24 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས། ༤༠ ཕྲེང་༤ ༡༩༩༠

ས་བཅད་གསུམ་པ།

བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་བརྒྱུད་རིམ།

དེ་སྔོན་བོད་གཞུང་དང་ཕྱི་སྲིད་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་གར། རྒྱ་ནག བལ་ཡུལ་ཙམ་ལས་རྒྱ་ཆེ་མེད་ཁར། དེ་དག་ཀྱང་འགྲིམ་འགྲུལ་སོགས་ཀྱིས་འགྲོ་འོང་འབྲེལ་ལམ་ཉུང་ཉུང་ཡིན་པ་དང༌། སྐབས་འགར་ས་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་གཞི་སོགས་རྒྱལ་འབྲེལ་ཆིངས་ཡིག་རིགས་ཀྱང་བཀའ་ཤག་ནས་ཐད་ཀར་ཐུགས་འགན་བཞེས་ཀྱི་ཡོད་པས། བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཟུར་འཛུགས་གནང་བ་བྱུང་མེད།

བོད་མེ་འབྲུག་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༥༦ ལོར་བོད་གཞུང་དང༌། བལ་ཡུལ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཞི་མཐུན་ཆིངས་ཡིག་བཞག་པའི་འབྲུ་དོན་བཞིན་བལ་ཡུལ་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་ས་དང༌། གཞིས་རྩེ། རྒྱལ་རྩེ། བལ་བོད་ས་མཚམས་འཁེལ་བའི་བོད་ཀྱི་གནད་ཡོད་ས་གནས་གཉའ་ནང་དང༌། སྐྱིད་གྲོང་བཅས་སུ་བལ་གཞུང་གི་བཅའ་སྡོད་སྐུ་ཚབ་ཆེད་འཛུགས་བྱས་ཡོད་པ་སོགས་བལ་བོད་མི་སེར་དབར་འགྲོ་འོང་ཅུང་མང་བར་བརྟེན་ཕན་ཚུན་རྩོད་གཞིའི་རིགས་དྲང་བདེན་གྱིས་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་ཆེད་བོད་གཞུང་ནས་ལྷ་སར་གོར་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཟེར་བ་གསར་འཛུགས་ཀྱིས་འགན་ཁུར་དོ་དམ་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་གཉིས་ཙམ་བསྐོ་གཞག་གནང་སྟེ་བལ་བོད་མི་རིགས་དབར་གྱི་གྱོད་གཞི་དང༌། བལ་པོའི་མི་རིགས་ནས་ཁྲིམས་འགལ་བྱ་སྤྱོད་བྱས་རིགས་ལ་བལ་བོད་གཞུང་གཉིས་ནས་བསྐོ་གཞག་གནང་བའི་དཔོན་རིགས་ལྷན་ཚོགས་ཞིབ་བསྡུར་གྱིས་ཐག་གཅོད་གནང་སྲོལ་བྱུང༌།

ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་ས་བྱ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༩ ལོར་རྒྱ་སོག་ཡུལ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྗེས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་སྔར་བས་རྒྱ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པའི་དགོས་མཁོར་དམིགས་ཏེ། བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་རྩེ་མགྲོན་པར་ཁང་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཁེ་སྨད་རིན་ཆེན་དབང་རྒྱལ་གཉིས་ལ་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་བྱེད་པོ་ཞེས་ཛ་སག་གི་གོ་མིང་ཐོག་བསྐོ་གཞག་གནང་སྟེ་ཕྱི་འབྲེལ་བྱ་གཞག་སྐོར་སྐབས་སོ་སོའི་ལས་དོན་ཁག་ཐག་གཅོད་གནང་བ་ཙམ་ལས། རྒྱུན་ཚུགས་གཏན་འཇགས་ལས་ཁུངས་ཤིག་མེད་པར་གྲགས།

དེ་རྗེས་ལྕགས་བྱ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༡ ལོར་ཕྱི་སོག་དམར་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་གསར་དུ་བཙུགས་རྗེས་ལྕགས་ཡོས་ ༡༩༢༧ ལོ་སོག་པོ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཚེ་དཔག་རྡོ་རྗེ་ཞེས་པས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་མི་སྣ་འགའ་ཤས་ལྷ་སར་བཏང་འབྱོར་གྱིས་བོད་སོག་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་སྔར་བཞིན་མཐུན་ལམ་དམ་ཟབ་སླར་གསོ་ཡོང་ཐབས་བོད་གཞུང་དང་འབྲེལ་གཏུགས་བཀའ་མོལ་ཞུས་པར། བོད་གཞུང་ནས་ཕྱི་འབྲེལ་འབྲེལ་མཐུད་སྐུ་ཚབ་ཏུ་ཕུན་ཁང་གུང་བཀྲ་ཤིས་རྡོ་རྗེ་དང༌། མཁན་དྲུང་དགེ་འདུན་ཆོས་དར་གཉིས་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

དེའི་སྐོར་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་དེབ་གཉིས་པ་ཤོག་གྲངས་ ༡༡༨ ཡིག་ཕྲེང་མཐའ་མར། “ཕྱི་སོག་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ཞུས་དོན། དོན་ཚན་དང་པོ། བོད་སོག་གཉིས་མཐུན་སྒྲིལ་སྔར་སྲོལ་ལྟར་ཡར་རྒྱས་གཏོང་རྒྱུ། གཉིས་པ། རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་སོ་སོར་སྐུ་ཚབ་འཛུགས་འཇོག་བྱ་རྒྱུ། གསུམ་པ། ཕྱི་སོག་རྒྱལ་ས་ཨུ་ལན་བྷ་ཐུར་ནས་ལྷ་ས་བར་ཐག་རིང་ཁ་པར་འཛུགས་རྒྱུ་བཅས་དོན་ཚན་གསུམ་གྱི་བསམ་འཆར་བཏོན་པར། བོད་གཞུང་གིས་བོད་སོག་གཉིས་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་སྔར་ནས་ད་བར་ཉམས་མེད་ཡོད་མུས་ཐོག་སོག་ཡུལ་ནས་བོད་དུ་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་དུ་ཡོང་བའི་གྲྭ་རྒྱུན་རྣམས་ལ་བོད་གཞུང་ནས་གྲྭ་པ་སོ་སོར་ལྟ་སྐྱོང་རོགས་རམ་བྱེད་མུས་ཡིན་ཞིང༌། སླད་ཀྱང་སྔར་བཞིན་རོགས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། གཉིས་པ། རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོར་སྐུ་ཚབ་འཛུགས་འཇོག་བྱ་རྒྱུར་མཐུན་འགྲིགས་གང་ཟབ་ཡོང་རྒྱུའི་དགེ་མཚན་ཆེན་པོ་ཡོད་ངེས་ཀྱང༌། བོད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་དབྱིན་ཇི་དེ་བཞིན་དེང་སང་དཔུང་སྟོབས་བཙན་པས་བོད་དང་ས་མཚམས་ཁད་ཉེའི་སྟབས་ཀྱི་ཐབས་མཁས་མི་གནང་མཐུ་མེད་ལ་བརྟེན་སྔ་འཕྲོས་སྐུ་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུ་ངང་འཐེན་གནང་རྒྱུ། གསུམ་པ། རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཕན་ཚུན་དབར་ཐག་རིང་ཁ་པར་འཛུགས་རྒྱུ་བོད་སོག་ཡུལ་གྲུའི་དབར་ས་ཁད་ཧ་ཅང་རིང་བ་མ་ཟད། བྱང་ཐང་མི་མེད་ལུང་སྟོང་ལ་བརྟེན་ལག་ལེན་འཁེལ་རྒྱུ་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ་བཅས་ཀྱི་བཀའ་ལན་གནང་ལུགས་དེ་སྔོན་བཀའ་ཟུར་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པའི་ཞལ་ནས་ཐོས།” ཞེས་དང༌།

ཆུ་བྱ་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༠ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༣ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༡༧ ལོར་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་རྗེས་ལོ་དེ་གའི་མཇུག་ཏུ་རྒྱ་ནག་མི་སེར་རྒྱལ་ཁབ་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་འབུལ་ཞུ་བར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་བོད་དུ་བཅར་འཐུས་ཞུས་པར་བཀའ་འཁྲོལ་བཞིན་སྐུ་ཚབ་ཧོང་མུའུ་སུང་གིས་གཙོས་ལས་བྱེད་མི་སྣ་འགའ་ཤས་ཁམས་བརྒྱུད་ལྷ་སར་འབྱོར་ཏེ་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་འབུལ་ཞུ་སྒོ་ཟིན་མཚམས་བོད་རྒྱ་ས་མཚམས་དབྱེ་འབྱེད་སྐོར་བོད་གཞུང་དང་བཀའ་མོལ་རིམ་ཞུས་ཀྱང་ལམ་སང་ཕན་ཚུན་དགོངས་མཐུན་ཐག་གཅོད་མ་བྱུང་སྟབས་བཀའ་མོལ་མཇུག་སྐྱོང་ཞུ་མཁན་ཡིན་ཚུལ་རྒྱ་དཔོན་ཅང་ཀྲི་ཡུའི་ངོ་ལས་ལྷ་སར་བཞག་སྟེ་ཧོང་མུའུ་སུང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས། ཧོང་མུའུ་སུང་གིས་བཞག་པའི་མི་སྣ་དེས་གྲོས་མོལ་མཇུག་སྐྱོང་གི་གོ་སྐབས་ལ་བསྙད་དེ་ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཐོག་མར་བཙུགས།

དེ་སྔ་སིམ་ལར་དབྱིན་ཇིའི་དཔོན་རིགས་ཅལ་སེ་འབེལ་ (Charles Bell) དང༌། བཤད་སྒྲ་བློན་ཆེན་འབྲེལ་བ་ཡག་པོ་བྱུང་བ་དང༌། ༡༩༡༣ ཙམ་ནས་ཅལ་སེ་འབེལ་འབྲས་ལྗོངས་སྤྱི་ཁྱབ་བྱེད་སྐབས་ལྷ་སར་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཡོང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཀྱང་གཟིགས་སྐྱོང་ཆེན་པོས་བོད་ཀྱི་བློན་ཆེན་གྱི་གདན་ཐོབ་གནང་བར་བརྟེན་བོད་ནང་ཁོང་ལ་འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་ཞེས་ཡོངས་གྲགས་སུ་འབོད། ཁོང་གི་ལས་དུས་ནས་བཟུང་འབྲས་ལྗོངས་སྤྱི་ཁྱབ་གསར་པ་རིམ་འབྱོར་ནས་ལྷ་སར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། བོད་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་དཔོན་རིགས་རྣམས་མཇལ་འཕྲད་དུ་འཆར་ཅན་བཅར་སྲོལ་ཡོད་པ་དང༌། འབྲས་སྤྱི་སུ་ཡིན་ལ་བློན་ཆེན་གྱི་གདན་ཐོབ་ཀྱང་སྔར་བཞིན་སྩལ་བར་བརྟེན་བོད་ལ་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་བར་འབྲས་ལྗོངས་སྤྱི་ཁྱབ་པར། འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན། ཞེས་འབོད་མུས་སུ་ཡོད། འབྲས་སྤྱི་གསར་པ་མཇལ་འཕྲད་དུ་བཅར་སྐབས་ལྷ་སར་ཟླ་བ་གཉིས་ཙམ་བཞུགས་ནས་གང་སར་ལྟ་སྐོར་འཚམས་འདྲི་དང༌། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ཐུག་གནང་བ་ལས། དེ་མིན་ལྷ་སར་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་རྒྱུན་སྡོད་རིགས་མེད། འོན་ཀྱང་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་གཏན་སྡོད་བྱས་པ་ནས་བཟུང༌། དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཀྱང་འཛུགས་འཐུས་སྙན་སེང་ཞུས་འཁྲོལ་ལྟར་ ༡༩༣༤ ལོར་ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་ཚོང་དོན་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་སུ་གྱུར། དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་དབྱིན་དོན་གཅོད་སོ་སོའི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་ཚང་མ་བཀའ་ཤག་ལ་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཞུ་གི་ཡོད་ཅིང༌།

འོན་ཀྱང༌། བཀའ་ཤག་ནས་ཕྱི་ནང་རྒྱལ་དོན་མཛད་བྲེལ་གྱིས་ཐུགས་ཁོམ་གྱུར་མིན་དང༌། ལྷག་པར་དུས་བསྟུན་བབ་འོས་ཀྱིས་ལྕགས་སྦྲུལ་ ༡༩༤༡ ལོ་བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་སླར་གསོ་རྒྱུན་ཚུགས་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར། ཛ་སག་ཟུར་ཁང་ཟུར་པ་དབང་ཆེན་ཚེ་བརྟན་དང༌། ཏཱ་བླ་མ་དཀོན་མཆོག་འབྱུང་གནས་གཉིས་ལ་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་གསར་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

ཆུ་རྟ་ ༡༩༤༢ ལོར་ལས་ཁུངས་དངོས་སུ་ཚུགས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ལྷ་སྡོད་རྒྱ་དབྱིན་དོན་གཅོད་གཉིས་དང༌། གོར་ཥའི་སྐུ་ཚབ་བཅས་ལ་ད་ནས་བཟུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་རྣམས་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ལ་འབྲེལ་གཏུག་བྱ་དགོས་པའི་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱང་གནང་འདུག དེ་ཡང༌། ཨ་རི་བ་སྒོལ་སི་ཊིན་ (Goldstein) ནས་བརྩམས་པའི་དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་དབྱིན་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ། “སྐབས་དེར་དབྱིན་ཇིར་སྤྲད་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་ནང་འཁོད་དོན། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཀྱིས་གྲོས་འགོ་བཏོན་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་ྋསྐྱབས་མགོན་སྲིད་སྐྱོང་མཆོག་ནས་ཆོག་མཆན་གནང་བ་ལྟར། ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་བྱ་གཞག་ལ་དོ་དམ་བྱེད་མཁན་ལས་ཁུངས་གསར་པ་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་བྱུང་ཞིང༌། ལས་ཁུངས་འདིའི་དོ་དམ་ཛ་སག་ཟུར་ཁང་ཟུར་པ་དང༌། ཏཱ་བླ་མ་དཀོན་མཆོག་འབྱུང་གནས་གཉིས་དང་ལས་བྱ་བཅས་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། ལས་ཁུངས་དེ་བོད་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༢ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ནས་བཟུང་ནུས་པ་ལྡན་པའི་ལས་དོན་གཉེར་འགོ་འཛུགས་རྒྱུར། མ་འོངས་པར་དབྱིན་ཇི་གཞུང་དང༌། བོད་གཞུང་དབར་ལས་དོན་ཆེ་ཕྲ་གང་ཅི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་དང་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན།”25 ཞེས་འཁོད་འདུག

ཡང་ལོ་དེ་གའི་ནང་ཉི་ཧོང་གིས་མ་ལ་ཤི་ཡ་དང༌། འབར་མར་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ཉེན་ཆེན་པོ་བྱུང་སྟབས། ཨ་དབྱིན་རྒྱ་གསུམ་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ཨ་སམ་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་རྫ་ཡུལ་བརྒྱུད། རྒྱ་ནག་ལྷོ་ནུབ་ས་ཁུལ་དུ་དམག་མཁོའི་ཡོ་བྱད་སོགས་དབོར་འདྲེན་བྱེད་སའི་ལམ་ཁ་ཞིག་གསར་བཟོ་ཆོག་པ་ཞེས་ཨ་རི་དང་དབྱིན་གཞུང་གཉིས་ནས་བཀོད་མངགས་ལྟར། ལྷ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཛ་སག་ར་ཡེ་བྷ་དུར་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ (Rai Bahadur Norbu Dhondup) དང༌། རྒྱ་མིའི་སྐུ་ཚབ་ཁུང་ཆིང་ཙུང་གཉིས་ནས་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་བཀའ་ཤག་ལ་བཀའ་འཁྲོལ་ཆོག་མཆན་ཡོང་བའི་སྙན་སེང་ཞུས།

འོན་ཀྱང་བོད་གཞུང་ནས་ཨ་དབྱིན་རྒྱ་གསུམ་དང༌། ཉི་ཧོང་སོགས་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་སུ་ལའང་ཐེ་གཏོགས་མེད་པར་བོད་བར་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ས་ཐོག་བརྒྱུད་དམག་མཁོའི་ཡོ་བྱད་དབོར་འདྲེན་བྱ་རྒྱུའི་ལམ་ཁ་བཟོ་ཐབས་གཏན་ནས་མེད་ཅིང༌། མི་མང་གི་འཚོ་བའི་དགོས་མཁོ་རས་ཆ་དང༌། ཟས་རིགས། སྨན་སོགས་གཞུང་ལམ་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་སྒེར་ཚོང་སོ་སོའི་མིང་ཐོག་བཏང་འཐུས་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་བཀའ་ལན་ཀྱང་གནང་འདུག དེའི་ཐོག་ནས་བོད་འདི་བཞིན་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་ཞི་བདེ་བར་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་མཚོན་ཐུབ་ལ། རང་བཙན་གཙང་མའི་བདག་དབང་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་དེ་བས་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ།

དེ་རྗེས་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་ཏཱ་བླ་མ་དཀོན་མཆོག་འབྱུང་གནས་འདས་ཚབ་ཛ་སག་བློ་བཟང་དཔལ་ལྡན་བསྐོ་གཞག་གནང་ཡང་དུས་ཡུན་དེ་ཙམ་མ་སོང་བར་འདས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོ་སྟོད་བླ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་ཛ་སག་ཏུ་གནས་སྤར་ཐོག་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་ཛ་སག་ཟུར་ཁང་ཟུར་པའི་ལས་སྦྲེལ་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

དེ་སྐབས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཟིང་འཁྲུག་གི་རླུང་དམར་འཚུབ་ཅིང༌། གོ་མིང་ཏང་སྲིད་གཞུང་འཐོར་ལ་ཉེ་བའི་འཇིགས་སྣང་ངང་རྒྱལ་ས་ཁྲུང་ཆིན་དུ་གནས་སྤོ་བྱ་དགོས་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ལའང་ཉེན་འགན་ཧ་ཅང་ཆེ་རུ་སོང་སྟབས་ས་གནས་སོ་སོའི་ཆོ་སྤྱོད་གནས་ཚུལ་རྣམས་འཕྲལ་འཕྲལ་རྟོགས་ཐབས་ཆེད་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་ལྷ་སར་བོད་གཞུང་རླུང་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་དང་འབྲེལ་ཆབ་མདོ་དང༌། མངའ་རིས་སྒར་ཐོག གཞིས་རྩེ། ནག་ཆུ་སོགས་ས་ཁུལ་སྤྱི་ཁྱབ་གནས་ཡུལ་ཁག་ལ་ཡན་ལག་རླུང་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་ཀྱང་གསར་འཛུགས་གནང་བར་མ་ཟད། ཕག་རི་དང་ཁམས་ཁུལ་སོགས་ཉིང་ལག་ས་ཚུགས་འགའ་ཤས་ཀྱང་རིམ་བཞིན་བཙུགས། དེ་བཞིན་ཡོངས་ཁྱབ་སྤྱི་སྤྱོད་ཀྱི་འཕྲིན་གཏོང་ཨང་དེབ་དང༌། རྒྱལ་སྲུང་གསང་འཕྲིན་གྱི་ཨང་དེབ་ཀྱང་གསར་བཟོ་གཏན་འབེབས་ཐོག གལ་ཆེའི་གསར་གནས་རྣམས་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་བཀའ་ཤག་སོགས་གོང་རིམ་ལ་དུས་ཐོག་སྙན་ཞུ་འབུལ་བཞིན་ཡོད།

༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༠ པའི་ནང་ལ་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཡོངས་རྫོགས་དམར་པོས་སྲིད་དབང་བསྒྱུར་ཉེའི་སྐབས་ཐེ་ཝན་དང༌། བོད་གཉིས་ལའང་བཅིངས་འགྲོལ་གཏང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་དཔུང་ཤེད་ཧམ་སྨྱོན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་བཞིན་པར་བརྟེན། ལྷ་སའི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་གྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་བོད་འདི་བཞིན་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པ་ལས། རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་གཏོགས་རྩ་བ་ནས་མིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་དཔང་དང་བཅས་བདེན་པ་དག་སྐྱེལ་གྱི་ལན་འདེབས་ཡོངས་ཁྱབ་ཏུ་བསྒྲགས་གཏམ་སྤེལ།

དུས་སྐབས་དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང༌། བོད་ཤར་ཕྱོགས་མཐའ་མཚམས་སུ་ཉེན་འགན་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ལ་བརྟེན་བཀའ་ཤག་དང༌། དྲུང་རྩིས། ཚོགས་འདུ་ཧྲག་བསྡུས་བཅས་བཀའ་བསྡུར་ཡང་ཡང་གནང་སྟེ་མཐའ་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་དང༌། དམག་སྐུལ་གནང་ཕྱོགས། དམག་ཕོགས་འདུ་འགོད། ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་རོགས་རམ་འབོད་སྐུལ་ཞུ་ཐབས་བཅས་ལས་དོན་གང་ཅི་དུས་འགྱངས་སུ་མ་སོང་བར་སྐབས་འཕྲལ་ཐག་གཅོད་ལག་བསྟར་ཐུབ་ཐབས་ཆེད་བཀའ་ཤག་ལྷན་ཚོགས་རྒྱུན་ཚུགས་མ་དགོས་པར་བཀའ་བློན་རེ་རེས་གལ་ཆེའི་ལས་དོན་རེ་ཐུགས་འགན་རྐང་བཞེས་གནང་རྒྱུ་དང༌། དྲུང་རྩིས་རྣམས་ནས་ཕྱག་རོགས་གཞོགས་འདེགས་གནང་རྒྱུའི་ལས་བགོས་གནང་བ་བཞིན། ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་སྔར་ཡོད་ཛ་སག་སེར་སྐྱ་གཉིས་ཐོག་སྤྱི་ཁྱབ་དབུ་འཛིན་བཀའ་བློན་བླ་མ་རམ་པ་བ་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་མཁྱེན་དང༌། ཕྱག་རོགས་དྲུང་རྩིས་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཞིང༌། ལོ་དེའི་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་མཚན་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་གཞུང་ལ་ཞི་མོལ་མཐུན་འགྲིགས་ཡོང་ཐབས་ཆེད་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་རྩེ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གཉིས་ལ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཞིང༌། སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པའི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ངག་རྒྱུན་དེབ་ཕྲེང་ལྔ་པའི་ནང་འཁོད་གསལ། “མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་གཉིས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕེབས་རྒྱུ་ཟན་བརྟག་ནང་ཐོན་ཡང༌། ལོ་དེའི་གོང་ཙམ་ལ་ཞྭ་སྒབ་པ་ཨ་རི་སོགས་ལ་ཕེབས་ཏེ་སྲིད་དོན་ཕྱག་ལས་དངོས་ཤུགས་གང་སར་གནང་དགོས་བྱུང་བར་བརྟེན་རྒྱ་མིས་ཁག་དཀྲི་བསྙད་བཏགས་ཀྱིས་རྒྱ་བོད་མཐུན་ལམ་མཛད་ཕྱོགས་ལ་ཕན་མེད་གནོད་འགལ་འགྱུར་གཞིའི་ཐོག ང་ཟིན་སྤུ་འཐོག་བྱས་དོགས་རྒྱ་ནག་རང་ལ་ཕེབས་མ་དགོས་པར་ཧོང་ཀོང་སོགས་ས་མཚམས་ཤིག་ལ་བཀའ་མོལ་གནང་འཐུས་ཞུ་གནང་མཛད་པ་ལྟར་དེ་དོན་ཆོག་འཐུས་བཀའ་འཁྲོལ་བྱུང་སོང༌།” ཞེས་གསལ།

གལ་སྲིད་རྒྱ་ནག་ནས་ཁྲིམས་མཐུན་བསམ་ཤེས་འགྲིགས་འཇགས་མ་བྱུང་ཚེ། རང་སྲུང་གི་ཐབས་རྩོལ་མི་བྱ་མཐུ་མེད་ལྟར། དྲག་པོའི་གོ་ལག་སོགས་དངོས་པོའི་རོགས་རམ་དང་སྲིད་དོན་བདེན་པའི་རྒྱབ་གཉེར་བཅས་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་བར་དབྱིན་ལན་དུ་ཛ་སག་གཡུ་ཐོག་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་དང༌། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་མཁྱེན་རབ། ཨ་རིར་ཐའི་ཇི་སྡིང་བྱ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་དང༌། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་སངས་རྒྱས། རྒྱ་གར་དུ་ཚོང་དོན་དོན་གཅོད་ཡོད་མུས་མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་ཚེ་དབང་དང༌། རིམ་བཞི་ཟུར་ཁང་ལྷ་དབང་སྟོབས་རྒྱལ། བལ་ཡུལ་དུ་མཁན་ཆུང་ཆང་ཁྱིམ་པ་ཐུབ་བསྟན་ཚེ་དཔལ་དང༌། རིམ་བཞི་ཚེས་གསུམ་ཕུན་ཁང་སྐལ་བཟང་དབང་ཕྱུག་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་དང་འབྲེལ་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་འཁྱེར་བཅས་གནང་ཡོད་ན་ཡང༌། བློ་ཕམ་པ་ཞིག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་དེ་དག་ཚང་མས་བདེན་དོན་རིས་སུ་བོར་ནས་ཤན་པའི་ལག་པར་བཤའ་ལུག་རྩིས་སྤྲད་པ་ལྟར། ཉམ་ཆུང་བོད་མི་རྣམས་དཀའ་ངལ་གྱི་མེ་དོང་ནང་ལྷུང་རྒྱུར་བག་མི་ཚ་བར། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཕེབས་རྒྱུར་དང་ལེན་ཞུས་མེད།

དེ་རྗེས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་གསེས་དོན་ཚན་བཅུ་བཞི་པའི་ནང༌། “ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་ས་གནས་སུ་བྱུང་བའི་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ལས་དོན་མཐའ་དག་གཅིག་བསྒྲིལ་གྱི་སྒོ་ནས་བྱེད་རྒྱུ།” ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར། ཆུ་སྦྲུལ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༣ ལོ་བོད་གཞུང་གི་སྔར་ཡོད་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་དེ་ལྷ་སར་རྒྱ་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་བྱ་དགོས་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཏེ། དེ་ལོའི་ཟླ་ ༥ ནང་ཟླ་སྒྲིལ་མཛད་སྒོའི་ཚོགས་འདུ་ཚོགས་ཤིང་རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་སོགས་དང༌། བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་རྣམ་པ། སྔར་ཡོད་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་ངོ་ལས་རྣམས་བཅས་ཚོགས་འདུ་དེར་ཞུགས། ལས་ཁུངས་དེར་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ཁོངས་བོད་ས་གནས་ཡན་ལག་ཕྱི་སྲིད་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཞེས་མིང་བཏགས་པ་དང༌། ཕྱིས་འབྱུང་བྱེད་སྒོའི་སྐོར་སོགས་རྒྱ་བོད་དབུ་ཁྲིད་རྣམས་ནས་གཏམ་བཤད་ཀྱང་གནང༌། ལས་ཁུངས་དེའི་གཙོ་བོའི་འགན་ཁུར་དོ་དམ་རྒྱ་རིགས་ཡང་ཀུང་སུ་དང༌། ལས་རོགས་བོད་གཞུང་གི་དེ་སྔའི་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་ཛ་སག་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་གཉིས་ལ་བསྐོ་གཞག་བྱས།

རྗེས་སུ་ལས་ཁུངས་དེ་ (ཁྲུའུ) ཞེས་པར་མིང་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་དོ་དམ་པ་གཉིས་ལ་ཁྲུ་ཀྲང་རྒན་གཞོན་ཟེར་བ་དང༌། དེ་འོག་ (སྤན་ཀུང་ཐིང་) ཞེས་གཞུང་ལས་ཁང་གི་ཀྲུ་རིན་རྒན་པ་རྒྱ་མི་ཕུའུ་དྲེན་ཞེས་པ་དང་ཀྲུ་རིན་གཞོན་པ་སྟག་ལྷ་སྲས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། གཞན་ཡང་དེ་སྔའི་བོད་གཞུང་ཕྱི་ལས་ལས་བྱེད། གོར་ཥའི་ཡིག་སྒྱུར་རྩེ་དྲུང་གྲགས་པ་ཡར་རྒྱས་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་ཡིག་སྒྱུར་ཤོད་དྲུང་ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ། རྩེ་མགྲོན་བསྟན་འཛིན་རྒྱལ་མཚན། ཤོད་དྲུང་ལས་ཚན་བྱམས་པ་ངག་དབང༌། དེ་འོག་ལས་བྱེད་ཁ་ཤས་བཅས་ལས་ཁུངས་དེར་ཟླ་སྒྲིལ་གྱིས་ཁུངས་སོ་སོར་བབ་འོས་ཀྱི་ལས་བགོས་བརྒྱབ། གཞུང་ལས་ཐིང་གི་འོག་ད་དུང་ (ཁོའོ) ཞེས་ཚོགས་ཆུང་ཁག་བཞི་ལ་འགན་ཁུར་དོ་དམ་ཁོའི་ཀྲང་རྒན་གཞོན་གཉིས་རེ་ཡོད་ཅིང༌། ཚོགས་ཆུང་དེ་དག་སོ་སོའི་ལས་འགན་ནི། གཅིག་གིས་རྒྱ་གར་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་སྐོར། གཅིག་གིས་བལ་འབྲུག་གཉིས་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་སྐོར། གཅིག་གིས་རྒྱ་བོད་སོགས་ཡིག་སྒྱུར་གྱི་ལས་དོན་སྐོར། གཅིག་གིས་རྒྱལ་འབྲེལ་ས་མཚམས་ཁག་ལ་ཉམས་ཞིབ་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་དོན་སྐོར་བཅས་ཁུངས་སོ་སོས་སྡེ་ཚན་འདྲེས་མེད་འགན་ཁུར་གྱིས་སྡེ་ཚན་སོ་སོའི་ཉིན་རེའི་ལས་དོན་ཞུ་སྒོའི་སྐོར་གཞུང་དོན་ཁང་བརྒྱུད་ཁྲུའུ་ཀྲང་རྒན་གཞོན་ལ་སྙན་ཞུ་དང༌། དགོངས་སྐོར། སློབ་སྟོན་བཅས་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ཕྱི་ཕྱོགས་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣའི་མཇལ་འཕྲད་དང༌། གསོལ་སྟོན་འབུལ་གཤོམ་སོགས་གོ་རིམ་ལྟར་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་པ། ལྷག་པར་ཕྱི་རྒྱལ་མི་སྣ་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་མཇལ་འཕྲད་དུ་བཅར་མཁན་རིགས་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་སྙན་སེང་ཞུ་དགོས་པ་དང༌། དངོས་གཞིའི་མཇལ་ཁའི་ཉིན་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཁྲུའུ་ཀྲང་རྒན་གཞོན་ལྷན་བཅར་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང་བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཟླ་སྒྲིལ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ནི་གནས་སྐབས་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཙམ་ཞིག་དང༌། རྒྱ་གཞུང་ནས་རིམ་པས་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ཁེ་དབང་མཐའ་དག་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བརྒྱ་ཁ་གཅིག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་ལྟེ་བའི་དམིགས་ཡུལ་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

དེ་ཡང་སྐབས་དེའི་བོད་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐད་ཡིག་ལས་གོ་འཕེར་ངེས་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ལས་བྱེད་ཡོད་བཞིན་པར། དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་གར། བལ་པོ་བཅས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཤེས་པའི་རྒྱ་རིགས་ཁག་གཅིག་རྒྱ་ནག་ནས་ཆེད་བསྐོང་བྱས་པ་མ་ཟད། བོད་རིགས་ལས་བྱེད་རྣམས་ལ་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་ལས་ཀ་ཧ་ལམ་མེད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར། འོན་ཀྱང་ད་དུང་བོད་གཞུང་རྩ་འཐོར་ཕྱིན་མེད་པས་འགོ་ཁྲིད་གཙོ་བོ་རྒྱ་མིས་བྱེད་པ་དང་གལ་ཆེའི་དབང་ཚད་རྒྱ་གཞུང་ནས་བཟུང་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་ལ་དུས་འགྱུར་མ་བྱུང་བར་བོད་རྒྱ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རྣམ་པ་དེ་མུར་གནས་ཤིང༌། ༡༩༥༩ ལོ་བོད་ལྗོངས་ཡོངས་རྫོགས་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་བཙན་བཟུང་བྱས་རྗེས། བོད་ཀྱི་སྲིད་དབང་མཐའ་དག་རྒྱ་གཞུང་ནས་གཅིག་སྡུད་ཀྱི་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ཏེ་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་དབང་ཆ་ནི་དེ་བས་གླེང་ཐབས་མེད་པ་བཅས།

སྡེ་བཞིའི་དཔལ་ཡོན་དབྱར་གྱི་སྤྲིན་ཕུང་བཞིན།།

དགུང་དུ་འཕྱུར་བའི་བཙན་པོའི་དུས་རབས་སུ།།

དཀར་ནག་རྒྱ་དང་ནེ་པལ་ལི་ཡུལ་སོགས།།

ཕན་ཚུན་ཆོས་རིག་བརྗེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་མང༌།།

སླད་མར་དུས་རབས་བཅུ་དགུའི་ནང་ཙམ་དུ།།

བལ་བོད་དབར་ལ་རྙོག་གླེང་ཇི་བྱུང་རིགས།།

སེལ་སླད་ལྷ་སར་གོར་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཞེས།།

ཐོག་མར་ཟུར་འཛུགས་བྱས་པའི་རྨང་གཞི་བསྐྲུན།།

25 ‘དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་’ཤོག་ངོས་ ༣༨༡ ཕྲེང་ ༢༡ རྒྱ་གར་དུ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ། ༡༩༩༣

ས་བཅད་བཞི་པ།

ཨ་དབྱིན་རྒྱ་གསུམ་ལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་མཛད་པ།

འཇར་མན་དང༌། ཉི་ཧོང་གཉིས་ནས་དམག་ཤུགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཀྱིས་ཤར་ནུབ་ཕྱོགས་གཉིས་ནས་འཛམ་གླིང་ཧྲིལ་པོ་མངའ་དབང་དུ་བསྡུ་རྒྱུའི་དམག་འཁྲུག་གི་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ཇེ་ཆེར་སོང་ནས་མཐའ་དོན་ཁ་གཏད་ཨ་དབྱིན་སོགས་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་མཉམ་འབྲེལ་གྱི་དམག་དཔུང་རྣམ་པར་རྒྱལ་ཏེ་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་མཇུག་སྒྲིལ་གྱི་རླབས་ཆེན་བྱ་གཞག་དེ་ནི་ཐད་ཀར་དམག་འཁྲུག་ནང་གོད་ཆགས་བྱུང་བའི་རྒྱལ་ཁབ་དང་ས་ཁུལ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་ལ་དགའ་འོས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཐོབ་པ་སྨོས་ཅི། ལྷག་པར་ཕྱོགས་སྒྲིལ་སྤངས་ཤིང༌། བར་གནས་འཚེ་མེད་གཞན་ཕན་གྱི་ལྟ་སྤྱོད་འཛིན་པ་ནང་པའི་རྒྱལ་ཁབ་བོད་ལྗོངས་ལ་མཚོན་ན་དེ་བས་ཡིད་སྨོན་དང་གཟེངས་སུ་བསྟོད་དགོས་པའི་བྱ་བ་བཟང་པོ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཤིན་ཏུ་དགྱེས་མཉེས་བྱུང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་བོད་གཞུང་ནས་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱ་གར་དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག ཨ་རི་བཅས་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་གསུམ་ལ་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་བར། སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་ངོ་ལས་ཆེད་གཏོང་མཛད་ཡོད། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ངོས་རང་ལོ་བཅུ་ལ་སོན་སྐབས་ད་ཕན་ལོ་ལྔ་འགོར་བའི་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དེ་མཇུག་སྒྲིལ་སོང༌།

དེའི་སྐོར་ངོས་ཀྱི་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་སོགས་ལ་འབུལ་ཚན་དང་ཡི་གེ་བསྐུར་ནས་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་བའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་བཏང་སོང༌། སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་རྣམས་ལ་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཊི་ཝེ་བེལ་ (Lord Wavell) ནས་སྣེ་ལེན་ཞུས་འདུག”26 ཅེས་གསུངས་ཤིང༌།

དེའི་སྐོར་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་ལས། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༥ ལོ་མཇུག་ཏུ་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱ་ནག་གཉིས་ལ་མཐུན་སྒྲིལ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་གཏོང་རྒྱུའི་ཐག་གཅོད་གནང་འདུག དེའི་གཞུང་འབྲེལ་དགོས་པ་ནི། མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་དམག་ཆེན་གཉིས་པར་འཇར་མི་ནི་དང༌། ཉི་ཧོང་ལས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པར་བོད་གཞུང་ནས་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་ཆེད་ཡིན་པ་དང༌། དེའི་བསྒྲུབ་བྱ་གཙོ་བོ་ནི། བོད་རང་བཙན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཤུགས་སྣོན་རྒྱག་ཆེད་ཡིན་པ་དང༌། དེ་ལྟར་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་སྙན་ཐོའི་ནང༌། སྔ་ལོ་ཕྱི་ཟླ་བཅུ་པའི་ཟླ་མཇུག་ཏུ་བོད་གཞུང་གིས་ང་ཚོར་གནས་ཚུལ་གནང་དོན་དུ། (དབྱིན་གཞུང་གི་ངོས་འཛིན་ཡོད་ལ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ངོས་འཛིན་མེད་པའི་) བོད་རང་བཙན་དག་སྐྱེལ་གནང་རྒྱུའི་ཀུན་སློང་དམ་བཅའ་བརྟན་པོའི་སྒོ་ནས་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ཚབ་ལ་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་མངའ་བདག་གོང་མ་ཆེན་པོ་དང༌། རྒྱལ་ཚབ་གཉིས་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་ཕྱག་རྟགས་འབུལ་རྒྱུའི་ཆེད་དུ། བཀའ་བློན་གྱི་གོ་གནས་འཛིན་པ་མིན་ཡང༌། མཐོ་རིམ་གཞུང་ཞབས་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་ཅིག་ལྡི་ལི་གསར་པ་དང༌། ཁྲུང་ཆིང་ལ་ཆེད་གཉེར་གནང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཡོད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་སྐུ་ཚབ་དོན་གཅོད་རྣམས་ནས་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་མཆོག་ལ་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་བྱེད་མཇལ་དར་དང་འཚམས་འདྲི་འབུལ་རྒྱུ། དེ་རྗེས་ཁྲུང་ཆིང་དུ་དམག་སྤྱི་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ (Chiang Kai-shek) ལ་ལེགས་སོའི་འཚམས་འདྲི་གནང་འཆར་འདུག”27 ཅེས་འཁོད་འདུག་ཅིང༌།

དེ་ཡང་བོད་ཤིང་བྱ་ ༡༩༤༥ ལོར་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང༌། དབྱིན་ཇི། རྒྱ་ནག་བཅས་པར་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་ལེགས་འབུལ་ཞུ་བར་སྐུ་བཅར་ཛ་སག་རོང་དཔལ་ལྷུན་ཐུབ་བསྟན་བསམ་འཕེལ་དང༌། ཛ་སག་ཁེ་སྨད་པ་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་གཉིས་ལ་བསྐོ་གཞག་སྩལ་བ་བཞིན་ལས་བྱ་རིམ་བཞི་ཁེ་སྨད་སྲས་ཚེ་དབང་དོན་གྲུབ་དང༌། ཤོད་དྲུང་ལས་ཚན་བྱང་ངོས་པ་རྡོ་རྗེ་རྣམ་རྒྱལ། རྩེ་དྲུང་སེར་སྨད་ཡེ་ཤེས་དར་རྒྱས་བཅས་ངོ་ལས་ལྔ་དང༌། ནན་ཅིན་དུ་བོད་ཀྱི་དོན་གཅོད་གསར་པ་མཁན་མགྲོན་ལོ་གསུམ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ནས་གོང་ལོའི་ཟླ་བཅུ་པའི་ནང་སྔ་རྟིང་གིས་ཐོན་ཏེ་འབྲས་ལྗོངས་སྒང་ཏོག་ཏུ་འདུས་འཛོམས་ཀྱིས་ཛ་སག་གཉིས་དབྱིན་གཞུང་འབྲས་སྤྱི་བཞུགས་ཡུལ་དང༌། དེ་བྱིངས་སྦྲག་བང་ལ་ཞེས་མགྲོན་ཁང་དུ་གྲ་སྒྲིག་གནང་སར་ཉིན་ཤས་བསྡད།

དབྱིན་གཞུང་འབྲས་སྤྱི་ཨེ་ ཇེ་ ཧོབ་ཀིན་སོན་ (A.J.Hopkinson) ནས་ངོ་ལས་ཚང་མར་གསོལ་སྟོན་བཤམས་པའི་ཐོག་འབྲས་ལྗོངས་རྒྱལ་པོ་དང༌། དེ་སྔོན་གྲོ་རྒྱལ་ཚོང་སྤྱི་ཡུན་རིང་བྱས་པའི་མེག་གྲོ་ནེལ་ (Macdonald) སོགས་གང་འཚམས་ཡོད། གསོལ་སྟོན་སར་འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་ནས་བོད་སྐད་འཁྱར་འཁྱོར་ཐོག་གསུང་བཤད་ཐུང་ཙམ་གནང༌། དེ་ནས་ཁོང་ཚོའི་སྣེ་ཤན་འབྲས་སྤྱིའི་ལས་རོགས་རིམ་བཞི་བསོད་ནམས་སྟོབས་ལྡན་དང༌། ཡ་པ་བཀྲ་ཤིས་བཅས་གཏོང་གནང་གིས་ཤི་ལི་ཀུ་རི་བར་སྣུམ་འཁོར་དང༌། དེ་ནས་ཆེད་གཏོང་མེ་འཁོར་ལ་ཞུགས་ཏེ་ཀ་ཏ་བརྒྱུད་ལྡི་ལིར་འབྱོར་ཞིང༌། དེ་གར་མགྲོན་ཁང་དང༌། སྣུམ་འཁོར་སོགས་གོ་སྒྲིག་ལེགས་པར་གནང༌། ཁོང་ཚོས་ལྡི་ལི་དབྱིན་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་དང་བཀའ་མོལ་ཞུས་ཏེ་དུས་ཚེས་སྔོན་གཏན་འཁེལ་བ་བཞིན་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ལོ་ཌི་ ཝའི་ཝིལ་ (Lord Wavell) མཇལ་འཕྲད་དངོས་གཞིའི་ཉིན་ཛ་སག་ངོ་ལས་རྣམས་བོད་ལུགས་གྱོན་གོས་གཟབ་མཆོར་ཐོག་རྒྱལ་ཚབ་རང་གི་རྟགས་ལྡན་སྣུམ་འཁོར་བསུ་གཏོང་ནང་བསྐྱོད་དེ་རང་གཞུང་གི་བཀའ་ཡིག་དང༌། རྟེན་ཆས་གསེར་གྱི་རྟགས་མ། གོས་ཚོན་ཁྲ་ཚེམ་དྲུབ་མའི་མཐུན་པ་སྤུན་བཞི། ལྕགས་དཀྲོལ་རྙིང་མའི་ཡོལ་གོ སྣམ་བུ། སྤོས་སོགས་ཐོ་གཞུང་ནང་གསལ་བསྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་ཕུལ་རྗེས་ངོ་ལས་ཚང་མས་མཇལ་དར་ཕུལ། དེ་རྗེས་རིམ་བཞི་བསོད་ནམས་སྟོབས་ལྡན་གྱིས་གསུང་སྒྱུར་ཞུས་ཏེ། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ནས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཁམས་བཟང་པོ་ཡིན་ནམ། ཁྱེད་རྣམས་ཆེད་ཕེབས་དབྱིན་བོད་མཐུན་ལམ་སོགས་གང་སར་དགེ་མཚན་ལེགས་ཐོན་ལ་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དང༌། དབྱིན་གཞུང་གོང་མ་ལ་ཡང་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་གསུངས།

དེ་ནས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་བོད་དབྱིན་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་འབྲེལ་ལམ་ལེགས་བསྐྱོད་བྱེད་གལ་སོགས་ཕྱོགས་མཐུན་ཞུས་ཏེ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་མཛད་སྒོ་གྲོལ། ངང་ཙམ་ཟུར་བཞུགས་རྗེས་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་གཤོམ་གནང༌། གསོལ་ཚིགས་ཀྱི་བར་གསེང་དུ་རྒྱལ་ཚབ་མཆོག་ནས་བོད་ཀྱི་ས་བབ་དང་གནམ་གཤིས། མི་འབོར་སོགས་སྤྱིར་བཏང་གླེང་མོལ་གནང་བར་སྐབས་བསྟུན་གོང་བཞིན་ལན་འདེབས་ཞུས། གསོལ་ཚིགས་གྲུབ་མཚམས་ལྷན་འཛོམས་སྐུ་དཔར་སྒྲོན་ནས་རང་གནས་སུ་ཕྱིར་ལོག

གཡུལ་རྒྱལ་དགའ་སྟོན་དངོས་གཞི་ལྡི་ལིའི་རྒྱལ་ཁང་མདུན་ཐང་ཆེན་པོའི་གཞུང་ལམ་གཡས་ཕྱོགས་ཀྱི་དབུས་སུ། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་སོགས་གཙོ་གནད་ཁག་ལ་གཡབ་གུར་དང༌། དེའི་གཡས་གཡོན་ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་མགྲོན་ཁག་མཉམ་སྐུ་ཚབ་ཚོ་ཡང་བསྡད། གཞན་ཡང་ལས་བྱེད་ཆེ་ཕྲ་སོགས་མི་སྣ་ཧ་ཅང་མང་པོ་རྐུབ་སྟེགས་བསྟར་བསྒྲིགས་སུ་འཁོད། ལམ་གཞུང་གཡས་གཡོན་མི་མང་འདུ་ཚོགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་ཐོག་དུས་ཚོད་དང་བསྟུན་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་ཕེབས་འཁོར་གཡས་གཡོན་དམག་དཔོན་སྦག་སྦག་བཞོན་པ་བཞི་དང༌། ཕེབས་རྗེས་ལམ་གཞུང་རྐང་དམག་གང་འཚམས་དང༌། སྨན་གཡོག་བུད་མེད་སང་རས་དཀྲིས་པའི་རུ་ཁག རྟ་དང༌། རྔ་མོང༌། སྦག་སྦག་སོགས་ཞོན་པའི་དམག་མིའི་རུ་ཁག མེ་སྒྱོགས་ཆེ་ཆུང༌། མེ་གསོད། སྨན་བཅོས། སྐྱེལ་འདྲེན་སོགས་འཁོར་ལོ་ཆེ་ཆུང་གི་རིགས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་བཅས་བསྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་འགྲོ་བ་དང༌། གནམ་གྲུའི་འཕུར་ལྡིང་སོགས་བྱེད་སྐབས་རྒྱལ་ཚབ་བཞུགས་ཡུལ་གྱི་མདུན་དུ་སྡིངས་ཆ་ཕྲན་ཡོད་སྟེང་བཞེངས་ནས་དམག་མིའི་གུས་འདུད་བཞེས་སྲོལ་འདུག་པ་བཅས་དེ་ཉིན་མཛད་སྒོར་ཆུ་ཚོད་བཞི་ལྷག་ཙམ་འགོར།

དེ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དགོང་དྲོ་མུན་དཀྱིལ་གནའ་སྲོལ་དཔལ་འབར་ལག་འཁྱེར་རུ་ཁག་དང༌། རྔ་མོང༌། སྦག་སྦག་ཞོན་པའི་དམག་མིའི་རུ་ཁག་གིས་ངོ་མཚར་ཆེ་བའི་དྲག་རྩལ་འགྲན་པ་སོགས་ཀྱི་གཟིགས་འབུལ་ཞུ་བར་ཡང་ཕྱི་རྒྱལ་སྐུ་མགྲོན་གཞན་རྣམས་དང་མཉམ་དུ་བསྐྱོད།

ཉིན་གཅིག་ཁོང་ཚོ་གནམ་ཐང་དུ་གདན་ཞུས་ཀྱིས་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་རྟགས་ཅན་གནམ་གྲུ་དཀར་པོ་ཧ་ཅང་ཆེ་བ་རང་མིན་པ་འཕྲུལ་འཁོར་བཞི་ལྡན་ཞིག་ཡོད་པ་དེའི་ནང་ཞུགས་ཏེ་ལྡི་ལི་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་མཁའ་དབྱིངས་སུ་བསྐོར་བ་ལན་འགའ་བརྒྱབ། ལྡི་ལི་གསར་པའི་ཕོ་བྲང་དང༌། གྲོང་ཁྱེར་ཆགས་སྟངས་སོགས་གནམ་ཐོག་ནས་ས་བཀྲ་བཀོད་སྐད་བཅས་གང་ལྟར་གྲོང་དང༌། སྐྱེད་ཚལ་སྲང་ལམ་ཆེ་ཆུང་གྲུ་ཀྱོག་སོགས་མིག་མང་གི་སྤོ་རྡེལ་བཀྲམས་པ་བཞིན་ཆ་སྙོམས་ཤིང་ཤིན་ཏུ་མཛེས་ཉམས་ལྡན་པ་དངོས་སུ་མཐོང༌། གནམ་གྲུ་དང༌། རླངས་འཁོར་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱི་རྟགས་ཅན་ཆེད་དུ་བཏང་བ་དེ་ནི་དམིགས་བསལ་གྱི་གཟེངས་བསྟོད་ཆེན་པོ་རེད། ཅེས་གླེང༌།

དེ་རྗེས་ལྡི་ལིར་གཏན་བཞུགས་ཨ་མེ་རི་ཀའི་སྐུ་ཚབ་འཇོར་ཇི་ མེར་རལ་ (George Merrell) ཟེར་བར་དུས་ཚེས་གོ་བསྡུར་སྔོན་བྱས་ལྟར་མཇལ་བསྐྱོད་ཀྱིས་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཀྲུའུ་མན་ (Truman) ལ་འབུལ་རྒྱུའི་བཀའ་ཡིག་དང༌། རྟེན་ཆས་གོང་དང་ཆ་འདྲ་བ་རྣམས་བསྟར་བསྒྲིགས་རྗེས་ངོ་ལས་སོ་སོའི་མཇལ་དར་བཅས་ཕུལ་བ་དང༌། ཕན་ཚུན་ངོ་སྤྲོད་རྗེས་གྲལ་འཁོད་མཚམས་གསོལ་ཇ་དང༌། བཞེས་ཏོག་ཕུལ། ད་ལམ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ལྷན་རྒྱས་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་རང་དུ་ཕེབས་ཀྱང་དགའ་བསུ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་དང༌། ལྷན་རྒྱས་འདི་གར་ངོ་མཇལ་ཐུབ་པར་དགའ་སྤྲོ་ཆེ་ཚུལ། བཀའ་ཡིག་རྟེན་སྦྲགས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་འཕྲལ་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་སོགས་འཚམས་འདྲིའི་གསུང་གླེང་རྣམས་ལ་སྐུ་ཚབ་ཚོས་སྐབས་བསྟུན་ལན་འདེབས་ཞུས། ཉིན་གཉིས་གསུམ་རྗེས་གནང་བརྡའི་མགྲོན་ཤོག་དང་བཅས་མགྲོན་འབོད་ཀྱིས་གསོལ་སྟོན་དང༌། ལྷན་རྒྱས་སྐུ་དཔར་སྒྲོན་པ་བཅས་བྱས་ཤིང༌། དེ་རྗེས་གློག་བརྙན་གཟིགས་འབུལ་ཞིག་ཀྱང་ཞུས་འདུག

དེ་འབྲེལ་ལྡི་ལིར་བཅའ་བཞུགས་རྒྱ་ནག་སྐུ་ཚབ་ལའང་ཐོན་ཁུངས་འཚམས་རྟགས་བབ་མཚུངས་དང་བཅས་མཇལ་འཕྲད་ཞུས། ཁོང་ཚོས་ཀྱང་གསོལ་སྟོན་བཤམས་པ་དང༌། གློག་བརྙན་གཟིགས་འབུལ་ཞུས་འདུག སྐབས་དེར་ལྡི་ལིར་ཁོང་ཚོའི་མཛད་འཆར་གཞིར་བཞག་གྲོང་ཁྱེར་ནང་ཁུལ་བཟོ་གྲྭ་ཆེ་ཁག་ལ་ལྟ་སྐོར་བྱས་པ་བཅས་བདུན་ཕྲག་གསུམ་ཙམ་འགོར་ཚོད། བོད་མེ་ཁྱི་ ༡༩༤༦ ལོ་གསར་ཡང་ལྡི་ལིར་འཁེལ། ལྡི་ལིར་ལྟ་སྐོར་ཟིན་རྗེས་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་འབྱོར་སྐབས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས། ཅའི་ན་ཧའོ་སེ་ (China House) ཞེས་པར་གྲ་སྒྲིག་བྱས་འདུག་པ་དེར་བསྡད། ཀ་ཏའི་རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་དང༌། ཚོང་རིགས་ཁག་ནས་གསོལ་སྟོན་འགའ་ཤས་ཀྱང་ཕུལ་འདུག

ཕྱི་ཟླ་ ༣ པའི་ནང་ཡིན་ཚོད་ལྷ་སྡོད་རྒྱ་དཔོན་ཧྲིན་ཁྲུ་ཀྲང་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་པ་དང་མཉམ་དུ་ཁོང་ཚོ་ཀ་ཏ་ནས་གནམ་གྲུར་བཞུགས་ཏེ་ནན་ཅིན་དུ་འབྱོར་སྐབས་རང་གཞུང་དོན་གཅོད་རྙིང་པ་རྩེ་མགྲོན་ཐུབ་བསྟན་མཚན་ལེགས་དང༌། ལོ་ཙཱ་བ་ཐུབ་བསྟན་སེང་གེ་གནམ་ཐང་དུ་འབྱོར་ཞིང༌། དགའ་བསུ་ཞུ་བར་གོ་མིང་ཏ་ཧུད་ཚོགས་འདུའི་ (རྒྱལ་དམངས་ཚོགས་ཆེན་) དྲུང་ཆེ་ཧུང་ལིང་ཡུ་དང༌། བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཞུང་ཁྲུ་ཀྲང༌།ཀྲང་ཁྲུ་ཀྲང་ཟེར་བ་སོགས་ནས་སྣེ་ལེན་དང་འབྲེལ་རླངས་འཁོར་ལ་བཞུགས་ཏེ་སྡོད་གནས་སྦས་ཆེའི་ཧྲན་ཚུན་ཟེར་བ་ཉི་ཧོང་གིས་དབང་བསྒྱུར་སྐབས་དཔོན་གནད་ཆེ་བ་ཞིག་གི་སྒེར་ཤག་ཡིན་ལུགས་ཐོག་རྩེག་གསུམ་ཡོད་ཁེ་གཙང་ཞིག་ཏུ་གྲ་སྒྲིག་བྱས་འདུག་པར་བསྡད།

སྐབས་དེར་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ཁྲུང་ཆིང་ནས་ནན་ཅིན་དུ་སྤོ་་ཞུགས་གཙང་མ་ཟིན་མེད་ཅིང༌། དེ་རྗེས་ཁོང་ཚོས་ཧྲིན་ཁྲུ་ཀྲང་དང༌། སྣེ་ཤན་རྫང་སི་ཁྲུའི་ཁྲུ་ཀྲང་ཞུང་གཉིས་བརྒྱུད་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་སོགས་ལ་གོ་བསྡུར་གྱིས་རྟེན་ཆས་དངོས་རིགས་མཚོ་ཐོག་བཏང་བ་འབྱོར་མིན་དབར་སྔ་འཕྲོས་ཉེ་མཚམས་ཞིང་ཆེན་ཁག་ལ་ལྟ་སྐོར་བསྐྱོད་འགབ་བརྗོད་པ་ལྟར། ཁོང་ཚོ་ཧྲང་ཧད་དང༌། ནན་ཧད་པོ་ཏ་ལ། ཧང་ཀྲུ་སོགས་གྲོང་ཁྱེར། བཟོ་གྲྭ། དགོན་པ་ཁག་བཅས་ལ་ལྟ་སྐོར་དང༌། གནས་མཇལ་དུ་བསྐྱོད། དེ་རྗེས་ནན་ཅིན་དུ་ཕྱིར་ལོག་གིས་རྟེན་ཆས་འབྱོར་མཚམས་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་སུ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་ཞུ་ལུགས་དང༌། དུས་ཚོད་སོགས་གོ་བསྡུར་གཏན་འཁེལ་བྱུང་བ་བཞིན་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་དངོས་གཞིའི་ཉིན་ཁོང་ཚོས་བོད་ལུགས་གྱོན་ཆས་གཟབ་མཆོར་སོགས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་མཇལ་འཕྲད་དང་གཅིག་མཚུངས་སུ་བསྐྱོད་སྐབས། སྣེ་ལེན་བྱེད་པོས་ཐོག་མར་ངལ་གསོ་ཁང་དུ་གདན་ཞུས་གསོལ་ཐང་བཏེགས། ཚོམས་ཆེན་ནང་ཅོག་ཙེ་རིང་པོའི་སྟེང་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་རྟེན་གསེར་གྱི་རྟགས་མ་དང༌། དངུལ་གྱི་དཀར་ཡོལ། སྟེགས་ཁེབས། དངུལ་རྐྱན། དངུལ་ཕོར། གོས་ཚེམ་དྲུབ་མའི་མཐུན་པ་མཆེད་བཞི། ཚེ་རིང་དྲུག་སྐོར་སོགས་ཀྱི་འདྲ་ཐང་ཕྱི་སྣོད་ཤིང་སྒམ་བོད་རིས་རྩི་ལྡན་རང་འགྲིག ལྕགས་དཀྲོལ་རྙིང་མའི་ཡོལ་གོ་ཆེ་ཆུང༌། སྤོས། སྣམ་བུ། ཤྭ་ར། གླ་རྩི། པགས་རིགས་སོགས་གཞུང་ཁྲ་ནང་གསལ་དང༌། ལོགས་ཤིག་ཏུ་ངོ་ལས་སྒེར་སོ་སོའི་ཕྱག་རྟགས་འབུལ་དངོས་ཐོ་གཞུང་དང་བཅས་གོ་རིམ་བསྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་བཞག སྒེར་སོ་སོས་ཕྱག་རྟགས་འབུལ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ཧྲིན་ཁྲུ་ཀྲང་ནས་ངོ་ལས་རྣམས་ལ་ལག་སྣེ་ཡིན་ཞེས་དབྱིན་སྒོར་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་སྤྲད་སྐོར་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་དགོངས་སྐོར་ཞུས་པའི་བཀའ་ལན་དུ། དངུལ་འབོར་ལ་གཞིགས་ནས་ཁུངས་སོ་སོས་ཕྱག་རྟགས་འབུལ་དགོས་ཕེབས་རྐྱེན་ཕུལ་བ་ཞིག་རེད་འདུག ངང་ཙམ་ནས་ཁོང་ཚོ་ཚོམས་ཆེན་ནང་བོས་ནས་སྒུག་བཞིན་པར་ཅང་ཅེ་ཧྲི་ཞི་ཆས་ཐོག་གོ་བབ་ཀྱི་གྱོན་ཆས་སམ། མཚོན་འགོག་ཇི་ཡིན་གང་ལྟར་ཟླ་གམ་ལྟ་བུ་ནག་པོ་ཞིག་ལྷུག་ལྷུག་ཏུ་བཞེས་ཏེ་གསང་སྒོ་ནས་ཁོང་ཚོའི་མདུན་དབྱིངས་ཐད་དྲང་པོར་བཞེངས་མཚམས་སྐད་བསྒྱུར་རྒྱ་མོ་ཨ་ཅག་ལགས་ནས་འགོ་བསྐུལ་ཏེ། གུས་ལུགས་མགོ་བོ་སྒུར་ཙམ་ཐེངས་གསུམ་བྱས་པ་དང༌། དེ་དག་ཟིན་རྗེས་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་ཡིག་དང༌། ངོ་ལས་སོ་སོས་བོད་ལུགས་མཇལ་དར་བཅས་ཕུལ་བར་ཅང་ནས་ཕྱག་གཉིས་ཀྱིས་བཞེས་ཏེ་ (ཧའོ་ཧའོ་) ཙམ་ལས་གཞན་གང་ཡང་མ་གསུངས་པར་རྟེན་ཆས་རྣམས་ལ་གཟིགས་སྐོར་གྱིས་གསང་སྒོར་རང་གནས་སུ་ཕེབས།

དེ་སྐབས་གཡས་གཡོན་དཔོན་རིགས་འགའ་ཤས་ལས་མེད་ཀྱང༌། གསང་བའི་སོ་སྲུང་ཞི་ཆས་དང༌། མི་མང་ལྟ་བུའི་གྱོན་ཆས་རིང་པོ་གྱོན་པ་སྣ་ཚོགས་མདོ་སྦུག་གང་སར་ཇེ་མང་ཡོད་འདུག ཁོང་ཚོ་མགྲོན་ཁང་ནང་ཕྲན་བུ་བསྡད་རྗེས་ཁང་ཁུངས་གཞན་ཞིག་ཏུ་ཅང་གཏན་ཞལ་གཉིས་དང༌། ཁོང་ཚོ་ལྷན་འཛོམས་ཐོག་གསོལ་ཇ་བཞེས་ཏོག་ཕུལ་ཞིང༌། དེ་སྐབས་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཁམས་བཟང་པོའི་ངང་ཁྱེད་ཚོ་གཏོང་གནང་ལམ་བར་ཉེ་ཞོ་མེད་པར་བདེ་འབྱོར་ངོ་འཕྲད་ཐུབ་པར་དགའ་པོ་བྱུང་ལུགས་དང༌། ཧང་ཀྲུ། ནན་ཧད་སོགས་ལ་ལྟ་སྐོར་ཞིབ་ལྷོད་བྱུང་མིན། ད་དུང་རིམ་པས་པེ་ཅིན་སོགས་ལའང་ལྟ་སྐོར་བྱ་འོས་དང༌། གོ་མིང་ཏ་ཧུད་ (རྒྱལ་དམངས་) ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་གང་མྱུར་འཚོག་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་འཚམས་འདྲི་བྱས་རྗེས་ཚང་འཛོམས་འདྲ་པར་ཁག་བརྒྱབ་སྟེ་རང་གནས་སུ་ལོག དེ་རྗེས་རིམ་བཞིན་ཡོན་ཀྲང་བཞི་དམག་སྤྱི་ཆེ་ཆུང༌། བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཨུ་ཡོན་སོགས་གནད་ཡོད་ཁག་ལ་ཡུལ་ཐོན་འཚམས་རྟགས་དང་བཅས་མཇལ་འཕྲད་དུ་བསྐྱོད་ཅིང༌། དུས་སྐབས་དེའི་ནང་འཛམ་གླིང་གང་སར་དམག་འཁྲུག་གི་ཟང་ཟིང་མཇུག་བསྒྲིལ་པ་དང༌། ཞི་བདེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་འབྲེལ་གྱི་རྩོད་གཞི་རྣམས་སེལ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཞིག་འཆར་བཞིན་པར་བརྟེན་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་གྱི་དོ་དམ་ཛ་སག་སྦྲེལ་པོ་ངོ་ལས་ཐོག་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་བར་ལམ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་མཚམས་བྱང་ཤར་ཟི་ལིང་ཁུལ་དང༌། ཤར་བརྒྱུད་སི་ཁྲོན་བཅས་ཀྱི་ས་མཚམས་ནས་བོད་ས་འཕྲོག་ཟོས་རྣམས་ཕྱིར་སློག་དང་འབྲེལ་རྒྱ་བོད་མཛའ་མཐུན་འབྲེལ་བ་སྔ་སོར་ཆུད་ཐབས་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དཔང་གཞི་རྩར་བཟུང་བའི་བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོས་འདུན་དོན་ཚན་དགུ་འཁོད་རྒྱ་གཞུང་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་ཚིག་ཐོ་ཟུར་སྩལ་ཛ་སག་གཉིས་ནས་རྒྱ་ཡིག་ཐོག་ཕབ་བསྒྱུར་གྱིས་འབྲེལ་ཡོད་ལས་ཁུངས་ཁག་ལ་ཕུལ་བར། དེའི་སྐོར་རིམ་པས་གོ་བསྡུར་ཡོང་རྒྱུར་སྔ་འཕྲོས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཉེ་སྐོར་ཞིང་ཆེན་ཁག་ལ་ལྟ་སྐོར་དུ་བསྐྱོད་ལེགས་གསུང་བ་བཞིན་རྒྱུས་མངའ་བྱེད་པོ་ཧྲིན་ཁྲུ་ཀྲང་བཅས་སུའུ་ཀྲའོ་དང༌། ཀྲེ་ཅང་ཁུལ་བསྐྱོད། སླར་ནན་ཅིན་དུ་ཕྱིར་ལོག ནན་ཅིན་ས་སྡེ་མི་གསུམ་ཉི་ཧོང་ནས་རྩིས་ལེན་བྱེད་མཁན་དམག་དཔོན་ཧཱའོ་ཡིན་ཆིན་ཞེས་སྐད་གྲགས་ཅན་དེས་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ལ་ཉི་ཧོང་གི་དམག་གྲི་ཡུ་རིང་ངོས་དམག་དཔོན་ཁོང་རང་གི་མིང་ཡིག་ཕུལ་བྱང་བཀོད་པ་རེ་འབུལ་སྐུར་ཞུས་འདུག་པ་དང༌། ཛ་སག་གཉིས་ལའང་གོང་ལྟར་མིང་ཡིག་བཀོད་པའི་གྲི་རེ་སྤྲད་འདུག

དེ་ནས་ནམ་བབ་ཀྱིས་ཅང་ཚ་གཡོལ་དུ་ཕེབས་པ་དང༌། ཁོང་ཚོའང་པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད། སྐབས་དེའི་པེ་ཅིན་སྤྱི་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ལིས་ཙུང་རིན་ཟེར་བ། རྗེས་སུ་གོ་མིང་ཏང་གི་ཀྲུ་ཞི་གཞོན་པར་བསྐོས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་ཏུ་མ་བསྡད་པར་ཨ་རིར་བསྐྱོད་ཅིང༌། ༡༩༦༥ ལོར་ཁོང་པ་གུང་ཁྲན་ལ་ཁ་བལྟས་ཏེ་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར་བ་དེ་རེད། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལིས་ཙུང་རིན་མཇལ་འཕྲད་དུ་བསྐྱོད་པར་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ལེགས་ཤོས་ཤིག་ཏུ་བཞུགས་འདུག་པ་གསོལ་ཐང་དང་བཞེས་ཏོག་སོགས་བཏེགས། དེ་རྗེས་པེ་ཅིན་ཁུལ་གནད་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཁག་མཇལ། སྐབས་དེའི་གཡུང་ཧྭ་དགོན་གྱི་མཁན་པོ་འབྲས་སྒོ་མང་བསྟན་པ་ཟླ་གྲགས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་དོན་བཞིན་ཁོང་རང་དགོངས་འཁྲོལ་སྩལ་ཏེ་ཚབ་གསར་བོད་ནས་ཆེད་གཏོང་གནང་མི་དགོས་པར་བབ་འོས་བསྐོ་འཇོག་བྱ་ཡུལ་ཡོད་མེད་ཛ་སག་གཉིས་ལ་བཀའ་ཏར་གནང་བ་བཞིན་རྩེ་མགྲོན་ཐུབ་བསྟན་ཚེ་བརྟན་གྱི་རོགས་ཟླར་དགའ་ལྡན་དགེ་བཤེས་ཤིག་འདུག་པར་བསྐོ་གཞག་སྩལ་འོས་ཆེ་མིན་དགོངས་སྐོར་སྙན་ཏར་ཕུལ་འབྱོར་ལྟར་བསྐོ་གཞག་སྩལ་དོན་སྐབས་དེར་མཁན་པོ་གསར་རྙིང་རྩིས་སྤྲོད་ལེན་ཡང་བྱས།

དེ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཐན་ཅིན་ཁུལ་དཔོན་རིགས་གཙོ་གྲས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ནན་ཅིན་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཅིང༌། བོད་དོན་ཚིག་ཐོ་སྔོན་ཕུལ་སྐོར་བཀའ་གསལ་འཕྲལ་ཐོན་ཡོང་བའི་བསྐུལ་མ་རིམ་ཞུས་ལ་ཉིན་གཅིག་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་དང༌། རྫང་སི་ཁྲུའི་ཁྲུ་ཀྲང་ཞུང་སོགས་དཔོན་རིགས་ཁག་གཅིག་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་སར་ཡོང་ནས་རང་རེའི་ཚིག་ཐོའི་ཚིག་དོན་འགའ་ཤས་ལ་དོགས་གཅོད་བྱས་འདུག་པར་གནས་ལུགས་གང་ཅི་གསལ་བཤད་བྱས་འདུག དེ་རྗེས་ནན་ཅིན་དུ་བོད་གཞུང་དོན་གཅོད་ཁང་ཚུགས་ཡུལ་ཁང་ཁུངས་གསར་དུ་རྩིས་སྤྲོད་བྱུང་བར་གྲ་སྒྲིག་གིས་བོད་མེ་ཕག་ ༡༩༤༧ གནམ་ལོ་གསར་ཚེས་དང་སྟབས་བསྟུན་སྒོ་འབྱེད་ཀྱིས་དོན་གཅོད་གསར་པ་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ཐུབ་བསྟན་ཚེ་བརྟན། ལོ་ཙཱ་བ་བྱམས་པ་ངག་དབང་བཅས་ངོ་གཡོག་རྣམས་གནས་སྤོ་བྱས།

བོད་དོན་ཚིག་ཐོ་སྔོན་ཕུལ་སྐོར་བསྐྱར་སྐུལ་ཞུས་པར། རྒྱལ་ཁབ་རང་དུ་ཡིག་ཐོག་རིམ་པས་བཀའ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་མ་གཏོགས་ད་ལམ་དབྱེ་གསལ་ཆོད་པ་ཡོང་མིན་ཞེས། ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་འབུལ་རྒྱུའི་དཀར་ཡོལ་གྱི་ཕྱུག་པོ་མི་གསུམ་ཆེ་བ་དང༌། གོས་ཆེན། དྲུའུ་རྩེ། སྐད་དཔར་འཁོར་ལོ་སོགས་ཐོ་གཞུང་དང་སྦྲགས་རྩིས་སྦྲོད་བྱུང་མཚམས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཕྱིར་ལོག་བྱ་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་བྱས་འདུག

ཅང་རང་གི་གཟིམ་ཤག་ཏུ་སྐུ་ཚབ་ངོ་ལས་དང༌། བླ་ཞབས་གོང་འཁོད་ལྷ་སྨོན་ཅན་གསུམ་བཅས་པར་དགའ་བསྐྱེལ་གསོལ་སྟོན་གནང་ཞིང་ཅང་གི་གསོལ་ཚིགས་སྐབས་དཀར་ཡོལ་སྡེར་རྩེ་ཁ་གྲངས་རྒྱས་བཅད་ཡོད་སྐད་ལྟར་རྒྱས་སྤྲོས་ཆེན་པོ་རང་མེད་པ་དང༌། དེ་སྐབས་ཅང་ནས་ད་རེས་ཁྱེད་རྣམས་ཆེད་གཏོང་གནང་བ་བདེ་འབྱོར་བྱུང་བས་རྒྱ་བོད་མཐུན་ལམ་ཡར་རྒྱས་ཡིད་ཆེས་ཡོད་པ་སོགས་དགའ་བོ་བྱུང་ཚུལ་དང༌། བོད་དོན་གང་ཅིར་སྔར་ཕན་ཡང་རོགས་རམ་ཞུས་པ་ལྟར་སླད་ཀྱང་དམ་དོན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དོན་གཅོད་ཁང་བརྒྱུད་བོད་དོན་གོ་བསྡུར་གནང་འོས་རིགས་ཀྱང་སྐབས་བསྟུན་གནང་ཆོག་རྒྱུ་སོགས་གསུང་འདུག

སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་མཆོག་སྐུ་ཚབ་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་བོད་ལ་གདན་ཞུ་དགོས་སྐོར་བཀའ་རྒྱ་དང༌། སྐུ་གཅེན་མཆོག་ལ་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཕྱག་བསྟར་བཀའ་ཡིག་རིན་པོ་ཆེ་བཅས་ཆེད་སྩལ་ཀྱང༌། སྐུ་ཡོན་གསན་སྦྱོང་མཇུག་སྐྱེལ་གནང་རྒྱུ་སོགས་ཀྱིས་དགོངས་ཞུ་མི་གནང་མཐུ་མེད་བྱུང༌། གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་ཞུ་མི་སྐུ་ཚབ་ངོ་ལས་ལྔ་དང༌། ཡབ་གཞིས་སྲས་ཕུན་བཀྲ། རྒྱ་ཡུལ་དོན་གཅོད་རྙིང་པ་མགྲོན་ལོ་གཉིས་བཅས་ངོ་གཡོག་རྣམས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ བོད་མེ་ཕག་དཔྱིད་ཀ་ནན་ཅིན་ནས་གནམ་ཐོག་ཁུན་མིང་བརྒྱུད་ཀ་ཏར་འབྱོར།

དེ་རྗེས་ཀ་སྦུག་ཏུ་རྟེན་ཆས་དངོས་རིགས་རྣམས་བསྒུག་སྡོད་སྐབས་ལྡི་ལིར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ (Asia) ཚོགས་འདུར་ཆེད་གཏོང་མཛད་པ་ཐའི་ཇི་བསམ་ཕོ་བ་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་དབང་རྒྱལ་ངོ་ལས་རྣམས་ཚོགས་འདུ་གྲུབ་སྟེ་ཕྱིར་ཕེབས་ཁོང་ཚོ་མཉམ་འཛོམས་བྱུང་འདུག་ཅིང༌། དེ་སྐབས་ཁོང་ཚོ་ཐུན་མོང་ཐོག་བཀའ་ཤག་ནས་གསང་ཏར་སྩལ་དོན། ཀ་སྦུག་ཏུ་ར་བླའི་མི་རྒྱུ་ཡོད་རིགས་རྣམས་རང་གཞུང་ནས་དོ་དམ་གནང་བདེ་ཡོད་མེད་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཁྲིམས་ལུགས་སྐོར་ཞིབ་རྩད་དང༌། ར་བླའི་ལས་བྱེད་དང༌། ས་འདུའི་མི་ངོ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་མྱང་ཞིབ་དགོས་རྒྱུ་ཕེབས་པར་ཐའི་མཁན་གཉིས་ཀྱི་ལས་བྱ་སྐད་བསྒྱུར་ཀ་ཤོད་སྲས་ཀ་ཏར་ཁྲིམས་དཔོན་ཆེ་ཁག་ལ་རྩད་གཅོད་དུ་ཆེད་བཏང་བརྗོད་བབ་ཚིག་ཐོ་དང༌། ར་བླའི་མི་ངོ་རྣམས་ཀྱི་བྱ་སྤྱོད་དོགས་གཞིའི་རིགས་གང་ཡང་མེད་སྐོར་བཅས་ཏར་དང་སྙན་ཞུ་རིམ་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌། རྟེན་འབུལ་ངོ་ལས་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་འབྱོར་འཕྲལ་རྟེན་ཆས་རྣམས་རྩིས་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌། ཨ་དབྱིན་རྒྱ་གསུམ་ལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་ཞུ་ཕྱོགས་སོགས་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ལུགས་ཆེ་ཕྲ་གང་ཅི་ཡིག་ཐོག་ཚིག་ཐོ་ཞིབ་འགོད་དང་སྦྲགས་བཀའ་ཤག་ཏུ་སྙན་སེང་ཞིབ་ཕྲ་ཞུས་པར་མ་ཟད། དེ་རྗེས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་མི་ཐའི་མཁན་ངོ་ལས་ཀྱང་ཕྱིར་ཕེབས་གྲུབ་པ་བཅས་ཁུངས་གཉིས་ཀའི་གནས་ལུགས་རྣམས་སླར་ཡང་ནོར་གླིང་ཞབས་བརྟན་ལྷ་ཁང་དུ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སར་སྙན་སེང་ཞིབ་ཞུ་གནང་འདུག་པ་བཅས་དང༌།

ཡང༌། ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། “ཤིང་བྱ་ ༡༩༤༥ ལོར་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་ཨ་དབྱིན་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ལ་རྒྱལ་ཁ་ལེགས་ཐོབ་བྱུང་བས་བོད་གཞུང་ནས་ཨ་མེ་རི་ཀ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་བདག་པོ་དབྱིན་ཇི། རྒྱ་ནག་བཅས་པར་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་བར་ཛ་སག་ཐུབ་བསྟན་བསམ་འཕེལ་དང༌། ཛ་སག་ཁེ་སྨད་ (ཀུན་བཟང་རྩེ་) བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ལས་བྱ་དང་བཅས་གཏོང་གནང་མཛད་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་སྐབས། ལྷ་སྡོད་རྒྱ་གར་དོན་གཅོད་ཧེའུ་རི་ཅར་སོན་ (Hugh Richardson) ནས་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་སུ་ཞུ་གསལ། ཕྱི་ལོ་རྒྱ་ནག་ཏུ་གོ་མིང་རྡཱ་ཧུའི་ཞེས་པའི་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་ཚུགས་རྒྱུ་དེར་བོད་གཞུང་ནས་ཚོགས་འཐུས་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་ཚེ་དབྱིན་བོད་ཤིང་སྟག་ ༡༩༡༤ ལོའི་སིམ་ལའི་ཆིངས་དོན་དང་འགལ་ཆར་འགྲོ་བ་མ་ཟད། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་ལའང་ཕུགས་སྐྱོན་གང་མིན་བྱེད་རྒྱུར་དེ་འདྲ་མིན་ཤག ཅེས་འདྲི་སྐོར་དང༌། གོ་བརྡ་ཆབས་ཅིག་བཏང་བར་བཀའ་ཤག་ནས་ཕྱི་ལས་བརྒྱུད་གསུང་གསལ། ད་ལམ་རྒྱ་དབྱིན་ཨ་གསུམ་ནས་དམག་ཆེན་གཉིས་པར་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པས་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལས། གཞན་ལས་དོན་གང་ཡང་མེད།” ཅེས་དང༌།

“དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་རྣམས་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལིར་འབྱོར་ཏེ་རྒྱ་ཆེའི་མཛད་སྒོའི་ཐོག་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌ་ཝ་ཝེལ་ལ་ྋགོང་སྲིད་བཀའ་ཤག་བཅས་པའི་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་དང༌། ཕྱག་རྟགས་ཁག་རྣམས་ཕུལ་བ་དང༌། ཨ་མེ་རི་ཀའི་ཡུལ་དུ་ཕེབས་མ་དགོས་པར་ལྡི་ལིར་ཡོད་པའི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་བརྒྱུད་ཕྱག་བྲིས་དང༌། ཕྱག་རྟགས་ཁག་ཀྱང་ཕུལ། དོན་གཅོད་རྣམས་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་སྐབས་ལྷ་སར་སྡོད་པའི་རྒྱ་གཞུང་དོན་གཅོད་ཧྲན་ཙུང་ལིང་ནས་ཀྱང་ཚབ་ཏུ་ཁྲིན་ཤི་ཅང་ཞེས་པ་བཞག་སྟེ་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་སྣེ་ཤན་ལྟ་བུར་མཉམ་བསྐྱོད་བྱས་ཏེ་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ས་ནན་ཅིན་དུ་གཙོ་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲི་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཞིན་ཁྲིན་ཡོན་སོགས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་ལ་ྋགོང་སྲིད་བཀའ་ཤག་བཅས་པའི་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་དང༌། ཕྱག་རྟགས་སོགས་ཕུལ་བ་གནང༌།”28 ཞེས་གསལ།

སྐབས་དེར་ཁེ་སྨད་ཀྱི་ལྕམ་གློ་བུར་སྐུ་ཚེ་མ་ཟིན་པས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཕྲན་བུ་ཕེབས་འགྱངས་བྱུང་ཞིང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༦ ཟླ་ ༥ ནང་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་འཚོགས་རྒྱུའི་ནང་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཕེབས་ཚུལ་གོ་མིང་ཏང་གིས་རྫུན་བཤད་བྱས་ཚོད་ཀྱང༌། ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུད་ངོ་མར་དེའི་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། ང་ཚོ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་ཞུ་བར་ཆེད་གཏོང་གནང་བ་ལས། རྒྱ་མིའི་ཚོགས་ཆེན་ལ་ཞུགས་རྒྱུའི་བཀའ་མངགས་དང་ལག་རྩ་སོགས་གང་ཡང་མེད། ཚོགས་འདུ་དེར་བཀྲས་བླའི་ཞབས་འབྲིང་དང༌། ཁམས་རིགས་འགའ་ཤས་བོད་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡིན་ཁུལ་གཡོ་ཁྲིད་བྱས་སྐད་མ་གཏོགས། ང་ཚོས་འཐུས་མིའི་མིང་ཁུར་དང༌། རྩ་ཁྲིམས་འཆར་ཟིན་གྲོས་ཆོད་ལ་ཁས་ལེན་གྱི་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་རིགས་གཏན་ནས་བྱུང་མེད། ཅེས་གསལ་བཤད་གནང་ཡོད།

གོང་གསལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཐོག་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་རྒྱ་གཞུང་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་ས་མཚམས་སོགས་བོད་རྒྱའི་བར་གྱི་རྩོད་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཆེད་བོད་ཕྱོགས་ནས་བཏོན་པའི་བསམ་འཆར་དོན་ཚན་དགུའི་ནང་དོན་ཞིབ་ཕྲ་སྒོལ་སི་ཊན་ (Goldstein) གྱིས་བརྩམས་པའི་དབྱིན་ཡིག་དེང་རབས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་ནང་འཁོད་གསལ།

“ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༥ ལོར་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲིར་བཏང་བའི་དོན་ཚན་དགུ

དང་པོ། ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་ནས་བོད་གངས་ཅན་གྱི་ལྗོངས་འདིར་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་སྐུ་དབང་ཕྱག་ལེན་མཛད་ཅིང༌། ས་གཞི་རིལ་མོ་འདིའི་ཐོག་ནང་ཆོས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་དྲི་མ་མེད་པའི་སློབ་དཔོན་གྱི་ནུས་པ་ཞིག་འདོན་བཞིན་ཡོད་པ་འདི་ནི་སྔར་གྱི་ལོ་རྒྱུས་རིམ་པར་གསལ་ཡོད་ཅིང༌། ད་ལྟའི་དུས་འདིར་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་འདི་དགུང་ན་ཕྲ་རུང་ནང་ཆོས་ཀྱི་གསན་བསམ་ལ་གཞོལ་ནས་རྒྱ་མཚོ་ལྟར་ཡངས་ཤིང་གཏིང་ཟབ་པའི་ལྟ་གྲུབ་ཀྱི་བསྟན་བཅོས་ཁག་ཐུགས་སུ་ཆུད་པར་མཛད་བཞིན་ཡོད། ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ལུགས་གཉིས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བསྐྱེད་བཞེས་མ་མཛད་དབར་བོད་ལྗོངས་ལྷ་མི་ཡོངས་ཀྱིས་འདེམས་བསྐོ་ཞུས་པའི་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་བྱ་གཞག་འཛིན་སྐྱོང་གིས་གནའ་སྲོལ་བཟང་པོ་རྒྱུན་འཁྱོངས་གནང་རྒྱུ་ཡིན།

ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ། དེ་སྔོན་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་གཞིར་བཟུང་དམ་དྲག་མེད་པའི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོང་ཐབས་བྱ་དགོས་རྒྱུར་ནན་བཤད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། བོད་གཞུང་གི་ངོས་ནས། བོད་ཀྱི་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་ཚང་མས་ཀུན་སློང་གསལ་པོ་བཅང་བ་ལྟར་བོད་གཞུང་གི་ངོས་ནས་གོང་གསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་རིགས་རྒྱུན་གནས་ཡོང་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

གཉིས་པ། བོད་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པའི་རྩ་ཆེའི་དམིགས་བསལ་ཆུ་འགོ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པས་རྒྱ་ནག་དང་དེ་མིན་རྩ་ཆེའི་སྲོལ་རྒྱུན་དེ་དག་ལྡན་པ་དང༌། སྲོལ་རྒྱུན་དེ་རང་གི་སྲོག་ལས་ལྷག་པར་བརྩི་བའི་སྐྱེ་བོ་མཐའ་དག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་དེ་ཡར་རྒྱས་དང༌། ཁྱབ་གདལ་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས། བོད་འདི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། མུ་མཐུད་ནས་ལམ་ལུགས་དེ་ཉིད་བརྟན་གནས་ཡོང་ཐབས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་ནས་རང་བཙན་གྱི་ནུས་པ་འདོན་རྒྱུ་ལས། གནོད་ཚབས་ཆེ་བའི་ལམ་ལུགས་གསར་པ་གང་ཡང་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་མིན།

གསུམ་པ། བོད་དང་བོད་ཆེན་པོའི་ཁོངས་སུ་སྟོད་མངའ་རིས་སྐོར་གསུམ་དང༌། བར་དབུས་གཙང་རུ་བཞི། སྨད་མདོ་ཁམས་སྒང་དྲུག་བཅས་ཚུད་ཡོད་པ་དེ་དག་ནི། འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱི་རྣམ་སྤྲུལ་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཐུགས་རྗེས་བསྐྱངས་ཤིང་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་མངའ་ཁོངས་བསྙོན་དུ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། དོན་དངོས་ཐོག་འདིར་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་པའི་དན་རྟགས་མང་དག་ཅིག་ཡོད། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་ན་རིམ་ནས་ལུགས་གཉིས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་བོད་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་མུ་མཐུད་བརྟན་གནས་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

བཞི་པ། མཐའ་མཚམས་སུ་ཞི་བདེ་ལྷིང་འཇགས་ཤིག་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་དང་བོད་དབར་དམ་དྲག་མེད་པའི་འབྲེལ་བ་བརྟན་པོ་ཞིག་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་དེར་རག་ལུས་ཡོད། དུས་སྐབས་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་རྒྱ་ནག་གི་མཐའ་ཁུལ་ཞིང་ཆེན་ཁག་ཏུ་ཡོད་པའི་དཔོན་རིགས་ཚོས་སྐད་ཡིག་དང་རིག་གཞུང་གང་ཐད་ནས་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་བསྙོན་མེད་ཡིན་པའི་ས་ཆ་ཁག་གཅིག་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་བཟུང་བྱས་ཡོད་པ་དེས་རྐྱེན་པས་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དགོན་སྡེ་རྣམས་བརྟན་གནས་ཡོང་རྒྱུར་འགོག་རྐྱེན་ངན་པ་བཟོས་ཡོད། ད་ཕན་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བཟུང་བའི་མངའ་ཁོངས་གཤམ་གསལ། འབའ་ཐང༌། ལི་ཐང༌། སྡེ་དགེ། ཉག་རོང༌། ཧོར་སྡེ་ལྔ། ལྕགས་ལ། དར་རྩེ་མདོ། འཇུན། རྒྱལ་ཐང༌། རྨི་ལི། རྒྱལ་རོང༌། དིམ་སྤྱི་ཉེར་ལྔའི་མངའ་ཁུལ། མགུ་ལོག སྟོང་འཁོར། སྦྲ་ནག་བཅས་མངའ་ཁུལ་གསུམ་དང༌། ཚྭ་འདམ་བཅས་ཡིན།

དེས་མ་ཚད། རྒྱལ་ཁབ་ཆེ་བས་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་བའི་མངའ་ཁོངས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དེ་ནི་ཡོངས་གྲགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་འགལ་བ་ཡིན། མངའ་ཁོངས་དེ་དག་ང་ཚོར་ཕྱིར་སློག་དགོས་སྐོར་འགོ་ཁྲིད་བྱེ་བྲག་སོ་སོར་བཀོད་འདོམས་ཡོང་བའི་རེ་བ་ནན་པོ་འདོན་རྒྱུ་ཡིན།

རྒྱ་ནག་ཞིང་ཆེན་དེ་དག་ནང་ཡོད་པའི་ནང་པའི་དགོན་པ་ཆེ་ཆུང་མང་པོ་ཞིག་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་མེད་པར་དཀའ་ངལ་ཚབས་ཆེན་མྱོང་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་གསལ་པོ་ཡིན་ཞིང༌། དགོན་པ་དེ་དག་གི་ཆོས་གཞིས་དང༌། སྦྱོར་ཐེབས་ཁག་འཕྲོག་ལེན་བྱས་པ་རྣམས་འཕྲལ་དུ་བསྐྱར་ལོག་སྤྲོད་རྒྱུ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་རྣམས་ནས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ལ་ཡིད་ཆེས་སྐྱེ་བའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དུ་འགྱུར་ངེས་ཡིན་ལ་དེས་རྒྱ་བོད་འབྲེལ་བའི་ཐོག་བཀབ་པའི་སྤྲིན་ནག་དེ་ཡང་ཡལ་འགྲོ་ངེས་ཡིན། བོད་རྒྱའི་མཐའ་མཚམས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་ཡོད་པའི་བདེ་འཇགས་དཔུང་སྡེ་ཉུང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དེས། མཐའ་མཚམས་མངའ་སྡེ་ཁག་ཏུ་གནས་པའི་ཆབ་འབངས་རྣམས་ཀྱི་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོབ་ཐོག་ཕན་ཐོགས་ཡོང་ངེས་ཡིན། ང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་རྒྱ་ནག་གི་ལམ་ལུགས་ལྡན་པའི་སྲིད་གཞུང་བརྟན་གནས་དང༌། དེ་ཡར་རྒྱས་ཡོང་རྒྱུ་དམིགས་ཡུལ་དུ་བཟུང་ནས་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་འབད་བརྩོན་དང་ཞབས་འདེགས་བསྒྲུབ་རྒྱུར་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན།

ལྔ་པ། བོད་ནི་དེ་སྔ་ནང་སྲིད་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ། ཞི་དྲག་གཉིས་ཐོག་ནས་རང་བཙན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ལ། དེས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལུགས་ལྟར་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་དབང་འཛིན་རྒྱུན་འཁྱོངས་མུ་མཐུད་ནས་བྱས་ཡོད། དེ་སྔའི་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཐོག་འདིས་ཀྱང་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། དགོན་སྡེ་ཆེ་ཆུང་རིགས་མི་འདྲ་བའི་བླ་སྤྲུལ་མཐོ་དམའ་རྣམས་ངོས་འཛིན་དང༌། ལས་བྱེད་དཔོན་རིགས་བསྐོ་གཞག སྲོལ་རྒྱུན་བསྐྱར་བཅོས་ལ་སོགས་པའི་སྐུ་དབང་རྣམས་ཕྱག་ལེན་མཛད་རྒྱུ་དེའི་ཐད་རྒྱ་ནག་གམ། སྲིད་གཞུང་གཞན་དག་སུ་ཞིག་གིས་དེར་ཐེ་བྱུས་བྱེད་མི་ཆོག

དྲུག་པ། ས་གནས་ཀྱི་ཡུལ་མི་དང༌། ཕྱི་རྒྱལ་བ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་ཐུན་མོང་དུ་སྤྱོད་པའི་ལག་ལེན་གཞིར་བཟུང་ཡུལ་ཁྲིམས་ལ་བརྩི་སྲུང་དགོས་པ་ཡིན། ཁོང་ཚོས་གཅིག་མཚུངས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པར་བོད་པས་རེ་བ་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། བོད་ནང་གནས་སྡོད་བྱེད་པའི་རྒྱ་མི་ཚོང་པ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་དཔོན་རིགས་ཚོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་རྒྱུར་གདེང་ཚོད་ཡོད་ཙང༌། བོད་ཀྱི་ཁྲིམས་ལུགས་ལ་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བཏང་ནས་གནས་ཚུལ་ཆུང་ཙག་ཐོག་དངངས་འཚབ་དང༌། རྩོད་རྙོག་གསར་བཟོ་བྱས་ནས་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བར་དོ་ཕོག་གཏོང་གིན་ཡོད། དེ་ལྟ་བུའི་གནད་དོན་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༤ བོད་ཤིང་ཁྱི་ལོར། ཕན་ཚུན་གཉིས་ཕན་གྱི་གྲོས་མོལ་བྱ་ཆེད་རྒྱ་ནག་གི་འཐུས་ཚབ་ཚོགས་པ་ལྷ་སར་འབྱོར་ནས་བཟུང་གོང་གསལ་གྱི་དོན་རྐྱེན་དེ་རིགས་བྱུང་ཡོད། འཐུས་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་ནི་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་དགོངས་རྫོགས་མཆོད་སྤྲིན་མཛད་སྒོར་ཞབས་བཅར་དང༌། བོད་རྒྱ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བར་བརྩི་བཀུར་ཞུ་ཆེད་རྒྱ་ནག་ནས་ལྷ་སར་ཆེད་གཏོང་བྱས་པའི་ཐུགས་གསོའི་འཚམས་འདྲི་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་སྐུ་ཞབས་ཧོང་མུའུ་སུང་ (Huang Mu-sung) གིས་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན།

འོན་ཀྱང༌། སྐུ་ཞབས་ཧྲེན་ཙུང་ལིང་ (Shen Tsung-Lin) འབྱོར་བ་ནས་བཟུང་ཁོང་གིས་གཟབ་ནན་དང༌། ཁེངས་སྐྱུངས་ཀྱི་སྒོ་ནས་རྒྱ་བོད་བར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་དེ་རྒྱུན་གནས་ཡོང་ཐབས་བྱས་ཡོད་པ་མ་ཟད། ནང་ཆོས་ཀྱི་ཐོག་ལ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་བརྩི་བཀུར་ཞུས་ཡོད་པ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་དཔོན་རིགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་སྐུ་ཞབས་ཧྲེན་ཙུང་ལིང་ལྟ་བུ་དཀོན་པོ་ཡིན་པས་ད་ལམ་ཁོང་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་པར་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་ཁོང་ལ་འོས་འཚམས་ཀྱི་ལེགས་བཟོས་ཡོང་བར་ང་ཚོས་ནན་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། བོད་དུ་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་མུ་མཐུད་བསྡད་པ་དེས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ཚོས་ཀྱང་བོད་དུ་དེ་དག་གཅིག་མཚུངས་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་འཐུས་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུར་འགྲན་བསྡུར་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཀྱང༌། འཐུས་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་རིགས་མང་ཉུང་ཇི་ཙམ་འཛུགས་མིན་ངེས་གཏན་མི་འདུག རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་དང་ང་ཚོའི་བར་གྱི་ཕྱི་འབྲེལ་གྲོས་བསྡུར་དེ་ནན་ཅིན་དུ་བཅའ་སྡོད་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དང༌། དེ་མིན་སྐུད་མེད་གློག་འཕྲིན་ཐོག་ནས་བྱ་རྒྱུར་འདོད་པ་ཡོད། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་ནས་སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅཻ་ཧྲི་ (Chiang Kai-shek) ལ་དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་ཀྱི་གློག་འཕྲིན་སྩལ་རྗེས་ནན་ཅིན་དང༌། པེ་ཅིན། དར་རྩེ་མདོ་བཅས་པར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུར་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོས་མོས་མཐུན་བྱུང་དོན་ལྟར། ནན་ཅིན་དང༌། པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་བཙུགས་ཟིན་ཅིང༌། དར་རྩེ་མདོར་སྐུ་ཚབ་འཛུགས་ཆོག་པ་བྱུང་ན་ནུས་པ་ལྡན་པའི་འཕྲིན་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུར་ཕན་རླབས་ཆེ་བས་དེ་འཕྲལ་དུ་འཛུགས་ཆོག་པ་བྱ་དགོས།

བདུན་པ། གལ་སྲིད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་སྐུ་ཚབ་གཏོང་དགོས་གལ་བྱུང་ཚེ་ཁོང་ཚོར་བོད་གཞུང་གི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་ཁྱེར་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡིན་པས་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་གཞུང་ནས་ང་ཚོའི་ཁུངས་ལྡན་གཞུང་འབྲེལ་ཡིག་ཆ་ཁོ་ནར་ཁས་ལེན་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད། ཡུལ་བྱོལ་དུ་འབྱོར་པའི་བོད་མི་སེར་སྐྱ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་རུང་བོད་གཞུང་ནས་སྤྲད་པའི་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་ཁྱེར་འཁྱེར་རྒྱུ་མི་འདུག་ན། མི་དེ་རིགས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་ཁས་ལེན་མི་བྱེད་རྒྱུར་འགན་སྲུང་ཡོང་བའི་རེ་བ་འདོན་རྒྱུ་ཡིན།

བརྒྱད་པ། ཕྱི་རྒྱལ་བ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་བོད་ནང་འཛུལ་སྐྱོད་བྱ་རྒྱུར་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཁག་ཚང་མ་ནས་བཀག་འདོམས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གྱི་མཛའ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་གནས་བྱ་ཆེད་རྒྱ་ནག་གི་ཚོང་རིགས་དང༌། དེ་མིན་གནས་བབ་འདྲ་མིན་གྱི་མི་སྣ་རྣམས་བོད་ནང་འཛུལ་སྐྱོད་བྱ་རྒྱུར་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་བརྒྱུད་བོད་གཞུང་ནས་འཛུལ་སྐྱོད་ཐོངས་མཆན་ཞུ་དགོས། བོད་གཞུང་ནས་ཐོངས་མཆན་ཞུ་རྒྱུའི་ནང་དོན་ལ་བསམ་གཞིགས་ཀྱིས་ཐོངས་མཆན་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡིན་པས་སྙན་ཞུ་འབུལ་མཁན་དེ་ས་གནས་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་བཀག་རྐྱེན་མེད་པར་བོད་ནང་འཛུལ་བསྐྱོད་བྱས་ཆོག བོད་ཀྱི་ཚོང་པ་ཚོས་ཀྱང་བོད་གཞུང་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་ཐོངས་མཆན་ཞུས་ཐོབ་རྗེས་རྒྱ་ནག་ནང་འགོར་འགྱང་མེད་པར་འཛུལ་སྐྱོད་བྱེད་ཆོག་པ་དགོས་རྒྱུ།

དགུ་པ། འཛམ་གླིང་འདིའི་ཐོག་རླབས་ཆེན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དག་ལ་སྔར་བྱུང་མྱོང་མེད་པའི་སྟོབས་འབྱོར་དང༌། དབང་ཤུགས་ཐོབ་ཡོད་ཀྱང༌། འཛམ་གླིང་ཐོག་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བདེ་དོན་གྱི་བྱ་གཞག་ཐོག་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་རང་ཡོད་པ་དེ་ནི་བོད་ཆོས་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པ་དེས་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ལྡན་གྱི་ལམ་ལུགས་ཤིག་གཅེས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

གལ་ཏེ་ཕ་རོལ་པོས་བོད་ལ་འཚེ་བ་མེད་པར་ཞི་བདེར་གནས་སུ་འཇུག་པ་དང༌། སྔོན་ཆད་བཙན་བཟུང་བྱས་པའི་མངའ་ཁོངས་རྣམས་མུ་མཐུད་མ་བཟུང་བ་ཡིན་ན། དཀོན་མཆོག་གི་བྱིན་མཐུ་དང་ལྷ་སྲུང་དམ་ཅན་གྱི་སྡོང་གྲོགས་ལ་བརྟེན་ནས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལ་དམག་འཁྲུགས་དང༌། མུ་གེ་སོགས་ཀྱི་གེགས་བར་མི་འབྱུང་བ་དེ་ནི་སྤྱི་སྒེར་གང་གི་ཞི་བདེ་དང༌། བདེ་དོན་ཐད་ཤིན་ཏུ་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན།

ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར་དེས་རྒྱ་ནག་གི་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་བརྟན་གནས་ཡོང་རྒྱུར་ཕན་པ་རླབས་ཆེན་ཡོད་པ་མ་ཟད། རྒྱ་བོད་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་མཐའ་མཚམས་སུ་དགོས་མེད་ཀྱི་བདེ་སྲུང་དམག་དཔུང་ཁྱོན་ཆེ་འཛུགས་འཇོག་བྱེད་མི་དགོས་པ་ཡོང་ངེས་ཡིན། བོད་གཞུང་ནས་དུས་གསུམ་གསལ་གཟིགས་ཡིན་པའི་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་དཀྱེལ་ཆེ་བའི་དགོངས་པ་གཞིར་བཟུང༌། རྒྱ་ནག་ལ་མཛའ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་གནས་བྱ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོས་ད་མུས་བཞིན་ང་ཚོའི་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དང་མངའ་ཁོངས་ས་ཆ་རྣམས་སྲུང་འཛིན་དང༌། སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོས་འབྲེལ་ཡོད་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་གཞུང་དང་མཐའ་མཚམས་ཀྱི་རྩོད་གཞིའི་སྐོར་གྲོས་མོལ་དང་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

འོན་ཏང་གལ་ཏེ་ཕྱི་རྒྱལ་སྲིད་གཞུང་འགའ་ཞིག་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་ཚད་ལས་འདས་པའི་རྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་བྱས་ནས་ཁོ་པ་ཚོའི་ཁྱད་འཕགས་ཀྱི་དམག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་མངའ་ཁོངས་བཙན་བཟུང་བྱེད་པར་མཐའ་མཚམས་སུ་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་བཏང་བ་ཡིན་ན་ང་ཚོ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་བར་གནའ་རབས་ནས་ཡོད་པའི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བར་བརྟེན་ནས་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་གཞུང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པས་དུས་སྐབས་དེ་འདྲ་ཞིག་ཤར་བ་ཡིན་ན་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་དེ་རིགས་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ནན་པོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོས་རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་མཐུན་འབྲེལ་དང༌། མཐའ་མཚམས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་མི་མང་རྣམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་བ། ང་ཚོ་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁེ་ཕན། ལྷག་པར་དུ་བོད་འདི་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་དབར་གྱི་དམག་ཇུས་ཅན་གྱི་རྒྱལ་སྲུང་འགོག་རགས་ཤིག་ཡིན་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོས་ཐེ་ཚོམ་དང་སོམ་ཉི་མེད་པར་ཐད་ཀར་གནས་འཕྲིན་འདི་སྤེལ་བ་ཡིན།

རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་ཆོས་ལ་དད་མོས་ཡོད་པ་དང་མནའ་མཐུན་སྲིད་གཞུང་གཞན་དག་དང་འདྲ་བར་རང་ཉིད་ཀྱི་བདེ་འཇགས་བརྟན་གནས་ཡོང་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ལ། དོན་ཚན་འདི་དག་ཁས་ལེན་ཡོང་བ་དང་ང་ཚོ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གྲོས་མཐུན་ཞིག་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པར་བརྟེན་ནས་བློ་ཐག་ཆོད་པའི་དམ་བཅའ་ཞིག་འཇོག་གནང་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ནན་པོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཀྱི་ཚོགས་འཐུས་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་དང༌། གདན་འཐུས་ཐུན་མོང་ནས་མིང་རྟགས་བཀོད། བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༥ ལ།”29

གོང་གསལ་དོན་ཚན་དྲུག་པའི་ནང་འཁོད། རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་མཆོག་ནས་སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲིར་དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་གློག་འཕྲིན་སྩལ་ཞེས་པའི་དོན་ཚན་བརྒྱད་ཅེས་པ་དེ་ནི་གོ་མིང་ཏང་གིས་བོད་གཞུང་ལ་ཕུལ་བའི་དོན་ཚན་བརྒྱད་ལ་ལན་འདེབས་གནང་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང༌། འོན་ཀྱང་གོང་གསལ་ཡིག་ཆའི་ནང༌། དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་གློག་འཕྲིན་སྩལ་ཞེས་འཁོད་པ་དང༌། ང་ཚོར་བོད་ནས་ཡིག་ཆ་དེའི་ངོ་བཤུས་ཁུངས་བཙན་ཞིག་འབྱོར་བའི་ནང༌། སྦུག་དམ་བཀའ་ལན་སྩལ་ཟིན་ངོ་བཤུས་ཞུས་དག་སོང་ཞེས་འཁོད་འདུག་པས། གློག་འཕྲིན་དང་ཡིག་ཐོག་སྦུག་དམ་འབྱར་མ་སྔ་རྗེས་ཁག་གཉིས་སུ་སྩལ་མིན་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་ཙམ་ལས། དེ་མིན་ནང་དོན་ཞིབ་ཕྲ་ངོ་བཤུས་འདི་གའི་ཚིག་གསལ་ལསརྟོགས་ཐུབ་རྒྱུར། ངོ་བཤུས་ཆ་ཚང་གཤམ་གསལ།

གོ་མིང་ཏང་སྲིད་གཞུང་ནས་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོར་སྙན་ཞུ་དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་པ་ཞིག་ཕུལ་བར། རབ་བྱུང་ ༡༤ ལྕགས་རྟ་ ༡༩༣༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༥ འཁོད་པའི་སྦུག་དམ་བཀའ་ལན་སྩལ་ཟིན་གྱི་ངོ་བཤུས་ཞུས་དག་སོང་བ།

རྒྱ་བོད་མཐུན་ལམ་ཡུན་གནས་ཆེད་དོན་ཚན་བརྒྱད་འཁོད་ཀྱི་བརྗེད་ཐོ་གནང་དོན་ལ་ལན་ཕུལ་བ།

དོན་ཚན་དང་པོར། བོད་དང་ཀྲུང་དབྱང་སྔར་རྒྱུན་མཆོད་ཡོན་འགྲིག་ཐབས་ཇི་ལྟར་ཞུས་ན་བཟང་ཞེས་གསལ་སྐོར། ཀྲུང་དབྱང་ནས་དེང་སྐབས་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་སྔར་གནས་འགྲིག་ཐབས་དགོངས་བཞེས་ཁ་ཞེ་མེད་པར་དམ་གཙང་གནང་འདུན་ལྟར་འདི་ནས་ཀྱང་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་དམ་གཙང་ཞིག་རང་ཡོང་ཐབས་སྔར་ཡང་ཞུ་མུས་ལ་ད་དུང་ཡང་ལྷག་བརྩོན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དོན་ཚན་གཉིས་པ། ཀྲུང་དབྱང་ནས་བོད་ལ་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱིར་དབང་བྱུས་ཇི་ཙམ་བྱས་ན་བཟང་ཞེས་གསལ་སྐོར། དབུས་ལྗོངས་འདིར་བསྟན་སྲིད་ཡོངས་སྨན་བདེ་སྐྱིད་རྩ་བ་བདེ་འཇགས་འབྱུང་ཐབས་བཀའ་མོལ་ཐོག་ནས་ཆིངས་ཡིག་རིམ་བཞིན་བཀའ་མོལ་གནང་ན་ཕུགས་བརྟན་ཡོང་ངེས།

དོན་ཚན་གསུམ་པར། བོད་འདི་རང་བཙན་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་བྱུས་ཇི་ཙམ་ཞུས་ན་བཟང་ཞེས་གསལ་སྐོར། ད་ཕྱིན་རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་དམ་གཙང་དང་འབྲེལ་བས་བོད་རང་དབང་རང་བཙན་བདེ་ཐབས་ཀྱི་དབང་བྱུས་རྒྱ་ཆེ་ད་མུས་ཐོག་བོད་ཁོངས་བསྙོན་མེད་ཡས་མས་ས་མཚམས་བར་ལམ་ཕྱི་ཤོར་རྣམས་སྔར་རྒྱུན་རང་ས་རང་དབང་བྱུང་ན་ཕུགས་ཕན་བཟང་བ་ཡོང་རྒྱུ།

དོན་ཚན་བཞི་པར། ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། པཎ་ཆེན་བཅས་པར་ཀྲུང་གོ་གོ་མིང་ཏང་ལ་ཕེབས་རྒྱུ་གསལ་ཐད། ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ད་ཆ་བགྲང་བྱའང་གང་འཚམས་སླེབས་གཤིས། ལྷག་པར་བོད་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་སྒོ་སྣ་མང་ཁར་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ། རྒྱུད་གྲྭ་རྣམ་གཉིས། དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱས་མཚོན་བོད་སེར་སྐྱ་མི་མང་གི་སྤྱི་མོས་འདོད་བློ་རྫོགས་མིན་ལ་བརྟེན་གནས་སྐབས་དེར་བཅར་ཐུབ་མིན།

དོན་ཚན་ལྔ་པར། འདི་ག་བོད་གཞུང་དང༌། པཎ་ཆེན་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་དབང་ཆ་སྔར་རྒྱུན་ནང་བཞིན་འཇོག་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། གསར་དུ་བཟོ་དགོས་གསལ་སྐོར། རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་བོད་གཞུང་རང་ནས་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱེད་སྲོལ། པཎ་ཆེན་ཞེས་པ་རྒྱལ་དབང་དགེ་འདུན་གྲུབ་པས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་ཕྱག་བཏབ་པའི་རྗེས་སུ་དབུས་ཕེབས་ཞབས་འཁོད་སྐབས་བླ་ཚབ་འཇོག་གནང་གི་སྐྱེ་བ་རིམ་བྱོན་ལ་པཎ་ཆེན་གོ་མིང་གཟིགས་བསྐྱངས་ཐོག་དབེན་ས་བ་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་ལ་རི་ཁྲོད་དགོན་ཆུང་ཞིག་གི་འཛིན་དབང་ལས་མེད་རུང༌། རྒྱལ་མཆོག་གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་དང་བླ་སློབ་འབྲེལ་བར་བརྟེན་ད་བར་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་བྱས་འཐུས་གསལ་བ་ལྟར་སྔར་གནས་ཡོང་བ་བྱས་ནས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་མོས་ཡོང་རྒྱུ།

དོན་ཚན་དྲུག་པར། པཎ་ཆེན་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ལ་བོད་ནས་གདན་ཞུ་ཇི་འདྲ་དང་ཀྲུང་དབྱང་ནས་ཕེབས་སྐྱེལ་ཇི་འདྲ་དགོས་གསལ་སྐོར། པཎ་ཆེན་དབུ་བཞུགས་ཞབས་འབྲིང་དང་བཅས་ནས་རྣམ་ཀུན་དབུས་གཙང་ཞེས་གང་དྲན་མིང་འདོགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་འཐེན་འཁྱེར་ཆེད་བཟོས་དང༌། ལྷག་པར་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བརྩི་ཁྲིམས་ཁུར་ཇི་བཞིན་མི་ཞུ་བའི་འབངས་གྱེན་ལོག་བསམ་སྦྱོར་གཉིས་ངན་གྱིས་དེ་སྔ་ཤིང་འབྲུག ༡༩༠༤ ལོར་དབྱིན་ཇི་བོད་འབྱོར་སྐབས་རྒྱ་གར་ཕྱོགས་ཆེད་ཕེབས་དབྱིན་ཇིར་བློ་གཏད་དྲན་འཕྲུལ་ཇི་ཙམ་ཁུངས་འཁྱོལ་མ་བྱུང་མཚམས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཀྱིས་བཀྲས་ལྷུན་དུ་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་བཞུགས།

དེ་རྗེས་ལྕགས་ཁྱི་ ༡༩༡༠ རྒྱ་དམག་བོད་འབྱོར་སྐབས་ལྷ་སར་ཆེད་ཕེབས་ལན་ཨམ་བན་སོགས་རྒྱ་དཔོན་རྣམས་ལ་རྒྱུ་རྔན་སྟེར་ལེན་གྱིས་ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་དང༌། བོད་གཞུང་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཆ་འཛིན་ཐབས་ཇི་སྙེད་ཅིག་གནང་ཡང༌། གདན་ས་གསུམ་གྱིས་མཚོན་པའི་བླ་སྤྲུལ། དགོན་ཁག དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། མི་དམངས་ནས་འདོད་བློར་མ་འཐད་པའི་ལན་ཨམ་བན་ལ་རྒྱུ་རྐྱེན་རིམ་ནན་ཞུས་པས་བྱེད་དཀའ་ཅི་ཆེས་དོན་སོན་མ་བྱུང་མཚམས་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་རྗེས་སྔར་སྲོལ་དམག་ཕོགས་བཞི་ཟུར་བསྒྲུབ་བྱ་ཇི་བཞིན་མ་བྱུང་བ་སོགས་གནས་དུས་ཚོད་རྩིས་སྔ་སོང་ད་འགྲོ་ཁོ་ནར་བརྟེན་བོད་ཁོངས་སྤྱི་མཚུངས་ལུགས་གཉིས་བཀའ་ཁྲིམས་ཀྱི་ཆད་པ་འཕྲལ་འཕྲལ་སླད་འདོམས་བཅད་ན་ད་སྒོས་ཚུལ་མཐུན་ཡོང་བ་སྨོས་མེད་ཀྱང༌། དབེན་ས་བ་བློ་བཟང་ཆོས་རྒྱན་དང༌། རྒྱལ་དབང་གོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་མོ་བསླབ་པ་བགྲེས་གཞོན་བླ་སློབ་འབྲེལ་བ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་བ་ཡབ་སྲས་ཞེས་ཡོངས་ལ་གྲགས་ཁྱབ་ཆོས་ཀྱི་རྩ་བ་བཤེས་གཉེན་བསྟེན་ཚུལ་ལ་བསམ་པས་འདི་ནས་བཟོད་སྒོམ་བྱམས་སྐྱོང་གང་ཆེ་བྱས་པར་དགའ་སྒོམ་ཆོག་ཤེས་མེད་པར་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གང་ཅིར་ཐུགས་བློས་བཏང་སྟེ་གཞན་ཡུལ་བྲོས་ཕེབས་ལ་ཕྱིར་ཕེབས་དགོས་རྒྱུའི་སྔ་ཕྱིའི་ཡོང་རྐྱེན་ཞིབ་འཁོད་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་བར་གསན་བཞེས་གནང་མ་བྱུང་ཞིང༌། ཐོག་མར་བཀྲས་ལྷུན་ནས་ཕེབས་སྐབས་ཁུ་རས་བྱབས་ཁྲུས་མཁན་པོ་བོད་འབྱོར་ལ་ངན་བསྡེབས་ཁལ་ཁ་རྗེ་བཙུན་དམ་པའི་སར་རུ་སུ་དམར་པོ་དང་ངན་མཐུན་གནང་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་གྱི་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་ཁུ་རས་སུ་ཕེབས་ཉེར་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་གཤེགས་པ་དང་དུས་མཚུངས་ཀྱིས་ཕེབས་བཞུགས་མ་ཤེས་སྟབས་རྒྱ་གཞུང་ལ་ཐབས་ཤེས་ཞུ་སྣེ་འཁྲིད་དེ་ཏར་བཏང་རྒྱ་ཡུལ་ཀན་སུ་བརྒྱུད་རིམ་བཞིན་རྒྱ་ཡུལ་ཕྱོགས་ཞལ་གཟིགས་སོང་གཤིས་ངོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རིས་མེད་རྒྱལ་བསྟན་ཡོངས་ཀྱི་བདག་པོར་བརྟེན་བཀྲས་ལྷུན་དགོན་དུའང་གཞུང་བསྐོས་ཛ་སག་བླ་མ་དང༌། དེའི་འོག་ལས་བྱེད་ཆེ་ཕྲ་བྱ་སྤུ་གནོན་རིམ་བཏང་གིས་བསྟན་དགོན་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་གང་ཅིར་སྔར་རྒྱུན་འཐུས་ཤོར་མེད་པར་གང་ལེགས་ཡོད་པ་བཅས། ད་སྒོས་ངོས་དང་པཎ་ཆེན་དབར་དམ་སེལ་ཆེད་འཇུག་ཇི་སྙེད་བྱེད་མི་པཎ་ཆེན་ཞབས་འབྲིང་རྣམས་ནས་རང་ཡུལ་སྤངས་ཏེ་གཞན་ཡུལ་འགྲིམ་དགོས་དོན་གནད་འདི་ཡིན་མཐའ་གསལ་མ་བྱུང་བར་འདི་ནས་གདན་ཞུ་བྱ་དོན་མི་འདུག

དོན་ཚན་བདུན་པར། བོད་གཞུང་པན་ཁུང་ཕྲུ་ཟེར་བ་ནན་ཅིན་དུ་བཟོ་རྒྱུ་འགྲིག་ན་ལས་དོན་དྲི་བརྩད་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་པ་དང༌། ཟླ་རེའི་འགྲོ་སོང་ཕོགས་ཐོབ་རྒྱལ་ཁབ་ནས་གནང་རྒྱུ་གསལ་སྐོར། གནས་སྐབས་བོད་གཞུང་པན་ཁུང་ཕྲུ་ནན་ཅིན། པེ་ཅིན། དར་རྩེ་མདོའམ། རྒྱ་གཞུང་ལྕགས་སྐུད་ཡོད་སར་འཕྲལ་བཙུགས་ཀྱིས་དེ་ནས་ས་གནས་ཇི་དགོས་རིམ་པས་ནང་བསྡུར་ཞུས་འཐུས།

དོན་ཚན་བརྒྱད་པར། བོད་ནས་ཀྲུང་དབྱང་ལ་རེ་བ་གཞན་དག་ཡོད་མིན་གསལ་ཆ་དགོས་ལུགས་སྐོར། ཕྱི་དགྲ་སྲུང་ཐབས་གཡུལ་མཁོའི་ཡོ་བྱད་དང༌། བདེ་སྐྱིད་ཡུན་དུ་ཚུགས་ཐབས་བསམ་འཆར་རྗེས་སུ་རིམ་གསོལ་ཆོག་པ་བཅས། ཏཱ་ལའི་བླ་མས། བོད་ལུགས་ལྕགས་རྟ་ ༡༩༣༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༥ ལ་ཕུལ།” ཞེས་གསལ་བ་མཁས་མྱོང་ཅན་རྣམས་ནས་ད་དུང་དཔྱད་ཞིབ་ཡོད་པ་ཞུ།

གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ་སྐོར་ཨེ་ལེས་སི་ཊར་ལེམ་ (Alastair Lamb) གྱིས་བྲིས་པའི་བོད་དང་རྒྱ་ནག་རྒྱ་གར་ ༡༩༡༤,༡༩༥༠ བདག་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ལོ་རྒྱུས་ཞེས་པའི་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ། བོད་ཀྱི་གཡུལ་རྒྱལ་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དེས། རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྱོད་ནས་འདྲ་མཉམ་དང༌། འགལ་ཟླ་ཡིན་པའི་དམིགས་ཡུལ་གཉིས་བསྒྲུབས་ཡོད་པ་གསལ་པོ་ཡིན།

རྒྱ་མིའི་གྲོས་ཚོགས་དང་འདྲ་མཉམ་གྱིས་རང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཚབ་མཚོན་པ་ཞིག་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་དང་དུས་མཚུངས་དེ་སྔ་རྒྱ་ནག་གིས་ལུགས་མིན་གྱི་སྒོ་ནས་བོད་ཀྱི་ཁམས་དང༌། ཨ་མདོ་ནས་བཟུང་བའི་མངའ་ཁོངས་རྣམས་ཚུར་སློག་དགོས་སྐོར་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ནས་བཏོན་པའི་དགོས་འདུན་ཡི་གེ་སྤྲད་ཡོད།”30 ཅེས་སོགས་འཁོད།

ཁ་ལྗོངས་སྡེ་བཞིའི་མངོན་དགའ་རྒྱས་པའི་སླད།།

ཕྱི་གཉེར་ཆབ་སྲིད་ཐང་མར་བརྡལ་བ་ལ།།

ཐབས་དོན་གཉེར་བའི་སྒོ་འཕར་རབ་དབྱེ་སྟེ།།

རྒྱལ་མང་འབྲེལ་བརྒྱ་གསེར་སྐུད་བསྣོལ་འདི་མཚར།།

གང་ཚེ་འདོད་སྡང་འགྲན་པའི་འཁྲུག་རྩོད་ལས།།

ཞི་དབྱིངས་རྒྱལ་ཁའི་རྒྱལ་མཚན་སྒྲེང་པ་ལ།།

མངོན་བསྟོད་ཤིས་པའི་དཔྱིད་ཀྱི་རྒྱལ་མོའི་གླུ།།

སྙན་པ་གྲོལ་བའི་ཕོ་ཉ་ལ་མོར་བརྫངས།།

དེ་ལ་རབ་ཏུ་རྩེན་པའི་བྱ་བའི་ལས།།

ཟབ་བརླིང་མུ་ཏིག་ཕྲེང་བའི་དོ་ཤལ་ཅན།།

བོད་ལྗོངས་རང་དབང་མཚར་སྡུག་བུ་མོ་ཡི།།

མགུལ་བ་བརྒྱན་ཏེ་མཆོར་སྒེག་ཉམས་སུ་བསྟར།།

26 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༣༠ ཕྲེང་ ༢༡ ༡༩༩༠

27 ‘བོད་ཀྱི་གནས་བབས་ལས།’ཤོག་ངོས་ ༡༣༡ ཕྲེང་ ༡༠ ཤེས་རིག་དཔར་ཁང༌། ༡༩༨༨

28 ‘ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས།’ གླེགས་བམ་ ༢ ཤོག་ངོས་ ༣༨༣ ཕྲེང་ ༡ ༡༩༧༦

29 ‘སྒོལ་སི་ཊན་གྱི་དེང་རབས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་’དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༥༣༩ ཕྲེང་ ༣༣ རྒྱ་གར་དུ་དཔར་ཐེངས་དང་པོ། ༡༩༩༣

30 Tibet, China & India (1914 -1950) By Alastair Lamb ཤོག་ངོས་ ༤༩༧ ཕྲེང་ ༡

ས་བཅད་ལྔ་པ།

ཨེ་ཤ་ཡའི་ཚོགས་འདུར་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་མཛད་པ།

རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་འོག་ནས་རང་བཙན་འཐོབ་ཉེའི་བར་བརྒལ་གྱི་སྲིད་གཞུང་སྐབས་སུ་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་གསར་པར་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་མཉམ་འབྲེལ་ཚོགས་འདུ་ཞིག་བསྐོངས་ཚོགས་གནང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་གདན་ཞུས་ལྟར་ཚོགས་འདུ་དེར་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ཐའི་ཇི་བསམ་ཕོ་ཚེ་དབང་རིག་འཛིན་ (ཁོང་རྗེས་སུ་བཀའ་བློན་གནང་སྟེ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་རང་དབང་སྒེར་ལངས་ཉིན། ཁོང་གི་ཕེབས་འཁོར་ནང་རྒྱ་མི་སྐུ་སྲུང་བ་ཡོད་སྟབས། དེར་དམིགས་ནས་མི་མང་ཚོས་རྡོ་བཞུས་པས་དབུ་ལ་རྨས་སྐྱོན་བྱུང་སྟེ་ལམ་སང་རྒྱ་གར་གྱི་སྨན་ཁང་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁར་གདན་ཞུ་བྱས་པ་རྒྱ་མིས་ཤེས་ཏེ། དེ་ནས་ཁོང་ཚོས་གདན་འདྲེན་ཞུས་པ་རེད།) དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་དབང་རྒྱལ། ལས་བྱ་བསམ་ཕོ་སྲས་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་དང༌། རྩེ་དྲུང་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན། སྐད་སྒྱུར་བ་ཀ་ཤོད་སྲས་དོན་གྲུབ་དང༌། ལས་ཚན་སྐྱིད་སྦུག་དབང་འདུད་ནོར་བུ་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་དང་འབྲེལ་མེ་ཕག་ ༡༩༤༧ ལོ་སྟོད་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་ཏེ་འབྲས་ལྗོངས་སྒང་ཏོག་ཏུ་འབྱོར་སྐབས་འབྲས་སྤྱི་བློན་ཆེན་མཇལ་འཕྲད་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་ཡིག་དང༌། ཕྱག་རྟགས་རྣམས་ཕུལ། དེ་ནས་ཀ་སྦུག་བརྒྱུད་ལྡི་ལིར་འབྱོར་སྐབས་གནམ་ཐང་དུ་དགའ་བསུའི་གྲ་སྒྲིག་གང་གཟབ་གནང་བ་དང༌། སྣེ་ལེན་མི་སྣས་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱིས་སྐུ་ཚབ་རྣམས། ཀོན་སེལ་ཀྲེ་ཤོན་ཧའོ་སེ་ (Consultation House) ཟེར་བར་གདན་དྲངས་ཤིང༌། མགྲོན་ཁང་དེ་ནི་ཚོགས་ཕེབས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་ཡུལ་དུ་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན།

རང་རེའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལྡི་ལིར་འབྱོར་བའི་སང་ཉིན་དེ་རང༌། ཇོ་ཧར་ལཱལ་ནེ་རུ་མཆོག་ (Jawaharlal Nehru) དང༌། ལྷ་ལྕམ་ས་རོ་ཇི་ནེ་ཀྲུ་ (Sarojini Naidu) རྣམ་གཉིས་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་བཞུགས་གནས་སུ་ངོ་ཕེབས་ཀྱིས་ཐུགས་སྣང་གཤིན་པོའི་འཚམས་འདྲི་གནང་ཞིང༌། ཉིན་དེ་རང་དུ་ལྡི་ལི་གསར་པའི་ཚགས་པར་ཁག་ནང༌། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཕེབས་པ་དང༌། ཚོགས་འདུའི་གཙོ་སྐྱོང་དབུ་ཁྲིད་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་འཚམས་འདྲི་གནང་བ་སོགས་གནས་ཚུལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཤུགས་ཆེན་བྱུང༌། དེ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཚོགས་འདུའི་སྤྱི་ཁྱབ་ནེ་རུ་མཆོག་དང༌། ཚོགས་འདུའི་གྲ་སྒྲིག་དབུ་འཛིན། ལྷ་ལྕམ་སེ་རོ་ཇི་ནེ་ཀྲུ། ཚོགས་འདུའི་ལས་བྱེད་ཨ་ས་ཀྲོ་རེ་དང༌། ཨབ་རྡུལ་ཀ་ལམ་ (Abdul Kalam) བཅས་སོ་སོར་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་ཡིག་དང༌། རྟེན་ཆས་རྣམས་བསྟར་འབུལ་ཞུས་པ་དང་སྦྲགས། བོད་གཞུང་ནས་སྩལ་བའི་ཚིག་ཐོའི་ནང་དོན་གནད་བསྡུས་རྣམས་ཞུས་ཤིང༌། ཚིག་ཐོའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི། ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོ་ནས་བཟུང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཆགས་ཚུལ་དང༌། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱིས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་པ་སྐྱོང་ཚུལ། བོད་དང་རྒྱ་གར་དང༌། བོད་དང་རྒྱ་ནག་བར་གྱི་ས་མཚམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་བཅས་འཁོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཁུངས་སྐྱེལ་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་ཁག་ཀྱང་ལྷན་བསྣམས་གོ་སྒྲིག་ཡོད་ལུགས་ཞུས་ཤིང༌།

འོན་ཀྱང་ནེ་རུ་མཆོག་ནས། ད་ལམ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ (Asia) ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་རྒྱ་གར་དུ་ཚོགས་པ་དེ་ནི་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་ངོ་ཤེས་འབྲེལ་གཏུག་དང༌། གནད་དོན་ཤེས་རྟོགས་བྱ་རྒྱུ་གཙོ་བོ་ཡིན་པ་ལས། ས་མཚམས་སྐོར་སོགས་སྲིད་དོན་གྱི་རིགས་སུས་ཀྱང་གླེང་རྒྱུ་མེད་ཅིང༌། ཐག་གཅོད་ཀྱང་ཐུབ་ཐབས་མེད་ལུགས་གསལ་བཤད་གནང༌། དངོས་གཞིའི་ཚོགས་འདུ་ཉིན་བཅུ་སྐོར་ཚོགས་པ་དང༌། འགོ་མཇུག་གཉིས་སུ་ཚོགས་ཆེན་དང༌། དེ་མིན་ཚོགས་ཆུང་ཁག་བགོས་ཀྱིས་གྲོས་བསྡུར་བྱས། ཚོགས་ཆེན་ཉིན་དང་པོའི་ཉིན་ཚོགས་འདུའི་དབུ་བཞུགས། ལྷ་ལྕམ་ས་རོ་ཇི་ནེ་ཀྲུ་ (Sarojini Naidu) ནས་ཚོགས་འདུའི་དབུ་འབྱེད་ཀྱི་གསུང་བཤད་གནང་བ་དང༌། དེ་རྗེས་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་ནས་ཚོགས་འདུའི་ནང་དོན་ངོ་སྤྲོད་སོགས་དང༌། དེ་མིན་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་སོ་སོའི་གསུང་བཤད་བཅས་རིམ་བཞིན་གནང༌།

ནང་དོན་ཕལ་ཆེར་ཕྱོགས་འདྲ་བ་དང༌། རང་རེ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་བསམ་ཕོ་ཐའི་ཇི་ནས་ཀྱང༌། ང་ཚོ་བོད་མི་རྣམས་ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་གྱིས་རང་སེམས་འདུལ་ཐབས་དང༌། ཞི་བདེ་བག་ཕེབས་འཆམ་མཐུན་གཙོ་བཟུང་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ལྷག་པར་བོད་དང་རྒྱ་གར་དབར་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་ཡུན་རིང་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པ། ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ས་གནས་གཅིག་ཏུ་མཉམ་འཛོམས་ཀྱིས་ཕན་ཚུན་ངོ་ཤེས་དང༌། གནས་ཚུལ་གསལ་རྟོགས་ཐུབ་པའི་དགེ་མཚན་བྱུང་ལུགས་སོགས་གསུངས།

ཚོགས་ཆེན་སྐབས་རྒྱལ་ཁབ་སོ་སོའི་སྐུ་ཚབ་ལྟེ་བའི་མདུན་ངོས་སུ་སོ་སོའི་རྒྱལ་དར་བྲིས་ཡོད་པ་དང༌། མདུན་ཅོག་ཐོག་སོ་སོའི་མིང་བྱང་བསྒྲིགས་ཡོད་པ་ལྟར། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཙོ་བོ་ཐའི་མཁན་གཉིས་ཀྱི་བཞུགས་ཡུལ་སྡིངས་ཆའི་མདུན་ངོས་རང་རེའི་རྒྱལ་དར་དང༌། བོད་ཅེས་བྲིས་ཡོད། ཚོགས་འདུའི་བར་གསེང་དུ་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པས། མ་ཧཱ་ཏ་མཱ་གྷན་དྷི་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ། ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་སོགས་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ངོ་མཇལ་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་བཅས་ཀྱི་བཀའ་ཡིག་རྟེན་སྦྲགས་ཕུལ་བ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་སྐོར་སོགས་ཕན་ཚུན་གསུང་གླེང་ཡང་ལྷུག་པོ་བྱུང༌།

ཡང་ཚོགས་འདུ་དེར་ཞུགས་མཁན་རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་གོ་མིང་ཏང་གི་མི་སྣ་བཅུ་སྐོར་ཡོད་པ་རྣམས་ནས། རང་རེའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་མགྲོན་འབོད་ཞུས་པ་དང༌། གསོལ་སྟོན་སྐབས་གོ་མིང་ཏང་ཚོགས་གཙོ་ནས། མོན་ཁུལ་གྱི་ས་མཚམས་སྐོར་རྒྱ་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་བཞིན་པ་མ་ཟད། ད་ལམ་ཚོགས་འདུའི་ནང་བོད་དོན་སྐོར་གནས་ཚུལ་བྱུང་ན་ང་ཚོས་རོགས་རམ་ཞུ་རྩིས་ཡོད་ལུགས་དང༌། རྒྱ་ནག་ནས་ཅང་ཙུང་ཐུང་གིས་བཀའ་ཏར་ཕེབས་གསལ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་རྣམ་གཉིས་ལ་ཕྱག་སྣེ་དབྱིན་སྒོར་ཆིག་ཁྲི་རེ་དང༌། ལས་བྱ་རྣམས་ལ་མི་རེར་དབྱིན་སྒོར་ལྔ་སྟོང་རེ་འབུལ་དགོས་ཕེབས་བྱུང་བས་ཕྱག་དངུལ་ནམ་དགོས་མཚམས་བཞེས་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་ཞུས་འདུག་ཅིང༌།

འོན་ཀྱང་རང་རེའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་བསམ་ཕོ་ཐའི་ཇིས། ཚོགས་འདུའི་དབུ་ཁྲིད་ནས་ད་རེས་ཀྱི་ཚོགས་འདུར་ས་མཚམས་སོགས་སྲིད་དོན་སྐོར་རྩོད་གླེང་གོ་བསྡུར་གནང་རྒྱུ་མིན་ལུགས་གསུང་བྱུང་ཡང༌། གལ་སྲིད་གླེང་སློང་འདྲ་བྱུང་ན་ས་མཚམས་རྩོད་གཞིའི་སྐོར་ང་ཚོ་རང་ནས་དག་འབུད་ཞུ་རྒྱུར་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡིག་ཆ་ཡང་གང་མང་གོ་སྒྲིག་མཉམ་འཁྱེར་ཡོད་ལུགས་དང༌། ང་ཚོ་ངོ་ལས་ཚོའི་གྲོན་དངུལ་ལག་སྣེ་ཡང་བོད་གཞུང་ནས་འདང་ངེས་གནང་བྱུང་བས་རྒྱ་གཞུང་ནས་ཞུ་དགོས་མེད་པས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་མཐར་སྐྱེལ་གནང་བར་རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ནས་ཕྱག་སྣེ་འབུལ་རྒྱུ་ཅང་གི་བཀའ་འབྲེལ་ཡིན་པས་དེ་ལུགས་ཅང་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་ཏར་ལན་ཞིག་གཏོང་རོགས་གནང་གསུངས་པ་ལྟར། ཅང་ཅེ་ཧྲིར། རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་བརྒྱུད་ང་ཚོར་ལག་སྣེ་སྩལ་བ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཡང༌། ད་ལམ་ང་ཚོར་རང་གཞུང་ནས་ལག་སྣེ་ལྡང་ངེས་བསྐུར་གནང་ཡོད་པས་དེ་གའི་ཕྱག་དངུལ་ཞུ་མི་དགོས་པ་ཞེས་ཏར་ལན་ཞིག་ཀྱང་གནང་འདུག

དེ་རྗེས་ཚོགས་འདུའི་དབུ་བཞུགས་ས་རོ་ཇི་ནེ་ཀྲུ་སྐུ་ཁམས་བདེ་མིན་ཡོད་བཞིན་པར། བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཆེད་མངགས་གཟིམ་ཤག་ཏུ་འབོད་གནང་ཐོག ཚོགས་ཞུགས་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་སོ་སོའི་མཚན་གནས་ལས་འགན་སོགས་གསལ་པོར་འཁོད་པའི་སྐུ་པར་དང༌། གཞན་ཡང་ཚོགས་འདུའི་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་འཁོད་པའི་དཔར་དེབ་རེ་སྐུ་ཚབ་སོ་སོར་གནང་བ་དང༌། ཁོང་གིས་གསུང་དོན། ཁྱེད་རང་ཚོ་བོད་ལ་མཚོན་ན། བོད་ཟེར་བ་གང་དུ་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་མཁན་མང་པོ་ཡོད་པ་རེད། ད་ལམ་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཚོགས་འདུ་འདིར་ཞུགས་པ་དང༌། དཔར་དེབ་འདི་བཏོན་པ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་བོད་ཧ་གོ་གི་རེད། དེ་ནི་ཁྱེད་རང་ཚོར་ཐོབ་པའི་གྲུབ་འབྲས་རེད། ཅེས་སོགས་གསུངས། ཡང་མ་ཧཱ་ཏ་མཱ་གྷན་དྷི་མཆོག་ནས། སྐུ་ཚབ་ཚོར། “ཁྱེད་རང་ཚོ་བོད་ཀྱི་ལུང་པའི་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་མི་གཏོང་བ་གང་ཡིན་ནམ། ང་བོད་ལ་ཡོང་ན་གཏོང་གི་རེད་དམ་མ་རེད། ཁྱེད་ཚོས་སྒོ་བརྒྱབས་ནས་བསྡད་པ་དེ་མ་འགྲིག་པ་རེད། སྒོ་ཕྱེ་དགོས་ཀྱི་རེད།” ཅེས་དང༌། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་སྐོར་སོགས་སློབ་སྟོན་ཡང་གནང་ཞིང༌། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་གྷན་དྷི་བོད་ལ་ཕེབས་བཞེད་ཡོད་ན་ང་ཚོའི་གཞུང་གིས་དགའ་བསུ་ཞུ་ངེས་ཡིན་ལུགས་ཀྱང་ཞུས།

སྐབས་དེར་དབྱིན་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་ཕྱིར་སྤྲོད་བྱ་རྒྱུའི་བྲེལ་ཟིང་ཆེན་པོ་ཡོད་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར། རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་ཀྱིས་ཆེ་བཞག་ཆུང་སྐྱུར་ཐོག་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་དགའ་བསུའི་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་ཤིག་ཚུགས་ཏེ་བོད་ལ་ཆེ་བསྟོད་ཀྱི་རྣམ་པ་མངོན་གསལ་དོད་པོ་ཞིག་གནང་པ་བཅས། སྐབས་དེའི་ཚོགས་འདུར་མགྲོན་སྦྱིན་ཚང་མ་ཐུགས་བློ་ཁེངས་པའི་རྣམ་པ་བཟང་པོའི་ཐོག་རང་གནས་སོ་སོར་ཞལ་གྱེས་གནང༌།

གཞན་ཡང་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “རྒྱ་མིས་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་ནང་རྒྱ་མིའི་དབང་ཆ་འཛིན་མཁན་གཏན་ནས་མེད། རྒྱ་ནག་དང༌། རི་པིན་གྱི་དམག་འཁྲུག་སྐབས་བོད་ནས་ཐེ་བྱུས་བྱས་མེད་ཅིང༌། དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་སུ་ཡང་བོད་བར་གནས་སུ་བསྡད་དེ། བོད་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་དམག་མཁོའི་ཡོ་བྱད་གཏོང་ཐབས་བྱས་ཀྱང་བཏང་ཡོད་པ་མ་རེད། དུས་སྐབས་དེར་འཛམ་གླིང་ཕྱིར་བོད་མིའི་རང་དབང་རང་བཙན་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་པའི་ལས་ཀ་ཤུགས་ཆེན་བྱས་མི་འདུག དེ་ནི་སྐབས་དེར་དེ་འདྲ་ཞིག་ངེས་པར་མི་དགོས་པ་ལྟ་བུར་མཐོང་གི་ཡོད་འདུག

འོན་ཀྱང་སྐབས་རེ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གི་བྱེད་སྟངས་ཐོག་ནས་ཁོང་ཚོས་གནས་སྟངས་དེ་དག་ཁས་ལེན་གྱི་ཡོད་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱུང་འདུག་པ་དཔེར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོར་ལྡི་ལི་གསར་པར་ཨེ་ཤ་ཡའི་ཡུལ་ཁག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་འདུའི་སྐབས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཕྱིན་ཏེ། བོད་ཀྱི་རྒྱལ་དར་ཡང་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གི་རྒྱལ་དར་དང་མཉམ་དུ་བསྒྲེངས་ཡོད་པ་དང༌། ཐོབ་ཐང་དེ་ཚོའི་སྐོར་སུས་ཀྱང་རྩོད་གླེང་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད། ལོ་དེ་གའི་ནང་རྒྱ་གར་རང་བཙན་བྱུང་རྗེས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་སྤྲིངས་ཡིག་གཅིག་ལ་ལན་འདེབས་ཀྱང་བྱས་ཡོད།”31 ཅེས་འཁོད་པ་དང༌།

ཡང་བོད་ཀྱི་གནས་བབས་ལས། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོ་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་པ་དང༌། བཀའ་ཤག་གིས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་གནས་འཕྲིན་ཞིག་བཏང་སྟེ། དེ་སྔ་དབྱིན་ཇིས་བོད་ས་རྒྱ་གར་ཁོངས་བཅུག་རིགས་ཕྱིར་སྤྲོད་དགོས་ལུགས་ཞུས་འདུག དེ་ནི་ཕལ་ཆེར་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་རྒྱ་གར་གྱི་དགོངས་ཚུལ་ཇི་ཡོད་བརྟག་ཞིབ་ཆེད་ཡིན་ནམ། ཡང་ན་བོད་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་རང་དབང་གི་ཐོག་ནས་སྐྱོང་གི་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་སླར་ཡང་འབྲེལ་ཡོད་ཚང་མས་རྟོགས་ཐབས་ཡིན་པར་སྲིད། བོད་ཀྱི་གནས་འཕྲིན་དེའི་ལན་དུ། རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་སུ་ལན་འདེབས་གནང་བ་གཤམ་གསལ།

ཕྱོགས་གཉིས་པོ་སུ་ཐད་ནས་གནད་དོན་གླེང་སློང་གནང་འདོད་ཡོད་རིགས་སྐོར་ལ་གསར་དུ་མོས་མཐུན་མ་བྱུང་བར། ད་ཡོད་འབྲེལ་ལམ་གཞིར་བཟུང་མུ་མཐུད་གནས་རྒྱུར་བོད་གཞུང་གིས་ཐུགས་འདོད་ཡོད་པའི་ཁས་ལེན་གནང་ན་རྒྱ་གར་གཞུང་དགའ་པོ་ཡོང་ངེས། རྒྱ་གར་གྱིས་མུ་མཐུད་རྒྱུན་འཛིན་ཞུ་དགོས་པའི་དབྱིན་ཇི་གོང་མ་ཆེན་པོའི་གཞུང་དང༌། ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཚང་མས་བྱེད་ལམ་འདི་ཉིད་གཅིག་གྱུར་དུ་བཟུང་ཡོད། ཅེས་གསལ་བར་བརྟེན་དབྱིན་བོད་དབར་གྱི་སྔར་ཡོད་ཆིངས་ཡིག་གི་འབྲེལ་ལམ་ཁག་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ངོས་ལེན་སྲུང་བརྩི་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་མིན་ཐེ་ཚོམ་བྱེད་དགོས་པ་མེད།”32 ཅེས་གསལ།

ཡང་ཀེ་ལོ་ཌི་ཨར་པིས་ (Claude Arpi) བརྩམས་པའི་འབུ་ཆེས་ཆུང་ཟོས་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་ལས་དབང་ཞེས་པའི་ནང༌། “ཨེ་ཤ་ཡའི་ཚོགས་འདུའི་ནང་ང་ཚོས་དོ་སྣང་གཙོ་བོ་བྱ་ཡུལ་དེ་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ནང་རྒྱ་གར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་དང༌། བར་བརྒལ་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་དེ་རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་ཅིག་དང༌། རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ཡིན། དེ་ནས་ཟླ་བ་འགའ་ཤས་ཤིག་གི་རྗེས་སུ། བོད་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་བར་བརྒལ་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་པར་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་བའི་གློག་འཕྲིན་ལ། ནེ་ཧ་རུས་ལན་འདེབས་བྱས་པའི་གློག་འཕྲིན་ནང༌། ཁྱེད་ཚོའི་སེམས་བཟང་གི་གནས་འཕྲིན་དེར་ངའི་ལས་རོགས་དང༌། ང་རང་ནས་བཀའ་དྲིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ང་ཚོ་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གནའ་སྔ་མོ་ནས་ཡོད་པའི་མཛའ་མཐུན་དམ་ཟབ་ཀྱི་འབྲེལ་ལམ་དེ་མུ་མཐུད་གནས་རྒྱུ་མ་ཟད། དེར་ཤུགས་སྣོན་ཐེབས་རྒྱུར་གདེངས་ཚོད་ལྡན་པའི་རེ་འདོད་འཆང་བཞིན་ཡོད།” ཅེས་དང༌།

“རྒྱ་གར་རང་བཙན་གྱི་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ལ་འཕྲིན་འབྲེལ་བྱེད་ཐེངས་དང་པོ་དེ་ནི། བོད་གཞུང་ལ་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་དེ་ཁས་ལེན་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་པ་དེ་ཡིན། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གིས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ལ་རེ་འདུན་བཏོན་པ་དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ནང་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབས་ཀྱི་དཔང་རྟགས་ལེགས་ཤོས་དེ་ཡིན།”33 ཞེས་འཁོད་ཡོད།

ཨེ་ཤ་ཡ་ཞེས་ས་འཛིན་ཐིག་ལེ་ཡི།།

རྒྱལ་འབྲེལ་གྲོས་ལ་དབང་བའི་འདུ་རའི་ཁྲོད།།

གངས་ལྗོངས་གྲོས་ལ་ཞུགས་པའི་བྱེད་པོ་དེས།།

སེང་གེས་མཚན་པའི་རྒྱལ་དར་དགུང་ལ་བསྒྲེངས།།

སྐབས་དེར་རྒྱ་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དང་ལྷན།།

བཞུགས་སྟེགས་གཏམ་བཤད་ཐོབ་ཐང་མཉམ་གནས་དང༌།།

རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཚབ་མ་ཧཱ་གྷན་དྷི་སོགས།།

མཇལ་གྲོས་གནང་བའི་ལོ་རྒྱུས་གསུབ་ཏུ་མེད།།

31 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ ཤོག་ངོས་ ༧༦ ཕྲེང་ ༨ རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌།༡༩༦༣

32 ‘བོད་ཀྱི་གནས་བབས།’ ཤོག་ངོས་ ༡༣༨ ཕྲེང་ ༡༠ ཤེས་དཔར། ༡༩༨༩

33 ‘འབུ་ཆེས་ཆུང་ཟོས་པའི་བོད་ཀྱི་ལས་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༢༣༡ ཕྲེང་ ༧ རྒྱ་གར་དཔར་སྐྲུན། ༡༩༩༩ (The Fate of Tibet)

ས་བཅད་དྲུག་པ།

རྭ་སྒྲེང་དང་སྟག་བྲག་གཉིས་དབར་འགལ་རྐྱེན་བྱུང་བ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༧ ལོའི་དཔྱིད་དུས་སུ་ཡིད་སྐྱོ་བའི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་བྱུང་བ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་དབང་འཛིན་པའི་ཁྲོད་དུ་སྒེར་གྱི་ཁེ་དབང་བརྩོན་ལེན་བྱེད་པ་དེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལས་དབང་ལ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཇི་ལྟར་ཐོན་པ་དེའི་སྐོར་མཚོན་བྱེད་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཞིག་ཡིན།

དེ་ཡང་ཉིན་ཞིག་ངོས་རང་རྟགས་གསལ་རྩོད་པར་ལྟ་བཞིན་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ་མེ་མདའི་སྒྲ་འགའ་ཤས་ཐོས་བྱུང༌། དེ་ནི་བྱང་ཕྱོགས་སེ་ར་དགོན་པའི་ཕྱོགས་ནས་ཐོས་ཀྱི་འདུག ངོས་རང་ཕྱི་རོལ་དུ་རྒྱུགས་ཕྱིན་ནས་རྒྱང་ཤེལ་དེས་ལས་ཀ་ངོ་མ་ཞིག་བྱེད་རྒྱུ་བྱུང་བར་དགའ་སྣང་དང་བཅས་ཆབས་ཅིག་མེ་མདའ་རྒྱག་པ་དེས་མི་གསོད་ཀྱི་ཡོད་པ་ཤེས་ནས་སེམས་ཁྲལ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། རྗེས་སུ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བར། དེ་སྔོན་ལོ་དྲུག་གི་གོང་དུ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འགན་ཕྱིར་བཤོལ་གནང་རྗེས་སླར་ཡང་མཛད་འགན་ཕྱིར་བཞེས་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་ཐག་བཅད་པ་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་མཁན་སེར་སྐྱ་འགའ་ཞིག་གིས་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་ལྐོག་གཡོ་ངན་ཇུས་སྤེལ་རྒྱུའི་སྒྲིག་འཛུགས་བཟོས་པ་རེད། དེས་རྐྱེན་པས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་འཛིན་བཟུང་བྱས་པ་དང༌། ཁོང་གི་རྗེས་འབྲང་པ་མང་པོ་ཞིག་ལ་སྲོག་སྐྱོན་ཡང་བྱུང་ཡོད།

རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་པོ་ཏ་ལར་གདན་འདྲེན་ཞུས་རྗེས་ཁོང་གིས་ངོས་རང་ལ་ཐུག་ཆོག་པ་ཞེས་རེ་འདུན་ཞུ་གནང་མཛད་འདུག་ཀྱང་སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། ཁོང་ཚོས་ (གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་གཙོ་བོ་རྣམས་) ངོས་ཀྱི་ཚབ་བྱས་ནས་རེ་འདུན་དེ་ཁས་ལེན་ཞུས་མི་འདུག དེ་ནས་དུས་ཡུན་མི་རིང་བར་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་བཙོན་ཁང་ནང་སྐུ་གཤེགས་འདུག ངོས་རང་བྱིས་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཁྲིམས་འཛིན་གྱི་བྱ་གཞག་ཐོག་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན་ནའང༌། སྐབས་རེ་ངོས་རང་གི་བསམ་པར། སྐབས་དེར་རང་ཉིད་ནས་གནད་དོན་དེའི་ཐོག་བྱེད་ཐུབ་པ་འགའ་ཤས་བྱེད་ཐུབ་ཨེ་ཡོད་སྙམ་པ་ཡང་ཡོང་གི་འདུག གལ་སྲིད་ངོས་རང་ནས་ཐབས་ལམ་འགའ་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཐེ་གཏོགས་བྱས་ཡོད་ན། བོད་ནང་གི་དགོན་པ་རྙིང་ཤོས་ཀྱི་གྲས་ཡིན་པ་རྭ་སྒྲེང་དགོན་པར་གཏོར་བཤིག་ཕོག་པ་དེ་ཡང་འགོག་ཐུབ་ཡོད་ཀྱི་རེད་བསམ་གྱི་འདུག ལས་དོན་དེ་དག་ཚང་མ་ཧ་ཅང་ལྐུགས་རྟགས་དོད་པོ་ཆགས་འདུག ཁོང་ལ་ནོར་འཁྲུལ་ཡོད་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡོངས་འཛིན་ཨང་དང་པོ་དང༌། བླ་མ་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ད་ལྟ་ཡང་ཁོང་ལ་གུས་བཀུར་གཏིང་ཟབ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

ཁོང་སྐུ་གཤེགས་རྗེས་གཞུང་གིས་ངོས་ཀྱི་མིང་ནས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེའི་མཚན་གྱི་ཆ་ཤས་ཡོད་པ་ཕྱིར་དབྱུངས་ཡོད་ནའང༌། ལོ་མང་རྗེས་ལྷའི་ལུང་བསྟན་གཞིར་བཟུང་ངོས་རང་ནས་ཁོང་གི་མཚན་དེ་ངོས་ཀྱི་མིང་ནང་བསྐྱར་དུ་བཅུག་པ་ཡིན།”34 ཞེས་གསལ་བ་ལྟར།

རྭ་སྟག་གི་དོན་རྐྱེན་སྐོར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༣༣ ལོ་ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོ་དགོངས་པ་གཞན་དོན་དུ་གཤེགས་རྗེས། སྲིད་བློན་གླང་མདུན་དང༌། བཀའ་ཤག བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་བཅས་རྒྱལ་ཚབ་བསྐོ་ཕྱོགས་ལ་སེར་སྐྱ་སུ་འོས་སོགས་བཀའ་བསྡུར་གྱིས་མཐའ་དོན་བླ་སྤྲུལ་ནས་འདེམས་རྒྱུ་ཐུགས་མཐུན་གྱིས་རྩེ་འཕགས་པ་ལོ་ཀེ་ཤྭ་རའི་སྤྱན་སྔར་རྭ་སྒྲེང་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཐུབ་བསྟན་འཇམ་དཔལ་ཡེ་ཤེས་དང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་པ་མི་ཉག་ཡེ་ཤེས་དབང་ལྡན། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བྱམས་པ་ཐུབ་བསྟན་ཚུལ་ཁྲིམས་གསུམ་རྒྱལ་ཚབ་སུ་འོས་ཟན་བརྟག་ཕུལ་བར། རྭ་སྒྲེང་བཟང་ཕེབས་བྱུང་བ་ལྟར་སྲིད་བློན་གླང་མདུན་ཀུན་དགའ་དབང་ཕྱུག་དང་མཛད་འགན་མཉམ་བཞེས་ཀྱིས་ལོ་ལྔ་ཙམ་རིང་སྲིད་བསྐྱངས།

༡༩༣༨ ལོ་རྒྱལ་སྲིད་རྣམ་གཉིས་དབར་གཞུང་སྒེར་ཕྱག་ལས་མཛད་ཕྱོགས་ཐོག་ཐུགས་སྣང་མི་མཐུན་པ་བྱུང་རྐྱེན་རྭ་སྒྲེང་རྒྱལ་ཚབ་ནས་བཀའ་ཤག་ལ་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་གནང་རྒྱུ་ཡིན་གསུངས་སྟབས་བཀའ་ཤག་དང༌། སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་བཅས་ནས་རྒྱལ་ཚབ་མཛད་ཁུར་ད་མུས་རང་འཇགས་ཡོང་བ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། སྤྱི་མཁན། དྲུང་རྩིས། གདན་སའི་མཁན་པོ་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་བཅས་ནས་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེའི་ཅི་གསུང་བཀའ་སྒྲུབ་ཞུ་རྒྱུའི་གན་རྒྱ་འབུལ་འཇོག་ཞུས།

༡༩༣༩ ལོ་ྋརྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་ཤག་ལ་དགོངས་འཆར་གནང་དོན། དེ་སྔོན་རྒྱལ་ཚབ་རིམ་པར་ལས་སྦྲེལ་མེད་རུང༌། ང་རང་ལ་ལས་སྦྲེལ་ཡོད་སྟབས་ྋརྒྱལ་བའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་གདན་ཞུ་སོགས་ལ་འགོག་རྐྱེན་ཡོང་ལུགས་གསུངས་པར། བཀའ་ཤག་དང༌། ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་བཀའ་བསྡུར་གྱིས། སྲིད་བློན་གླང་མདུན་གསོལ་ཕོགས་དང་དབུ་གནས་རང་འཇགས་ཐོག མཛད་འགན་ཕྱིར་བཤོལ་ཡོང་བ་ཞེས་ཚོགས་འདུའི་ཚིག་ཐོ་དང་སྦྲགས་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་སྲིད་བློན་ལ་སྙན་སེང་གནང་བ་ལྟར་གླང་མདུན་སྲིད་ཟུར་གནང་རྒྱུ་མོས་མཐུན་གནང༌།

༡༩༤༠ ལོར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་རིང་མིན་རབ་བྱུང་སྡོམ་བཞེས་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་སྟབས་མིང་རྟགས་བཀོད་མེད་པའི་ཡིག་འཁྱར་ཞིག་སྦྱར་བའི་ནང༌། རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་བསླབ་སྡོམ་མི་གཙང་བས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་རབ་བྱུང་བསླབ་སྡོམ་ཕུལ་ན་མི་འགྲིག་ཅེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་པ་དང༌། སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་དེ་སྐོར་གླེང་ཕྱོགས་ཀྱང་མང་ཙམ་བྱུང༌།

དེ་རྗེས་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེས་ལྷ་བླའི་ལུང་བསྟན་དགོངས་དོན། ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཕྱྭར་འཚུབ་ལྷོངས་ཆེ་བས་རྐྱེན་སེལ་བསྙེན་བསྒྲུབ་གནང་སྒོ་སོགས་ལ་བརྟེན་སྲིད་སྐྱོང་དང་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བའི་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་མཐའ་ནན་གནང་བ་དང་ཆབས་ཅིག་བཀའ་ཤག་ལ་སྲིད་སྐྱོང་གསར་པ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་འོས་བབ་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱུ་མཚན་དང་སྦྲགས་ཚོགས་འདུར་ཡང་གོ་བསྡུར་གནང་འོས་ཞེས་གསུངས།

༡༩༤༡ ལོར་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེའི་བཀའ་སློབ་གཞི་བཞག་བཀའ་ཤག་དང༌། ཚོགས་འདུ་ཧྲག་བསྡུས་བཀའ་བསྡུར་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེར་དགོངས་སྐོར་སྙན་སེང་ཐོག སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་སྲིད་སྐྱོང་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བར་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་ལྟར་མཛད་ཁུར་དངོས་སུ་བཞེས།

གནད་དོན་འདི་སྐོར་ལས་དོན་ནང་དངོས་སུ་ཞུགས་མྱོང་བ་དང༌། མཐོང་ཐོས་མྱོང་ཚོར་ཡོད་པའི་མི་སྣ་ཆེ་འབྲིང་མང་པོས་དཔྱད་རྩོམ་སྣ་ཚོགས་སྤེལ་ཡོད་པས། ད་ལམ་འདིར་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ལས་བཀོད་མེད་ཅིང༌། ཞིབ་ཕྲ་མཁྱེན་འདོད་ཡོད་པ་རྣམས་ནས་འདིའི་སྐོར་རྩོམ་ཡིག་ཁག་ལ་གཟིགས་གནང་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས།

རྭ་སྟག་དབྱེན་སྦྱོར་འཕྲུལ་གྱི་འཁོར་ལོ་ཡིས།།

མཛའ་གཅུགས་དམ་པའི་གཤིས་ལས་ཆེས་འགོངས་ནས།།

བསྟན་སྲིད་བདེ་བའི་མངོན་དགའ་འཚེར་བ་ལ།།

གེགས་བྱེད་མུན་པའི་སྨག་རུམ་གདལ་འདི་སྐྱོ།།

དུས་དེར་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་དབང་འཛིན་ཁྲོད།།

སྒེར་གྱི་ཁེ་དབང་བརྩོན་ལེན་བྱེད་པ་དེས།།

རང་རེའི་ལོ་རྒྱུས་རིང་མོའི་རས་གཞིའི་ངོས།།

སྣག་ཚའི་རི་མོ་བྲིས་པ་མིག་ལ་གཟན།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཚན་ཉིད་རིགས་ལམ་ཐོག་མར་གསན་སྦྱོང་གིས་གཙོས་ཆོས་སྲིད་རིག་གནས་སོགས་སྒོ་ཀུན་ལ་ཐུགས་གཉེར་གནང་བ་དང༌། དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་སྐབས་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་ཨ་དབྱིན་རྒྱ་གསུམ་ལ་གཡུལ་རྒྱལ་ལེགས་འབུལ། ཨེ་ཤ་ཡའི་ཚོགས་འདུར་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང༌། བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་དང༌། རྭ་སྟག་དོན་རྐྱེན་བྱུང་བ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་དགུ་པའོ།། །།

34 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༣༠ ཕྲེང་ ༢༨ ༡༩༩༠

རླབས་འཕྲེང་བཅུ་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གདན་ས་ཆེན་པོ་འབྲས་སེ་གཉིས་སུ་ཆོས་ཞུགས་གནང་ཞིང་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་དབུ་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། སྐབས་དེ་དག་ཏུ་གཞུང་གི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་བཅས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

གདན་ས་ཆེན་པོ་འབྲས་སེ་གཉིས་སུ་ཆོས་ཞུགས་གནང་བ།

རབ་བྱུང་ ༡༦ མེ་ཕག་ ༡༩༤༧ ལོ་རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུའི་རྣམ་རོལ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་དགུང་གྲངས་བཅུ་གསུམ་དུ་ཕེབས་པ་དང༌། ཐུགས་རྗེའི་བདག་ཉིད་སྐུ་ཕྲེང་གོང་མ་རིམ་བྱོན་གྱི་རྣམ་ཐར་རྨད་དུ་བྱུང་བ་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ་སྐལ་ལྡན་ཐར་འདོད་ཀྱི་གདུལ་བྱ་རྣམས་ཐོས་བསམ་གྱི་ལམ་ལ་བརྩོན་པ་འདི་ལྟར་གྱིས་ཞེས་འདོམས་པའི་སླད་དུ་གདན་ས་ཆེན་པོ་འབྲས་སེ་གཉིས་སུ་རིམ་བཞིན་ཆོས་ཞུགས་དང་འབྲེལ་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རིགས་ལམ་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔའི་གསན་བཞེས་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་མཛད་སྒོ་དངོས་གཞི་བསྐྱངས་ཆེད་བོད་ཟླ་ ༨ ནང་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་ནས། ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་དཔལ་ལྡན་འབྲས་སྤུངས་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་རྒྱུར། གཞུང་སྲོལ་ཆིབས་བསྒྱུར་རྒྱས་པའི་ལམ་ལྟར། ཐོག་མར་ནོར་གླིང་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་སྡིངས་ཆའི་ཞབས་སྟེགས་ཐོག་ྋཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་འབྲས་བླ་སྤྱིའི་མཁན་པོ་ཁྲི་པ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང༌། སྤྱི་སོ་རྒན་པ་སྦྱིན་པ་དྲི་མེད་གཉིས་ནས་ཕྱག་འཚལ་དང་འབྲེལ་ཕེབས་བསུ་དང་པོའི་མཇལ་དར་ནང་མཛོད་ཕུལ་བར་མགྲོན་ཆེས་རང་སློག་ཐོག ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཕྱག་དབང་སྩལ།

དེ་རྗེས་ལྷ་ས་ཁུལ་རྨེ་བཞི་སོགས་གླིང་ཁག་གིས་གཙོས་གྲྭ་བཙུན་སྔགས་གསུམ་ནས་མཆོད་རྫས་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་པའི་སེར་ཕྲེང་དང༌། བྲོ་པ། གཞས་མ་སོགས་རིག་རྩལ་སྡེ་ཚན་ཁག་གིས་གླུ་གར་རོལ་དབྱངས་དཀྲོལ་གཏོང༌། རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་རྒན་དར་གཞོན་གསུམ་བཅས་ནས་ཕེབས་ལམ་གཡས་གཡོན་དུ་གྲལ་བསྟར་སྒྲིག་པོས་བསང་དུད་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཕྱེ་མར་ཆང་ཕུད་བཏེགས་ཏེ་དགའ་དད་སྤྲོ་གསུམ་གྱིས་ཞལ་མཇལ་ཞུས་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བྱམས་ནང་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཞིང༌། ཆིབས་ཞབས་སུ་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ། སྲིད་ཟུར་གླང་མདུན་གུང་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་རྫོགས། ཡབ་གཞིས་སྐུ་འཁོར། གདན་སའི་བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཁག་དང༌། མཁན་པོ་ལས་ཟུར་སོགས་ཟླ་གཞོན་སྐར་ཚོགས་ཀྱིས་བསྐོར་བ་ལྟར་རང་རང་སོ་སོའི་གོ་རིམ་འཆོལ་མེད་ཚར་དུ་དངར་བ་མུ་ཏིག་བསྟར་བརྒྱུས་ལྟ་བུར་ཆིབས་ཀྱི་ཁ་ལོ་བསྐྱོད།

དེ་རྗེས་སྐྱིད་ཚལ་ཀླུ་སྡིང་དུ་གཞུང་གནས་ཀྱི་ཕེབས་སྐྱེལ་དང༌། འབྲས་བླ་སྤྱིའི་ཕེབས་བསུ་ཆབས་ཅིག་གོ་སྒྲིག་ཞུས་པ་བཞིན་གཟིམ་ཆུང་དུ་གདན་ཞུས་ྋཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་བཏེགས། ས་གནས་བབ་འབྲེལ་ཡབ་གཞིས་ལྷ་ཀླུ་དགའ་ཚལ་བའི་མི་ངོ་རྣམས་མཇལ་ཁར་བཅར་ཏེ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་དང༌། འབུལ་དངོས་བསྟར་བར་ཕྱག་སྲུང་དང་ཕྱག་དབང་སྩལ། ཆིབས་ཞབས་སེར་སྐྱ་རྣམས་མཇལ་གུར་ཆེན་མོའི་ནང་གོ་བབ་བཞིན་གདན་གྲལ་དུ་འཁོད། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས།

དེ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཇལ་གུར་ཆེན་མོར་གདན་ཞུས་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་རྒྱལ་ཚབ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ། བཀའ་བློན་གྱིས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་ལས་ཚན་ཡན་ལ་ཕྱག་དབང་སྩལ། བཀའ་བློན་བླ་མ་རམ་པ་དང༌། འབྲས་བླ་སྤྱིའི་མཁན་ཁྲི་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་སོ་སོས་ཕེབས་སྐྱེལ་བསུའི་མཇལ་དར་དང༌། མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་རེ་འདེགས་འབུལ་ཞུས་པར་ཕྱག་དབང་སྩལ། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། མགྲོན་ཆེས་ཁྲི་དར་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ནས་ཀ་དར་སྒྲོགས། གཟིམ་འགག་ནས་བཞེངས་བརྡ་ཕུལ་ཏེ་མཛད་སྒོ་གྲོལ།

ྋགོང་ས་མཆོག་ཀླུ་སྡིངས་མགོན་ཁང་དུ་ྋརྒྱལ་དབང་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོའི་འཁྲུངས་ལྷ་རྒྱལ་པོ་ལི་བྱིན་ཧ་ར་སོགས་བསྟན་སྲུང་རྣམས་ལ་འཕྲིན་སྐྱེམས་གྲུབ་མཚམས་སྡེ་བཞིའི་འདམ་ར་ཆེན་མོའི་མཐའ་འགྲམ་བརྒྱུད་ཆིབས་གྲལ་གོང་བཞིན་འབྲས་སྤུངས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་འདུས་དམངས་བཅས་ཁྲི་ལ་ཉེ་བས་ཕྱག་ཏུ་མཆོད་རྫས་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་ཏེ་སེར་ཕྲེང་གིས་ཕེབས་བསུ་ཞུས། ཐོག་མར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་བཏེགས། ངང་ཙམ་སྐུ་ངལ་གསོས་རྗེས་འབྲས་སྤུངས་ཕོ་བྲང་ཚོམས་ཆེན་དབང་འདུས་དཔལ་འབར་དུ་གཞུང་གནས་ཀྱི་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོའི་མཛད་སྒོར་གདན་ཞུས་ཚོམས་ཆེན་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་བཀའ་བློན་བླ་མས་གཞུང་གནས་ཀྱི་རྟེན་འབྱུང་མཇལ་དར་དང༌། མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། རིན་ཆེན་རྒྱན་ཆ་བ་རྣམས་དང༌། རྣམ་གྲྭ་གསུང་ཞབས་པ་རྣམས་ནས་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་དང༌། རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་བཅས་འབུལ་བའི་ཚིག་མཚམས་དང་བསྟུན་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་རྫས་བརྒྱད་སོ་སོར་མཐུན་འགྱུར་དང་བཅས་འདེགས་འབུལ་མཛད། གསོལ་ཇ། བཞེས་འབྲས་རིམ་ཕེབས་དང༌། དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་འགྲེམས་གནང༌།

དེ་རྗེས་འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དུ་བླ་སྤྱིའི་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོར་གདན་ཞུའི་གསོལ་འདེབས་ལྟར་ཕོ་བྲང་གཟིམ་ཆུང་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བ་བརྒྱུད་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་བར་གཞུང་སྲོལ་ཆིབས་བསྒྱུར་ཆེན་མོའི་ལམ་ལྟར་ཆིབས་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་མཐའ་དག་གོ་རིམ་འཛོལ་མེད་བསྟར་བསྒྲིགས་ཀྱི་དབུས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཤིང༌། ཐོག་མར་ཚོགས་ཆེན་ལྷ་མོ་ཁང་དང༌། རྟེན་གཙོ་ཐུབ་དབང་གཙོ་འཁོར། འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེའི་འདྲ་སྐུ། བྱམས་ཁང་བཅས་ལ་གནས་གཟིགས་ཀྱི་ཐུགས་སྨོན་སྙན་ཤལ་མཁན་དྲུང་ནས་ཕུལ། ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་གི་བཞུགས་ཁྲི་ཆེན་མོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་བསྟུན་བཞུགས་ཁྲིའི་ཕྱོགས་གཡས་གཡོན་དུ་རྒྱལ་ཚབ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ། སྲིད་ཟུར་གུང༌། བཀའ་བློན། ཡབ་གཞིས་སྐུ་འཁོར་གྱིས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་རྫོགས་གོ་བབ་བཞུགས་གྲལ་ལ་འཁོད། མདུན་ངོས་གཟིགས་མཐོངས་དཀར་སྤྲོ་རྒྱས་པ་སྒྲིག་གཤོམ་ཞུས།

དེའི་རྒྱབ་ཏུ་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། སྤྲུལ་སྐུ་ཆེ་འབྲིང་ཆུང་གསུམ། ཚོགས་ཆེན་དབུ་མཛད་དང༌། འདོན་བཟང༌། དགེ་བཤེས་འདུས་དམངས་བཅས་གྲལ་ལ་འཁོད། འབྲས་བླ་སྤྱིའི་མཁན་པོ་ཁྲི་པ་ནས་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་དང༌། བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་དང༌། རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་བཅས་རེ་རེ་བཞིན་བཤད་འབུལ་སྐབས་ཚོགས་མང་ནས་གདངས་དབྱངས་སྙན་འཇེབས་ལྡན་པའི་མཐུན་འགྱུར་ཞུས། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། མཚན་ཉིད་བགྲོ་གླེང༌། གར་དང་གཉིས། དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་ཆོག་དང༌། སྟོན་ཆེན་འབུལ་བཤམས་སོགས་ཕེབས་སྟོན་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་གྲོལ།

དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཚོགས་ཆེན་སྟེང་བྱམས་པ་མཐོང་གྲོལ་དང༌། བདེ་བཤེགས་བརྒྱད་ཀྱི་ལྷ་ཁང༌། རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་གཉིས་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་དང༌། སྐུ་ཕྲེང་གསུམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ། སྐུ་ཕྲེང་བཞི་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་བཅས་ཀྱི་གདུང་རྟེན་ཁག སྒྲོལ་མ་གསུང་བྱོན་མ། གསེར་བྲིས་ཀྱི་བཀའ་འགྱུར་དང༌། བསྟན་འགྱུར་སོགས་དང༌། ཚོགས་ཆེན་སྐུ་རྒྱབ་ཏུ་འབྲས་སྤུངས་ཕྱག་འདེབས་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ཆོས་རྗེའི་ཐོག་མའི་བསྟི་གནས་འཇམ་དབྱངས་ལྷ་ཁང་གི་བྲག་ངོས་སུ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་དབྱངས་ཀྱི་རང་བྱོན་གསལ་ཞིང་བྱིན་རླབས་ཀྱི་ཚན་ཁ་འབར་བ་བཅས་ལ་གནས་གཟིགས་དང༌། ཐུགས་སྨོན་སྙན་དར་མཁན་དྲུང་ནས་ཕུལ་ཏེ་ཕོ་བྲང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ྋཞབས་སོར་འཁོད།

དེ་ནས་བཟུང་ཉིན་ལྟར་ཕོ་བྲང་ཚོམས་ཆེན་མདོ་སྦུག་ཏུ་འཆར་ཅན་དྲུང་བཞེས་ཕེབས། ྋགོང་ས་མཆོག་གདན་སར་ཆོས་ཞུགས་དང་རིགས་ལམ་གསན་སྦྱོང་དབུ་ཚུགས་མཚམས་གདན་ས་གསུམ་གྱི་མཚན་ཉིད་གྲྭ་ཚང་བདུན་སོ་སོ་ནས་རབ་འབྱམས་སྨྲ་བའི་ཁྱུ་མཆོག་ལྷ་རམས་དགེ་བཤེས་རེ་མཚན་ཞབས་སུ་འདེམས་བསྐོ་གནང་སྲོལ་བཞིན། ལྕགས་འབྲུག་ (༡༩༤༠) ལོ་ཐོག་མར་རྒྱུད་སྟོད་མཁན་པོ་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་མཚན་ཞབས་སུ་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ལོ་དེ་གའི་ནང་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་ཆེ་བ་དང༌། གླིང་རིན་པོ་ཆེ་ཡོངས་འཛིན་ཆུང་བར་གནས་སྤར་བསྐོ་གཞག་སྩལ། དེ་ལོ་ཚབ་གསར་དགའ་ཤར་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་གདན་ཐོབ་སོགས་གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་ལམ་ལྟར་མཚན་ཞབས་སུ་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

ད་དུང་མཚན་ཞབས་འཕར་མ་གཅིག་དགོས་པ་སེར་སྨད་རྒྱལ་རོང་དགེ་བཤེས་མཁྱེན་རབ་རྒྱ་མཚོ་བསྐོ་གཞག་ཐོག་མཚན་ཞབས་ཀྱི་མིང་མཚམས་སུ་བསྡད་འཐུས་སྩལ།

སླར་ཡང་ཤིང་བྱ་ ༡༩༤༥ ལོ་སྒོ་མང་གུང་རུ་རྒྱ་མཚོ་གླིང་སྤྲུལ་སྐུ་ཐུབ་བསྟན་སྐལ་བཟང་མཚན་ཞབས་འཕར་མར་བསྐོ་གཞག་གནང༌། ཡང་བསྐྱར་སྐྱབས་མགོན་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེར་འཆར་ཕུལ་ཕྱག་རྟགས་དགོངས་དོན། མཚན་ཞབས་སྔར་ཡོད་གསུམ་གྱི་ཐོག་ད་ལམ་བློ་གླིང་རྒྱལ་རོང་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་དོན་ལྡན་དང༌། བདེ་ཡངས་དགེ་བཤེས་ཆོས་འཕེལ་དགའ་བ། སེར་བྱེས་ཧར་གདོང་སོག་པོ་དགེ་བཤེས་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས། དགའ་བྱང་གསེར་ཀོང་ཐུགས་སྲས་ཐུབ་བསྟན་སྟོབས་འབྱོར་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་གནང་བའི་བཀའ་སྒྱུར་མཇལ་དར་དང་གསར་མཇལ། སྐབས་འདིའི་མཛད་ཆེན་གྱི་རྩེ་ཤོད་ཞབས་གསར་བའི་གསར་མཇལ། གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲའི་ལས་ཚན་འཕོ་འགྱུར་སོགས་མགྲོན་རྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་ཕེབས་སྒོ་དང༌། ཕྱོགས་བསྐྱོད་འབྱོར་ཐོན་མཇལ་ཁའི་རིགས་བཅས་རྩེ་ཤོད་གཟིམ་འགག་སོ་སོ་ནས་རྒྱུན་བཞིན་གནང༌།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་ལ་རིམ་བཞིན་ཆོས་ཞུགས་བསྐྱང་རྒྱུར་ཚོགས་ཆེན་དང༌། གྲྭ་ཚང་ཁག་སོ་སོར་སྦྱོར་འཇགས་སྩལ་རྒྱུའི་མཆོད་རྫས་གསར་བཞེངས་དོ་དམ་པ་དང༌། འདུས་དམངས་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་མཇལ་དར། དངུལ་འགྱེད། གསོལ་ཇ་སོགས་གོ་སྒྲིག་དོ་དམ་པ་སྔོན་ཚུད་བསྐོ་གཞག་གྲུབ་པ་བཞིན་འབྲས་སྤུངས་ཚོགས་ཆེན་དང༌། གྲྭ་ཚང་བཞི་བཅས་པར་ཆོས་ཞུགས་མཛད་སྒོའི་དམིགས་བསལ་སྤྱི་འབུལ། འདུ་ཁང་ཁག་ལྔ་སོ་སོར་གོས་རྒྱུ་རྙིང་ཁ་གསར་སྤུས་དག་ལས་གྲུབ་པའི་ཀ་འཕན་ཆ་རེ་དང༌། གདོང་གྲལ་མཐོངས་སུ་མཛོད་གོས་སེར་པོའི་རྒྱལ་མཚན་རེ། ཚོགས་ཆེན་དུ་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་བདུན་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་བརྒལ་བར་བསྙེན་བཀུར་སྤྱན་བསལ་མང་ཇའི་ཐོག་དགེ་འདུན་རེར་མཇལ་དར་ཟུབ་ལེགས་རེ་དང༌། སྐུ་འགྱེད་རིན་ཆེན་གཉིས་པའི་སྲང་གསུམ་སྒོར་མོ་ལྔ་རེ། གསོལ་ཇ་འབྲུ་དང་སྦག་རེ། གྲྭ་ཚང་བཞི་སོ་སོར་གྲྭ་ཇ་གཟབ་འཕར་ཐོག དགེ་འདུན་རེར་མཇལ་དར་དང་སྐུ་འགྱེད་རིན་གཉིས་སྲང་གསུམ་སྒོར་གསུམ་རེ། གསོལ་ཇ་སྦག་རེ་བཅས་བསྟར་འབུལ་བསྐྱངས།

དེ་རྗེས་གཟའ་སྐར་འབྱུང་འཕྲོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་སྟབས་བསྟུན་ནས་ྋགོང་ས་ལྷ་མིའི་རྣམ་འདྲེན་ཆེན་པོ་མཆོག་མཚན་ཉིད་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔའི་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་དབུ་འཛུགས་ཀྱི་མཛད་ཆེན་དངོས་གཞི་གནང་ཡུལ་འབྲས་ཕོ་བྲང་གི་འདབས་འབྲེལ་ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཚོམས་ཆེན་དང༌། དེའི་ཕྱི་རོལ་ཆོས་ར་བཅས་སུ་ཡོལ་བ་བླ་བྲེ་དང༌། མཆོད་རྫས་རྒྱན་འགྲེམས། རྟེན་མཆོག་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ལྔ་འབུལ་གཤོམ། བཞུགས་ཁྲི་ཁྲི་ཆས་ཁག་གཟབ་སྒྲོན་སོགས་གྲ་སྒྲིག་ཞུ་སྒོ་ཁག་སྔོན་ཚུད་འཐུས་ཚང་ཐོག གོང་ཚེས་ཞོགས་པ་ྋགོང་ས་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་ཞལ་ཁྲུས་དང༌། རྒྱུན་ལྡན་གྱི་ཐུགས་དམ་ཉམས་བཞེས་རྣམས་གྲུབ་མཚམས། བདུད་རྩི་ཐུན་མཚམས་སུ་རྩིས་འབྲས་ནང་གསལ་ལོ་བཟང་བས་སྐུའི་ན་བཟའ་འབུལ་བཞེས་དང༌། དེ་རྗེས་ཕོ་བྲང་གཟིམ་ཆུང་ནས་ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཚོམས་ཆེན་བར་མཛད་ཆེན་ཁག་གི་ལམ་ལྟར་ཕེབས་བརྡ་སྤྱན་རྒྱས་མཚོན་ཆིབས་ཞབས་ལྟོས་བཅས་གོ་རིམ་དང་ལྡན་པར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས།

ཚོམས་ཆེན་མཛད་སྒོའི་སར་གཞུང་གནས་ཀྱི་རྟེན་འབྱུང་མཇལ་དར་དང༌། མཎྜལ་རྟེན་གསུམ། བཀྲ་ཤིས་རྫས་རྟགས་བརྒྱད་སོགས་འདེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ལྗགས་བཤད་དང༌། བློ་གླིང་དང༌། སྒོ་མང་མཁན་པོ་གཉིས་ནས་བགྲོ་གླེང༌། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས། མཇལ་ཐེངས་དང་པོར་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། རྒྱལ་སྤྲུལ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་ཁག བཀའ་བློན་རྣམ་པ། ཡབ་གཞིས་སྐུ་འཁོར་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་བཅས་པར་མཇལ་ཁ་དང༌། མཚན་ཞབས་གསར་དུ་བསྐོ་སྩལ་རྣམ་པ་བཞི་དང༌། སྐབས་འདིའི་མཛད་ཆེན་གྱི་རྩེ་ཤོད་ཞབས་གསར་བ་རྣམས་ཀྱིས་གསར་མཇལ་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་དང་འབུལ་དངོས་བསྟར། ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་དང༌། ཕྱོགས་མཐའི་རྟེན་འབྱུང་ལེགས་འབུལ་ཞུ་མི་ཁག་ལ་མཇལ་ཁ། གར་དང་གཉིས་དང༌། བྲོ་གཞས་གཟིགས་འབུལ། དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་ཆོག སྟོན་ཆེན་བཀྱེ་འགྲེམས་སོགས་མཛད་ཆེན་ཁག་གི་གོ་རིམ་ཇི་བཞིན་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཏེ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་མཛད་སྒོ་གྲོལ།

དེ་རྗེས་ཀུན་དགའ་ར་བའི་ཆོས་རའི་དབྱིངས་སུ་ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་པ་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་རྟེན་འབྱུང་མཇལ་དར་དང༌། མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་མཛད། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་བདུན་སོ་སོ་ནས་མཇལ་དར་རེ་ཕུལ། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས་ལ་དབུ་གཏུགས་དང༌། བྱིངས་ལ་ཕྱག་དབང་སྩལ་ཏེ་བཞུགས་ཞབས་འཁོད། གསོལ་ཇ་དང༌། གསོལ་གྲོ་བཞེས་འབྲས་བཏེགས། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ཡོངས་འཛིན་རྣམ་གཉིས། མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་བཅས་ནས་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཀྱི་བསྟོད་པ་མཁའ་མཉམ་མ་དང༌། འཇམ་དཔལ་མཚན་བརྗོད་ཀྱི་‘ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་མཚན་ལེགས་པར་ཚུགས་’ཞེས་པའི་ཚིག་མཚམས་བར་གསུངས།

དེ་རྗེས་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་ནས། “བདག་ཅག་ཁ་བ་རི་པ་མགོན་མེད་རྣམས་ཀྱི་མགོན་སྐྱབས་འཕགས་མཆོག་འཇིན་རྟེན་དབང་ཕྱུག་བསམ་བཞིན་ངུར་སྨྲིག་འཛིན་པ་སྡོམ་བརྩོན་གཞོན་ནུའི་རྣམ་པར་རོལ་ཏེ་སྐུ་ཕྲེང་གོང་རིམ་རྣམས་ཀྱི་རྨད་བྱུང་རྣམ་ཐར་བཟང་པོ་བདག་གིར་བཞེས་ནས་དེང་འདིར་རིགས་ལམ་གསན་བསམ་མཛད་ཚུལ་ནི། རྗེ་བཙུན་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོའི་ཉམས་མགུར་མདུན་ལེགས་མ་ལས། ‘དེ་ཉིད་ཕྱིར་ན་མི་ཕམ་ཆོས་རྗེ་དང༌།། འཛམ་གླིང་རྒྱན་དྲུག་མཆོག་གཉིས་ཞེས་གྲགས་པའི།། གཞུང་ལ་ཕྱོགས་རེ་བ་དང་རགས་པ་རེས།། ཚིམས་པར་མ་བྱས་ཀུན་ལ་ཞིབ་ཏུ་སྦྱངས།།’ ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྦས་དོན་མངོན་རྟོགས་རིམ་པ་གསལ་བར་སྟོན་པ་རྗེ་བཙུན་བྱམས་མགོན་གྱི་གསུང་ཤིང་རྟ་ཆེན་པོ་འཕགས་པ་ཐོགས་མེད་ཀྱིས་ལེགས་པར་བཀྲལ་བའི་ཤེས་རབ་ཀྱི་ཕ་རོལ་དུ་ཕྱིན་པའི་མན་ངག་མངོན་པར་རྟོགས་པའི་རྒྱན་རྩ་འགྲེལ་དང་བཅས་པར་གསན་བཞེས་དབུ་འཛུགས་གནང་བའི་ཐོག་མའི་བརྩི་བཞག་གི་རིམ་པ་འབུལ་བ་ལ། ‘བདེ་གཤེགས་གསུང་རབ་ཚུལ་གཉིས་ཤིང་རྟའི་སྲོལ།། ལེགས་པར་ཕྱེས་པས་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་མཆོག། ས་གསུམ་འགྲོ་ལ་ཉི་མ་ལྟར་གསལ་བ།།’ ཞེས་པའི་སྐབས་ཀྱི་རྒྱལ་བའི་བསྟན་པ་ཉིན་མོ་ལྟར་གསལ་བར་མཛད་པ་པོ་ཡིན་པར་ཐལ། དེའི་སྐབས་ཀྱི་ལུང་གི་བསྟན་པ་ཉིན་མོ་ལྟར་གསལ་བར་མཛད་པ་པོ་ཡིན་པའི་ཕྱིར།” ཞེས་གསུངས་གྲུབ་བསྟུན། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ། མཚན་ཞབས་རྣམ་པ་བཅས་ཀྱིས་བརྩི་བཞག་སྡེབས་གཅིག་གསུངས་གྲུབ་རྗེས། ྋགོང་ས་མཆོག་དམ་བཅར་བཞུགས་པ་དང༌། མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་སྤྲུལ་སྐུས་གཙོས་མཚན་ཞབས་བདུན་ཀྱིས་ཕར་ཕྱིན་གྱི་དབུ་ནས་བརྩམས་པའི་རྟགས་གསལ་རེ་ཕུལ་བར། གསུང་ལན་ཐོགས་པ་མེད་པར་འཕྲལ་འཕྲལ་གནང༌།

དེ་ཡང་མཁས་གྲུབ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པས། “ཁྱོད་ནི་དབྱངས་ཅན་མགྲིན་པར་ཆགས།། ལེགས་བཤད་བདུད་རྩི་ཞལ་ལ་ཆགས།། ཕ་རོལ་རྒོལ་བ་མ་ལུས་ཀྱིས།། ཁ་ལ་སྨྲ་བཅད་རྒྱ་ཡང་བྱིན།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དང༌། དེ་རྗེས་མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་སྤྲུལ་སྐུས་ཚིག་བཀྲ་ལེགས་པར་བཅད་གནང་རྗེས། བསྟན་འབར་མ་དང༌། ཤིས་བརྗོད་སྐབས་བཀའ་ཤག་དང༌། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་གཉིས་ལ་མཎྜལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང༌། ན་བཟའ། སྐུའི་ཉེར་སྤྱད་སོགས་དངོས་འབུལ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་རྣམ་པར་མཇལ་དར་དང༌། ན་བཟའ་སོགས་གནང་ཆ་ཕུལ་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུའི་སྐུ་ཕྱག་ཕུལ། དགོང་ཇ་བཞེས་བུར་དང༌། ཤིང་འབྲས་སོགས་ཕེབས་ཏེ་མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་ལེགས་པར་གྲུབ།

དེ་རྗེས་བློ་གསལ་གླིང་དང༌། སྒོ་མང༌། བདེ་ཡངས། སྔགས་པ་བཅས་གྲྭ་ཚང་བཞིར་སྒྲིག་ཞུགས་གནང་རྒྱུར་རིམ་བཞིན་གྲྭ་ཚང་སོ་སོར་ཆིབས་བསྒྱུར་དང་འབྲེལ་རྟེན་འབྱུང་དཀར་སྤྲོའི་མཛད་སྒོ་དང༌། སྔགས་པ་གྲྭ་ཚང་ཕུད། དེ་བྱིངས་གྲྭ་ཚང་ཁག་ལ་དམ་བཞུགས་རྟགས་གསལ་འབུལ་བཞེས་སོགས་སྔར་ལམ་གཞུང་སྲོལ་ཇི་ལྟ་བ་བཞིན་སྐབས་སོ་སོར་གྲ་རྟེན་ལེགས་འགྲིགས་གེགས་མེད་བདེ་བླག་ཏུ་བསྐྱངས། འབྲས་སྤུངས་གླིང་སྐོར་དང༌། དགེ་འཕེལ་དབུ་རྩེ་བཅས་པར་ྋཞབས་ཀྱི་པད་མོ་རྣམ་པར་བཀོད་དེ་གནས་གཟིགས་དང་རབ་གནས། ཁྲུས་གསོལ་བཅས་ལེགས་པར་བསྐྱངས་ཤིང༌། ས་གནས་དང་ཕེབས་ལམ་བཅས་པར་དད་ལྡན་སྐྱེ་བོ་ཁྲི་སྟོང་མང་པོར་མཐོང་གྲོལ་བལྟ་བས་ཆོག་མི་ཤེས་པའི་མཛེས་སྐུའི་མཇལ་ཁ་དང༌། ཐོས་གྲོལ་ཟབ་གསལ་གསུང་གི་བདུད་རྩིས་ཚིམས་པར་མཛད་པ་སོགས་སྐལ་བཟང་ཐར་པའི་ལམ་ལ་དཀྲི་བའི་འཕྲིན་ལས་ཟད་མི་ཤེས་པར་བསྐྱངས་པ་བཅས་དཔལ་ལྡན་འབྲས་དཀར་སྤུངས་པའི་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོར་ཆོས་ཞུགས་མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་ཆ་ཤས་རགས་བསྡུས་ཙམ་དང༌།

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་གསལ། “ཆོས་ཞུགས་སྐབས་གཙོ་བོ་འབྲས་སྤུངས་ལ་ཏན་ཏན་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་བཟོ་འདུག གཞན་དག་དམིགས་བསལ་ཤེས་ཀྱི་མེད་ཀྱང༌། རྨི་ལམ་ནང་འབྲས་སྤུངས་ཡང་ཡང་གཏོང་གི་ཡོད། སྔོན་མ་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་ཙམ་སྐབས་ཀྱང་ཡང་ཡང་བཏང་མྱོང༌། དེ་སྐབས་སེ་འབྲས་གཉིས་ལ་སླེབས་སྐབས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་སྐྱིད་སྣང་འདྲ་པོ་ཡོད་པ་འདྲ། འབྲས་སྤུངས་ལ་ད་དུང་སེམས་ཐག་ཉེ་བ་འདྲ་པོ་ཡོད་ས་རེད། ཡང་ཕྱོགས་གཞན་གཅིག་ནས། དམ་བཅའ་འཇོག་དགོས་ཙང༌། སེམས་འཚབ་དང་ཞེད་སྣང་ཡང་སྐྱེ་བ་ལྟ་བུ་དེ་འདྲ་བྱུང༌།

ངོས་ནས་དྲན་པ་ཞིག་ལ། ཐོག་མར་སྔོན་ལ་སྒོ་མང་ལ་འགྲོ་དང༌། ཡང་ན་སྔོན་ལ་བློ་གསལ་གླིང་ལ་འགྲོ་སྐོར་རྙོག་གྲ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། མཐའ་མ་བློ་གསལ་གླིང་ལ་སྔོན་ལ་ཕྱིན་པ་འདྲ། དེ་དུས་བློ་གསལ་གླིང་ལ་གཙང་པ་མཁན་པོ་ཡེ་ཤེས་སྦྱིན་པ་ཡོད། ངོས་དམ་བཅར་སྡོད་དུས་ཁོང་གིས་རྟགས་གསལ་བཏང་བ་རེད། བློ་གསལ་གླིང་དུ་ (ཆོས་འཁོར) བཏང་བ་གསལ་པོ་ཞེ་དྲག་དྲན་གྱི་འདུག མ་རྒྱལ་བ་རྣམས་རྒྱལ་བ་དང༌། རྒྱལ་བ་རྣལ་དུ་འགོད་པ་དང༌། མཐོ་ལ་འཕར་ཞིང་དམའ་ལ་འབབ་པ་སོགས་ཟེར་བ་དེ་ཡིན་པ་གསལ་པོ་དྲན་གྱི་འདུག སྒོ་མང་མཁན་པོ་གཉན་གྲོང་པ་ཆོས་འཕེལ་འཇམ་དབྱངས་ཡིན། དེའི་སྐོར་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་མཚན་ཤས་ཏོག་ཙམ་ཡོད་པ་རེད། ཧོར་མི་ཚན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེའི་མི་ཚན་རེད། དཔེ་ཆ་དེ་ལས་དྲག་པ་ཡོད་ནའང༌། དེ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་དབུ་འདྲེན་གནང་བ་རེད་ཅེས་བཤད་སྲོལ་ཞིག་ཀྱང་འདུག ཁོ་རང་མགོ་དམར་བ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད། མཁན་པོ་ལས་ཐོག་ཁོང་གི་རྟགས་གསལ་དེ་སེམས་བསྐྱེད་བཏང་བ་དྲན་གྱི་འདུག

དེ་ནས་བདེ་ཡངས་ལ་དམ་བཅའ་འཇོག་དགོས་པ་རེད། བདེ་ཡངས་མཁན་པོ་མིག་སྤུ་རིང་པོ་ཡག་པོ་ཞིག་ཡོད། ཁོང་གིས་‘སྐུ་བཞི་ངེས་པ་ལྔ་ལྡན་’དེ་ཚོའི་གྲས་བགྲངས་ནས་ལབ་པ་དྲན་གྱི་འདུག སེ་ར་ལ་སླེབས་སྐབས་སེ་ར་བྱེས་མཁན་པོ་གསེར་རྡོག་རྡོག་མིན་ནམ། གསེར་རྡོག་རྡོག་ཟེར་བའི་མིང་འདོགས་ཀྱི་གོ་དོན་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་ནམ། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་གང་ལྟར་མཁན་པོ་ཞུ་དུས་རྒྱལ་པོར་གསེར་རྡོག་རྡོག་ཅིག་ཕུལ་ནས་མཁན་པོ་རག་པར་བརྟེན་རྗེས་སུ་གསེར་རྡོག་རྡོག་ཅེས་མིང་ཐོགས་པ་རེད་ཟེར་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ཁོང་དཔེ་ཆ་སྐྱོ་པོ་སྐྱོ་པོ་རེད། ཚོང་པ་ཆེན་པོ་ཞིག་རེད་ཟེར་གྱི་འདུག ཁོང་ལ་རྟགས་གསལ་གཏོང་མཁན་ཧམ་པ་ཚ་པོ་ཞིག་གིས། ཁྱོད་རང་གི་གསེར་རྡོག་རྡོག་དེ་ཞོགས་ཞེས་ལབ་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་འདུག

ཁོང་གིས་ཤིང་རྟའི་སྲོལ་འབྱེད་བཏང་བ་རེད། སེ་ར་སྨད་རྒྱལ་རོང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་མཁན་པོ་ལས་ཐོག་རེད། ཁོང་གི་སྐད་ནི་འང་ཁུའི་སྐད་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད། ལྦ་བ་དེ་ལ་ཐུག་ཙམ་ཐུག་ཙམ་བྱེད་མཁན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡོད། ཁོང་གིས་རྟགས་གསལ་དེ་ཕར་ཕྱིན་སྐོར་བྱམས་གཞུང་བཏང་བ་དྲན་གྱི་འདུག དགའ་ལྡན་ལ་ཕྱིན་ཡོད་པ་མ་རེད། དགའ་ལྡན་མཚན་རྟགས་གྲྭ་སྐོར་དང་མཉམ་དུ་ཕྱིན་པ་མ་གཏོགས་ལུགས་སྲོལ་མི་འདུག” ཅེས་བཀའ་ཕབ་གནང༌།

དེ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུའི་ཞོགས་པ་འབྲས་སྤུངས་ནས་ཆིབས་ཐོན་མ་གནང་གོང་ཕེབས་འགོ་ལས་ཚན་པས་ཕེབས་བྱམས་ཕྱི་ནང་གཙང་བཟོ་གྲ་སྒྲིག་ཞུ་སྐབས་ལག་པས་རེག་ཐུག་བྱུང་ས་ཚང་མ་ནས་མེ་སྟག་ཆེམ་ཆེམ་དུ་འཕྲོ་བ་ཕེབས་བྱམས་འགོ་དམངས་ཚང་མའི་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་ཅིང༌། དམིགས་བསལ་ཡ་མཚན་ཅན་གྱི་གནས་ཚུལ་དེ་དག་བཟང་ངན་ཇི་ཡིན་བློས་མ་བཟོད་པར་བཀའ་ཤག་ལ་སྙན་སེང་ཞུས་པ་དང༌། བཀའ་ཤག་ནས་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་དེའི་སྐོར་ཐུགས་དམ་བརྟག་དཔྱད་ཡོང་བའི་སྙན་སེང་གནང་བ་ལྟར། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེའི་ཐུགས་དམ་དགོངས་དོན། “ྋགོང་ས་མཆོག་འབྲས་སྤུངས་ནས་ཆིབས་ཁ་བསྒྱུར་རྒྱུར་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་གི་སྲུང་མ་བཀའ་རྒྱ་མ་སྒོ་ཁྲ་ལྷ་མོ་ཐུགས་འཁྲེན་པའི་མཚོན་རྟགས་ལས། ངན་དོགས་གང་ཡང་མེད་”ཅེས་གསུང་ལུགས་སྐབས་དེའི་སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་ངག་དབང་བསྟན་འཛིན་ལས་བརྒྱུད་ཐོས་བྱུང༌།

དེ་ནས་གདན་ས་ཆེན་པོ་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུར། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་བཞུགས་ཡུལ་སེ་ར་ཚོགས་ཆེན་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་ལེ་ལག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་གནས། བཀའ་ཤག་དང༌། རྩེ་ཡིག་ཚང༌། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་མཛོད་སོགས་ལས་ཁུངས་ཁག་ཚུགས་ཡུལ། གཞན་ཡང་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་ཆིབས་ཞབས་དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ་ཆེ་ཕྲ་རྣམས་ཀྱི་བཞུགས་གནས་སོ་སོའི་གོ་བབ་དང་མཐུན་པའི་མཚེར་ཤག་ཁག དེ་མིན་ཚོགས་ཆེན་དང༌། གྲྭ་ཚང༌། ཁང་ཚན་གྱིས་མཚོན་གླིང་ཕྱི་ནང་ཁོར་ཡུག་དང་བཅས་པར་གད་བདར་གཙང་སྦྲ། ཐུག་རྒྱལ་མཚན་དང༌། གཤམ་བུ་རས་ཡོལ་གསར་བརྗེ། མཆོད་རྫས་རྒྱན་འགྲེམས་སོགས་གྲ་སྒྲིག་ཞུ་སྒོ་མཐའ་དག་ལེགས་པར་ཞུས་ཤིང༌། སེ་རར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བའི་ཕེབས་ལམ་དུ། གནས་ཆུང་སྒྲ་དབྱངས་གླིང་གྲྭ་ཚང་དུ་སྔར་ལམ་ཁྱུག་ཙམ་གདན་ཞུའི་གསོལ་འདེབས་སྔོན་ཞུས་བཀའ་བཞེས་ཐོབ་པ་ལྟར་གསོལ་ཚའི་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུ་སྒོ་གོང་བཞིན་ལེགས་པར་ཞུས།

དངོས་གཞིའི་ཆིབས་བསྒྱུར་ཉིན་འབྲས་སྤུངས་ནས་ཕེབས་ཐོན་གྱིས། གནས་ཆུང་ལྕོག་གི་ནུབ་སྒོའི་རྡོ་གཅལ་སྟེང་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བྱམས་ནས་ཆིབས་བཤོལ་མཚམས་གཞུང་བསྟེན་དགྲ་ལྷའི་གཙོ་བོ་གནས་ཆུང་ཆོས་རྒྱལ་ཆེན་པོ་རྟེན་གཞིར་བརླམས་ནས་ཕེབས་བསུར་བཅར་ཏེ་མགུར་འཆམ་པད་འབུལ་དང་འབྲེལ་མཇལ་དར་འབུལ་བཞེས་དང༌། སྒྲོན་དར་སྩལ། དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་གཙང་ཁང་དབུས་མའི་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་པ་དང༌། ཆོས་སྐྱོང་ནས་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས།

པེ་ཧར་རྒྱལ་པོ་གནས་གཞི་སྦུག་དམ་བཀའ་རྒྱ་མའི་བསེ་འབག་སྨུག་ཆུང་དམ་བཅད་བཤིག་བཀྲོལ་གྱིས་སྤྱན་ཞུ་བསྟར་བར་རབ་གནས་དང་འབྲེལ་སླར་ཡང་དམ་བཅད་གནང༌། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་ཕེབས། སྐུ་རྟེན་ཏཱ་བླ་མ་བློ་བཟང་འཇིགས་མེད་དང༌། གནས་ཆུང་སྤྲུལ་སྐུ་ཐུབ་བསྟན་དཀོན་མཆོག སྡེ་པ་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་པ། དྲུང་ཡིག གྲྭ་དམངས། ཁང་གད་སོགས་ནང་ཟན་ཡོངས་ལ་མཇལ་ཁ་དང་ཕྱག་སྲུང་སྩལ། གཙང་ཁང་དབུས་མའི་སྲེག་རྫས་ཁང་དང༌། ནུབ་མའི་ཆོས་སྐྱོང་ཐོག་མའི་གནས་ཡུལ་སྒྲོ་སྡོང༌། ཤར་མའི་རྟེན་མདོས་དང་ལྷ་མོ་ཁང༌། བར་ཐོག་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་བཅས་པར་གནས་གཟིགས་བསྐྱངས།

དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་གདན་ཞུས་བཞུགས་ཞབས་འཁོད་མཚམས་གུང་ཚིགས་ལྗགས་སྨིན་གཟབ་རྒྱས་བསྟར་འབུལ་ཞུས། དེ་བཞིན་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སྲིད་ཟུར། ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོ་བཅས་སོ་སོའི་བཞུགས་གནས་དང༌། དེ་བྱིངས་ཆིབས་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཡོངས་རྫོགས་ལ་ལྕོག་གི་ཡང་སྟེང་བཅས་སུ་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་འབུལ་ཞུས་ཤིང༌། གཞུང་སྲོལ་དཀར་སྤྲོ་དང༌། ལེགས་དར་རིམ་བཞིན་ཕུལ། གཞུང་གནས་ནས་གྲྭ་ཚང་ལ་སྤྱི་འབུལ་དང༌། ཆོས་སྐྱོང་ལ་གཏང་རག་ཚོགས་འབུལ། དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་བསྙེན་བཀུར་མང་འགྱེད་བཅས་གཟབ་རྒྱས་སྩལ།

དེ་རྗེས་ཆིབས་བསྒྱུར་ཆེན་མོའི་ལམ་བཞིན་མུ་མཐུད་སེ་རར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱང་རྒྱུར། གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཆེ་ཕྲས་གཙོས་ཆིབས་ཞབས་ཡོངས་རྫོགས་ཆིབས་གྲལ་སྔ་རྗེས་གོ་རིམ་མ་འཛོལ་བའི་ཐོག སྡེ་བཞིའི་འདམ་ར་ཆེ་མོ་བར་འབྲས་སྤུངས་པའི་བླ་སྤྲུལ། མཁན་ལས། གྲྭ་དམངས་དང་བཅས་པའི་སེར་ཕྲེང་དང༌། གནས་ཆུང་སྐོར་པ་དང༌། དན་འབག་སོགས་ཉེ་འཁོར་ཡུལ་མི་རྒན་གཞོན་རྣམས་ཀྱི་གུས་བསྟར་རུ་སྒྲིག་གིས་ཕེབས་སྐྱེལ་ཞུས་ཤིང༌། འདམ་རའི་ཤར་བྱང་ངོས་ནས་སེ་རའི་བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཁག མཁན་པོ་བགྲེས་པས་གཙོས་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས་ཀྱིས་མཚོན་ལས་སྣེ་དབུ་ཆོས་རྣམས་ནས་ཕེབས་བསུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་བ་རྩེ་མགྲོན་ནས་རང་སློག་གཡོགས། ཁུལ་དེའི་ལྷ་ལུང་དང༌། དགོན་གསར་རྩེ་ཤོད། བྲག་རི་ཁུག་བཅས་རི་ཁྲོད་ཁག་གི་དགེ་སྦྱོང་རྣམས་ཀྱི་སེར་ཕྲེང་དང༌། དེ་གའི་ཡས་མས་ཞིང་འབྲོག་མི་མང་རྣམས་ནས་ཕེབས་བསངས་དང༌། མཇལ་དར། མེ་ཏོག་བཅས་ཐོགས་ནས་ཕེབས་བསུ་ཞུས།

དེ་བཞིན་པ་རི་ཐོག་བཙན་དང༌། དགོན་ཤར་བཙན། པ་རི་དམ་ཅན་སོགས་ཡུལ་ལྷ་ཁག་རྟེན་གཞིར་བརླམས་ནས་ཕེབས་བསུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་བར་རྩེ་མགྲོན་ནས་རང་སློག་སྩལ། མུ་མཐུད་ཉང་དོག་ཁུལ་གྱི་མི་མང་དང༌། ལྷ་ཞོལ་བྲོ་པ་གཞས་མ། ལྷ་མོ་བ་སོགས་དང༌། བོད་གཞུང་རྒྱལ་སྲུང་དམག་སྒར་ཁག་གི་རུ་སྒྲིག སེ་ར་དགོན་པའི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་འདུན་རྣམས་ཀྱི་སེར་ཕྲེང་དང༌། དུང་རྒྱའི་སྙན་སེང་བཅས་ཀྱིས་ཕེབས་བསུའི་གྲལ་བསྟར་གཡས་གཡོན་གྱི་དབུས་སུ་ཆིབས་རགས་སྟོད་སྨད་བརྗིད་ཉམས་དང་ལྡན་པའི་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ཞིང༌། བསྟན་སྲུང་བྱ་ཁྲི་སྤྱན་གཅིག་རྟེན་གཞིར་བརླམས་ཏེ་དགོན་པའི་གཞུང་སྒོའི་མདུན་དུ་ཕེབས་བསུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་ནས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཕེབས་བྱམས་དང་ལྷན་བཅར་ཞུས།

ཚོགས་ཆེན་རྡོ་གཅལ་སྟེང་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བྱམས་ལས་བཤོལ་ཏེ་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད། གསོལ་ཇ་དང་གསོལ་གྲོ་བཞེས་འབྲས་བཏེགས། ཆིབས་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་རྫོགས་ཚོམས་ཆེན་མདོ་སྦུག་ཏུ་འཁོད་མཚམས་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། གཞུང་གནས་ཀྱི་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་འདེགས་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཚོམས་ཆེན་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེས་མཇལ་དར་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་གནང༌། བྱེས་སྨད་མཁན་པོ་གཉིས་ཀྱིས་བགྲོ་གླེང་དབུ་ཚུགས། སྲིད་ཟུར་གླང་མདུན། ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ། བཀའ་བློན་རྣམ་པ། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ། ྋརྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོས་མཚོན་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ཆེ་ཕྲ་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པར་མཇལ་ཁ་དང་ཕྱག་དབང་སྩལ་ཞིང་གྲལ་ལ་འཁོད། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་རིམ་བཞིན་ཕེབས། གར་དང་པོ་འཁྲབ། གསོལ་བསྐང་བཀྱེ་ཆོག་དང་འགྲེམས་འབུལ། གཞན་ཡང་གར་གཉིས་པ་དང༌། མཇལ་ཐེངས་གཉིས་པ་སོགས་གོ་རིམ་བཞིན་བསྐྱངས་ཏེ་མཛད་སྒོ་གྲོལ།

དེ་ནས་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དུ་སེ་ར་བླ་སྤྱིའི་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་བསྟར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར། ྋགོང་ས་མཆོག་ཐོག་མར་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་ཁག་དང༌། བྱམས་ཆེན་ཆོས་རྗེའི་འདྲ་སྐུ་བཅས་ལ་གནས་གཟིགས་དང༌། སྡེ་དྲུང་ནས་ཐུགས་སྨོན་སྙན་ཤལ་ཕུལ། དེ་རྗེས་བཞུགས་ཁྲི་ཆེ་མོར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་ཆིབས་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་རྫོགས་རང་རང་གོ་བབ་ཀྱི་གདན་གྲལ་ལ་འཁོད། སེ་ར་བླ་སྤྱིའི་མཁན་པོ་ཁྲི་པས་མཇལ་དར་རྟེན་གསུམ་དང༌། རྫས་རྟགས་བརྒྱད་དང༌། རྒྱལ་སྲིད་སྣ་བདུན་བཅས་རེ་རེ་བཞིན་བཤད་འབུལ་ལ་འདུས་ཚོགས་ནས་མཐུན་འགྱུར་ཞུས།

གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། གཞུང་ཆེན་པོའི་དཀའ་གནད་ལས་བརྩམས་པའི་བགྲོ་གླེང་དང༌། མཇལ་ཁ་དང་གཉིས། གསོལ་བསྐང་དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་ཆོག་འབུལ་འགྲེམས། གར་དང་གཉིས་སོགས་གཞུང་སྲོལ་དགྱེས་སྟོན་མཛད་སྒོའི་གོ་རིམ་ཁག་ལེགས་པར་བསྟར།

དེ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་སེར་སྨད་ཐོས་བསམ་ནོར་གླིང་གྲྭ་ཚང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་རྒྱུར་ཚོགས་ཆེན་ནས་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་བར་སེ་རའི་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་དང་བཅས་ཀྱིས་སེར་ཕྲེང་སོགས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱི་བཀོད་པ་རྒྱུན་ལྟར་ཐོག་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་བཏེགས། མཁན་པོ་ལས་ཐོག་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་ནས་མཇལ་དར་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་ཆིབས་ཞབས་རྣམས་བར་ཐོག་ཁང་ཁུངས་སོ་སོར་འཁོད་ཅིང་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། ཆོས་རར་བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས་རྣམ་པས་གཙོས་འདུས་མང་ཚང་འཛོམས་ཕེབས་སྒུག་ཞུ་བཞིན་མུར། ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བརྡ། སྤྱན་རྒྱ་སོགས་ཀྱིས་སྔུན་བསུས་ཏེ་ཆོས་རར་ཕེབས་པ་དང་དབུ་མཛད་ནས་དམིགས་བརྩེ་མ་རྒྱང་འཐེན། ཚོགས་མང་ནས་འུར་འདོན་ཞུས། ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་སེར་སྨད་མཁན་པོས་མཇལ་དར་རྟེན་གསུམ་བཏེགས། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐྱབས་འགྲོ་སོགས་གསུང་སྐུལ་གྲུབ་རྗེས། ཚོགས་མང་དབུས་བདེ་སྟན་ཐོག་བཞུགས་ཞབས་འཁོད་མཚམས་མཁན་པོས་ཕར་ཕྱིན་ལས་བརྩམས་པའི་རྟགས་གསལ་ཕུལ་བར་འཕྲལ་འཕྲལ་བཀའ་ལན་ཐོགས་མེད་དུ་སྩལ།

དེ་ཡང༌། མཁས་གྲུབ་སྨྲ་བའི་ཉི་མས། “མི་བཟད་རིགས་པའི་སྡེར་མོ་ཕྱོགས་ཀུན་གྱི།། རྒོལ་བ་གླང་ཆེན་སྤྱི་བོར་ངལ་གསོ་བ།། ཁྱོད་ཀྱི་རྣམ་དཔྱོད་ཡངས་པའི་ཁྱོན་གྱིས་ནི།། མཐའ་དག་ཤེས་བྱའི་ཚད་ཀྱང་ཉུང་ངུར་བྱས།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་དང༌། དེ་རྗེས་མཁན་པོ་དམ་བཅར་འཁོད་པར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྟགས་གསལ་གནང༌། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་ནས་རྟགས་གསལ་གནང་བའི་ཡུན་ཚད་འོས་འཚམས་སུ་མཚམས་འཇོག་བརྡ་སྟོན་གནང་ཞིང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ན་ཕྲ་ལ་རིགས་ལམ་གསན་བཞེས་དབུ་ཚུགས་ཙམ་ཡིན་ནའང༌། བགྲོ་གླེང་གནང་སྐབས་ལུང་རིགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་གསུང་ལན་ཐོགས་ཐུག་མི་མངའ་བ་འདི་ལྟ་བུ་ངོ་མཚར་ཆེ་ཞེས་མཁན་བླ་དགེ་བཤེས་ཁག་དང་བཅས་པའི་བསྔགས་བརྗོད་ཀྱི་སྙན་པ་གང་སར་ཁྱབ། དམ་བཅའི་མཛད་སྒོ་ལེགས་གྲུབ་རྗེས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་གྲྭ་ཚང་འདུ་ཁང་གི་རྟེན་གཙོ་ཁག་དང༌། ཡི་དམ་ཁང༌། ཐ་འོག་བཅས་པར་གནས་གཟིགས་སར་ཐུགས་སྨོན་སྙན་ཤལ་སྡེ་དྲུང་ནས་ཕུལ།

དེ་རྗེས་འདུ་ཁང་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས་མཁན་པོས་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། བགྲོ་གླེང་ཚུགས། མཇལ་ཐེངས་དང་པོར། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་ལས་ཚན་ཡན་ལ་ཕྱག་དབང་སྩལ། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། བགྲོ་གླེང་རྗེས། མཇལ་ཐེངས་གཉིས་པར། གྲྭ་ཚང་གི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། བླ་སྤྲུལ་ཆེ་ཆུང༌། ལས་སྣེ་འདུས་མང༌། སྤྱི་སོ་ཁང་གད་དང་བཅས་པར་མཇལ་ཁ་སྩལ། དཀར་སྤྲོ་གསོལ་བསྐང་བཀྱེ་ཆོག་འབུལ་འགྲེམས་ཞུས་པ་སོགས་མཐའ་དོན་བསྟན་འབར་མ་དང༌། ཤིས་བརྗོད་གསུངས་ཤིང༌། མཛོད་སྦུག་ནས་ལེགས་དར་དང༌། གནང་ཆ་སྩལ་བ་སོགས་གོ་རིམ་བཞིན་མཛད་སྒོ་གྲོལ།

དེ་ནས་ཉིན་རྗེས་མ་ཚོར་སེར་བྱེས་གྲྭ་ཚང༌། སེར་སྔགས་གྲྭ་ཚང༌། ཐོབ་ཁུངས་ཧར་གདོང་ཁང་ཚན་བཅས་སོ་སོར་ཡང་རིམ་བཞིན་ཆིབས་བསྒྱུར་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བ་བཞིན། སེར་སྔགས་གྲྭ་ཚང་དང༌། ཧར་གདོང་ཁང་ཚན་གཉིས་སུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་མཚན་ཉིད་བགྲོ་གླེང་གི་མཛད་རིམ་མེད་པ་ལས། དེ་མིན་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་གྱི་མཛད་སྒོ་མཐའ་དག་སྔར་ལམ་གཞུང་སྲོལ་ཉམས་པ་མེད་པ་སེར་སྨད་གྲྭ་ཚང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཉམས་སུ་བསྟར་བ་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་གྲ་རྒྱས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་གཅིག་མཚུངས་ལྟར་བསྐྱངས།

དེ་ཉིན་སེ་ར་ཚོགས་ཆེན་དང༌། གྲྭ་ཚང་གསུམ། ཧར་གདོང་ཁང་ཚན་བཅས་ཀྱི་འདུ་ཁང་སོ་སོར་གཞུང་གནས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཆོས་ཞུགས་མཛད་སྒོའི་སྤྱི་འབུལ་གོས་ཚོས་ཚོགས་ཀྱི་ཀ་འཕན་ཆ་རེ་དང༌། གདོང་གྲལ་མཐོངས་སུ་མཛོད་གོས་སེར་པོའི་རྒྱལ་མཚན་རེ། ཚོགས་ཆེན་དུ་དགེ་འདུན་སྟོང་ཕྲག་དྲུག་དང་ལྔ་བརྒྱ་བརྒལ་བར་བསྙེན་བཀུར་སྤྱན་བསལ་མང་ཇའི་ཐོག་དགེ་འདུན་རེར་སྐུ་འགྱེད་ཟུབ་ལེགས་རེ་དང༌། རིན་གཉིས་སྲང་གསུམ་སྒོར་མོ་ལྔ་རེ། གསོལ་ཇ་འབྲུ་དང་སྦག་རེ། གྲྭ་ཚང་གསུམ་དང༌། ཧར་གདོང་ཁང་ཚན་སོ་སོར་གྲྭ་ཇ་གཟབ་འཕར་ཐོག་དགེ་འདུན་རེར་སྐུ་འགྱེད་ཟུབ་ལེགས་རེ་དང༌། རིན་གཉིས་སྲང་གསུམ་སྒོར་མོ་གསུམ་རེ། གསོལ་ཇ་སྦག་རེ། སྦུག་དམ་དཔྱད་ཁྲ་དང་སྦྲགས་རིམ་བཞིན་སྩལ།

དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་བསམ་བློ་ཁང་ཚན་དང༌། ཕ་ར་ཁང་ཚན་དུ་གྲུབ་ཐོབ་ཐར་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་འདྲ་སྐུ། དགེ་ལྡན་བསྟན་པའི་བདག་པོ་རྗེ་བླ་མ་ཙོང་ཁ་པ་ཆེན་པོས་མདོ་སྔགས་ཀྱི་གཞུང་བཟང་འཆད་སྤེལ་བསྐྱངས་ཤིང༌། བྱིན་གྱིས་བརླབས་པའི་གནས་མཆོག་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་སེ་ར་ཆོས་སྡིངས་བཅས་ལ་གནས་གཟིགས་དང༌། མཆོད་འབུལ། ཐུགས་སྨོན་མཚམས་སྦྱོར་ཆེད་ཆིབས་བསྒྱུར་དང༌། དེ་བཞིན་སེ་ར་དགོན་པའི་གླིང་སྐོར་བཅས་པར་སྔར་སྲོལ་ཆིབས་ཞབས་སྟོན་འཁོར་རྒྱས་པའི་མཛད་ལམ་ལྟར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང༌།

ཉང་བྲན་ཕ་བོང་ཁ་དི་ཝི་ཀོ་ཊི་ཞེས་བདེ་མཆོག་གི་གནས་ཁྱད་དུ་འཕགས་ཤིང༌། དུས་རབས་བདུན་པའི་ནང་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་ནང་བློན་ཐོན་མི་སཾ་བྷོ་ཊའི་དྲུང་ནས་བོད་ཡིག་ཐོག་མར་གསན་བཞེས་གནང་ཡུལ་ཕོ་བྲང་མ་རུ་སྐུ་མཁར་ཞེས་པ་དེར་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་ལམ་ལྟར་སྐབས་འདིར་ྋགོང་ས་མཆོག་བཀའ་ཤག་དང༌། རྩེ་ཡིག་ཚང་སོགས་ཆིབས་ཞབས་ཧྲག་བསྡུས་ཀྱིས་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ཤིང༌། སེ་ར་ནས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་བྱིངས་དང༌། སེ་ར་དགོན་པའི་མཁན་པོ་དང༌། བླ་སྤྲུལ། ལས་སྣེ་གྲྭ་མང་བཅས་ནས་ཕེབས་སྐྱེལ་དང༌། ཕ་བོང་ཁའི་མཁན་འཛིན་སེར་སྨད་གཞུང་པ་ལྷ་བཙུན་སྤྲུལ་སྐུ་ཐུབ་བསྟན་དགེ་ལེགས་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་ཕེབས་བསུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་བ་རང་སློག་སྩལ། ཕ་བོང་ཁའི་དགེ་སློང་རྣམས་ཀྱི་སེར་ཕྲེང༌། དུང་རྒྱའི་སྙན་སེང་སོགས་ཕེབས་བསུ་གཟབ་རྒྱས་ཞུས་ཤིང༌། རི་ཁྲོད་ཀྱི་རྡོ་གཅལ་སྟེང་ཕེབས་བྱམས་ནས་ཆིབས་བཤོལ། གཙུག་ལག་ཁང་ཡང་སྟེང་གཟིམ་ཆུང་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད། ངང་ཙམ་ནས་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོ་བསྟར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར་གདན་ཞུས་ཚོམས་ཆེན་བཞུགས་ཁྲིར་ྋཞབས་སོར་འཁོད། མཁན་འཛིན་ལྷ་བཙུན་སྤྲུལ་སྐུས་མཇལ་དར་རྟེན་གསུམ་བཏེགས། ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་མཚོན་ཆིབས་ཞབས་རྣམས་ལ་མཇལ་ཁ་སྩལ། གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་ཕེབས། མཛོད་པ། དགེ་སློང༌། ལས་བྱེད་ནང་ཟན་དང་བཅས་པར་མཇལ་ཁ་དང་ཕྱག་དབང་སྩལ། དཀར་སྤྲོ་གསོལ་བསྐང་བཀྱེ་འགྲེམས་ཞུས། རྩེ་ཕྱག་དང༌། མཛོད་ཆུང་སོ་སོ་ནས་ལེགས་དར་དང་གནང་ཆ་སྩལ། ཕྱི་དྲོ་ཉེ་འཁོར་ལྷ་ཁང་དང༌། སྲོང་བཙན་སྒམ་པོའི་ཐུགས་དམ་གྱི་རྟེན་རྡོ་སྐུ་རིགས་གསུམ་མགོན་པོའི་རང་བྱོན་འབུར་དོད་ཁྱད་དུ་འཕགས་པ་དང༌། རྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རིགས་ཀྱི་ཅོད་པན་འཁོན་སྟོན་དཔལ་འབྱོར་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་སྐུ་དམར་གདུང་སོགས་ལ་གནས་གཟིགས་དང༌། གསེར་ཆབ། ན་བཟའ་སྒྲོན་འབུལ་བཅས་གནང༌། གཞུང་གནས་ནས་ཕ་བོང་ཁའི་དགེ་སློང་བཞི་བཅུ་སྐོར་ལ་མང་ཇ་གཟབ་རྒྱས་དང༌། སྐུ་འགྱེད་དར་ཟབ་རེ་དང༌། རིན་གཉིས་སྲང་གསུམ་སྒོར་མོ་གསུམ་རེ། གསོལ་ཇ་སྦག་རེ། འདུ་ཁང་ལ་མཆོད་རྫས་ཀ་འཕན་ཆ་གཅིག མཛོད་གོས་སེར་པོའི་རྒྱལ་མཚན་བཅས་སྩལ།

ལྷ་སའི་མཐའ་འཁོར་རི་བོ་རྣམས་ལ་བཀྲ་ཤིས་རྟགས་བརྒྱད་ཀྱི་གཟུགས་དབྱིབས་མཐོང་བ་ཙམ་གྱིས་ངོས་བཟུང་ཐུབ་པའི་རང་བྱོན་དུ་གསལ་བའི་ནང་ཚན། ཕ་བོང་ཁའི་རྒྱབ་རི་གདུགས་ཀྱི་ཡུ་བའི་སྟེང་ཆགས་པའི་བཀྲ་ཤིས་ཆོས་གླིང་རི་ཁྲོད་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་གནས་གཟིགས་དང༌། རི་ཁྲོད་པ་རྣམས་ལ་བསྙེན་འགྱེད། བླ་བྲང་སྤྲུལ་སྐུ་བྱམས་པ་འཕྲིན་ལས་དང༌། མཛོད་པ་ལས་བྱེད་བཅས་ལ་མཇལ་ཁ་ཕྱག་སྲུང་སོགས་སྩལ་ཏེ་ཕ་བོང་ཁར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང༌།

དེ་རྗེས་སེ་རར་ཕྱིར་ཕེབས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་གཞུང་ཞབས་རྣམས་དང༌། དགོན་པའི་མཁན་བླ་གྲྭ་མང་བཅས་ནས་གོང་བཞིན་ཕེབས་བསུ་ཞུས་ཏེ་ཚོགས་ཆེན་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད། ཕྱི་ཉིན་སེ་ར་བླ་སྤྱིས་བརྟན་བཞུགས་བསྟར་འབུལ་ཞུ་རྒྱུར། གོང་ས་མཆོག་ཚོགས་ཆེན་འདུ་ཁང་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་ཚོགས་ཡོངས་ནས་དམིགས་བརྩེ་མ་རྒྱང་འཐེན་དང་འབྲེལ་བཞུགས་ཁྲིར་ཞབས་སོར་འཁོད་བསྟུན་བླ་སྤྱིའི་མཁན་པོ་བགྲེས་པས་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། བགྲོ་གླེང་ཚུགས། མཇལ་ཐེངས་དང་པོར། སྲིད་སྐྱོང་དང༌། ཡོངས་འཛིན། བཀའ་བློན་རྣམ་པས་གཙོས་གཞུང་ཞབས་ལས་ཚན་ཡན་ལ་མཇལ་ཁ་སྩལ། གསོལ་འབྲས་ཕེབས། མདོ་ལུགས་བརྟན་བཞུགས་གསོལ་འདེབས་དབུ་ཚུགས། ཚིག་མཚམས་སུ་མཁན་པོ་བགྲེས་པས་མཎྜལ་བཤད་འབུལ་གནང་བ་དང༌། ཚོམ་འབྲུ་འཐོར་བཞེས། དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་འགྲེམས། མཇལ་ཐེངས་གཉིས་པར་ཉེ་སྐོར་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་གྲྭ་བཙུན་སྔགས་གསུམ་དང༌། གྲྭ་ཚང་ཁག་གི་མཁན་པོ་ལས་ཟུར། བླ་སྤྲུལ་དགེ་བཤེས། ཚོགས་ཆེན་དགེ་བསྐོས། སྤྱི་སོ། གཟིམ་གཉེར་ཁང་གད་དང་བཅས་ཁོངས་གཏོགས་ལས་བྱེད་ཡོངས་ལ་མཇལ་ཁ་སྩལ་བ་བཅས་མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་རྣམས་སྔར་སྲོལ་བཞིན་བསྐྱངས།

དུས་སྐབས་དེའི་ནང་མགོན་པོ་གང་ཉིད་ལ་སྔོན་གནས་རྗེས་དྲན་སོགས་ཉམས་རྟོགས་དམིགས་བསལ་ཅན་འཁྲུངས་ཡོད་ཚོད། དེ་ཡང་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་ལས། “གནས་ཚུལ་མ་སྐྱིད་པ (རྭ་སྟག་གི་དོན་རྐྱེན་) བྱུང་ནས་རིང་པོ་མ་སོང་བར། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་དུ་འབྲས་སྤུངས་དང༌། སེ་ར་དགོན་པར་ཆོས་ཞུགས་སུ་བསྐྱོད་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་འབྲས་སྤུངས་ནི་འཛམ་གླིང་ནང་དགོན་པ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པ་དེར་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་བདུན་སྟོང་ལྷག་ཙམ་ཡོད། སེ་ར་དགོན་པ་དེ་ལས་ཆུང་བ་ཡོད་ན་ཡང་དགེ་འདུན་ཞལ་གྲངས་ལྔ་སྟོང་ལྷག་ཙམ་ཡོད། དགོན་པ་དེ་གཉིས་ལ་ཆོས་ཞུགས་སུ་བསྐྱོད་པ་དེའི་ཐོག་ནས་ངོས་རང་དགེ་འདུན་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཐོག་མར་མཚན་ཉིད་ཀྱི་རྟགས་གསལ་རྩོད་མཁན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པའི་མཚོན་རྟགས་ཤིག་ཡིན། སྐབས་དེར་ངོས་འབྲས་སྤུངས་ཀྱི་གྲྭ་ཚང་གསུམ་དང༌། སེ་རའི་གྲྭ་ཚང་གཉིས་ཀྱི་མཁན་པོ་རྣམ་པ་དང་མཚན་ཉིད་རྩོད་དགོས་ཀྱི་འདུག

ཉེ་ཆར་དུས་ཟིང་དེས་རྐྱེན་པས་བདེ་འཇགས་ཀྱི་ཐོག་དོགས་གཟོན་འཕར་མ་བྱེད་ཀྱི་འདུག་པས་ངོས་སྐྱིད་པོ་རང་མ་བྱུང་བར་མ་ཟད། དེ་ནི་ངོས་ཀྱི་མི་ཚེའི་ནང་སློབ་གཉེར་གྱི་གདན་ས་ཆེན་པོ་དེ་དག་ལ་བསྐྱོད་ཐེངས་དང་པོ་ཡིན་སྟབས་འཚེར་སྣང་ཡང་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང་གདན་ས་ཆེན་པོ་དེ་གཉིས་ནི་རང་ཉིད་ལ་དེ་སྔོན་ནས་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཞིང༌། ངོས་ཀྱི་སྐྱེ་བ་སྔོན་མ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངེས་པ་རྙེད་བྱུང༌། དགེ་འདུན་བརྒྱ་ཕྲག་མང་པོའི་ཁྲོད་དུ་རྟགས་གསལ་རྩོད་སྐབས་ངོས་རང་འཚེར་སྣང་ཕྲན་བུ་བྱུང་བ་ལས། རྟགས་གསལ་ཡག་ཐག་ཆོད་བྱུང་སོང༌།”35 ཞེས་ཕེབས།

དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ངོས་རང་ལོ་བཅུ་གསུམ་ལ་སླེབས་སྐབས་རྭ་སྒྲེང་གི་ཟིང་ཆ་དེ་བྱུང་བ་རེད། འབྲས་སྤུངས་ལ་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། འབྲས་སྤུངས་ནས་སེ་ར་ལ་འགྲོ་སྐབས་དེ་གར་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཁ་གྲངས་མང་དུ་བཏང་ཡོད་པ་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། སེ་རའི་ཟིང་འཁྲུག་ལངས་ཙམ་རེད། མ་གཞི་ཆོས་ཞུགས་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཟླ་བ་ཁ་ཤས་འགྱངས་པ་རེད།

དེ་སྐབས་ངོས་ལ་ཉེན་དོགས་བྱས་པ་གང་ཡང་མ་རེད། གཙོ་བོ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་སྲུང་ཆ་བྱས་པ་ཞིག་རེད། དཔེར་ན། སེ་ར་ཕར་ཕྱིན་པའི་མཇལ་ཁ་དེ་བྱེས་དང་སྨད་རེས་མོས་ཀྱིས་ཡོང་གི་འདུག་བསམ་བྱུང༌། ལོ་གཅིག་སེ་ར་བྱེས་པའི་ཕར་ཕྱིན་པ་ཚོས་མཇལ་ཁའི་སྐབས་བརྟན་བཞུགས་ཞབས་བརྟན་འདོན་དུས། སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་བརྟན་བཞུགས་ཞབས་བརྟན་གསར་པ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། རྭ་སྒྲེང་དབུ་ཉེས་བྱུང་རྗེས་གཞུང་གི་མཛད་སྒོར་ཞབས་བརྟན་གསར་པ་དེ་འདོན་དགོས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། སེ་ར་བྱེས་པས་ནམ་རྒྱུན་ཚོགས་ལ་རྭ་སྒྲེང་རིན་པོ་ཆེས་མཛད་པའི་བརྟན་བཞུགས་ཞབས་བརྟན་དེ་འདོན་གྱི་ཡོད་སྟབས། དེ་དུས་ཁོ་ཚོས་ཞབས་བརྟན་གསར་པ་དེ་འདོན་མ་ཐུབ་པར་ཆད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ཁོ་ཚོར་ཉེས་པ་བཏང་པ་རེད། གང་ལྟར་སེ་ར་བྱེས་པས་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་ཕྲན་བུ་མ་གུས་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོད་ཙང༌། དེས་རྐྱེན་པས་དོགས་ཟོན་གནང་དགོས་བྱུང་བ་རེད། དེ་མིན་རྙོག་གྲ་གང་ཡང་ཡོད་པ་མ་རེད། ལྔ་བཅུ་ང་བརྒྱད་ལོ་དེ་དང་གཏན་ནས་འདྲ་གི་མ་རེད། ང་བརྒྱད་ལོའི་དེ་རྒྱ་མི་རེད། དེ་ནི་དངོས་འབྲེལ་ཛ་དྲག་རེད།” ཅེས་དང༌།

ཡང་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་ལས། “དུས་སྐབས་དེའི་སྔ་རྗེས་སུ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་ནས་ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་བཀའ་དབང་ཞུས་པ་དེ་རྣམས་ནི་ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོ་གང་ཉིད་ཀྱི་དག་སྣང་དུ་ཤར་བ་ཞིག་ཡིན་པར་གྲགས།

དེ་རྗེས་གཟའ་འཁོར་འགའ་ཤས་ནང་ངོས་རང་ལ་ཡང་སྤྱིར་བཏང་མིན་པའི་ཉམས་མྱོང་མང་པོ་ཞིག་བྱུང༌། འགའ་ཤས་ནི་རྨི་ལམ་གྱི་རྣམ་པར་འཆར་བ་དང་དེ་དག་སྐབས་དེར་ཧ་ཅང་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཏུ་མ་མངོན་ཀྱང༌། ད་ཆ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་དེ་དག་ཤིན་ཏུ་ནས་གལ་འགངས་ཆེན་པོ་འདུག”36 ཅེས་གསལ་ཞིང༌།

དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་གསལ། “གསང་བ་རྒྱ་ཅན་ཞུས་པའི་རིང་དགོང་ལྟར་ཉིན་རེ་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གང་ཞིག་ཞུས་པ་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་གཉིད་ལམ་རེ་འཆར་ཅན་གཏོང་གི་ཡོད། དཔེར་ན། འཇམ་དཔལ་ན་གཱ་རག་ཤ་ཟེར་བ་དེ་ས་བདག་ཀླུ་གཉན་གྱི་གཉེན་པོ་ཞིག་རེད། དེའི་དབང་ཞུས་པའི་དགོང་མོ་དེ། ཤིང་བཀྲོལ་ཞིག་ནང་འདམ་བག་གི་འབུ་དམར་འདྲ་པོ་ཚོས་གཞི་དཀར་པོ་དང༌། དམར་པོ། ལྗང་ཁུ་དེ་འདྲ་བཏང་བ་ད་ལྟའང་དྲན་གྱི་འདུག གནས་ཚུལ་དེ་ཚོར་ད་ཆ་བསམ་བློ་གཏོང་དུས་ཉིན་རེ་ཉིན་རེར་ཞུས་པའི་བཀའ་དབང་དེ་དང༌། དེའི་མཚན་མོའི་རྨི་ལམ་དེ་ཚོ་འབྲེལ་བ་ཡོད། དེ་དུས་སྦྲུལ་མཐོང་མྱོང་མེད་ཀྱང་དཔེར་ན་ས་བདག་ཀླུ་གཉན་སྐོར་གྱི་དབང་ཞུ་སྐབས་སྦྲུལ་འདྲ་པོ་འབུ་དམར་དེ་འདྲ་བཏང་བ་དང༌། ཡང་སྡེ་བརྒྱད་སྐོར་བཀའ་དབང་ཞུ་སྐབས་དེ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པའི་རྨི་ལམ་མང་པོ་ཞིག་བཏང་སོང༌། དེ་དུས་དོ་སྣང་གང་ཡང་མེད། ཕྱིས་སུ་བསམ་བློ་གཏོང་སྐབས་གསང་བ་རྒྱན་ཅན་ལ་ལས་འབྲེལ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད་བསམ་པ་དང༌། དེ་འདྲ་དྲན་པའི་རྐྱེན་གཅིག་ནི། ས་ཝ་ཨ་ཤ་རམ་ (Swarg Ashram) ནས་འདིར་སྤོས་རྗེས་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་དཔེ་ཆ་ཞིག་རག་པ་རེད།

གློ་དམག་སྒར་ནང་ཡོད་པའི་ཁམས་པ་ཞིག་གིས་དེ་ཁུལ་གཡས་གཡོན་དུ་ཡོད་པའི་དགོན་པ་ཞིག་ནང་ཆོས་མཇལ་ཞུ་བར་འགྲོ་སྐབས་དགོན་པ་དེར་སྒམ་རྡོ་སྒྲོམ་ཞིག་འདུག་པ་དེར་ལག་པ་རྒྱུ་སྐབས་དཔེ་ཆ་ཞིག་འདུག་པ་ཁོས་དེ་ཨམ་ཕྲག་ནང་བཅུག་ནས་འཁྱེར་ཡོང་བ་ཡིན་ཟེར་བྱུང༌། ཁོས་དཔེ་ཆ་དེ་རྐུ་མ་རྐུས་པ་རེད། འདིར་འབྱོར་རྗེས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་མཇལ་ཁར་བཅར་སྐབས་ངས་དཔེ་ཆ་འདི་བརྐུས་ཡོང་པ་ཡིན། འདི་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་ཕུལ་ན་ཐུགས་ཕན་སོས་ཨེ་ཡོང་ཞེས་ཞུས་འདུག

ངོས་དང་ཁམས་པ་དེ་མ་ཐུག་གོང་ཉི་མ་གཅིག་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་འདིར་ཕེབས་པའི་སྐབས་ཤིག་ལ་ད་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་དཔེ་ཆ་ཞིག་འབྱོར་འདུག ཁ་སང་ཁམས་པ་གཅིག་ཐུག་བྱུང་བ་ཁོས་དཔེ་ཆ་དེ་འདྲ་ཞིག་བརྐུས་ནས་འཁྱེར་འདུག་པ་ང་ལ་བསྟན་བྱུང༌། ངས་དཔེ་ཆ་དེ་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་ཕུལ་ན་ཞེ་དྲག་མཉེས་པོ་ཡོང་གི་རེད། ཞེ་དྲག་ཡག་པོ་བྱུང་འདུག་ཅེས་ལབ་པ་ཡིན་གསུངས་ཀྱི་འདུག

དེ་རྗེས་ཁམས་པ་དེ་མཇལ་ཁར་ཡོང་སྐབས་དཔེ་ཆ་དེ་ང་ལ་སྤྲད་བྱུང༌། གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་དཔེ་ཆ་དེ་རག་རྗེས། ངོས་ཀྱིས་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་བཀའ་བརྒྱད་ཀྱི་བསྙེན་པ་བཏང་བ་ཡིན། འོན་ཀྱང་དེ་སྐབས་རྙིང་མའི་ཆོས་འཁོར་སྐོར་ཐུགས་རྒྱུས་ཡོད་པའི་བཀའ་འདྲི་ཞུ་ས་དེ་འདྲ་ཡོད་པ་མ་རེད། བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེར་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་ཕུལ་ནས་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་བསྙེན་པ་དང་བཀའ་བརྒྱད་སྤྱི་དྲིལ་གྱི་བསྙེན་པ་ག་འདྲ་བྱས་ནས་གཏོང་དགོས་ཀྱི་ཡོད་དམ་ཞེས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེས་གནང་བའི་ཕྱག་བྲིས་རྙིང་པ་དེ་ཚོ་བསྡད་ཡོད་དམ་མེད་དམ། ཕྱག་བྲིས་དེའི་ནང་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་བསྙེན་པར་བཀའ་བརྒྱད་སྤྱི་དྲིལ་གྱི་བསྙེན་པ་གནང་ན་འགྲིག་གི་རེད། དེ་གནང་ཕྱོགས་འདི་དང་འདི་འདྲ་བྱས་ནས་གནང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད། ཅེས་བཀའ་སློབ་འབྱོར་བྱུང༌། ངོས་ཀྱིས་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ཆོས་འབྲེལ་ཞུ་རྒྱུ་བྱུང་ཡོད་པ་མ་རེད། བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་ཆོས་ལུགས་རྙིང་མ་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་ལྷ་སར་བཀའ་ཤག་ནང་བཤད་ཟུར་དང་ཁོ་ཚོས་སྡང་པོ་འདྲ་པོ་གནང་གི་ཡོད་པ་རེད།

དཔེར་ན། བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེས་ཉིན་གཅིག་བཀའ་ཤག་ལ་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཕུལ་གནང་བ་འདྲ། སྙན་ཞུ་དེའི་ནང༌། རིན་པོ་ཆེ་ཁོ་རང་གི་མཚན་བྱ་བྲལ་འཇིགས་མེད་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེ་ཞེས་བསྐྱོན་མེད་དམ། བཀའ་ཤག་ཏུ་སྙན་ཞུ་དེ་འབྱོར་སྐབས། བཤད་ཟུར་རྙིང་མར་མཉེས་པོ་མེད་ཙང༌། བྱ་བྲལ་ཟེར་བ་དེའི་འགྲེང་བུ་ཆད་འདུག བྱ་བྲལ་མ་རེད། བྱ་བྲེལ་རེད་ཅེས་དེ་དུས་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་སྦྱིན་བདག་མང་པོ་དང་འགྲོ་དོན་རྒྱས་པོ་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་བྱ་བྲལ་མ་རེད་བྱ་བྲེལ་རེད་ཅེས་བཀའ་མོལ་བྱུང་བའི་སྐོར་རྗེས་སུ་སྐྱབས་རྗེ་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་བཀའ་གནང་བྱུང༌། དེ་དུས་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེར་དེ་ཙམ་དོ་སྣང་མེད་པ་དང༌། ད་དུང་ངོས་ནས་དོལ་རྒྱལ་བསྟེན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། ངོས་ཀྱིས་དོལ་རྒྱལ་བསྟེན་པ་དེར་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་ཐུགས་ཕམ་ཞེ་དྲག་ཡོད་པ་རྗེས་སུ་གསལ་པོ་རེད།

དེ་བཞིན་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེའི་མཚན་ལམ་དུ་ཡང་དམ་སྲི་གཅིག་གིས་གནོད་པ་གཏོང་བ་དང༌། རྙོག་གྲ་བཟོ་བའི་སྐོར་ཕྱག་བྲིས་ཚར་གཅིག་གཉིས་ཤིག་འབྱོར་མྱོང༌། བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེ་བོད་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་དོན་ལ་ཧ་ལས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཐུགས་ཞེན་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།

མཐའ་དོན་བདུད་འཇོམས་རིན་པོ་ཆེར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ནས་བཀའ་བརྒྱད་ཀྱི་བསྙེན་པ་བཏང་བ་རེད། ཕལ་ཆེར་ཟླ་གཉིས་ཙམ་འགོར་མེད་དམ། དེ་དུས་བསྙེན་པ་གཏོང་བའི་སྐབས་གཉིད་ལམ་འདྲ་མ་འདྲ་གང་འཚམས་བྱུང༌། ཁྱད་མཚར་པོ་དེ་འདྲ་འང་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་གཞི་ནས་དེ་སྔ་གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་ཆོས་འཁོར་དང་པོ་ཞུ་བའི་དུས་གཉིད་ལམ་བཏང་བ་དེ་ཚོ་ཕལ་ཆེར་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡོད་ས་རེད། རྟགས་མཚན་ཞིག་ཡོད་ས་རེད་བསམ་པ་བྱུང༌། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་ངེས་ཤེས་རྙེད་པ་ལྟ་བུ་བྱུང་བའི་བསམ་བློ་འཁོར་སྟངས་དེ་འདྲ་རེད།” ཅེས་ཕེབས་ཤིང༌།

ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་བ་ཞིག་ལ། གསང་བ་རྒྱ་ཅན་གྱི་ཕྱག་དཔེ་དེ་བཞིན་བོད་མི་དཀྱུས་མ་གང་ཡང་མི་ཤེས་མཁན་ཞིག་གིས་མཐོང་དུས་གནད་དོན་ཅི་ཡང་མ་རྟོགས་ཀྱང་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་ཐུགས་ཕན་སོས་རེའི་བསམ་ཚུལ་རང་བཞིན་གྱིས་བྱུང་བ་དང༌། དྷ་རམ་ས་ལར་འབྱོར་ནས་སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེར་སྤྱན་ཞུ་བསྟར་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཐུགས་ཕན་སོས་མིན་དགོངས་སྐོར་ཞུས་པ་དང༌། སྐྱབས་རྗེ་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་དགྱེས་པ་ཆེན་པོས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཐུགས་ཕན་གསོས་ངེས་ཡོང་བའི་བཀའ་སློབ་གནང་བ་མ་ཟད། སྐྱབས་རྗེ་རིན་པོ་ཆེས་ཕྱག་དཔེ་དེ་བཞིན་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཐུགས་དམ་ཉམས་བཞེས་ཐོག་ཕ་ནོར་བུ་ལག་ཏུ་སོན་པ་ལྟ་བུའི་སྲི་ཞུ་ལེགས་འགྲུབ་ཡོང་རྒྱུའི་ཐུགས་ཚོར་ཟབ་མོ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྨད་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།

དེ་ནས་དཀྱུས་ལ་འཇུག་རྒྱུར། མཐའ་དོན་སེ་ར་བླ་སྤྱིའི་བརྟན་བཞུགས་མཛད་སྒོའི་ཐོག སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ལ་རྟེན་གསུམ་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་སོགས་ཆིབས་ཞབས་ཆེ་ཕྲ་ཡོངས་ལ་གོ་བབ་ཀྱི་མཇལ་དར་དང༌། ལེགས་འབུལ། སྐུ་ཡོན་བཅས་ཕུལ་ཞིང༌། མཚམས་འདིར། མདོ་སྨད་ཞི་དྲག་སྤྱི་འདོམས་ཛ་སག་གཡུ་ཐོག་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་ལས་ཁུར་ལོ་དུས་རྫོགས་ཏེ་ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕྱིར་ལོག་སྔར་སྲོལ་རྩེ་ཤོད་བཀའ་ཤག་དང་བཅས་པར་འབྱོར་ཕྱག་ཞུས་པར་ཇ་གྲལ་དང༌། མཇལ་ཁ། ཕྱག་དབང་བཅས་སྩལ།

དེ་ནས་ཆོས་སྡེ་ཆེན་པོ་སེ་ར་ཐེག་ཆེན་གླིང་ཚོགས་ཆེན་དང༌། གྲྭ་ཚང་ཁག ཁང་ཚན་བཅས་པའི་ཆོས་ཞུགས་མཛད་སྒོ་མཐའ་དག་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་གེགས་མེད་གྲ་རྒྱས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ངང་གྲུབ་སྟེ། སྔར་ལམ་ཆིབས་བསྒྱུར་ཆེན་མོ་རྒྱས་པའི་ལམ་ལྟར། ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཞབས་སོར་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་རེ་ཁ་བདེ་བླག་ཏུ་བཀོད་ཅིང༌། འཆར་ཅན་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོའི་མཛད་སྒོ་ལེགས་པར་བསྐྱངས་པ་བཅས་སོ།།

ལེགས་མཛད་མཛད་པ་ངོ་མཚར་རྣམ་བཀྲའི་རིས།།

འགྲོ་ཁམས་ཁམས་ཀྱི་ས་གཞིར་འཕོས་པ་ཡིས།།

ཕན་བདེ་བདེ་བའི་ལེགས་བྱས་ངོ་མཚར་གྱི།།

ཚངས་དབྱངས་དབྱངས་སྙན་དཔྱིད་ཀྱི་དགའ་སྟོན་ངོམ།།

མཚན་ཉིད་གཞུང་ཆེན་གཡུ་ཡི་ལྡིང་ཁང་ནས།།

དོན་བཟང་རིན་ཆེན་ཆ་བདུན་དྲངས་པ་ལ།།

རྨད་བྱུང་རིགས་ལམ་གསེར་གྱི་ལྡེ་མིག་གིས།།

རྟོན་བཞིའི་སྒོ་འཕར་འབྱེད་པར་སུ་ཡིས་བསྙོན།།

རབ་དང་ཕ་རོལ་ཕྱིན་པའི་ཤེར་ཕྱིན་མདོའི།།

དངོས་བསྟན་སྟོང་པའི་དོན་དང་སྦས་དོན་ལམ།།

རྒྱན་དང་སྦྱར་བའི་ལེགས་བཤད་ཟབ་རྒྱའི་ཚུལ།།

འཆད་མཁས་ཟླ་བྲལ་འཕགས་སེང་གཉིས་པ་ཁྱེད།།

ཤེར་ཕྱིན་རང་བཞིན་ལུས་ཀྱི་འགྱིང་བག་ལ།།

དངོས་བརྒྱད་བདུན་ཅུའི་རྒྱན་གྱིས་ལེགས་སྤུད་དེ།།

རྣམ་དཔྱོད་རྩལ་གྱིས་ཕྱུག་པའི་ལེགས་བཤད་ཀྱིས།།

མཁས་མང་བྱེ་བའི་བརྟན་པ་དབང་མེད་འཕྲོགས།།

དེས་ན་ཕྱོགས་གླང་ཆོས་གྲགས་གཞུང་ལུགས་ཀྱི།།

རྩལ་བརྒྱ་རྒོད་པའི་རྣམ་དཔྱོད་མདའ་མོ་ཡིས།།

ཕས་རྒོལ་འཇོམས་པའི་རིགས་པའི་འཕྲུལ་འཁོར་གྱི།།

རྩིབས་སྟོང་འབར་བའི་ཆོ་ག་ཉམས་སུ་བསྟར།།

སྨྲ་ངན་ཕྱོགས་ལས་རྒྱལ་བའི་ཕྱོགས་གླང་དང༌།།

སྡིག་ཏོའི་ཆོས་མིན་ཕམ་བྱེད་ཆོས་གྲགས་བཞིན།།

ཐོགས་མེད་འཆད་རྩོད་སྙན་པའི་དབྱར་རྔའི་སྒྲས།།

མཁས་མང་མདོངས་མཐའི་ཚོགས་ཀྱི་ཡིད་དབང་འགུགས།།

གདན་གསུམ་མཁས་མང་འདུས་པའི་མདུན་ས་རུ།།

རབ་འབྱམས་གཞུང་ལུགས་ཟབ་གནད་ཕྲ་ཞིབ་ལས།།

ལུང་རིགས་བྱེ་བའི་གཏེར་ཆེན་རབ་གྲོལ་ཏེ།།

བརྒལ་བརྟག་ཟེར་བརྒྱའི་སྤྲོས་པ་ཐང་མར་བརྡལ།།

དགག་སྒྲུབ་ཚིག་གི་ལེགས་བཤད་དགའ་སྟོན་གྱི།།

རྣམ་འགྱུར་གློག་གི་རྩེད་དགའ་དགོད་པ་ན།།

འགྲན་མེད་གནམ་ལྕགས་ཐོག་མདའ་འཕངས་སོ་ཞེས།།

གྲགས་སྙན་འབྲུག་སྟོང་ལྡིར་བས་ས་གསུམ་འགེངས།།

དྲི་བྲལ་མཁྱེན་དཔྱོད་འབར་བའི་ཕུལ་བྱུང་རྩལ།།

རྒྱལ་ཀུན་ཡེ་ཤེས་བཅུད་དུ་བལྟམས་པ་ཡིས།།

ཟླ་མེད་རྣམ་དཔྱོད་མཆོག་གི་སྡེ་ཉིད་དུ།།

བཀུར་བའི་སྐལ་བཟང་དགའ་སྟོན་རྨད་དུ་བྱུང༌།།

མང་ཐོས་མཁས་མང་ཆུ་གཏེར་ཆེན་པོའི་དབུས།།

རྣམ་དཔྱོད་ཟླ་སྣང་མང་དུ་འཆར་ན་ཡང༌།།

རྒྱལ་ཀུན་མཁྱེན་ཀློང་བརྡོལ་བའི་ཟེགས་མ་འབུམ།།

གདེངས་ཅན་གཙུག་ཏུ་བསྐྱིལ་བ་རྒྱལ་སྲས་ཉིད།།

རྨད་བྱུང་མཆོག་སྤྲུལ་ཉིན་བྱེད་དབང་པོ་དེས།།

ལེགས་བཤད་འོད་སྟོང་བདུད་རྩིའི་བཏུང་བ་ཡིས།།

མཁྱེན་དཔྱོད་འདབ་ཡངས་པད་མོ་རབ་གྲོལ་ཏེ།།

ལུང་རིགས་རོ་མངར་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་དུ་རྫོགས།།

གང་ཞིག་དྲན་པའི་མོད་ལ་ཀུན་རྟོག་མུན།།

ཡོངས་སུ་གསལ་བ་པད་མའི་གཉེན་གྱུར་པའི།།

རྒྱལ་སྲས་གཞོན་ནུ་མཁྱེན་པའི་ལང་ཚོ་ཅན།།

སྙིང་དབུས་མགྲོན་དུ་བཞུགས་ལ་མཆོག་སྩོལ་ཅིག།

35 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༣༡ ཕྲེང་ ༡༨ (༡༩༩༠)

36 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༣༡ ཕྲེང་ ༣༢ (༡༩༩༠)

ས་བཅད་གཉིས་པ།

བོད་གཞུང་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་ཕེབས་པ།

ྋགོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་ཆབ་སྲིད་དང༌། དཔལ་འབྱོར། དམག་དོན། རིག་གཞུང་བཅས་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་གང་སར་དུས་བསྟུན་གསར་གཏོད་དང་ལེགས་བཅོས་སྣ་མང་རྒྱ་ཆེ་གནང་བ་བཞིན་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་ཐོག་ལའང་སྤྱན་རྒྱང་ཡངས་པོས་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི་སོགས་ལ་འབྲེལ་བ་ཡང་ཡང་གནང་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཚོང་དོན་སྐོར་དངོས་སུ་མི་འགྲོ་ཆེད་གཉེར་འགྲོ་འོང་འབྲེལ་ལམ་དོད་པ་ཞིག་བྱུང་མེད། བར་ལམ་དབྱིན་ཇིའི་འོག་ནས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་ཐོབ་པ་དང༌། ཨ་དབྱིན་སོགས་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་ནས་འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་གཉིས་པ་མཇུག་བསྒྲིལ་ཏེ་ཤར་ནུབ་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོ་ཞིག་གསར་དུ་ཐོན་དང་ཐོན་མུས་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གསར་རྙིང་དབར་གྱི་ནང་འཁྲུག་ཀྱང་ཛ་དྲག་ཇེ་ཆེར་འགྲོ་བཞིན་པ་སོགས་འཛམ་གླིང་གི་ཡོ་འཁྱོམ་ཆེན་པོས་བོད་འདི་ཡང་འབྲེལ་མེད་གཅིག་པུར་གནས་པའི་རྨོངས་ཞེན་གུ་དོག་གི་འཆིང་རྒྱར་ཐོག་མའི་གཡོ་འགུལ་ཐེབས་པར་བརྟེན། བོད་གཞུང་ནས་ནང་དོན་རྒྱལ་ཁབ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་གསར་བཟོ་དང༌། དུས་བབ་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྟོག་ཞིབ་ཀྱིས་ཁ་ཕྱོགས་གསར་པ་འཚོལ་ཐབས་ཆེད་ཕྱི་རྒྱལ་ཚོང་འབྲེལ་གྱི་མིང་ཐོག་ནས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་ཞིག་རྒྱལ་ཁབ་མི་ཉུང་བའི་ནང་གཏོང་གནང་མཛད་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་བཞིན། དོ་དམ་མི་འགྲོ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་དང༌། ལས་རོགས་ཕག་རི་ཤོ་བཤེར་དོ་དམ་མཁན་ཆུང་ཆང་ཁྱིམ་པ་ཐུབ་བསྟན་ཚེ་དཔལ། ཚོང་དོན་རིམ་བཞི་སྤོམ་མདའ་བློ་བཟང་ཡར་འཕེལ། སྐད་སྒྱུར་དབུས་མདའ་ཟུར་ཁང་པ་ལྷ་དབང་སྟོབས་རྒྱལ་ལས་བྱ་བཅས་བསྐོ་གཞག་གནང༌།

དེ་ཡང་རྒྱུན་དུ་བོད་ནས་ཕྱིར་གཏོང་དངོས་ཟོག་གཙོ་བོ་བལ་དང་རྔ་མ། ཁུལ་རྩིད། པགས་རིགས། སྨན་རྩ། གླ་རྩི། ཁྲག་ར། དེ་མིན་ཚྭ་དང༌། ཚྭ་ལ་སོགས་གཏེར་དངོས་གཞན་དག་བཅས་ཕལ་ཆེ་བ་རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ། རྒྱ་ནག་བཅས་སུ་ཚོང་བསྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། ནང་འདྲེན་གྱི་དངོས་ཟོག་ནི་རྒྱ་བལ་གཉིས་ནས་གཙོ་བོ་རས་ཆ་དང༌། མངར་ཆ། འཕྲུལ་ཆས། ལྕགས་རིགས་སོགས་དང༌། རྒྱ་ནག་ནས་ཇ་དང་དར་གོས། དཀར་ཡོལ། ཁ་བཏགས་སོགས་དང༌། བར་སྐབས་བལ་རྔ་ཕྲན་བུ་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇིར་ཚོང་བསྒྱུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་ཕོན་འབོར་ཆེན་པོ་མིན་པར་མ་ཟད། ཕྱིར་གཏོང་གི་མ་གནས་དེ། ནང་འདྲེན་ལས་མང་བ་ཡོད་ལ། ཚོང་འབྲེལ་བྱེད་སྟངས་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱིའི་འགྲོ་ལུགས་ཁྲིམས་མཐུན་ཞིག་ཡོང་གི་མེད་པ། དཔེར་ན། ཨ་དབྱིན་སོགས་ལ་བོད་ཟོག་ཕྱིར་ཚོང་བྱས་པའི་རིན་འབབ་ཡུལ་དེ་གའི་དངུལ་ལོར་བོད་ལ་ཡོང་གི་མེད་པ་སོགས་དང༌། དེར་བརྟེན་ཕན་ཚུན་གཉིས་དགེའི་ཚོང་འབྲེལ་ལུགས་མཐུན་གྱི་སྒོ་ནས་ཕྱི་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་གང་མང་ཞིག་དང་འབྲེལ་ལམ་རྒྱ་སྐྱེད་ཡོང་ཐབས་དང༌། མིག་སྔར་གྲ་བཞི་གློག་འཕྲུལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཤོག་དངུལ་དཔར་འགྲེམས་གནང་མུས་དེ་དག་གི་མ་གནས་ཁུངས་སྟོང་མི་འགྱུར་བའི་རྒྱབ་རྟེན་ཟུར་འཇོག་གི་ཁ་གསབ་གསེར་ཕྲན་བུ་ཉོ་སྒྲུབ་གནང་རྒྱུ་སོགས་ལ་དམིགས་ནས་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་མཛད་རྒྱུ་དང་སྐུ་ཚབ་རྣམ་པ་བརྒྱུད་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་དབུ་ཁྲིད་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་དཔོན་རིགས་བཅས་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ། བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་ཡིག་ཁག་བཅས་གནང༌། སྐུ་ཚབ་རྣམ་པའི་ཕྱི་བསྐྱོད་ཕྱག་ཁྱེར་ཡང་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་གནང་སྟེ། ཁོང་ཚོ་ ༡༩༤༧ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་ལྷ་ས་ནས་ཐོན། ཐོག་མར་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ས་ལྡི་ལི་གསར་པར་རྒྱལ་ཚབ་ལོར་ཌི། མའོན་ཊི་ སྦི་ཀྲན། (Viceroy Lord Mount Batten) དང༌། སྲིད་བློན་འཇོ་ཧ་ལ་ནེ་ཧ་རུ་བཅས་མཇལ་འཕྲད་ཐོག་བཀའ་ཡིག་ཁག་ཕུལ་ཏེ་སྐབས་དེའི་ལས་དོན་གྱི་དམིགས་ཡུལ་གཙོ་གནད་ཁག་ལམ་རོབ་ཞུས།

ནེ་ཧ་རུས་རྒྱ་གར་རང་བཙན་གསར་དུ་ཐོབ་པ་ལྟར་རྒྱ་གར་དང་བོད་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་རྒྱུ་གལ་ཆེ་ཚུལ་དང༌། ཚོང་དོན་དང༌། དངུལ་བརྗེས་སོགས་སྐོར་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་དང་འབྲེལ་བ་གནང་འཐུས་གསུངས་ཤིང༌། དེ་དོན་ཕྱི་ལས་དྲུང་གཞོན་ཌིའི་ ཨེ་ཆ་ རྡ་ཡལ་ (D.H.Dayal) དང་མེ་ནོན་ (Menon) གཉིས་དང་མཇལ་འཕྲད་བཀའ་མོལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཞུས་པའི་སྙིང་པོར། དེ་སྔོན་དབྱིན་བོད་དབར་ཡོད་པའི་ཆིངས་ཡིག་གཞིར་བཞག་རྩ་འཛིན་གནང་རྒྱུའི་ཆོད་དོན་གཙང་མ་ཞིག་མེད་སྟབས། ཚོང་དོན་དང་དངུལ་བརྗེས་སྐོར་ལམ་སང་བཀའ་མོལ་གནང་སྟབས་བདེ་མིན་གསུངས་ཤིང༌། ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ནས་དེ་སྐོར་ལྷ་སར་བཀའ་ཤག་དང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་བཅས་སུ་གསང་ཏར་སྔ་རྗེས་ཕུལ་འདུག་ཀྱང༌། བཀའ་ཤག་ནས་ཨ་རི་སོགས་ལ་འཕྲལ་ཐོན་དགོས་རྒྱུ་གསུངས་པ་ལས། ཆིངས་དོན་སྐོར་འདི་བྱས་བཀའ་གསལ་གང་ཡང་བྱུང་མི་འདུག

དེ་རྗེས་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་མ་ཧཱ་ཏ་མཱ་ གྷན་དྷི་ (Mahatma Gandhi) དང་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཚོང་དོན་སྐོར་སོགས་ཞུས་པར། ཁོང་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དངོས་ཟོག་རིན་གོང་ཆེན་པོ་སྤྲད་དེ་ནང་འདྲེན་བྱེད་པ་ལས། རང་མཁོ་རང་བཟོ་ཐུབ་པའི་ལག་ཤེས་འཁལ་འཐག་དང༌། སོ་ནམ་ཞིང་ལས་ལ་འབད་བརྩོན་བྱེད་གལ་ཆེ་ལུགས་དང༌། དཔེར་ན། ཁྱེད་ཚོས་ང་ལ་གནང་བའི་ཁ་བཏགས་འདི་ལ་མཚོན་ན་དངོས་པོ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡིན་ནའང་བོད་རང་གིས་མ་བཟོས་པར་རྒྱ་ནག་ནས་ནང་འདྲེན་བྱེད་དགོས་པ་དེ་ནི་ཐབས་རྡུགས་ཤིག་རེད། གལ་སྲིད་བོད་མི་རང་གིས་བཟོས་པའི་ཁ་བཏགས་ཆུང་ཆུང་ཞིག་གནང་བ་ཡིན་ན་ང་དགའ་པོ་ཡོང་བ་འདུག ཅེས་དང༌།

གཞན་ཡང་བོད་དང་རྒྱ་གར་དབར་དུས་རབས་མང་པོའི་སྔོན་ནས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྒྱ་ཁྱོན་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་མཐའ་མཚམས་ས་འདྲེས་ཡིན་པ་བཅས་ཕན་ཚུན་ཞི་བདེ་མཉམ་གནས་བྱེད་རྒྱུར་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་ཡིན་ལུགས་ཀྱང་གསུངས་འདུག

དེ་ནས་རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་བདག་ཉིད་ཆེན་པོ་གྷན་དྷི་དགོངས་པ་རྫོགས་པའི་གཏམ་ངན་གང་སར་ཁྱབ་ཅིང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཐུགས་སྨོན་མཚམས་སྦྱོར་དང་འབྲེལ་བའི་རྩེ་ཤོད་རྟེན་གཙོ་ཁག་ལ་སྙན་ཤལ་དང༌། བོད་གཞུང་ནས་ཀྱང་གྷན་དྷིའི་དགོངས་རྫོགས་ཆེད་ལྷ་ལྡན་ཁྱམས་ར་ཆེན་མོར་སྟོང་མཆོད་སྣ་ལྔ་རྒྱས་པ་དང༌། གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་ནས་དགེ་འདུན་ལྔ་བརྒྱ་རེ་ཚོགས་བསྡུས་སྨོན་ལམ་འཕར་ཚུགས་ཐོག་བསྙེན་བཀུར་དང་འབྲེལ་འདུས་མང་ནས་ཐུགས་སྨོན་གསུང་འདོན་ཡང་གནང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་ཐུགས་གསོའི་བཀའ་ཡིག་སྩལ།

ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་རྒྱ་གར་ནས་ཐོན་ཏེ་ཧོང་ཀོང་དང༌། ཧྲང་ཧད་བརྒྱུད་བོད་མེ་ཕག་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༡ (༡༩༤༨།༡།༣༡) ཉིན་གོ་མིང་ཏང་གི་རྒྱལ་ས་ནན་ཅིང་དུ་འབྱོར་རྗེས་རིམ་བཞིན། སྲིད་འཛིན་ཅང་ཅེ་ཧྲི་དང༌། ཚོགས་གཙོ་གཞོན་པ་ཀྲང་ཅུན། ཕྱི་འབྲེལ་པུ་ཀྲང་ཝང་ཧྲི་ཅིང༌། ཚོང་དོན་བློན་ཆེན་དྲིན་ཇའི་ཐན་སོགས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བཀའ་ཡིག་རྣམས་ཕུལ་ཞིང༌། ཚོང་དོན་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུས། བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཞེས་པའི་གཙོ་འཛིན་ཞུའི་ཧྲི་ཡིན་དང༌། དེ་སྔོན་བོད་ལ་ཕེབས་མྱོང་བའི་ཧྲང་ཧད་གྲོང་ཁྱེར་སྤྱི་ཁྱབ་པའི་དྲུང་ཆེ་ཧྲིན་ཙུང་ལིན་གཉིས་ནས་ཁོང་ཚོར་སྣེ་ལེན་ཟབ་རྒྱས་ཞུས་པ་དང་ཆབས་ཅིག རྒྱ་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ཁྱེད་ཚོ་ཨ་མེ་རི་ཀ་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ལ་ཕེབས་རྒྱུ་འགྲོ་སོང་ཆེ་བ་ལས་དོན་ཕན་སོན་པ་ཡོང་མིན་ལ་ལྷ་རབ་བོད་ལ་ཕྱིར་ལོག་གནང་ན་ལེགས་གནས་དང༌། གལ་སྲིད་ངེས་པར་ཕེབས་དགོས་ན་རྒྱལ་ཁབ་གང་སར་ང་ཚོའི་གཞུང་ཚབ་ཡོད་པས་ཁྱེད་ཚོས་རྒྱ་གཞུང་གི་ཕྱི་སྐྱོད་ལག་འཁྱེར་བསྣམས་ན་ས་གནས་སོ་སོར་རོགས་རམ་བྱེད་སྒོ་གང་ཅིར་སྟབས་བདེ་ཡོད་ལུགས་དང༌། ཁྱེད་ཚོའི་འགྲོ་སོང་གཏོང་དམིགས་སུ་རྒྱ་གཞུང་ནས་ཨ་སྒོར་སྟོང་ཕྲག་ལྔ་བཅུ་ཐམ་པ་གནང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་འཇམ་བཤད་བློ་འགུག་གི་སྲིད་དོན་བསླུ་ཐབས་སྣ་ཚོགས་བྱས།

འོན་ཀྱང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ང་ཚོ་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ལན་ཁུལ་ཚོང་དོན་རྟོག་ཞིབ་ཙམ་ལས། གཞན་གྱི་ལས་དོན་གང་ཡང་མེད་པར་མ་ཟད། དེ་ཁུལ་བསྐྱོད་རྒྱུར་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་མངགས་ལྟར་ལས་འགྱུར་བ་གཏོང་ཐབས་མེད་ཅིང༌། ང་ཚོར་འགྲོ་སོང་གཏོང་ཆེད་རྒྱ་གཞུང་ནས་དངུལ་འབབ་གསོལ་རས་གནང་བ་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་ཡིན་ནའང་ང་ཚོའི་གྲོན་དངུལ་ལག་སྣེ་བོད་གཞུང་ནས་ལྡང་ངེས་གནང་བ་ལྟར། རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་དངུལ་བརྗེས་ཀྱང་ཞུས་ཟིན་པས་རྒྱ་གཞུང་གི་ཨ་སྒོར་གཅིག་ཀྱང་ཞུ་དགོས་མེད་ཅེས་བརྗོད་པར་མ་ཟད། གནས་ཚུལ་དེའི་སྐོར་ནན་ཅིན་དང༌། ཧྲང་ཧད་ཉིན་མོའི་གསར་ཤོག་ཟེར་བའི་ཚགས་པར་ཐོག་ཕྱིར་བསྒྲགས་ཀྱང་བྱས་འདུག

སྐབས་དེར་ (གོ་མིང་ཏ་ཧུད) རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་འཚོགས་རྒྱུའི་གོ་སྒྲིག་བྱེད་མུས་ལྟར། བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཟེར་བས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་ནང་ཞུགས་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་ཡོད་ཚུལ་གཡོ་ཐབས་ཀྱི་འབོད་སྐུལ་ནན་པོ་བྱས་འདུག་ཀྱང༌། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ང་ཚོར་ཚོང་དོན་ལས་དེ་མིན་ལས་འགན་གང་ཡང་མེད་ལུགས་ཀྱིས་ཚོགས་ཆེན་ལ་འཛུལ་ཞུགས་བྱ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་མེད་པ་དང༌། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནན་ཅིང་དུ་སྡོད་སྐབས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ། འཇོན་ ཨེལ་ སི་ཀྲོ་ཀྲི་ (John L. Stuart) ཐུག་འཕྲད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོ་ནན་ཅིན་ནས་ཧོང་ཀོང་བརྒྱུད་ཨ་རིར་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐོངས་མཆན་ཞུས་པར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ནས་ཧོང་ཀོང་དུ་ཡོད་པའི་ཨ་རིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་འབུལ་དགོས་ཁུངས་སུ་ཡི་གེ་གཏང་འཐུས་གསུངས་པ་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་ནས་ཧོང་ཀོང་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐོངས་མཆན་ཡང་འབུལ་ལམ་ཞུས་འདུག

ཞྭ་སྒབ་པའི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ལས། “དེ་སྐབས་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོད་པའི་བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་ནང་མ་ཁང་གི་ལས་འཛིན་གཙོ་བོ་རྟ་ནག་བཀྲས་མཐོང་པ་ཅེས་འཇིགས་མེད་དང༌། ལྷ་རྩེ་སྨོན་སྐྱིད་པ་ཡེ་ཤེས་ཚུལ་ཁྲིམས། བློ་བཟང་རིན་ཆེན་སོགས་དང་མཇལ་འཕྲད་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་སྐབས་གསུང་གསལ། ང་ཚོས་རང་གཞུང་ལ་དགོས་ངེས་ཀྱི་བདེ་སྡུག་ཐུང་ཐུང་ཞིག་ལས་ཞུ་རྒྱུ་མེད། སྔ་ལོ་ཛ་སག་སེར་སྐྱའི་གདོང་ལ་ཡང་ཞུས་ཡོད་པ་ལྟར། ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་ཞུས་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་དེར་པཎ་ཆེན་ཡང་སྲིད་ངོ་མར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་དང༌། བཀྲས་བླའི་སྔར་གྱི་འཛིན་དབང་བདག་ཐོབ་རྣམས་རང་འཇགས་ཡོང་བ། གཞུང་སྩལ་ཛ་བླ་ངོ་ལས་ཕྱིར་འཐེན་མཛད་རྒྱུ་དེ་གསུམ་ལ་ཞལ་བཞེས་གཙང་མ་གནང་ན་ཚུལ་མཐུན་ཕྱིར་ལོག་ཞུ་རྒྱུ་རང་ཡིན་ངེས་ཀྱང༌། ང་ཚོའི་བར་དུ་སུས་ཞུ་མ་ཤེས་པའི་དཀྲུག་ཤིང་ལྟ་བུས་ཞུ་རྩ་ལམ་དུ་ལྷོང་མིན་འདུག་པས་སྐུ་ངོ་ཚོས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་སྙན་སེང་ཡག་པོ་གནང་སྐྱོང་ཞེས་གསུངས་པར། ཕྲན་ནས་བླ་བྲང་ཞབས་འབྲིང་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་རྒྱ་གཞུང་བརྒྱུད་འབོད་བསྐུལ་མ་གནང་བར་ལུགས་མཐུན་ཞུ་གནང་མཛད་ན་གསན་བཞེས་ངེས་པར་གནང་ཡོང༌། ང་ཚོས་ཀྱང་འདི་ནས་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་སྙན་སེང་དང༌། ལྷག་པར་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་འབྱོར་མཚམས་སྙན་སེང་དམ་དོན་རང་ཞུ་རྒྱུར་ཁྱེད་རྣམས་ནས་ཀྱང་མི་ཡུལ་དུ་བཞུགས་རྒྱུ་སྐུ་ངལ་ལས་དགོས་ཚོགས་གང་ཡང་མེད་གཤིས་འཕྲལ་མྱུར་བོད་དུ་ཕེབས་ཐུབ་པ་གནང་དགོས་སོགས་གང་ཤེས་ཅི་ཤེས་བརྗོད།”37 ཅེས་འཁོད།

ས་བྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༧ (༡༩༤༨།༦།༢༣) ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་རྒྱ་ནག་ནས་ཧོང་ཀོང་བརྒྱུད་ཨ་རིར་འབྱོར་ཞིང༌། ཨ་རིའི་ས་གནས་གང་སར་ཚོང་དོན་ལས་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་སྣེ་ལེན་ཡག་པོ་གནང་བ་དང༌། རྒྱལ་ས་ཝ་ཤིང་ཀྲོན་ (Washington) དུ། རྒྱལ་དོན་ཁང་གི་དྲུང་ཆེ་འཇོར་ཇི་ མར་ཤལ་ (George Marshall) མཇལ་འཕྲད་ཞུ་འཆར་སྐབས། གོ་མིང་ཏང་གི་ཨ་སྡོད་གཞུང་ཚབ། ཝའི་ལིང་ ཀྲོན་ཀོ (WellingTon Koo) ཞེས་པས་བོད་གཞུང་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཚོ་དང་ཐུག་འཕྲད་ཀྱིས། ཨ་རིའི་དྲུང་ཆེ་མཇལ་འཕྲད་ཞུ་རྒྱུར་ཁོང་གིས་སྣེ་ཁྲིད་བྱས་འཐུས་དང༌། ཚོང་འབྲེལ་སྐོར་གྱི་ལས་དོན་ཁག་ལའང་ཁོང་ནས་རོགས་རམ་ཞུས་ཆོག་ཅེས་བཤད་འདུག་ཀྱང༌། བོད་གཞུང་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཚོས། ང་ཚོས་རྒྱ་གར་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་དབུ་ཁྲིད་ཁག་དང་མཇལ་འཕྲད་ཐད་ཀར་ཞུས་པ་ལས། སྣེ་ཁྲིད་གང་ཡང་དགོས་གལ་མེད། ཚོང་དོན་སྐོར་གྱི་ལས་དོན་ལའང་ང་ཚོ་རང་ཉིད་ནས་ཐད་ཀར་བྱེད་རྒྱུ་ལས། རོགས་རམ་གང་ཡང་ཞུ་དགོས་མེད་ཅེས་བཤད་དེ། ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་དྲུང་ཆེས་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་རང་དུ་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་མཇལ་འཕྲད་གནང༌།

སྐབས་དེར་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་གཞུང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་བཀའ་ཡིག་ཕུལ་ཅིང༌། ཕན་ཚུན་ཐུགས་སྣང་གཤིན་པོས་འཚམས་འདྲི་དང་བོད་དོན་སྐོར་གྱི་བཀའ་མོལ་ཡང་ལྷུག་པོ་བྱུང་འདུག དེ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཚོང་དོན་སྤྱི་ཁྱབ་དང༌། ཕྱི་ཕྱོགས་ཚོང་འབྲེལ་སྤྱི་ཁྱབ་སོགས་རིམ་བཞིན་མཇལ་ཏེ་བོད་ཀྱི་བལ་རྔ་པགས་རིགས་སོགས་ཕྱིར་གཏོང་བྱེད་ཕྱོགས་དང༌། དེ་དག་གི་རིན་འབབ་ཨ་སྒོར་དང༌། ཨ་རིའི་དངོས་ཟོག་ནང་འདྲེན་བྱེད་ཕྱོགས། བོད་ཀྱི་ཤོག་དངུལ་པར་འགྲེམས་ཀྱི་རྟེན་ཁ་གསེར་ཉོ་རྒྱུ་སོགས་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུས་པར། ཨ་རིའི་བཟོ་གྲྭའི་བདག་པོ་ཁག་ནས། ད་བར་བོད་ཀྱི་བལ་མང་ཆེ་དབྱིན་ཡུལ་ (England) གྱི་ཚོང་པ་བརྒྱུད་ཉོ་གི་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་གར་ནས་ཀྱང་ཕྲན་བུ་ཉོ་གི་ཡོད། ད་ཆ་ང་ཚོ་དང་ཐད་ཀར་བཀའ་མོལ་གནང་ན་ང་ཚོས་སྡེབ་ཉོ་བྱ་རྒྱུར་དགའ་བསུ་ཡོད་ཟེར་བ་དང༌། ཡང་གསེར་སྤུས་ཚོང་བྱེད་རྒྱུ་སྲིད་དོན་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པས་ཕྱི་ལས་བརྒྱུད་འབྲེལ་ཡོད་ལ་བཀའ་མོལ་གྱིས་ལན་གསལ་གནང་རྒྱུ་བྱས་པ་ལྟར། གཞུང་གི་དངུལ་ཁང་ཆེན་མོ་ནས་གསེར་སྤུས་ཚོང་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཡང་གནང་འདུག

དེ་མིན་བོད་མཁོའི་འཕྲུལ་ཆས་སོགས་དངོས་རིགས་ནང་འདྲེན་དང༌། རིན་དངུལ་བརྗེ་སྤྲོད་སོགས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་མཐུན་བྱེད་ཐབས་ངོ་སྤྲོད་དང༌། དེ་ཚོའི་སྐོར་གྱི་གཏན་འབེབས་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་ཁག་གཅིག་ཀྱང་གནང་འདུག་པ་དང༌། དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཡུལ་ལུང་འདི་བཞིན་གཙོ་བོ་ཞིང་འབྲོག་ཐོན་སྐྱེད་ལ་བརྟེན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ས་ཆ་མཐོ་དམའ་དང༌། ས་གཤིས་སྤུས་ཚད། གནམ་གཤིས་ཚ་གྲང་དང༌། འཆར་རླུང་འབབ་ཚད་སོགས་ཨ་རིའི་སོ་ནམ་དོ་དམ་བརྟག་དཔྱད་ཁང་དུ་ཕུལ་བ་དེ་དག་ལ་གཞིགས་པའི་སོན་རྩ་དང༌། ལུད་སྦྱོར་བྱེད་སྟངས། ས་རྒྱུ་བབ་བསྟུན་གྱིས་ས་ཞིང་འདེབས་ལས་དང༌། ཆུ་ལུད་འདྲེན་གཏོང༌། ཕྱུགས་རིགས་སྐྱེ་འཕེལ་དང༌། ཕྱུགས་ནད་འགོག་ཐབས། བྱ་གསོའི་ཐབས་ལམ་སོགས་ཞིང་འབྲོག་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་སྔོན་ཐོན་ལག་རྩལ་ངོ་སྤྲོད་དང༌། དཔྱད་གཞིའི་དཔེ་དེབ་དང༌། ནད་འགོག་སྨན་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཀྱང་རིན་མེད་དུ་མཁོ་སྤྲོད་གནང་འདུག

སྐབས་དེའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནི་ཨ་མེ་རི་ཀའི་ནང་བོད་མི་འབྱོར་བ་ཐོག་མ་ཡིན་ཅིང༌། དེ་གོང་བོད་ཀྱི་ཡ་མཚན་པའི་གནས་ཚུལ་འཐོར་བུ་ཁ་ཤས་བཟུང་ནས་རྒྱུས་མངའ་མེད་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་བ་འགའ་རེས་བརྩམས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཁུངས་མ་དག་རེ་ཟུང་ཙམ་ལས། བོད་ཀྱི་ཞིབ་ཕྲའི་ལོ་རྒྱུས་མཐོང་ཐོས་རྩ་བ་ནས་མེད་ཁར། གོ་མིང་ཏང་སོགས་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་བོད་སྐོར་ལོག་འགྲེལ་གྱི་དཔེ་དེབ་དང་དྲིལ་བསྒྲགས་ཡིག་ཆ་མང་པོ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱེད་མུས་ཡིན་པ་དང༌། དེ་དག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་ལས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་དང་ཆབ་སྲིད་གནས་སྟངས་གསལ་པོ་མེད་པ་དང༌། ཐ་ན་གོ་བ་ལོག་སྒྲུབ་བྱེད་མཁན་ཡང་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེར་བོད་མི་དངོས་སུ་འབྱོར་བ་དང༌། གཞུང་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་འཁྱེར་སོགས་སྒོ་གང་ས་ནས་བོད་རང་བཙན་གཙང་མའི་ངོ་བོ་མཚོན་པ་དང༌། གསར་འགོད་ཚོགས་འདུ་དང༌། ཚགས་པར་དང་རླུང་འཕྲིན་སོགས་བརྒྱུད་བོད་དོན་བདེན་པའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཀྱང་གང་ཆེ་བྱུང་ཡོད། དེ་རྗེས་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནིའུ་ཡོག་ཏུ་འབྱོར་སྐབས། ཀོ་ལོམ་སྦི་ཡ་ (Colombia) སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ནང༌། ཨ་རིའི་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོ་ཇ་ནེ་རལ། ཨེ་སན་ ཧོ་ཝར་ (Eisenhower) (ཁོང་ནི་སྤྱི་ལོ་ 1953-1961 བར་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཡིན།) མཇལ་འཕྲད་བྱུང་ཞིང༌། ངའི་དམག་མིའི་ཁོངས་ནས་གནམ་གྲུར་སྐྱོན་ཤོར་གྱིས་མི་ལྔ་བོད་ནང་བབས་དགོས་བྱུང་བ་རྣམས་ལ་བོད་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་ཡག་པོ་གནང་འདུག་པས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རོགས་གནང༌། ཁྱེད་རྣམས་ནོར་ཐ་ པོའན་ཊི་ (North Point) ཞེས་པའི་དྲག་པོའི་དཔོན་རིགས་སློབ་སྦྱོང་ཁང་ཡོད་པས་དེར་ལྟ་སྐོར་དུ་ཡོང་རོགས་ཞེས་སྣེ་ཤན་བཅས་གཏོང་གནང་གིས་མགྲོན་འབོད་གནང་འདུག་པ་དང༌། སློབ་ཁང་དེར་དེ་སྔོན་བོད་ལ་ཕེབས་མྱོང་བའི་ཀ་ནལ། ཀྲོ་སེ་ཀྲོར་དང༌། ཀ་ཀྲིང་སོགས་ནས་སྣེ་ལེན་ཡང་ཡག་པོ་གནང་འདུག

དེ་ནས་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱལ་ས་ལོན་ཊོན་ (London) དུ་འབྱོར། སྲིད་བློན་ཨེ་ཊ་ལི་ (Attlee) དང༌། ཚོང་དོན་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དཔོན་རིགས་སོགས་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་བལ་རྔ་པགས་རིགས་སོགས་ཕྱིར་ཚོང་དངོས་རིགས་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་བཟོ་ལས་ཐོན་རྫས་ནང་འདྲེན། དངུལ་ཛའི་སྐོར་སོགས་བཀའ་མོལ་ཞུས་པར། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ལུགས་བཞིན་ཚོང་འབྲེལ་བྱེད་ཕྱོགས་ཤ་ལམ་གྲི་ཆོད་ཀྱི་འགྲོ་ལུགས་ལམ་སྟོན་ཀྱང་གནང་འདུག

ཁོང་ཚོ་དབྱིན་ཡུལ་དུ་སྡོད་རིང་གཞུང་འབྲེལ་སྣེ་ལེན་གཟབ་རྒྱས་གནང་བ་མ་ཟད། གྲོས་ཚོགས་གོང་འོག་ཏུ་ལྟ་སྐོར་དུ་མགྲོན་འབོད་གནང་བ་དང༌། གྲོས་ཚོགས་གོང་མའི་ནང་དམག་དུས་སྐབས་སྲིད་བློན་གནང་མཁན། སྐུ་ཞབས་ཝིན་སི་ཀྲོན། ཅར་ཅིལ་ (Sir Winston Churchill) ཡང་མཇལ་ཞིང་བོད་གནས་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཀྱང་བྱུང་འདུག

དེ་སྔོན་འབྲས་སྤྱི་གནང་ཞིང༌། བོད་ལ་ཕེབས་མྱོང་བ་མེ་འཇར་སྦི་ལི་དང༌། སྐུ་ཞབས་སྦ་སིལ་ སྒོལ་ཌ། (Sir Basil Gould) ཅལ་སེ་འབེལ་ (Charles Bell) གྱི་སྲས་མོ་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་མི་སྣ་ཆེ་ཁག་གིས་གཞུང་འབྲེལ་གསོལ་སྟོན་ཁག་གི་མགྲོན་རོགས་གཙོ་གྲས་སུ་ཕེབས་ནས་སྣེ་ལེན་གཟབ་གཟེངས་གནང་འདུག

དེ་རྗེས་ཕྷ་རན་སི་དང༌། སུད་ཛ་ལན་ཌི། ཨི་ཏྲ་ལི། ཨི་ཇིབ་སོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་སོ་སོར་འཚམས་འདྲི་དང་འབྲེལ་རིམ་བསྐྱོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཅིང༌། རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མའི་ནང་བོད་གཞུང་རང་གི་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་འཁྱེར་ཐོག་ཀ་ཀོར་ཕྲ་མོ་ཙམ་མེད་པར་ཐོངས་མཆན་གནང་བ་མ་ཟད། ཁུལ་སོ་སོའི་ཚགས་ཤོག་ཁག་ལའང་བོད་རང་བཙན་ཡིན་པའི་གནས་སྟངས་གསལ་བརྗོད་ཁྱབ་བསྒྲགས་གང་ཆེ་བྱུང་འདུག

དེ་ནས་རྒྱ་གར་ནང་བསྐྱར་དུ་འབྱོར་འཚམས་སྤྱི་ཁྱབ་སྲིད་སྐྱོང་ར་ཇ་གྷོ་པ་ལ་ཅར་ཡ་ར་ (Rajagopalachari) དང༌། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ། ཕྱི་འབྲེལ་དྲུང་ཆེ་གསར་པ་མེ་ནོན་ (K.P.S. Menon) སོགས་དང་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་ཞིང་ལྷ་སར་རྒྱ་གར་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་ཡོད་མུས་ལ་བརྟེན་བོད་གཞུང་ནས་ཀྱང་ལྡི་ལིར་སྐུ་ཚབ་ཅིག་འཛུགས་ཆོག་པ་ཞུས་པར། ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ནས་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་ལན་ཕུལ་ཆོག་གསུངས་པ་བཞིན། རྒྱ་གར་ཕྱི་ལས་དྲུང་ཆེ་དང་བཀའ་མོལ་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱུང་ནས་མཐའ་དོན། ཨ་དབྱིན་སོགས་ནས་ཕྱི་གཏོང་ནང་འདྲེན་གྱི་དངོས་ཟོག་རྣམས་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ཁ་བསྔོགས་ནས་ཉོ་ཚོང་བསྐྱར་སྒྲིག་མ་བྱས་པར་ཤར་གཏོང་རིགས་ལ་སྒོ་ཁྲལ་མ་དགོས་པ་དང༌། བོད་ཟོག་རྒྱ་གར་ནང་ཚོང་བསྒྱུར་བྱས་རིགས་ལ་རྒྱ་གར་སྒོར་མོ་མ་གཏོགས་ཐོབ་ཐང་མེད་ལུགས་དང༌། ད་ལྟའི་ཆར་གཞུང་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུ་སྟབས་བདེ་མེད་ཀྱང༌། གནས་སྐབས་ཚོང་དོན་མཇུག་སྐྱོང་གི་སྐུ་ཚབ་ཅིག་བཙུགས་ན་དེ་བརྒྱུད་སྲིད་དོན་འབྲེལ་བ་ཞུས་འཐུས་སོགས་ཐག་གཅོད་བྱུང་བ་ལྟར་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་རྣམས་བོད་དུ་ཕྱིར་ལོག་རྗེས་ཀ་སྦུག་ཏུ་བོད་གཞུང་ཚོང་དོན་ལས་ཁུངས་གསར་འཛུགས་གནང་ཡོད།

གདེངས་ཅན་སྤྱི་བོར་བསྙེན་པའི་ནོར་བུ་བཞིན།།

འཛད་མེད་ནོར་གྱི་གཏེར་སྒོ་གྲོལ་བའི་ཕྱིར།།

ཚོང་གཉེར་ཁུ་བྱུག་མགྲིན་པའི་ཀོ་ཀི་དབྱངས།།

རྒྱལ་ལྡན་ཐ་གྲུའི་ཁྱོན་ལ་བཀང་བར་བྱས།།

རང་གཞུང་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཞྭ་སྒབ་སོགས།།

ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་གང་ལའང་ལྟོས་མེད་དུ།།

ཨ་རི་ལ་སོགས་ལྷོ་ནུབ་རྒྱལ་ཁབ་དག།

རིམ་གྱིས་བསྐོར་བའི་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཡིས་བསྙོན།།

37 ‘སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས།’ གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༣༩༨ ནང་གསལ།

ས་བཅད་གསུམ་པ།

སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་མདོ་སྨད་ནས་ལྷ་སར་ཕེབས་པ།

བོད་ས་བྱི་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༨ ལོའི་སྟོན་དུས་སུ་རྒྱ་ནག་ནན་ཅིན་དུ་བཅའ་བཞུགས་བོད་ཀྱི་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་སྐུ་འབུམ་དུ་གུང་གསེང་ལ་ཕེབས་ནས་ལྟག་མཚེར་སྒར་པར་བཞུགས་ཡོད་པའི་སྐབས། མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་སྩལ་བའི་ཕྱག་བྲིས་ནང་ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཤུགས་ཆེར་ཕྱིན་པས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཤོར་གྲབས་ཡོད་པ་འདྲ། དེ་ཤོར་ཚེ་ཟི་ལིང་ཁུལ་དེ་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་གནད་ཆེ་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། དགྲ་དམག་བཀག་ནས་རང་ས་རང་གིས་འཛིན་ཐུབ་པའི་ཐབས་ཇུས་གནང་དགོས་ཞེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་འདུག་པས་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནས་ཕྱག་བྲིས་དེ་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོར་སྟོན་གནང་དང་འབྲེལ་བོད་རྒྱའི་འོག་ཏུ་མི་ཚུད་པའི་ཞི་དྲག་གི་ཐབས་ཤེས་ཇི་དགེའི་སྐོར་འགངས་ཆེའི་བཀའ་གྲོས་མཛད།

དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཨ་མདོའི་ཁུལ་གྱི་མཚོ་སྔོན་འཁྱམས་རུ་དཔོན་པོ་དང༌། རེབ་གོང་ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ། བླ་བྲང་ཨ་ལགས་གླིང་ཚང་སོགས་གནད་འགངས་ཆེ་བའི་མི་སྣ་གང་ཡོད་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་རྒྱུའི་འགོ་བརྩམས། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་ནས་དེ་ཚོའི་སྐོར་བོད་གཞུང་དང་འབྲེལ་ལམ་གྱི་སྒོ་ནས་ལག་ལེན་ངེས་པར་བསྟར་དགོས་ཚུལ་གསུངས་པ་མ་ཟད། མདོ་སྨད་ཀྱི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་ལའང་བཀའ་མོལ་གནང་འདུག

ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་གང་ཉིད་ནས་མདོ་སྤྱི་ལྷ་ཀླུ་དང་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་དམིགས་ཡུལ་དེ་དག་ཕྱག་ལེན་དུ་འགེལ་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་མུར་སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ་ལྷ་ཀླུ་མདོ་སྤྱི་འཕོས་པ་དང་ང་ཕོད་ཀྱིས་མདོ་སྤྱིའི་འགན་བཞེས་པས་མདོ་སྤྱི་སྔ་ཕྱི་གཉིས་ཀྱི་མཛད་ཐབས་གཅིག་གྱུར་མ་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཐུགས་འདོད་ལྟར་འཆར་གཞི་ཕྱག་ལེན་འཁེལ་མ་ཐུབ། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེར་རྨ་སྤུ་ཕྷང་སྐུ་འབུམ་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་དཔོན་ལྟ་བུ་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌། སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་ཡང་ཡང་བཅར་བར་མ་ཟད། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་ཞལ་འདྲིས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང༌། རྨ་སྤུ་ཕྷང་ནི་ཆོས་ལུགས་ཁ་ཆེ་ཡིན་པ་དང༌། དམར་པོའི་ལམ་ལུགས་དང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་རིམ་པར་མི་དགའ་བ་ཞིག་ཡིན། ཁོང་གི་འདོད་པར་བོད་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་ནས་ཤིན་ཅང་སོགས་དམར་ཤོག་ལ་མི་དགའ་བའི་ཡུལ་གྲུ་རྣམས་མཉམ་འབྲེལ་གྱིས་རྒྱ་ནག་ལས་ལོགས་སུ་དགར་བའི་རྒྱལ་ཁབ་རང་སྲུང་ཐུབ་པ་ཞིག་བཟོ་འདུན་ཡོད་པ་དང༌། ཁོ་པའི་སྲིད་དབང་ནི་མིང་ཙམ་གྱི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པ་ལས། དོན་ལ་ཁྲིམས་སྒོ་རང་བཙན་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པ་བཅས་སྐོར་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་མཁྱེན་རྟོགས་ཟབ་པོ་ཡོད་སྟབས་གཞོགས་འདེགས་ཡོང་རྒྱུའི་ཐུགས་རེ་གནང་ཞིང༌།

འོན་ཀྱང༌། གོ་མིང་ཏང་བཟོ་ལྟ་ཤོར་བའི་སྐབས་སུ་ཅང་ཅེ་ཧྲིས་རྨ་སྤུ་ཕྷང་ལ་ནུབ་བྱང་ཁུལ་ལན་ཀྲུའི་གཙོ་འཛིན་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཤིང༌། རིང་པོར་མ་ཐོགས་པར་རྨ་སྤུ་ཕྷང་གི་མངའ་དབང་རྒྱ་ཆེར་སོང་བ་དང་དུས་མཚུངས། དམག་ཤུགས་ཆེ་བའི་ཟིང་དམག་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཁ་གྲམས་པ་དང༌། པེ་ཅིན་སོགས་རྒྱ་ནག་མངའ་ཁུལ་མང་ཆེ་བ་དམར་དམག་གིས་བཟུང་ཉེར་ཐུག་པ་བཅས་ལ་བརྟེན། རྨ་སྤུ་ཕྷང་ཕྱིར་བྲོས་བྱས་པ་དང༌། མི་རིང་བར་ལན་ཀྲུ་ཡོངས་རྫོགས་དམར་དམག་གིས་བཙན་བཟུང་བྱས།

དེར་བརྟེན་ཁོ་པས་གུང་རྒོལ་བྱ་རྒྱུར་གཞོགས་འདེགས་ཡོང་བའི་རིན་པོ་ཆེས་ཐུགས་རེ་གནང་བར་དོན་འབྲས་མ་བྱུང༌། “ཟི་ལིང་ཡང་དམར་དམག་གིས་ཟིན་རྗེས་ཉིན་རེ་བཞིན་དམར་དམག་དྲག་ཆས་སྤྲས་པ་མི་བཅུ་གྲངས་ལྟག་མཚེར་སྒར་པར་ཡོང་ནས་སྐུ་འབུམ་དགོན་གྱི་མཁན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་ཁྱོད་ཚོའི་ལུགས་སྲོལ་འདི་ལ་འགྱུར་བ་བཏང་ན་མ་གཏོགས་འདི་ཡག་པོ་གཏན་ནས་མ་རེད། ཁྱེད་ཚོས་རྨོངས་དད་ཀྱིས་ལྷ་ཁང་ཁག་མང་པོའི་ནང་དུ་མཆོད་མེ་ཕུལ་བ་སོགས་བཟའ་ཆས་འཕྲོ་བརླག་བཏང་བ་འདི་རིགས་མཚམས་བཞག་ནས་དེའི་རྒྱུ་སོང་འབྲུ་མར་ཐམས་ཅད་བསགས་ཏེ་ཀྲུང་གོ་ལ་སྤྲད་ན་དེས་ཀྲུང་གོའི་དམག་མི་གསོ་ཐུབ་ཀྱི་རེད། ཁྱེད་ཚོའི་ལོ་གཞོན་པ་ཚོས་རྒན་པ་རྣམས་ལ་བརྩི་བཀུར་གུས་ཞབས་བྱེད་དགོས་པ་དེ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཁྲིམས་ལུགས་དང་མི་མཐུན་པས་ཡག་པོ་མ་རེད། དགོན་པ་འདི་ལ་གྲྭ་པ་སུམ་སྟོང་ལྷག་འདུག་པ་འདི་ཚོ་འདི་ལྟར་ལས་ཀ་མ་བྱས་པར་བསྡད་ན་མི་འགྲིག དེ་ཚོས་ལས་ཀ་བྱས་ཏེ་ཐོན་སྐྱེད་འདོན་དགོས།

དེ་བཞིན་ཁྱེད་ཚོའི་གྲྭ་པ་མི་གཅིག་གིས་མི་གཉིས་ལ་འདང་བའི་གྱོན་ཆས་གྱོན་འདུག་པ་རྒྱུ་དངོས་ཆུད་ཟོས་བཏང་བ་ཡིན་པས་འདི་ཡག་པོ་རྩ་བ་ནས་མི་འདུག དེ་བས་བསྒྱུར་བཅོས་བཏང་སྟེ་རས་སྣམ་དེ་ཚོས་གོས་ཐུང་སྟོད་ཐུང་རེ་བཟོས་ནས་གོན་ན་འགྲོ་སོང་ཆུང་གི་རེད། དེ་ཚོ་ཁྱེད་རང་ནས་གྲྭ་པ་ཚོར་ལབ་རོགས” ཞེས་ཡང་ཡང་ཞུས་འདུག་པར་རིན་པོ་ཆེས་གང་ལྟར་ལུགས་སྲོལ་དེ་ཚོ་ཆེས་སྔ་མོ་ནས་བཟུང་བོད་པའི་ལུགས་སྲོལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་ཞིག་རེད། ང་ལུགས་སྲོལ་དེ་ལ་བདག་པོ་རྒྱག་མཁན་ཞིག་ལས། དེ་མེད་པ་བཟོ་དགོས་ཞེས་བརྗོད་མཁན་ང་མ་རེད། ངས་གྲྭ་པ་ཚོར་དེ་འདྲ་རྩ་བ་ནས་ཤོད་ཤེས་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད་ལ། མི་ལབ་ཐག་ཆོད་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ཏེ་ངོས་ལེན་མ་གནང༌།

དེ་ནས་ཡང་ཐེངས་རྗེས་མ་ཞིག་ཏུ། དམར་དམག་དཔོན་པོ་དྲག་ཆས་ཆ་ཚང་སྤྲས་པ་ཞིག་གིས་རྒྱ་དམག་སུམ་ཅུ་སྐོར་ཁྲིད་ནས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་དུ་སོང་ནས་དཔོན་པོ་དེས་”གུང་ཁྲན་ཏང་དམག་གིས་རི་བོ་རྩེ་ལྔར་ཡོད་པའི་དགོན་པ་དང༌། ལྷ་ཁང༌། ཁོང་ཚོའི་སྲོལ་ལུགས་དང་བཅས་པ་ཟླ་བ་གསུམ་གྱི་རིང་ལ་མེད་པ་བཟོས་ཚར་བ་ཡིན།

ཡིན་ནའང་བོད་ལ་ལམ་སང་དེ་འདྲ་མི་བྱེད། ལོ་ལྔའི་ནང་བོད་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ་དེ་ངེས་པར་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་ཡིན། དེའི་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཏང་གི་ལུགས་དང་མཐུན་པ་མ་གནང་ན་ཁྱོད་ཀྱིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གསོད་ཆོག་གི་རེད། དེ་བྱས་ན་ཁྱོད་ལ་བོད་ཡུལ་དབུས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་གྱི་གོ་གནས་སྤྲད་རྒྱུ་ཡིན། དཔེར་ན། ཉེ་ཆར་ཞི་ཨན་དུ་བུ་ལོ་བཅུ་གཉིས་ཅན་ཞིག་གིས་ཁོ་རང་གི་ཕ་བསད་པ་རེད། ཕ་བསད་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་སྐབས། བུ་དེས་ངའི་ཕས་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་རྒྱབ་བསྟན་ནས་གོ་མིང་ཏང་ལ་དགའ་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བྱས་ཙང་ཕ་བསད་པ་ཡིན་ལབ་བྱུང༌། དེ་ནི་ཡག་པོ་རེད། ཏང་གི་ལུགས་སྲོལ་དང་མ་མཐུན་ན་བུས་ཕ་གསོད་ཆོག་གི་རེད། དེ་འདྲ་ལ་ཏང་གིས་དགའ་བསུ་ཞུ་གི་ཡོད།” ཅེས་ཞུས་འདུག

རིན་པོ་ཆེས་”ངས་ཏང་གི་ལུགས་སྲོལ་དེ་ཡག་པོ་དང༌། བོད་པའི་ལུགས་སྲོལ་བསྒྱུར་དགོས་ན་བོད་པ་རང་ལ་བསྒྱུར་འདོད་ཡོད་པའི་ངང་ནས་བསྒྱུར་ན་མ་གཏོགས། བཙན་དབང་གིས་བསྒྱུར་ན་ཕྱི་རོལ་མཐོང་སྣང་ཙམ་ལས། ནང་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་ཡོང་གི་མ་རེད། དེ་མ་བྱུང་ན་བསྒྱུར་བཅོས་དེ་ལ་ཕན་འབྲས་གང་ཡང་འབྱུང་སྲིད་ཀྱི་མ་རེད།” ཅེས་གསུངས།

ཉིན་ཞིག་རྒྱ་དམར་གྱིས་སྐུ་འབུམ་ཁྲི་པས་གཙོས་བླ་སྤྱི་བླ་བྲང་ཁག་གི་མི་སྣ་སྐུ་འབུམ་རུ་གསར་ (སྐུ་འབུམ་དང་ཉེ་སའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག) དུ་ཡོང་དགོས་ཟེར་བ་ལྟར་ཕེབས་པས་སྔོན་ནས་ཐུགས་འདྲིས་ཡོད་པའི་ཀྲུང་ཞི་ལུང་ཟེར་བའི་ཁ་ཆེའི་ཚོང་པ་སྟོབས་འབྱོར་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་མི་མང་པོ་ཚོགས་སར་འཁྲིད་ཡོང་ནས་དེར་ཁོང་གི་བུས་ངའི་ཕ་འདིས་ཚོང་པ་ཡིན་ཟེར་ནས་མི་མང་གི་རྒྱུ་ནོར་འཕྲོག་པ་རེད། དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང་ཁོང་ལ་སྲོག་ཐོག་གི་ཆད་པ་གཅོད་དགོས་ཞེས་ལབ།

དེ་ནས་བུ་དེའི་སྤོ་ལགས་ལོ་བདུན་ཅུ་ཙམ་ལོན་པ་ཞིག་གིས་ངའི་བུ་འདིས་སྔོན་བྱས་ཐམས་ཅད་ནོར་བ་རེད། དེ་བས་ན་ཁོང་ཁོང་ཞེས་པ་ལས་སྐད་ཆ་མ་ཐོན་པའི་མུར་ས་ལ་འགྱེལ་བ་དང༌། ཚོང་པ་ཀྲུང་ཞི་ལུང་ལ་མེ་མདའ་བརྒྱབས་ནས་བསད་སོང༌། ཚོགས་འདུ་བསྐོང་དོན་ནི་ཁྱེད་ཚོ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་བཀའ་ལ་མ་བརྩིས་ན་འགྲོ་ལམ་འདི་ལས་ཡོད་པ་མ་རེད་ཅེས་འཇིགས་སྐུལ་ཆེད་རེད་འདུག

དེ་ནས་བཟུང་རྒྱ་མིའི་བྱ་སྤྱོད་འདི་ལ་ཉི་མ་ནས་ཉི་མ་དང་ཟླ་བ་ནས་ཟླ་བའི་བར་བསམ་བློ་བཏང་སྟེ་རྒྱའི་འོག་ཏུ་བཞུགས་ཐབས་རྩ་བ་ནས་མེད་པའི་ཐུགས་ཐག་གཙང་བཅད་གནང་འདུག དེ་དང་ཆབས་ཅིག་མདོ་སྨད་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིལ་ནས་རྒྱ་དམག་བོད་ཀྱི་ས་ཐོག་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱ་རྒྱུའི་ཐབས་ཇུས་རྒྱ་ཆེན་པོ་ཞིག་བཏིང་ཞིང༌། དེ་ལ་དགོས་མཁོ་མེ་མདའ་སོགས་དྲག་ཆས་འབོར་ཆེན་ཞིག་དགོས་པར་བོད་གཞུང་ལ་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ན་རོགས་རམ་གནང་རེ་ཡོད་ཅིང༌། དེའི་དོན་དུ་ཡང་རིན་པོ་ཆེ་རང་ཉིད་ལྷ་སར་ཕེབས་ནས་ཞུས་ན་ཕན་ཁྱད་ཆེ་བ་ཡོད་པའི་དགོངས་ཚུལ་བྱུང༌། ཡིན་ན་ཡང་རྒྱ་དམར་གྱི་དམ་བསྒྲགས་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་ལྷ་སར་ཕེབས་རྒྱུ་ལས་སླ་པོ་མིན་རུང༌། ཉིན་ཞིག་དམག་སྤྱི་ཆེ་གྲས་ཕིང་ཏེ་ཧེའི་དམག་མི་མཉམ་ཁྲིད་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེའི་སར་ཡོང་ནས་བརྗོད་དོན། ལྷ་སར་བོད་པས་ཀྲུང་གོ་ལ་ (རྒྱ་ནག་གཞུང་) ཡག་པོ་བྱེད་ཀྱི་མི་འདུག རྒྱ་བོད་གཉིས་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ཁྱིམ་ཚང་གཅིག་གྱུར་ཡིན། བར་ལམ་ཞིག་ནས་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པས་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཁ་བྲལ་བཏང་བ་རེད།

དེར་བརྟེན་ཁྱེད་རང་གིས་བོད་མི་དམངས་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོའི་ནང་ཁྲིད་ཐུབ་ཐབས་བསམ་བློ་གཏོང་དགོས། དེའི་སྐོར་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་གི་ཚབ་བྱས་ནས་ལྷ་སར་འགྲོ་དགོས། ཞེས་སོགས་ཞུས་འདུག རིན་པོ་ཆེའི་ཐུགས་ལ་ལྷ་སར་ཕེབས་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་གཟིགས་ནས་ཐུགས་སེམས་སྤྲོ་ལྷང་ལྷང་བྱུང་ཡང༌། རྒྱ་དམར་ནས་རིན་པོ་ཆེ་བེད་སྤྱོད་ཆེན་པོ་བྱེད་རྒྱུའི་བསམ་ཚུལ་ཡོད་པ་གཟིགས་ནས་རྒྱ་མི་ལ་འཇིགས་ཞུམ་མེད་པའི་རྣམ་པ་གཟིགས་ཏེ། ད་རེས་རྒྱ་མིར་མགོ་བསྐོར་ཡག་པོ་ཞིག་གཏོང་དགོས་དགོངས་ནས་རྒྱ་དཔོན་ལ་དེ་དག་རྩ་བ་ནས་ཁས་ལེན་མི་ཐུབ།

གལ་ཏེ་ང་ཁྱེད་ཚོའི་ཚབ་བྱས་ཏེ་ཕྱིན་པ་ཡིན་ན། བོད་གཞུང་དང་བོད་མི་དམངས་རྒྱ་མི་ལ་གཏན་ནས་དགའ་པོ་མེད་པས། ངའི་སྲོག་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོང་གི་རེད་གསུངས་པས། རྒྱ་དཔོན་དེས་སྲོག་ལ་ཉེན་ཁ་མེད་པ་ང་ཚོས་འགན་ཁུར་གྱི་རེད། ཁྱེད་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དུ་དམག་མི་སྟོང་ཕྲག་གསུམ་མཉམ་དུ་གཏོང་གི་ཡིན་ཞེས་ཞུས་པར། རིན་པོ་ཆེས་དེ་ནི་དེ་བས་ཀྱང་ཡོང་ཐབས་མེད་པ་རེད།

དཔེར་ན། མེ་གླང་ ༡༩༣༧ ལོར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཉི་ཤུ་སྐོར་དང༌། སྐུ་སྲུང་དམག་ལྔ་བརྒྱ་བཅས་ཟི་ལིང་ནས་སྐྱེ་རྒུ་མདོར་ཕེབས་སྐབས་ལྷན་དུ་རྒྱ་མི་ཡོད་ཙང༌། བོད་གཞུང་གིས་བཀག་ནས་ཕེབས་མ་བཅུག་པ་རེད། བོད་གཞུང་གིས་ ༡༩༣༥ ལོ་ནན་ཅིན་དུ་བཞུགས་པའི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་བརྒྱུད་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་མི་ཡུལ་ས་མཐར་མ་བཞུགས་པར་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་ཡོང་བ་ཞུས་གནང་བ་ཞིག་རེད།

༡༩༤༤ ལོར་དེ་མཚུངས་མཁས་པའི་དབང་པོ་རྡོ་སྦིས་དགེ་བཤེས་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་སྐུ་སྲུང་རྒྱ་དམག་བཅས་བོད་ཟླ་དྲུག་པའི་ནང་ནག་ཆུ་ཁར་སླེབས་པར་བོད་གཞུང་གིས་བཀག་འགོག་བྱས་ཏེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིར་སློག་བཏང་བ་རེད། དེར་བརྟེན་ངས་རྒྱ་དམག་འཁྲིད་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་ཕྱིན་ན་གཏན་ནས་འགྲིག་པ་ཞིག་ཡོང་གི་མ་རེད་ཅེས་བཀའ་གནང༌།

༡༩༥༠ ལོར་ཟླ་ ༤ པའི་ནང་བླ་བྲང་ཨ་ལགས་གླིང་ཚང་སྐུ་འབུམ་དུ་ཕེབས་སྐབས། ལྷ་སར་ཕེབས་རྒྱུའི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་ཞིབ་ཕྲ་གནང་རྗེས་དེའི་སྐོར་རྒྱ་མིར་དགོངས་འཆར་འདི་འདྲ་ཞིག་གནང་བ་སྟེ། ཁྱེད་ཚོས་ང་བོད་རྒྱའི་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཞུ་བར་འགྲོ་དགོས་ཨུ་ཚུགས་གནང་བ་ལྟར། ང་ལྷ་སར་འགྲོ་དགོས་ན་སྔོན་དུ་ཞུས་པ་བཞིན་རྒྱ་དམག་ཕར་བཞག་རྒྱ་མི་ལས་བྱེད་པ་གཅིག་ཀྱང་འཁྲིད་ནས་འགྲོ་ན་ཡོང་གི་མ་རེད།

དེ་ལས་མདོ་སྨད་འདིར་མིང་གྲགས་ཡོད་པའི་བླ་དཔོན་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་ཕྱིན་ན་བོད་གཞུང་ལ་དོགས་འདྲོགས་མི་ཡོང་བའི་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བས་དེ་ལྟར་བྱུང་ན་ང་འགྲོ་ཆོག་གསུངས་པར། ཉིན་ཞིག་དམག་སྤྱི་ཕིང་ཏེ་ཧེས་ཁྱེད་ལ་ལྷ་སར་ཕེབས་རོགས་བླ་དཔོན་སུ་དང་སུ་དགོས་ཀྱི་མིང་ཐོ་ཞིག་གནང་དགོས་ཞུས་འདུག རིན་པོ་ཆེས་མིང་ཐོ་གནང་བའི་ནང༌། ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ། གསེར་ཁོག་ཞྭ་ལུ་པ་ཚང༌། (བླ་བྲང་གླིང་ཚང) སྐུ་འབུམ་གྱི་མི་གནད་ཆེ་བ་འགའ་ཞིག་བཅས་མི་གྲངས་སུམ་ཅུ་ཙམ་གྱི་མིང་ཐོ་ཞིག་གནང་བར། ཉིན་ཤས་རྗེས་ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ཞྭ་ལུ་པ་ཚང་གཉིས་མ་གཏོགས་གཞན་ཕྱིན་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད་ཞུས་འདུག རིན་པོ་ཆེ་ནས་”དེ་འདྲ་ཡིན་ན་ད་ང་ཚོ་འགྲོ་གི་ཡིན། ང་ཚོ་ཀྲུང་དབྱང་གི་དོན་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད་ཙང་ཀྲུང་དབྱང་ནས་གྲ་སྒྲིག་གནང་དགོས་གསུངས་ཤིང༌། མི་རེ་ལ་རྟ་སུམ་ཅུ་དང་དྲེལ་སུམ་ཅུ། མེ་མདའ་སུམ་ཅུ་རེ་ངེས་པར་དགོས། དེའི་ཐོག་ལ་མཁོ་གལ་ཆེ་བའི་འགྲོ་ཆས་ཐམས་ཅད་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས་”གསུངས་ཤིང༌།

ཉིན་ཤས་རྗེས་རྒྱ་དཔོན་ཡོང་ནས་གྲ་སྒྲིག་ཚང་མ་ཚར་ཡོད། ལྷ་སའི་དཔོན་རིགས་ལ་བོད་མེས་རྒྱལ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་མོའི་ནང་དུ་ལོག་དགོས། ལྷ་སར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་བོད་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་འོག་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་དགོས། ཀྲུང་དབྱང་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གོ་གནས་དང༌། དབང་ཆ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མི་གཏོང༌། ཆོས་ལུགས་དད་པ་རང་མོས་ཡིན། བོད་ཀྱི་སོ་ནམ་དང་འབྲོག་ལས་སོགས་ཡར་རྒྱས་གཏོང་གི་ཡིན། རྒྱ་བོད་གྲོས་མོལ་བྱེད་རིང་ས་མཚམས་ནས་དྲག་པོའི་ཟིང་འཁྲུག་གང་ཡང་སློང་གི་མིན་ཞེས་ཁས་ལེན་ཞུས།

ཨ་མདོ་ཁུལ་རྒྱ་དམར་འབྱོར་ནས་བོད་ཀྱི་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གོམས་གཤིས་བཅས་རྩ་མེད་གཏོང་རྒྱུའི་ངན་གཤོམ་ལག་ལེན་བྱེད་བཞིན་པ་དང༌། བོད་མི་ཚོའི་ཐོག་བཙན་དབང་མནར་གཅོད་གཏོང་རྒྱུའི་བསམ་སྦྱོར་རིམ་གསལ་དུ་འགྲོ་བ་གཟིགས་ནས་རིན་པོ་ཆེས་མདོ་སྨད་ཡོངས་རྫོགས་གཅིག་སྒྲིལ་གྱིས་རྒྱ་དམར་བོད་ས་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱེད་ཆེད་མདོ་སྨད་ཁུལ་གྱི་བླ་དཔོན་གནད་ཆེ་རྐང་ཚའི་སྐྱ་ལོ་དང༌། འཁྱམ་རུ་དཔོན། རེབ་གོང་ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ། བླ་བྲང་ཨ་ལགས་གླིང་ཚང་སོགས་བླ་དཔོན་ཁག་ལ་འབྲེལ་བ་གནང་བས། ཐམས་ཅད་དེར་དགོངས་པ་རྩེ་མཐུན་བྱུང་འདུག སྐབས་དེར་རྒྱ་དམར་གྱིས་དོགས་ཟོན་ཆེན་པོས་ལྟ་རྟོག་བྱེད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་གསང་འཕྲིན་ཐོག་གནང་དགོས་ཤིང༌། རི་ཁྲོད་པ་གྲྭ་པ་ཉམ་ཆུང་ཞིག་ཡོད་པ་ཁོང་གནས་བསྐོར་བར་བརྫུས་ནས་ཕར་ཚུར་བཏང་སྟེ་འབྲེལ་བ་གནང་འདུག

རིན་པོ་ཆེ་དང་བླ་མ་གཞན་རྣམས་ཕྱི་ལྟར་རྒྱ་དམར་གྱི་ཕྱོགས་ནས་ལྷ་སར་ཕེབས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་བོད་གཞུང་ལ་ཞི་བའི་བཀའ་མོལ་འབོད་སྐུལ་བྱེད་མཁན་གྱི་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་ཞིག་དང༌། ནང་དོན་མདོ་སྨད་ཀྱི་བླ་དཔོན་ཡུལ་དགོན་བཅས་ཀྱི་ཕྱོགས་ནས་ཁོང་རྣམ་པ་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བོད་གཞུང་ལ་རྒྱ་དམར་གྱི་བྱེད་སྤྱོད་ཤིན་ཏུ་ཐབས་སྡུག་སྐོར་དང༌། མདོ་སྨད་མི་མང་ནས་རྒྱ་དམར་བོད་ས་ནས་ཕྱིར་འབུད་བྱེད་གཏན་འཁེལ་བ་དེར་བོད་གཞུང་ནས་ལག་ཆ་སོགས་ཀྱི་མཐུན་རྐྱེན་འབོད་སྐུལ་ཞུ་བར་བཏང་བའི་མདོ་སྨད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་རེད།

དེ་ནས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་འབུམ་ཁྲི་པ་དགོངས་པ་ཞུས་གནང་ཞིང༌། མཚོ་སྔོན་རིག་སྨོན་གཞུང་དུ་ཤར་ཚང་དང༌། ཞ་ལུ་བ་བཅས་ཐམས་ཅད་འཛོམས་ནས་མཉམ་ཕེབས་གནང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་བཀོད། འདི་སྐབས་བོད་དུ་འགྲོ་མཁན་བོད་པ་མང་པོ་དང༌། ཟ་ལར་ཁ་ཆེའི་རིགས། སོག་ཡུལ་ནས་བྲོས་བྱོལ་ཡོང་མཁན་སོག་པོ་བཅས་མང་པོ་ཡོད་འདུག་པ་དེའི་ནང་ནས་ཕལ་ཆེ་བ་རྒྱ་མིས་བཀག་འགོག་བྱས་ནས་འགྲོ་མ་བཅུག

བོད་ཟླ་ ༦ པའི་ནང་སྐུ་འབུམ་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་ཞིང༌། སྔོན་གྱི་གྲོས་ཆོད་ལ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷན་དུ་རྒྱ་མི་གཅིག་ཀྱང་མི་འགྲོ་རྒྱུ་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། རྗེས་སུ་རྒྱ་མིས་དབང་ཤེད་ཀྱིས། ཁྱེད་ཚོ་མཉམ་དུ་རྒྱ་མི་འགའ་ཤས་མ་ཕྱིན་ན་འགྲིག་གི་མ་རེད་ཟེར་ནས། རྒྱ་དཔོན་ལིའུ་ཟེར་བ་ཞིག་དང༌། རྒྱ་མོ་ཞིག དེ་སྔོན་རྨ་སྤུ་ཕྷང་སྐབས་ཀྱི་ཟི་ལིང་གི་ལས་བྱེད་གློག་འཕྲིན་གཏོང་མཁན་གཅིག་གློག་འཕྲིན་ཡོ་ཆས་དང་བཅས་མཉམ་དུ་བཏང༌།

དེ་ནས་རིམ་གྱིས་ཕེབས་ནས་ཤག་ཆུ་ཁར་ཉིན་ཤས་བཞུགས་རིང༌། མཚན་མོ་ཞིག་ལ་རྒྱ་དཔོན་ལིའུ་ཡིས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་ཞུས་དོན། “ཆབ་མདོ་ནས་གློག་འཕྲིན་སླེབས་བྱུང༌། ཆབ་མདོར་མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་འཛིན་བཟུང་བྱས་ཟིན་པ་མ་ཟད་དེར་ཡོད་བོད་ཀྱི་དྲག་ཆས་སོགས་བཅིངས་བཀྲོལ་དམག་ལ་ཐོབ་འདུག་པས་ང་ཚོ་ལྷ་སར་འགྲོ་བར་དཀའ་ངལ་ཡོད་པ་མ་རེད།” ཅེས་ཞུས་འདུག་པར། རིན་པོ་ཆེས། “ང་ཚོ་ཟི་ལིང་ནས་ཡོང་སྐབས་གྲོས་མོལ་བྱས་དོན། ལྷ་སར་མ་སླེབས་བར་མཐའ་མཚམས་གང་དུ་ཡང་འཐབ་འཛིང་མི་བྱེད་པ་དང་ད་ཡོད་ས་མཚམས་ནས་མི་བརྒལ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་པ་རེད། དེའི་རྩ་དོན་ནི་རྒྱ་བོད་ཕན་ཚུན་དྲག་པོའི་བྱ་སྤྱོད་བཞག་ནས་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་དེ་རེད།

དེའི་དོན་དུ། ཁྱེད་ཚོས་ང་ལ་ཨུ་ཚུགས་ནན་པོ་བྱས་ནས་ང་ཚོ་ཡོང་བ་རེད། ཁྱེད་ཚོའི་སྐད་ཆར་ཁྱེད་ཚོས་མ་བརྩིས་ན་ད་བྱེད་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ད་ནས་ཁྱེད་ཚོ་ཁྱེད་ཚོའི་འདོད་པ་ལྟར་གང་དུ་འགྲོ་ན་ཡང་སོང༌། ང་རང་ཁྱེད་ཚོ་མཉམ་དུ་མི་འགྲོ་ཐག་ཆོད་ཡིན།” ཞེས་སོགས་གསུངས་པར། རྒྱ་དཔོན་ལིའུ་གདོང་མདོག་འགྱུར་ཞིང་མ་དགའ་བའི་རྣམ་འགྱུར་མང་དུ་བསྟན། དེའི་མུར་ཉིན་ཤས་བཞུགས་པ་ན། བྱང་སྤྱིའི་ཁོངས་ནས་ས་ཞིབ་པ་ཧོར་པ་རྟ་པ་བཞི་བཅུ་ཙམ་སླེབས་ནས་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་འཁོར་འགྲུལ་མི་ཚོར་ཞིབ་བཤེར་དང༌། གར་ཕེབས་རྒྱུ་མཚན་དྲི་བ་ཞུས་པར། ད་རེས་ང་ཚོ་ལྷ་སར་བོད་རྒྱའི་དབར་ཞི་མོལ་ཡོང་ཐབས་སུ་ཕེབས་དགོས་བྱུང་ཚུལ་སོགས་གསལ་བཤད་གནང་བར་ས་ཞིབ་པའི་འགོ་དཔོན་ནས། “ལམ་སང་ཨ་དྲུང་ཞིག་བྱང་སྤྱིའི་སར་གཏོང་གི་ཡིན། བྱང་སྤྱི་ནས་བཀའ་མ་ཕེབས་བར་དུ་ཁྱེད་ཚོ་ས་གནས་འདི་གར་བཞུགས་དགོས།” ཞེས་བཤད་ནས་ཁོང་ཚོ་ཕེབས་བཀག་ཞུས་འདུག འགོ་དཔོན་དེར་བྱང་སྤྱི་སུ་རེད་ཅེས་བཀའ་འདྲི་གནང་བར། བྱང་སྤྱི་ཚ་རྡོར་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་བཟང་པོ་དང་རིམ་བཞི་ར་ས་རྒྱ་རྒན་གཉིས་ཡིན་ཚུལ་ཞུས་པས་ཚ་རྡོར་མཁན་ཆུང་དེ་སྔོན་ནས་ཕན་ཚུན་ཐུགས་བློ་འཁེལ་ཞིང་ཞལ་འདྲིས་ཆེ་བས་ཐུགས་བློ་བདེ་པོ་བྱུང༌།

དེ་རྗེས་ས་སྲུང་བ་རྣམས་ནས་གནས་ཚུལ་དེ་དག་སྐོར་བྱང་སྤྱིར་སྙན་སེང་ཞུས་ཤིང༌། དེ་འཕྲལ་བྱང་སྤྱི་མཁན་ཆུང་ཤག་ཆུ་ཁར་ཆེད་ཕེབས་ཀྱིས་རིན་པོ་ཆེ་དང་མཇལ་འཛོམས་སྐབས་རིན་པོ་ཆེས་གང་ཉིད་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་དགོངས་གཞི་གང་ཡིན་གསང་རྒྱ་བཀྲོལ་ནས་བཀའ་མོལ་ལྷུག་པོར་གནང༌།

དེ་ནས་བྱང་སྤྱིས་རྒྱ་དཔོན་ལིའུ་ལ། “ཁྱེད་རྣམས་བོད་པ་མིན་པས་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་འཁྲོལ་ཡི་གེ་མེད་ན་འགྲོ་ཆོག་གི་མ་རེད། བོད་པ་ཚོ་ཁོང་ཚོའི་འདོད་པ་རེད།” ཅེས་གསུངས་ནས་རྒྱ་མི་རྣམས་ཤག་ཆུ་ཁར་སྡོད་དུ་བཅུག བོད་མི་རྣམས་ནག་ཆུ་བར་སླེབས་ཤིང༌། རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་པ་གསུམ་ནས་ནག་ཆུ་ཁ་ནས་བོད་གཞུང་ལ་སྙན་ཞུ་གནད་ཆེ་ཞིག་འབུལ་གནང་མཛད་པའི་ནང་དོན་སྙིང་པོར་རྒྱ་དམར་ནས་ཁོང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོ་བོར་ལྷ་སར་འགྲོ་དགོས་པའི་བསྐུལ་མ་བྱུང་སྟངས་དང༌། རྒྱ་ནག་ལ་ཐོབ་ཐང་མེད་བཞིན་དུ་མདོ་སྨད་ལ་བཙན་འཛུལ་གྱིས་ཆོས་དང་ཡུལ་སྲོལ་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་དང་མི་མང་ལ་རང་དབང་མེད་པར་སྡུག་བསྔལ་ཚད་མེད་མྱོང་སྟངས། མདོ་སྨད་ཁུལ་གྱི་དཔོན་འབངས་གཏོས་ཆེ་བས་རྒྱ་ལ་ངོ་ལོག་རྒྱག་འདུན་ཆེས་ཆེར་ཡོད་ཚུལ། དེ་ལ་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། ཁྱད་པར་དུ་མེ་མདའ་སོགས་དྲག་ཆས་འབོར་ཆེན་གྱི་རོགས་རམ་གནང་དགོས་ཚུལ། རྒྱ་དམག་འགོག་མ་ཐུབ་ན་མི་རིང་བར་བོད་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཀླ་ཀློའི་ཡུལ་ལྟ་བུར་འགྱུར་ཏེ། བོད་ཅེས་པའི་མིང་ཙམ་ཡང་ལྷག་མར་མི་ལུས་པའི་ཉེན་ཁ་ཆེ་ཚུལ་སོགས་བཀོད་ནས་བྱང་སྤྱི་བརྒྱུད་འབུལ་གནང་མཛད།

སྙན་ཞུ་ཕུལ་ནས་བདུན་ཕྲག་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ལྷ་སར་ཕེབས་ཆོག་པའི་བཀའ་རྒྱ་ཕེབས་པ་བཞིན་ལྷ་སར་ཕེབས་སྐབས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཡབ་གཞིས་ལྟག་མཚེར་གཟིམ་ཤག་དང༌། ཞ་ལུ་སེར་ཁོག་སྤྲུལ་སྐུ་དང༌། ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་གཉིས་གཤོངས་ཀ་ཤར་དུ་ཕེབས་སྒྲིག་སྣེ་ལེན་ཞུས། དེ་རྗེས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཇལ་ཁར་བཅར་སྐབས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཁ་སྔོན་ཁྱེད་ཀྱིས་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུ་དེ་ངོས་ནས་མཐོང་བྱུང༌། དེའི་སྐོར་ལྟ་གིན་ལྟ་གིན་བྱས་ན་འགྲིག་གི་རེད།”ཅེས་བཀའ་གནང༌།

དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་ལས་”ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ པའི་ཟླ་འགོར་ང་རང་ལུགས་གཉིས་ཆབ་སྲིད་བདག་པོར་བསྐོས་པའི་གོང་ཉིན་བཅུ་ཙམ་གྱི་སྔོན་ཕྲན་གྱི་གཅེན་པོ་བགྲེས་ཤོས་ཁོང་ལྷ་སར་ཕེབས་སྐབས་ལམ་སང་ངོ་ཤེས་ཐུབ་མ་བྱུང༌། ཁོང་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཡིན་པར་མ་ཟད། སྐུ་འབུམ་དགོན་པའི་མཁན་པོ་རེད།

ངོས་རང་དེ་སྔོན་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་བྱས་རྗེས་ཟླ་བ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་དགོན་པ་ (སྐུ་འབུམ་ལྟག་མཚེར་སྒར་པ་) དེར་ཕ་མ་དང་ཁ་བྲལ་གྱིས་བསྡད་པ་ཡིན། ངོས་ཀྱི་ཇོ་ལགས་ཐོག་མར་མཇལ་སྐབས་ཁོང་ཧ་ཅང་དཀའ་སྡུག་བྱུང་བའི་རྣམ་པ་ཞིག་མཐོང་བྱུང༌། ཁོང་རང་གིས་སྡུག་བསྔལ་མྱོང་ཚུལ་རྣམས་ང་ལ་གསུང་སྐབས་གསུང་ཐོན་ལ་མ་ཐོན་གྱི་ཐུགས་ལ་ཧ་ཅང་དངངས་སྐྲག་ཆེན་པོ་འདུག

སྐུ་འབུམ་དགོན་པ་ཡང་སྐབས་དེར་རྒྱ་དམར་གྱི་དབང་འོག་ཏུ་ཚུད་པར་མ་ཟད། རྒྱ་མིས་ཁོང་ཐོག་བཙན་གནོན་གྱིས་དགོན་པའི་ནང་བཙོན་པ་ལྟ་བུ་བཞག་པ་དང༌། གྲྭ་པ་ཚོའི་བྱེད་སྒོའི་ཐོག་དམ་བསྒྲགས་བྱས་པ། ཁོང་ཡང་དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་ཡོད་པའི་མི་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཐབས་བྱས་འདུག་པར་མ་ཟད། རྒྱ་དམར་ཁོ་ཚོའི་འཆར་གཞི་ལྟར་བྱས་ན། གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེས་ངོས་རྒྱ་དམར་གྱི་དབང་བསྒྱུར་ལ་དང་ལེན་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་སློབ་སྟོན་བྱེད་དགོས་པའི་ངན་བསྐུལ་བྱས་པ་དང༌། གལ་སྲིད་དེ་འདྲ་བྱེད་ཐུབ་པའི་འགན་ལེན་བྱས་ན་དོ་དམ་ནས་གློད་བཀྲོལ་གྱིས་ལྷ་སར་འགྲོ་བཅུག་རྒྱུ་དང༌། གལ་ཏེ་ཕྲན་ནས་གཅེན་པོའི་སློབ་སྟོན་སྐོར་དང་ལེན་མ་བྱས་ཚེ་གཅེན་པོས་ང་མེད་པ་བཟོ་ཐབས་བྱ་དགོས་པའི་ཤིན་ཏུ་ཡ་མཚན་པའི་འཆར་གཞི་དེ་འདྲ་བཏིང་འདུག

ཁོང་གི་བསམ་ཚུལ་དུ་རྒྱ་དམར་གྱི་འཆར་གཞི་དེ་དང་ལེན་གྱིས་ལྷ་སར་འགྲོ་ཐུབ་ཐབས་བྱས་ཏེ་ཕྲན་དང་བོད་གཞུང་ལ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་བཙན་ཟོས་བྱ་རྩིས་ཡོད་པ་དང༌། དེ་ལྟར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་དབང་བསྒྱུར་བྱས་ན་དེའི་ངན་འབྲས་གནས་ཚུལ་ཇི་འདྲ་ཡོང་མིན་མཐོང་ཆོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྣམས་སྔོན་བརྡ་སྤྲོད་ཐུབ་པ་བྱེད་རྒྱུའི་ཐབས་ཤེས་གཅིག་རང་ཡོད་པ་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་ཁོང་ལ་བཤད་པ་དེར་མོས་མཐུན་ཡོད་ཚུལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་རང་ཡིན་པ་དགོངས་ནས། ཁོང་གིས་རྒྱ་དམར་གྱི་ངན་བྱུས་བྱས་པ་དེར་མོས་མཐུན་བྱས་འདུག

ཁོང་གིས་གནས་ཚུལ་འཇིགས་སྣང་ཅན་དག་གསུང་སྐབས་ངོས་དབུགས་ཀྱང་འགག་སོང༌། ངས་ད་བར་རྒྱ་མིའི་སྐོར་གང་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད་ལ་རྒྱ་དམར་སྐོར་དེ་བས་ཧ་ལམ་ཅི་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད། འོན་ཀྱང་དམར་པོས་སོག་ཡུལ་ནང་གི་མི་དམངས་ཚོར་སྡུག་པོ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བཏང་ཡོད་པ་དེ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དེ་མིན་ལག་འབྱོར་བྱུང་བའི་ལ་ཡི་ཕྷི་བརྙན་དེབ་ (Life Magazine) ནང་གནས་ཚུལ་མཐོང་བ་དེ་མ་གཏོགས་གཞན་ཤེས་ཀྱི་མེད། ད་ལྟ་ཇོ་ལགས་ནས་རྒྱ་མི་དམར་པོའི་ལྟ་སྤྱོད་ཐད་གསལ་པོར་གསུངས་བྱུང་བར་གཞིགས་ན་རྒྱ་དམར་ཁོང་ཚོར་ཆོས་མེད་པ་ཙམ་མ་ཟད། ལྷག་པར་ཆོས་ལ་འགོག་གནོན་དང༌། ཆོས་རྩ་མེད་བཟོ་མཁན་ཡིན་འདུག

ཇོ་ལགས་ཀྱི་དགོངས་ཚུལ་ནི། ད་ལྟ་ང་ཚོར་རེ་བ་གཅིག་རང་ཡོད་པ་ནི་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་རོགས་འཚོལ་བྱས་ཏེ་རྒྱ་མི་དམར་པོའི་མཉམ་དྲག་འཐབ་ཀྱིས་འགོག་ཐབས་བྱེད་དགོས་པ་དེ་གསུང་གི་འདུག དམག་འཐབ་ཀྱིས་འགོག་ཐབས་གསུངས་སྐབས་ངའི་སེམས་ནང་འཇིགས་སྣང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བྱུང༌། དེར་བརྟེན་ཁོང་རང་གི་བསླབ་སྡོམ་རྣམས་ཕྱིར་ཕུལ་གྱིས་གྲྭ་ཆས་ཕུད་དེ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་བསྐྱོད་དེ་ཨ་རིར་འབྲེལ་བ་གནང་འཆར་དང༌། ཁོང་གིས་དགོངས་པར་ཨ་མེ་རི་ཀས་བོད་རང་བཙན་ཡོང་ཆེད་དྲག་པོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཏན་ཏན་བྱེད་ཀྱི་རེད་དགོངས་ཀྱི་འདུག ངོས་ནས་དེ་འགྲིགས་ཀྱི་མ་རེད་མ་བརྗོད་གོང་ཁོང་གིས་ང་ལྷ་ས་ནས་ཁ་བྲལ་ཏེ་གཞན་ཞིག་ཏུ་གཡོལ་དགོས་པ་ཨུ་ཚུགས་བསྐྱོན་གནང་གི་འདུག ཇོ་ལགས་ནས་ཨུ་ཚུགས་ཀྱིས་གསུང་དོན། “མི་མང་ཆེ་བའི་བསམ་ཚུལ་གང་ཡིན་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་ཁོང་གི་བསླབ་བྱ་དེ་ཉན་རོགས་གྱིས། ཉེན་ཁ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡིན་པས་ངོས་རྒྱ་ལག་ཏུ་མ་སོན་པ་ཞིག་བྱ་དགོས་གསུང་བྱུང༌།”38 ཞེས་གསལ།

དེའི་ཐོག་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནི། དུས་དེ་ཤེད་ནས་བཟུང་གནོད་སེམས་ཀྱིས་ཀུན་ནས་བསླངས་པའི་མི་གསོད་ཁྲག་སྦྱོར་སོགས་འཚེ་བ་ཅན་གྱི་དྲག་པོའི་ལས་ཐབས་གང་ལའང་ཐུགས་མོས་སྐད་ཅིག་ཀྱང་མེད་པ་མ་ཟད། སྐྱེ་འགྲོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་འགྲོ་བ་མི་རིགས་རྣམས་ཞི་བདེ་དང་འཆམ་མཐུན་གྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་ཏུ་གནས་རྒྱུའི་ཐུགས་འདུན་ཁོ་ན་དགོངས་པའི་མཐིལ་ལྟ་བུར་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ།

ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེའི་མདོ་སྨད་མི་མང་གིས་རྒྱ་དམག་ཕྱིར་འབུད་བྱེད་རྒྱུའི་ལས་འགུལ་ཐོག་བོད་གཞུང་ནས་དྲག་པོའི་གོ་མཚོན་སོགས་རོགས་རམ་གནང་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་ལ་གྲུབ་འབྲས་ཅི་ཡང་མ་བྱུང་སྟབས་ཕྱི་རྒྱལ་ནས་རོགས་རམ་ཐབས་འཚོལ་གྱིས་རྒྱ་དམར་བོད་ནས་ཕྱིར་འབུད་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རང་ལས་ཐབས་ཤེས་མེད་པར་གཟིགས་ནས་གྲོ་མོར་སྐབས་དེར་ཆིབས་ཞབས་སུ་ཡོད་པ་ཕ་ལྷ་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་སོགས་ལ་རིན་པོ་ཆེའི་དགོངས་ཚུལ་གང་ཡོད་གསུངས་པར། ཁོང་རྣམ་པས་ཀྱང་མོས་མཐུན་ཆ་ཚང་གནང་འདུག

ལྷག་པར་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པས་ཨ་མེ་རི་ཀར་འབྲེལ་བ་གནང་ཡུལ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རྒྱུས་མངའ་དང༌། ཐུགས་སྣང་ཆེ་བའི་སྐུ་ཞབས་འཇོར་ཀྲེན་ (Jordan) ལ་སྔོན་དུ་ཡིག་འབྲེལ་གནང་ལེགས་ཞེས་རྒྱུས་སྟོན་ཞུས། གྲོ་མོར་ཉིན་གཅིག་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཕ་ལྷ་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་གཉིས་བརྒྱུད་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཐོན་རྒྱུའི་སྙན་སེང་གིས་ཐོན་མཇལ་ཞུས་གནང་མཛད་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཞལ་གྱི་དཀྱིལ་འཁོར་འཛུམ་ཞིང་དགྱེས་པའི་ངང་ནས། “ཡ་ད་ཁྱེད་རང་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཐོན་གྱི་རེད་པཱ། འགྲིག་གི་རེད།” ཅེས་གསུངས་ཏེ་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་སྤྱི་དོན་དང༌། འདི་ཕྱི་གཉིས་ཀར་དགེ་བའི་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་སློབ་ཞིབ་རྒྱས་སྩལ། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ནས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ལ་མཎྜལ་འདེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་རྟེན་འབྲེལ་ལེགས་པར་མཚོན་བྱེད་གསེར་གྱི་མཆོད་ཀོང་ནང་མར་ཁུས་བཀང་སྟེ་ཕུལ་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ལམ་སང་ཕྱག་ལ་བཞེས་ཏེ་ཞལ་ཁ་ཕྱེས་ནས་ཐུགས་སྨོན་ཟབ་ནན་གནང་འདུག་ཅིང༌། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེས་གང་ཉིད་སྐུ་ཚེ་འདི་ལ་སྐུ་ངལ་ཆེ་བ་གང་ཡང་མ་བྱུང་བ་དང༌། གྲ་འགྲིག་པོ་དང༌། མི་ཚེ་ཡག་པོ་སྐྱེལ་རྒྱུ་བྱུང་བ་དེ་ནི་མཆོད་ཀོང་དེ་ཕུལ་བའི་རྟེན་འབྲེལ་དང༌། དེ་ལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཐུགས་སྨོན་ཟབ་ནན་གནང་སོང་བའི་བཀའ་དྲིན་རང་ཡིན་གསུངས་ཀྱི་ཡོད་འདུག ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེས། སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཐོན་མཇལ་ཞུ་སྐབས་ཕྱི་རྒྱལ་དང་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གསལ་པོར་ཞུ་ནུས་མ་སོང་ཞེས་གསུངས་འདུག ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་གྲོ་མོ་ནས་ཕེབས་ཁར་ཁྲི་བྱང་རྡོ་རྗེ་འཆང་མཆོག་དང༌། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཕ་ལྷ། ཞྭ་སྒབ་པ་བཅས་རྣམ་པ་གསུམ་ནས་ཕྱིས་འབྱུང་བསྟན་སྲིད་དང་འབྲེལ་བའི་གལ་ཆེའི་གནས་ཚུལ་ཕན་ཚུན་འབྲེལ་བ་གནང་རྒྱུར་གསང་བ་ཕྱི་གྱར་མི་འབྱུང་བའི་ཆེད་གསང་ཚིག་གསར་སྒྲིག་གིས་ཕྱོགས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀས་དེབ་ཆུང་རེ་ཉར་འཇོག་མཛད། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ལྷན་ཕེབས་ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ཨ་ལགས་གླིང་ཚང་རྣམ་པ་གཉིས་ཡང་ཕེབས་དོན་ངོ་མ་བོད་གཞུང་ལ་རྒྱ་དམར་གྱི་གནས་ལུགས་གསལ་ཞུ་གནང་ཐུབ་པ་ལས་བོད་གཞུང་ནས་དྲག་པོའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཐབས་མེད་པར་གཟིགས་ནས་གནས་གཟིགས་སོགས་གནང་འོས་གནང་སྟེ་ཕ་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་བ་རེད།

ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ལྷན་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་དཔོན་ཕྲེང་ཤན་སན་ལས་བྱེད་བཅས་ཤག་ཆུ་ཁར་བཀག་ཉར་བྱས་ཡོད་སྟབས་ཁོ་པས་བྱང་སྤྱི་སྦྲེལ་པོར་ལྷ་སར་འགྲོ་དགོས་ཨུ་ཚུགས་ཉག་རྐྱང་བྱས་པར་བརྟེན་བྱང་སྤྱི་སྦྲེལ་པོས་བཀའ་ཤག་ལ་རྒྱ་དཔོན་ཕྲེང་ཤན་སན་ནས་ལྷ་སར་འགྲོ་དགོས་ནན་བརྗོད་འདི་མུར་ནར་འགྱང་ལུས་ཚེ་རང་སྲོག་རང་ལྕེབ་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇི་ཡོང་ཉེན་འགན་བཟོད་མིན་ལ་ཇི་ཞུའི་བཀའ་གསལ་ཡོང་བ་དང༌།

ཡང་སྐབས་དེར་ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན་ནས་བྲོས་བྱོལ་དུ་ཡོང་བའི་ཧུ་རིགས་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་ཐབ་ཁག་གསུམ་ལ་མི་གྲངས་ཉི་ཤུ་སྐོར་བཅས་ནག་ཆུར་འབྱོར་བ་འདྲི་རྩད་སྐབས་ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན་ཁུལ་གསར་བརྗེའི་དུས་འགྱུར་གྱིས་རྐྱེན་པས་བྲོས་བྱོལ་དུ་སོང་སྟེ་ལྷ་ས་བརྒྱུད་ཧིན་རྡུ་ (Hindu) ལ་འགྲོ་རྒྱུ་ཡིན་ཞིང༌། ང་ཚོའི་གནས་ཚུལ་ཧིན་རྡུ་བརྒྱུད་བོད་གཞུང་ལ་སྙན་སེང་སྔ་ས་ནས་ཞུས་ཟིན་པས་ཁྱེད་ཚོ་ས་གནས་ལ་བཀའ་ཕབ་མ་བྱུང་ངམ་ཞེས་ཟེར་འདུག དོན་ཇི་ཞུའི་བཀའ་ལན་འཕྲལ་སྩོལ་ཡོད་པ་ཞུས་འདུག་པར་བཀའ་ཤག་ནས་རྒྱ་དཔོན་ཕྲེང་ཤན་སན་ལྷ་སར་འཇོག་རྒྱུ་འགབ་མིན་ལ་ཤོད་དྲུང་ལས་ཚན་ལྡན་བྱ་ནག་ཆུར་ཆེད་བཏང་ཐོག་ནག་ཆུ་ནས་ལྷ་སར་ཐོན་ཁུལ་གྱིས་འབྲི་གུང་ནས་རྒོད་ལ་བརྒྱུད་ལྷོ་ཁ་སྣེ་གདོང་དུ་གནས་སྐབས་འགོར་ཉར་དགོས་རྒྱུའི་བཀོད་མངགས་བྱས་ཀྱང༌། ཕྲེང་ཤན་སན་ནས་ས་བཀྲ་ལ་བལྟས་ནས་ལྷ་སར་ཐད་བསྐྱོད་མ་བྱས་པ་ཤེས་ནས་ཀོ་ལོང་གིས་ཁྱེད་ཚོས་ང་ས་ཁུག་ལུང་ཀྱོག་ཏུ་ཁྲིད་དགོས་དོན་གང་ཡིན་ནམ། ང་ཚོ་ནི་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་མི་སྣར་དགེ་སྐྱོན་གོ་གསེད་ཀྱིས་ལོག་ལམ་དུ་མི་འཕྱན་པའི་ལྕག་འདེབས་བྱེད་མཁན་སྒྲིག་འཛུགས་ལྡན་པའི་ཚོགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས་དམངས་གནོད་བྱ་ངན་སྤེལ་མཁན་ཞིག་མིན་པས་ད་ཆ་ལྷ་སར་འཕྲལ་དུ་གཏང་ན་སྨོས་མེད་ལས། དེ་མིན་ལས་དོན་འདི་ད་བར་ཕྱིར་འགྱངས་བྱས་པའི་འགན་ཡོངས་རྫོགས་ཁྱེད་ཚོས་འཁུར་དགོས་ཞེས་བཤད་པར་བརྟེན། བཀའ་ཤག་ལ་དེ་དོན་སྙན་སེང་ཞུ་སྐབས་བཀའ་ཤག་ནས་རྒྱ་བོད་ཞི་གྲོས་བཀའ་མོལ་ཐུགས་གཏན་མ་འཁེལ་བར་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ཞི་དྲག་མི་སྣ་གཅིག་ཀྱང་ལྷ་སར་མི་གཏོང་བར་བཀག་འགོག་བྱ་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཟིན་པ་ལྟར། ད་ཕན་རྒྱ་དཔོན་ཕྲེང་ཤན་སན་ངོ་འཁོར་བཀག་འགོག་བྱ་དགོས་བྱུང་ཞིང༌། ད་ཆ་ཞི་གྲོས་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཟིན་སྟབས་རྒྱ་དཔོན་ཕྲེང་ཤན་སན་ངོ་འཁོར་ལའང་དོགས་གནས་མེད་གཤིས། ལྷ་སར་འཕྲལ་ཐོན་བྱས་འཐུས་གསུངས། ལྷ་སར་གཤོང་ཁ་ནུབ་ཏུ་སྡོད་སྒྲིག་སྣེ་ལེན་གནང༌། དེའི་ཕྱི་ཉིན་བླ་སྟེང་ཤོད་གཟིམ་ཆུང་དུ་བཀའ་ཚབ་ཐུབ་བསྟན་རབ་ཡངས་དང༌། ཤན་ཁ་འགྱུར་མེད་རྡོ་རྗེ་གཉིས་ནས་ཐུག་འཕྲད་གནང༌། ཕྲེང་ཤན་སན་ཁོ་པ་རྒྱ་དམར་དཔོན་རིགས་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་དང་པོ་དེ་རེད།

བདུད་ཀྱི་ལས་ཅན་གུང་ཁྲན་སྤྱང་ཚོགས་ཀྱིས།།

བོད་ཀྱི་ཤར་མཐའ་ཟོས་པའི་ངན་དགུའི་ཚུལ།།

རྣམ་དཀར་ཞི་བདེ་འོད་ཀྱིས་ཡོངས་འཚོ་བའི།།

དབུས་འགྱུར་ཆོས་ལྡན་ཞིང་ལ་སྦྲན་པར་བྱས།།

རང་གི་རིགས་ལ་དུང་ཞེན་སྐུད་པས་བཅིངས།།

གཉེན་བརྫུས་དགྲ་བོའི་འཛུམ་མདངས་རྐང་པས་བརྫིས།།

ལེགས་ཉེས་མ་ནོར་འབྱེད་པའི་རྐང་སྟབས་ལ།།

གནའ་རབས་བཙན་པོའི་ཚོགས་ཀྱིས་དགྱེས་བཞིན་གཟིགས།།

ཤིན་ཏུ་འཇིགས་རུང་ཡ་ངའི་གཉན་འཕྲང་དུ།།

དགྲ་བོའི་འཛུམ་བག་རྩྭ་བཞིན་དོར་བྱས་ཏེ།།

བོད་སྤྱིའི་ཁུར་ཆེན་ཕྲག་པར་ཉེར་བླངས་པའི།།

དམ་པ་ཁྱོད་འདྲས་བོད་ཁམས་བཀང་བར་སྨོན།།

38 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང༌།’ དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༥༤ ཕྲེང་ ༩ (༡༩༩༠)

ས་བཅད་བཞི་པ།

ལྷ་སར་ཡོད་པའི་རྒྱ་མི་རྣམས་ཕྱིར་འབུད་བྱས་པ།

རྒྱ་ནག་ཁུལ་དམར་པོའི་སྟོབས་ཤུགས་རིམ་ཁྱབ་བྱུང་སྟབས་གོ་མིང་ཏང་སྲིད་གཞུང་ཉིན་བཞིན་ཕམ་ཉེས་བྱུང་སྟེ་སྲིད་དབང་འཐོར་ཞིག་ཏུ་འགྲོ་ཉེར་གཏུགས་ཤིང༌། གལ་སྲིད་རྒྱ་དམར་ལ་སྲིད་དབང་ཐོབ་ཚེ། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་གོ་མིང་ཏང་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་མིང་བསྒྱུར་ཐོག་བོད་ལའང་དམར་པོའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐད་ཀར་སླེབས་ཉེན་བཅས་ལ་བརྟེན། བོད་གཞུང་ནས་འབྱུང་འགྱུར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་བྱུས་ཇི་དགེའི་ཐད་ནོར་གླིང་དུ་བཀའ་ཤག་དང་དྲུང་རྩིས་ལྷན་རྒྱས་བཀའ་བསྡུར་དང༌། སྐབས་སོ་སོར་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེར་སྙན་སེང་སོགས་རྒྱལ་བློན་ལྷན་ཚོགས་རིམ་པ་གནང་བ་བརྒྱུད། མཐའ་དོན་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་ཐག་གཅོད་གཏན་འབེབས་བྱུང་བ་བཞིན། རྣམ་ཀུན་དམག་སྒར་ཁག་བསྐོངས་འཐེན་གནང་ཕྱོགས་བོད་ལྗོངས་དམག་སྤྱི་ཁང་ནས་གནང་སྲོལ་ཡོད་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་ཛ་དྲག་དམིགས་བསལ་གྱིས་བཀའ་ཤག་གི་ཐད་ཀའི་བཀའ་བཀོད་ལྟར་གཞིས་རྩེར་བཅའ་སྡོད་ཆ་དང་མེ་སྒྱོགས་དམག་སྒར་གྱི་འགོ་དམག་ཡོངས་རྫོགས་འཕྲལ་དུ་ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་ཉེན་སྲུང་དཔུང་སྣོན་དུ་བཀའ་འགུག་གནང་ཞིང༌། དེ་རྗེས་ ༡༩༤༩ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༨ ཉིན་བཀའ་ཤག་ནས་ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་གོ་མིན་ཏང་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་ཀྱི་འགོ་གཙོ་ཁྲིན་ཁྲུ་ཀྲང་ཆེད་འགུག་དང་འབྲེལ་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོའི་དགོངས་དོན་དེང་སྐབས་རྒྱ་ནག་ནང་གུང་ཁྲནཚོགས་ཁག་དང༌། གོ་མིང་ཏང་གཞུང་གཉིས་དབར་ནང་འཁྲུག་འཐབ་འཛིང་ཛ་དྲག་ཆེ་ཁར། གོ་མིང་ཏང་གི་དཔོན་རིགས་དང་དམག་དཔུང་གར་ཡོད་སར་གུང་དམག་ནས་ཚུར་རྒོལ་བྱེད་མུས་ལ་བརྟེན། བོད་ནང་ཡོད་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་མི་སྣ་ཚང་མ་སྔོན་ཚུད་བདེ་ཐང་ངང་རང་ཡུལ་དུ་ཕྱིར་ལོག་ཐུབ་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་རང་སྲུང་སྔོན་གྲབས་ཀྱི་དགོས་མཁོ་དང་བཅས་བོད་གཞུང་ནས་གནས་སྐབས་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་མཚམས་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། ལྷ་སར་ཡོད་པའི་གོ་མིང་ཏང་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་སྒོ་རྒྱག་རྒྱུ། དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་དང་སློབ་གྲྭ་བཅས་པའི་ལས་དོན་མི་སྣ་རྣམས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ཕྱིར་སློག་གཏོང་རྒྱུར། ལྷ་སར་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་གར་དོན་གཅོད་ལས་ཁུངས་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་འབྲེལ་བ་ཞུ་རྒྱུ།

གཞན་ཡང་ཆབ་མདོར་ཡོད་པ་དེ་དག་དང་བཅས་རྒྱ་རིགས་ཚོ་བོད་ས་མ་སྒྲོལ་བར་ཟས་གྲོན་མཐུན་རྐྱེན་དང༌། སྐྱེལ་སྒྲོལ་རྟ་ཁལ། བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོབ་བཅས་བོད་གཞུང་ནས་འགན་ལེན་གོ་སྒྲིག་གནང་རྒྱུ་བཅས་སྐོར་ཞིབ་ཕྲའི་གསེད་བཀྲོལ་དང་བཀའ་ཁྱབ་གནང་ཞིང༌། ཁྲིན་ཁྲུ་ཀྲང་ནས་ཀྱང་དེ་དོན་ཁས་ལེན་ཞུས། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་དོགས་གཞི་ཡོད་པའི་གོ་མིང་ཏང་གི་གསང་བའི་མི་སྣ་དང༌། རྒྱ་རིགས་ཁག འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་གཙོས་གུང་ཁྲན་གྱི་གསང་ཉུལ་ཡིན་པའི་དོགས་གཞི་ཅན་ཁག་གཅིག་བཅས་ཕྱིར་འབུད་གཏོང་རྒྱུའི་གཏན་འཁེལ་གནང༌།

དེ་སྐབས་ལྷ་ས་དང༌། གཞིས་རྩེ་ཁུལ་སྤྱིར་བཏང་ཚོང་པ་སོགས་རྒྱ་རིགས་ཉུང་ཤས་ཙམ་ལས་མེད་ཅིང༌། ས་ཁུལ་གཞན་དག་ཁག་ལ་དེ་བས་རྒྱ་རིགས་ཧ་ལམ་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། བཀའ་ཤག་ནས་རྒྱ་མི་ཕྱིར་འབུད་ཀྱི་ཞིབ་ཆའི་ལས་ཁུར་ཞུ་མི་བདེ་ཞིབ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་མཁན་དྲུང་ཆོས་འཕེལ་ཐུབ་བསྟན་དང༌། རྩིས་དཔོན་རྣམ་གླིང་པ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ལས་རོགས་སུ་དམག་སྤྱི་ཛ་སག་མདོ་མཁར་ཕུན་ཚོགས་རབ་རྒྱས་དང༌། ལས་བྱ་ལས་ཚན་གྲགས་པ་ཡར་རྒྱས། ལས་ཚན་ཕུན་རབ་པ་ཚེ་རིང་སྐལ་ལྡན། རྩིས་པ་སྒོག་མཁར་པ། ལས་ཚན་བྱང་ངོས་པ་རྡོ་རྗེ་དངོས་གྲུབ་སོགས་ཤོད་དྲུང་ལྔ་བཅས་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་དང༌། དེ་ཉིན་ལྷ་སར་བདེ་སྲུང་ཆེད་ཁ་དང་གྲྭ་བཞི་དམག་སྒར་གྱི་འགོ་དམག་ཁག་གཅིག་གཙུག་ལག་ཁང་དང༌། པོ་ཏ་ལ། སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་བཞུགས་གནས། ཡབ་གཞིས་ལྟག་མཚེར་བཅས་ལ་འཛུགས་འཇོག་གནང༌།

བཀའ་ཤག་ནས། ཁྲིན་ཁྲུའུ་ཀྲང་ལ་བཀའ་ཁྱབ་གནང་རྗེས་བདེ་ཞིབ་དོ་དམ་དྲུང་རྩིས་གཉིས་ཀྱིས་ཐོག་མར་ཁ་དང་མདའ་དཔོན་ཁེ་སྨད་ཚེ་དབང་དོན་གྲུབ་དང༌། ལས་ཚན་ཕུན་རབ་པ་ཚེ་རིང་སྐལ་ལྡན་སོགས་ལས་བྱ་མི་བཞི་དང༌། ཁ་དང་དམག་མི་གང་འཚམས་ཤིག་བཅས་རྒྱ་མིའི་དོན་གཅོད་ཁྲུའུ་ཡི་སྐུད་མེད་གློག་འཕྲིན་ཁང་དུ་སྒོ་ཟམ་འཐེན་པར་བཏང་ཐོག དམག་མི་སྲུང་ཆར་བཞག

དེ་རྗེས་རྩིས་དཔོན་རྣམ་གླིང་པས་ལས་བྱ་རྣམས་ལ། མི་འདི་དང་འདི་ཞེས་བྱ་བའི་ནང་དུ་གློག་འཕྲིན་གཏོང་ལེན་གྱི་ཡོ་བྱད་ཡོད་མེད་སྔོག་བཤེར་བྱེད་དགོས་ལུགས་བཀོད་མངགས་དང་འབྲེལ་ཁོང་ཚོའི་ཁྲོད་ནས་ཚོང་རིགས་སོགས་རྒྱ་རིགས་སྤྱིར་བཏང་པ་རྣམས་བདུན་གཅིག་གི་ནང་ཚུད་དང༌། དགེ་ལས་རྣམས་བདུན་གཉིས་ཀྱི་ནང་ཚུད་ཐོན་དགོས་པའི་བརྡ་ཁྱབ་བྱེད་པར་ལས་བྱ་དྲུང་འཁོར་མི་གཉིས་རེ་དང༌། རྩེ་ཤོད་ཕྱག་ནང་རེ། དམག་མི་བཞི་ཙམ་རེ་བཅས་ཁག་བགོས་ཀྱིས་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ཕྱག་ནང་དེ་ཚོ་ཕྱིར་ཐོན་བྱེད་མཁན་རྒྱ་མི་དེ་ཚོས་བྱ་སྤྱོད་གང་བྱུང་སྤེལ་མི་ཆོག་པའི་བཀག་སྡོམ་དང༌། ལྟ་སྲུང་བྱེད་མཁན་ཡིན། རྒྱ་མི་ཕྱིར་འབུད་ཀྱི་ལས་དོན་དངོས་སུ་ལག་ལེན་བསྟར་འགོ་ཚུགས་རྗེས་ཀྱང་ཞིབ་ཆའི་བྱེད་ཕྱོགས་སོགས་ཀྱི་སྐོར་བཀའ་ཤག་དང༌། དྲུང་རྩིས་ལྷན་ཚོགས་ཡང་ཡང་གནང་བར་མ་ཟད། ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དོ་དམ་ཛ་སག་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་དང༌། ཟུར་ཟུར་ཛ་སག་དབང་ཆེན་ཚེ་བརྟན་གཉིས་བདེ་སྐྱིད་གླིང་ཁར་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་དོན་གཅོད་མི་སྣ་ཧིའུ་ རི་ཅར་སོན་ (Hugh Richardson) ཀྱི་སར་ཐེངས་ཁ་ཤས་ཕེབས་ནས་རྒྱ་མི་རྣམས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ཕྱིར་ལོག་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར་བཀའ་མོལ་ཡང་གནང་ཞིང༌། རྒྱ་རིགས་ཐོན་མི་ཚོར་ལག་ཁྱེར་འདྲ་དཔར་འབྱར་མ་རེ་གནང་སྟེ་ཐོན་ཐེངས་དང་པོ་རྣམས་ཀྱི་སྐྱེལ་སྒྲོལ་དུ་གཞིས་རྩེ་ནས་ཆེད་བསྐོངས་ཆ་དང་དམག་སྒར་གྱི་མདའ་དཔོན་འཇུན་པ་ངག་དབང་པདྨོ་འགོ་དམག་ཁག་གཅིག་དང་སྦྲགས་ནས་ཐོན་ཅིང༌། ཐོན་ཐེངས་གཉིས་པར་ཐོན་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་གཡུལ་ཁ་སྒང་སྨོན་སྐྱིད་གླིང་ནང་སྡོད་པ་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང༌། རྣམ་བདེ་ལེགས་ནང་སྡོད་འབའ་པ་ཅང་ཤིས་ཤེའི། བཀྲས་ལྷུན་ཁང་གསར་ནང་སྡོད་རྒྱ་རིགས་ཀན་ཟེར་བ་སོགས་ཡོད།

ཐོན་ཐེངས་གསུམ་པ་ནི་གོ་མིང་ཏང་སྲིད་གཞུང་གི་དོན་གཅོད་ཁྲུའུའི་ལས་བྱེད་མི་སྣ་རྣམས་ཡིན་པས། ཁོང་ཚོ་མ་ཐོན་གོང་ཁྲིན་ཁྲུའུ་ཀྲང་ནས་བཀའ་ཤག་ལ་ང་ཚོ་ད་རེས་ཕྱིར་སློག་བྱེད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཞིབ་འཁོད་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་དགོས་ལུགས་བརྗོད་དོན་བཞིན་བཀའ་ཤག་ནས་གོ་མིང་ཏང་སྲིད་གཞུང་ལ། ད་རེས་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ལས་ཁུངས་ལ་བསྙད་བཏགས་ཏེ་བོད་ནང་རྙོག་གླེང་དང༌། ལག་པ་བརྐྱང་རྒྱུའི་བྱ་སྤྱོད་སྔོན་འགོག་བྱ་ཆེད་དོན་གཅོད་ཁྲུའུའི་ལས་བྱེད་མི་སྣ་ཕྱིར་སློག་གིས་གནས་སྐབས་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་དང༌། འབྲེལ་མཚམས་མི་གཅོད་ཀ་མེད་བྱུང་ལུགས་ཀྱི་ཡི་གེ་ཞིག་གནང༌། དོན་གཅོད་ཁྲུའུའི་མི་སྣ་རྣམས་ལྷ་ས་ནས་མ་ཐོན་གོང་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་དོན་གཅོད་མི་སྣ་ཧིའུ་རི་ཅར་སོན་གྱིས་ཁོང་ཚོ་ཐུག་འཕྲད་བྱས་པར་མ་ཟད་ཕེབས་སྐྱེལ་གསོལ་ཚིགས་ཤིག་ཀྱང་བཏང༌། བཀའ་ཤག་ནས་ཀྱང་ཁོང་ཚོ་ཐོན་ཁར་ཕྱག་རྟགས་གནང་བ་དང༌། གསོལ་ཚིགས་གཏོང་གནང་དང་འབྲེལ་དངོས་སུ་ཐོན་ཉིན་བཀའ་ཤག་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བླ་ཕྱག་ཕྲེང་རིང་འཇིགས་མེད་སུམ་རྩེན་ཆེད་གཏོང་དགའ་དབྱེ་འཛུམ་བྲལ་དེ་ལྟར་མཛད་འདུག

དེ་བཞིན་ཆབ་མདོར་སྡོད་པའི་གོ་མིང་ཏང་གི་ཅའོ་ཨུའུ་ཡོན་དང༌། ཟི་ཁྲོན་ལིའུ་ཙི་ཅན། ཆབ་མདོར་རྣམ་རྒྱལ་མཆོད་རྟེན་བཞེངས་རྒྱུའི་དོན་གཅོད་པུའུའི་སི་ཀྲང་བཅས་རང་ཁུངས་སུ་ཕྱིར་འབུད་འཕྲལ་མར་བྱ་དགོས་པའི་སྐོར་བཀའ་ཤག་ནས་མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུར་གློག་འཕྲིན་གནང་དོན་ལྟར་དེ་འཕྲལ་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བར་སྐྱེལ་སྒྲོལ་དང་སྦྲགས་ཕྱིར་འབུད་གནང༌།

དེ་སྔོན་རྒྱ་ནག་གི་ལྕགས་ཕག་གསར་བརྗེའི་སྐབས་སུ་མན་ཇུ་གོང་མའི་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་ངོ་འཁོར་དམག་དང་བཅས་ཕྱིར་འབུད་གནང་རྗེས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོར་གོ་མིང་ཏང་གི་མི་སྣ་བོད་ནས་ཕྱིར་འབུད་གནང་བ་ནི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་མི་སྣ་ངོ་འཁོར་ཆ་ཚང་བོད་ནས་ཕྱིར་འབུད་གནང་བ་ཐེངས་གཉིས་པ་དེ་ཡིན། ཁོ་ཚོར་བོད་གཞུང་གི་ལག་འཁྱེར་འདྲ་དཔར་འབྱར་མ་གནང་བ་དེ་ལ་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ངོས་ལེན་གྱིས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ཕྱིར་འབུད་གནང་བ་དེ་ནི་བོད་གཞུང་གིས་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཁེ་དབང་རྒྱུན་མཐུད་ནས་ཕྱག་ལེན་དུ་བཀལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དཔང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

བླང་དོར་ལེགས་པར་འབྱེད་པའི་མཛད་བཟང་གི།

ཉི་དཀྱིལ་འཛུམ་ཞལ་དགྱེས་པའི་བཀྲག་མདངས་གཟུགས།།

གཟུར་གནས་དྲན་དབང་འབུམ་གྱི་མེ་ལོང་ངོས།།

བྲིས་པའི་སྣང་བརྙན་སུས་ཀྱང་གསུབ་ནུས་མིན།།

དགའ་བ་བརྒྱ་ལྡན་རང་ཚུགས་སྲིད་དབང་གིས།།

ལྷ་སྡོད་གོ་མིང་སྐུ་ཚབ་དཔོན་འཁོར་ཚོགས།།

རང་སའི་ཡུལ་དུ་མཐར་བསྐྲད་གནང་བ་འདིས།།

བོད་ཀྱི་བདག་དབང་མཚོན་པའི་རྡོ་རིང་བསླངས།།

ས་བཅད་ལྔ་པ།

དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་དང་ཞི་བའི་གཡོ་ཐབས་སྤེལ་བ།

རྒྱ་དམར་ནས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་རྒྱུར་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་དམག་དོན་གྱི་གནོན་ཤུགས་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བསླུ་ཐབས་གཉིས་ཟུང་སྦྲེལ་ཁོ་ན་བྱེད་པ་དེ་ནི་བདེན་པས་ཕོངས་པའི་བཙན་འཛུལ་བའི་གདོང་རིས་དེ་བས་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན།

དཔེར་ན། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོར། རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཡོངས་ནང་དམར་པོའི་དྲག་ཤུགས་ཆེས་ཆེར་རྒྱས་ཏེ་གོ་མིང་ཏང་གི་དབང་འཛིན་ས་ཁོངས་རིམ་ཤོར་གྱིས་བོད་དང་ས་འབྲེལ་ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཡུ་ནན། ཀན་སུའུ། ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན་བཅས་སུ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་མ་ཐག་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་བྱ་རྒྱུར་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་དམག་གྲ་སྒྲིག་པ་དང༌། དུས་མཚུངས་ཞི་བའི་གཡོ་ཐབས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བེ་རི་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ཆབ་མདོར་མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུའི་སར་ཆེད་གཏོང་བྱས་ཤིང༌། དེའི་སྐོར་སྐབས་དེའི་མདོ་སྤྱིའི་ལས་བྱ་མཁན་ཆུང་བསམ་མཁར་བས་དངོས་བྱུང་གནས་ཚུལ་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་ཀྱིས་ཚིག་ཐོ་ཕུལ་བའི་ནང་གསལ་དགེ་སྟག་ནས། “ཁོ་ཚོ་ (དམར་དམག) དམག་འཐབ་ཉམས་མྱོང་ཆེ་བས་བོད་ས་ཡས་མས་ཕལ་ཆེར་ས་བསྐོར་ས་ཁྲ་བཀོད་དེ་རང་རེ་བོད་མི་ལས་རྒྱུས་ཡོད་ཆེ་བ་ཚུར་བརྗོད་ཀྱི་འདུག་པས། སྔ་ཕྱི་ཙམ་མ་གཏོགས་བོད་ལ་བསྐྱོད་གཏན་འཁེལ་ངེས་ལ་བཀའ་མོལ་ཞིག་འགྲིགས་གཙོ་ཐུགས་གལ་ཆེ་ངེས་ཞུ་གནང་མཛད་འདུག” ཅེས་དང༌།

བཀའ་མོལ་གྱི་དགོས་འདུན་གཙོ་བོ་ནི། “བོད་འདི་ཀྲུང་གོའི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པའི་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པ་དང་གཅིག མཐའ་མཚམས་ཁག་ལ་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་སྲུང་འདོམས་བྱ་རྒྱུ་དང་གཉིས། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་དང་འབྲེལ་བ་གཅོད་དགོས་པ་དང་གསུམ་ལས། དེ་མིན་ལས་དོན་ཚང་མ་བོད་གཞུང་རང་གིས་བྱེད་ཆོག་པ་རེད།” ཅེས་བརྗོད་པའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་མདོ་སྤྱི་ལྷ་ཀླུས་བཀའ་ཤག་ལ་སྙན་འབུལ་གནང་བར་བརྟེན། བཀའ་ཤག་ནས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུར་བཀའ་བསྡུར་གནང་ནས་བཀའ་ལན་མ་འཁོར་བའི་བར་དེར་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ཐོག་མར་ཆམ་པ་དང༌། དེ་ནས་ཕོ་སྲིན་གླང་འཐབ་ཀྱི་ནད་གཞིར་ཆབ་མདོའི་སྨན་པ་བྲག་སྒོ་དཔོན་ལྷ་ཟེར་བ་བསྟེན་ཀྱང་ཕན་སྐྱེད་མ་བྱུང་བར་གྲོངས།

དེ་ཡང་བསམ་མཁར་གྱི་ཚིག་ཐོའི་ནང༌། “དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་གློ་བུར་གནོད་པའི་ན་ཚ་ཡིན་ཚོད་ཀྱིས་འདས་གྲོངས་སོང་སྐད་ལས། སྐབས་དེར་ཟས་དུག་བྱུང་བ་སོགས་ཀླན་ཀ་ངོ་ལྐོག་གང་ཡང་མེད་ཀྱང༌། རྗེས་སུ་བཅིངས་དམག་ཆབ་མདོར་འབྱོར་རྗེས་རྒྱ་དམར་གྱིས་མདོ་སྨད་རྫོང་འགོ་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་བསྐོངས་བའི་ནང་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ལྷ་ཀླུ་དང༌། རླུང་འཕྲིན་གཏོང་མཁན་ཕྱི་རྒྱལ་བ་རོ་བར་ཊ་ ཕོར་ཊ་ (Robert Ford) གཉིས་ནས་ངན་མཐུན་གྱིས་དུག་བཏང་སྟེ་བསད་ཚུལ་རྒྱ་དཔོན་ཝང་ཆི་མིས་ནས་བསྙོན་འཛུགས་བྱས་སོང་བར་ཆབ་མདོའི་སྤྱི་མཛོད་ཟུར་པ་རིན་ཆེན་དོན་གྲུབ་ནས་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་དུག་གིས་བསད་ལུགས་ང་ཚོར་བརྗོད་རྒྱུ་མེད་ཅེས་བཤད་སོང༌།” ཞེས་གསལ།

ད་དུང་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུའི་སྐོར་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཏང་གི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་སྡུད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང༌། བོད་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་ཏང་གི་ལོ་རྒྱུས་འཚོལ་སྡུད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་ཐུན་མོང་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བ་ཞེས་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་ནང་ཁུལ་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡ ཉིན་ང་ཚོའི་དམག་སྡེ་ཨང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དམག་དཔུང་གིས་དེ་སྔ་དམར་དམག་རྒྱང་སྐྱོད་ཀྱི་ལམ་བུ་བརྒྱུད། ཨར་ལང་རི་བོ་དང༌། རྒྱ་མོ་རྔུལ་ཆུ་བརྒལ་ཏེ་དར་རྩེ་མདོ་དང༌། རྟའུ་བརྒྱུད་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་དཀར་མཛེས་སུ་འབྱོར་ནས་སྔོན་ཐོན་དམག་དཔུང་དང་རྒྱལ་ཁའི་ངང་ནས་མཉམ་འཛོམས་བྱུང༌། ང་ཚོ་དཀར་མཛེས་སུ་འབྱོར་མ་ཐག་མི་རྣམས་ཧ་ཅང་ཁོང་ཁྲོ་བྱེད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཐོས་པ་དེ་ནི། ལྷོ་ནུབ་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཨུ་ཡོན་དང༌། ཤིས་ཁམས་ཞིང་ཆེན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ཆབ་མདོར་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པའི་གསང་ཉུལ་ཕོ་ཊོ་ཡིས་བཀྲོངས་འདུག དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ནི་དཀར་མཛེས་བེ་རི་དགོན་པའི་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་པ་དང༌།

དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུར་དུག་ཕུལ་ནས་བཀྲོངས་ཚུལ་སྐོར་སྐབས་དེའི་རྒྱ་དམར་གྱི་ཆབ་སྲིད་དྲིལ་བསྒྲགས་ཁོ་ནའི་ཆེད་དུ་རྫུན་བཟོ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི། ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༠ ལོའི་ཀྲུང་གོའི་བོད་ལྗོངས་དུས་དེབ་ནང༌། རྒྱ་མི་ཀུའོ་ཁྲང་ཕིང་དང༌། དབྱིན་ཞང་ཏུང་གཉིས་ཀྱིས་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་ནང༌། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༤ ཉིན་ཁོང་ (དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ) གིས་ཕྱོགས་སོ་སོའི་བཀག་འགོག་གི་བསླབ་བྱ་གང་ལའང་མ་གསན་པར་བློ་ཐག་རྦད་ཆོད་ངང་དཀར་མཛེས་ནས་ཁ་གྱེས་ཏེ། བོད་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༥ ཉིན་ཆབ་མདོར་འབྱོར། དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ཆབ་མདོར་འབྱོར་རྗེས་ལམ་གྱི་ངལ་དུབ་དང༌། དཀའ་ཚེགས་ལ་མ་འཛེམས་པར་ཕྱོགས་བཞིར་འགྲིམས་ཏེ་ཆབ་མདོའི་ས་གནས་འགོ་ཁྲིད་དང་རིགས་སོ་སོའི་མི་དམངས་རྣམས་ལ་ཀུང་ཐུང་ཀང་ལིང་ (ཐུན་མོང་རྩ་འཛིན་) ཏང་གི་བྱེད་ཕྱོགས་སྲིད་ཇུས་གསལ་བཤད་གནང་བར་ས་གནས་དེ་གའི་མཐོ་རིམ་མི་སྣ་དང་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་མང་ཤོས་ཀྱིས་དགའ་བསུ་དང་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེན་པོ་གནང༌།

ཡིན་ནའང༌། ཆབ་མདོ་ས་གནས་ཀྱི་འགོ་དཔོན་ནང་ལོག་སྤྱོད་པ་ཁག་ཅིག་གིས་ཡི་མ་རངས་བར་བཀག་འགོག་བགྱི་གང་ཐུབ་བྱས་པ་མ་ཟད་ཆབ་མདོའི་འབྲེལ་ཡོད་སྡེ་ཁག་ནས་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ལྷ་སར་ཕེབས་པའི་ལམ་ཡིག་སྤྲོད་མི་ཆོག་པར་བཟོས། གནས་ཚུལ་འདི་ལ་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུའང་ཐུགས་ཤིན་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ་ལྷ་སའི་ས་གནས་འགོ་དཔོན་ལ་ཏར་བཏང་ནས་ཐད་ཀར་འབྲེལ་གཏུགས་བྱེད་པར་ཐུགས་ཐག་བཅད་ཀྱང་གློག་འཕྲིན་ཁང་དེ་ལོག་སྤྱོད་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་དབང་དུ་གྱུར་པས་བསམ་དོན་ཡིད་བཞིན་འགྲུབ་མ་ཐུབ། དེ་ལྟར་ཞེ་སྡང་དང་ངལ་དུབ། ལམ་གྱི་དཀའ་ཚེགས་དང་གྲང་ངར། སྨན་བཅོས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་བྲལ་བ་སོགས་རྐྱེན་དུ་མའི་དབང་གིས་དགུང་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་བརྒྱད་སྟེང་ཁོང་ཉིད་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས།” ཞེས་འཁོད་འདུག

གོང་འཁོད་རྩོམ་ཡིག་འབྲི་མཁན་དེས་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་འཁྲུངས་པ་ནས་བཟུང་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བ་བཀོད་འདུག་ཅིང༌། དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུའི་གནས་ཚུལ་ཆ་ཚང་ཞིབ་འཇུག་གིས་ཤེས་མཁན་ཞིག་རེད་འདུག་པར་མ་ཟད། ལྷག་དོན་དུས་དེབ་དེ་ནི་རྒྱ་དམར་གྱི་དབང་སྒྱུར་འོག་གནས་པའི་རྒྱ་མི་རིགས་གཉིས་ཀྱིས་བྲིས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། སྐབས་དེར་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་དངོས་འབྲེལ་དུག་ཕུལ་ནས་བཀྲོངས་ཡོད་ན་རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་གི་བརྗོད་དོན་གལ་ཆེ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ནས་གསལ་པོར་འགོད་ངེས་ཀྱང༌། རྩོམ་ཡིག་འདིའི་ནང་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་དྲིལ་བསྒྲགས་དང་བསྟུན་པའི་འཁྱོག་བཤད་དེ་འདྲ་འདུག་ཀྱང་ཁོང་ལ་དུག་ཕུལ་ནས་བཀྲོངས་པའི་སྐོར་ཚིག་ཟུར་ཙམ་ཡང་བཀོད་མི་འདུག་པ་འདི་ནི་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་དུག་གིས་བཀྲོངས་མེད་པའི་ར་སྤྲོད་བྱེད་པའི་དཔང་ཡིག་ཚད་ལྡན་ཞིག་ཏུ་བརྗོད་ཆོག་པ་ཡིན།

དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ནི། དཀར་མཛེས་བེ་རི་དགོན་གྱི་སྤྲུལ་སྐུ་ཡིན་པ་དང༌། སྔར་དམར་དམག་རྒྱང་སྐྱོད་སྐབས་དམར་དམག་གི་འགོ་གཙོ་ཀྲུའུ་ཙུང་སི་ལིང་དང༌། དམག་སྤྱི་ལིའུ་པོ་ཁྲན་གཉིས་དང་ཉེ་པོ་ཆགས་ཏེ་དམར་དམག་ལ་ཟ་འབྲུ་སོགས་མཐུན་རྐྱེན་རོགས་རམ་བྱས་ཤིང༌། དམར་དམག་གིས་སྐབས་དེ་ཤེད་དུ་ས་གནས་སུ་མདོ་ཁམས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ཟེར་བ་བཙུགས་པར་རོགས་དན་བྱས་ཤིང༌། དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་མདོ་ཁམས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ཟེར་བའི་གཙོ་འཛིན་གཞོན་པའི་མིང་ཁུར་བྱས། དེ་ནས་དམར་དམག་རྒྱང་བསྐྱོད་སྐབས་རྨས་མ་རྣམས་སྐྲ་བྲེག་པ་དང་གྲྭ་ཆས་གཡོག་སྟེ་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུས་དགོན་པར་བདག་ཉར་གྱིས་འགེབ་སྲུང་དང༌། དེ་ནས་རྨས་མ་རྣམས་ཡུལ་གཞན་དུ་གསང་ཐབས་ཀྱིས་སྐྱེལ་རོགས་བཅས་བྱས་ཏེ་ཧུར་བརྩོན་ཆེན་པོས་དམར་དམག་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས།

༡༩༥༠ ལོར་སླར་ཡང་དམར་དམག་འབྱོར་སྐབས་མཐུན་རྐྱེན་སྣེ་ལེན་བྱས་ཤིང༌། རྒྱ་དམར་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་ལྟ་བུར་ལམ་སང་ཆེ་མཐོང་གིས་ལྷོ་ནུབ་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཟེར་བའི་ནང་ཨུ་ཡོན་གྱི་གོ་གནས་སྤྲད་ཅིང༌། དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ནི་བོད་ཀྱི་སྤྲུལ་སྐུ་ཞིག་གི་མིང་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་དམར་ལ་སྔ་ཕྱིར་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང་བླ་སློབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་གཞུང་ལ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་སྐུལ་སློང་བྱེད་མཁན་གྱི་མིང་ཐོག་ནས་བཏང་བ་ཞིག་རེད།

གཤིས་རྒྱུད་དྲང་བའི་དགེ་སྟག་མཆོག་སྤྲུལ་གྱི།།

ཡིད་སེམས་ཕྲ་མིན་འཕྲུལ་གྱིས་བསྒྲིབས་བྱས་ཏེ།།

རང་དབང་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་ཆོས་ལྡན་ཞིང༌།།

འཇམ་འཛུམ་ཐབས་ཀྱིས་བྲིད་པའི་ཕོ་ཉ་མཛད།།

འོན་ཀྱང་ཆབ་མདོར་དམག་གི་གཡུལ་ས་དེར།།

གློ་བུར་ཐུགས་དགོངས་ཞིང་གཞན་གཏད་པ་ནི།།

རྒྱ་དམར་དུག་རླངས་སྦྲུལ་གྱི་མཚང་མཐོང་སྟེ།།

བྱེད་ཐབས་འདི་ལས་གཞན་མེད་དགོངས་སམ་སྙམ།།

སྙན་བརྗིད་འཇམ་མཁས་བསླུ་ཐབས་རྣམ་མང་གིས།།

ཆོས་སྤྱན་ཡངས་པའི་བླ་སྤྲུལ་དྲན་དབང་ནས།།

ཅང་མེད་ཉམ་ཐག་བྲན་གཡོག་ཚུན་གྱི་བར།།

ཉམ་ངའི་གཡང་དུ་འཁྲིད་པ་ལན་གཅིག་མིན།།

ས་བཅད་དྲུག་པ།

བོད་གཞུང་ནས་རྒྱ་དཀར་ནག་དང༌། ཨ་དབྱིན་བཅས་པར་འཕྲིན་འབྲེལ་གནང་བ།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ཟླ་བ་ ༡༠ པའི་ནང་རྒྱ་དམར་གྱིས་རྒྱ་ནག་སྐམ་ས་ཆེན་པོ་ཡོངས་རྫོགས་དབང་དུ་བསྡུས་རྗེས་ལམ་སང་ནང་སོག་དང༌། བོད་ས་མཚོ་སྔོན། ཤར་ཏུར་ཀི་སི་ཐན (ཤིན་ཅང་) བཅས་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱ་རྒྱུ་འགོ་བཙུགས་ཏེ་མི་འབོར་དུང་ཕྱུར་བཞི་དང་ཕྱེད་ཀ་ཡོད་པའི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་འཛུགས་རྒྱུའི་ངན་སེམས་བཅིངས་ཤིང༌། ལྷག་པར་རྒྱ་ནག་གི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་བོད་ལའང་འབུ་ཆེས་ཆུང་ཟོས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་བྱེད་ལ་ཉེ་བའི་འཇིགས་ཉེན་ཚབས་ཆེན་བྱུང་བ་དང༌། དེའི་སྐབས་སུ་པེ་ཅིན་དང༌། ཟི་ལིང་ཁུལ་གྱི་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ནས། བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་གཏོགས་ཤིག་ཡིན་པས་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འོག་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་བར་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་དཔུང་བོད་ནང་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་བཙན་ཤེད་ཁུངས་མེད་ཀྱི་ཁྱབ་བསྒྲགས་ཡང་ཡང་བྱས།

དེར་བརྟེན་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་ལྷ་སའི་ཡོངས་ཁྱབ་གློག་འཕྲིན་ཐོག་ནས་བོད་རྒྱ་དབྱིན་གསུམ་གྱི་སྐད་ནང་གསལ་བསྒྲགས་གནང་ཞིང༌། བོད་སྐད་ཐོག་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་བྱ་རིམ་བཞི་ར་ས་རྒྱ་རྒན་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང༌། རྒྱ་སྐད་ཐོག་ནས་ཡབ་གཞིས་སྟག་ལྷ་སྲས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། དབྱིན་སྐད་ཐོག་ནས་རོ་སྦར་ཊ་ ཕོ་ཊི་ (Robert Ford) བཅས་ཀྱིས་ལན་འདེབས་བྱས་པའི་ནང༌། དེ་སྔོན་སོག་པོ་དང༌། མིང༌། མན་ཇུ། གོ་མིང་ཏང་བཅས་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་སྐབས་སོ་སོར་བོད་དང་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཙམ་ལས། ང་ཚོའི་བོད་འདི་རྒྱ་ཁོངས་རྩ་བ་ནས་མིན་པ་མ་ཟད། བོད་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཙན་དབང་ནི་དེ་བས་གང་ཡང་མེད།

གལ་ཏེ་རྒྱ་དམར་ནས་དམག་དཔུང་བོད་དུ་བཏང་ན་ལྟ་སྤྱོད་ཚ་གྲང་ཡ་འགལ་མཐུན་ཐབས་མེད་གཤིས་དགྲ་ལ་ཕར་རྒོལ་མི་བྱེད་པ་ཆོས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཞེད་སྲོལ་དང༌། ཚུར་རྒོལ་ཡན་པོར་མི་གཏོང་བ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་བཞེད་སྲོལ་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པ་གཞིར་བཟུང་རང་སྲུང་དམག་འཐབ་ཕོ་ཟད་མོ་ལ་མ་ཐུག་པར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་སོགས་དྲང་ཞིང་ནན་པོའི་ལན་འདེབས་གནང་ཡོད།

དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས ༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢ ཉིན་རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་འགོ་གཙོ་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་མེས་འཚིག་མེར་གཏུག་གི་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་ཀྱང་གནང་ཡོད་པའི་ནང་འཁོད་གསལ། “བོད་འདིར་སངས་རྒྱས་ཀྱི་བསྟན་པ་དར་ཁྱབ་ཆེ་ལ་མེ་ཏོག་གང་ལ་ཕོག་པའི་ལྷ་སྐལ་འཕགས་མཆོག་སྤྱན་རས་གཟིགས་ཀྱིས་སྐྱོང་བའི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་ཅིང༌། བོད་རང་ཉིད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་བཙན་འཛུལ་བ་བྱུང་རིགས་ལ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་འགོག་རྒོལ་བྱས་པར་བརྟེན་ཕྱི་རྒྱལ་སུ་ཞིག་གིས་ཀྱང་བོད་འདིར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་འཛིན་སྐྱོང་ངམ་དབང་བསྒྱུར་བྱེད་མྱོང་མེད་པར་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་གནས་ཡོད། རྒྱ་དམར་གཞུང་གི་དམག་དཔུང་གིས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་མི་བརྒལ་བ་དང་དམག་དོན་དཔུང་འཇུག་རིགས་མི་ཡོང་བའི་འགན་སྲུང་བྱ་རྒྱུར་རེ་བ་ཡོད། དེར་བརྟེན་མཐའ་མཚམས་སུ་གནས་པའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་ཚོར་དེ་དོན་བཀའ་བཀོད་ནན་ཏན་ཡོང་བ་མ་ཟད། ང་ཚོར་འགན་སྲུང་གི་ཡིག་ལན་ཞིག་ཀྱང་འཕྲལ་སྩོལ་ཡོང་བ་དང༌།

བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ས་ཆ་འགའ་ཤས་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་སུ་བཙན་བཟུང་བྱས་ཡོད་པ་དེ་དག་སྐོར་རྒྱ་ནག་གི་ནང་འཁྲུག་ལྷིང་འཇགས་མཚམས་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མོལ་འགོ་འཛུགས་བྱ་འདོད་ཡོད།”39 ཅེས་སོགས་འཁོད་ཡོད་ཀྱང༌། དེ་ལ་བརྡ་ལན་གང་ཡང་མ་འབྱོར་བའི་ཐོག་ས་མཚམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་ཡོད།

དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་ལས། “རྒྱ་མིར་དངོས་སུ་འཐབ་འཛིང་བྱེད་དགོས་ན། མི་འབོར་དང་གོ་ལག་གང་ས་ནས་ལྡང་ཐབས་མེད་པར་བརྟེན་རྒྱ་དམར་བཀག་འགོག་ཕྱི་སྐྱོན་མེད་པ་ཡོང་ཆེད་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ལ་ཛ་དྲག་གི་སྙན་ཞུ་འབུལ་རྒྱུར་ཐག་བཅད་དེ་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇི། རྒྱ་གར། བལ་ཡུལ་བཅས་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་སྐུལ་ཆེད་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཁག་བཞི་བསྐོས་ཐོག་སྐུ་ཚབ་ཚོ་ལྷ་ས་ནས་མ་ཐོན་གོང་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོའི་གཞུང་ལ་ང་ཚོའི་རང་དབང་རང་བཙན་ལ་ཉེན་ཁ་ཡོད་པ་དང༌། སྐུ་ཚབ་གཏོང་འདོད་ཡོད་པའི་སྐོར་ཏར་བཏང་བ་ལ་བློ་ཕམ་འོས་པའི་ཏར་ལན་འབྱོར་འདུག”40 ཅེས་འཁོད་པ་ལྟར། སྲིད་སྐྱོང་དང་བཀའ་ཤག་བཀའ་བསྡུར་གྱིས་རྒྱ་ནག་རང་དང་ཐད་ཀར་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་དང༌། རང་རེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་གལ་ཆེར་གཟིགས་ཏེ་སྐུ་ཚབ་གཏོང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཏེ་ལས་སྐལ་ལྡན་པའི་སྐུ་ཚབ་མི་འགྲོ་སུ་འོས་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་ལྷ་མོ་གསུང་བྱོན་མའི་སྤྱན་སྔར་ཟན་བརྟག་གནང་དོན་རྒྱ་ནག་ཏུ་སྐྱོད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་རྩེ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན། ཨ་རི་དང་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱོད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་སངས་རྒྱས་དང༌། རིམ་བཞི་ལྡིང་བྱ་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན། དབྱིན་ཡུལ་དུ་སྐྱོད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་གཡུ་ཐོག་བཀྲ་ཤིས་དོན་གྲུབ་དང༌། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་མཁྱེན་རབ། བལ་ཡུལ་དུ་བསྐྱོད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་ཐའི་ཇི་ཚེས་གསུམ་ཕུན་ཁང་དང༌། མཁན་ཆུང་བློ་བཟང་དབང་རྒྱལ་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་སྩལ་ཅིང༌། སྐུ་ཚབ་རྣམས་མ་ཐོན་གོང་ཐོག་མར་ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇིར། མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་བཏང་བའི་གནས་འཕྲིན་གྱི་འདྲ་བཤུས་རེ་ཡང་བསྐུར་གནང་མཛད་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར། ཐོག་མར་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཐུགས་རེ་ཆེན་པོས། ལོ་རྒྱུས་ནང་འབྲེལ་བ་གཏིང་ཟབ་ཡོད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་གཞི་རྩའི་གནས་སྟངས་རྒྱུས་མངའ་ཆེ་ཤོས་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དབྱིན་ཇི་གཞུང་གི་སྲིད་བློན་ཨིའི་ སྦི་བིན་ (E.Bevin) ལ་ ༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༤ ཉིན་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་བའི་ནང་འཁོད་གསལ། “རྒྱ་དམར་གྱིས་རྒྱ་ནག་ཀན་སུའུ་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལན་ཀྲུའུ་བཟུང་བ་མ་ཟད། ད་དུང་མཚོ་སྔོན་དང་ཤིན་ཅང་བཅས་པར་བཙན་འཛུལ་བྱས་འདུག་པ་ས་གནས་དེ་གསུམ་པོ་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་གནས་ཡོད་པས་ང་ཚོས་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་སྲིད་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ། བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཆ་ཚང་ལ་བརྩི་སྲུང་བྱ་དགོས་པའི་གཞུང་འབྲེལ་ཡི་གེ་ཞིག་ཀྱང་བཏང་བའི་བོད་དབྱིན་གཉིས་ཀྱི་ངོ་བཤུས་ཟུར་ཕུལ་བཞིན་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་གནད་དོན་དེར་འོས་འཚམ་གྱི་བསམ་གཞིགས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པར་སྙམ་བྱུང་ཡང༌།

གལ་ཏེ་རྒྱ་དམར་འགོ་ཁྲིད་ཀྱིས་ང་ཚོའི་ཡི་གེ་བརྩིས་མེད་བཏང་ནས་བཙན་འཛུལ་གྱི་སྤྱོད་ཚུལ་བཟུང་སྟེ་བོད་ལ་དམག་དཔུང་བཏང་བ་ཡིན་ན་ང་ཚོ་བོད་གཞུང་ནས་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་རྩལ་སྤྲུགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་འགན་འཁྲི་འཁུར་དགོས་པ་ཞིག་ཡོང་རྒྱུར་བརྟེན་ཁྱེད་ཀྱི་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་གཞུང་ལ་གང་ཅིའི་རོགས་རམ་གནང་ཐུབ་རིགས་སྐྱབས་འཇུག་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ནན་པོ་ཞུ་འདོད་ཡོད་པས་ཞི་དྲག་གཉིས་ཐད་ཀྱི་དགོས་མཁོའི་རོགས་སྐྱོར་རྒྱ་མི་ཆུང་བ་ཞིག་གནང་ཐུབ་ན་ཤིན་ཏུ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་གནས་ལགས་པས། དེའི་སྐོར་བཀའ་ལན་གསལ་པོ་ཞིག་གང་མགྱོགས་ཡོང་བ་ཞུ།”41 ཞེས་འཁོད་འདུག

འོན་ཀྱང་བོད་གཞུང་གིས་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་བློན་ལ་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུའི་འཕྲིན་ཡིག་དེ་མ་འབྱོར་གོང༌། དབྱིན་གཞུང་གིས་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་དྲང་བདེན་གྱི་ལངས་ཕྱོགས་ལས་ལྡོག་སྟེ་རྒྱ་དམར་གྱི་ཆེད་དུ། བོད་ཀྱི་རང་བཙན་བློས་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ལའང་ངན་བསླབ་བརྒྱབ་ཡོད། དེ་ཡང་སྐབས་དེའི་ཨ་རིའི་གསང་གནས་ཕྱིས་སུ་ཡོངས་བསྒྲགས་བྱས་པའི་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་འབྲེལ་ལམ་ཞེས་པའི་དབྱིན་ཡིག་ནང་འཁོད་གསལ།

“ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡ ཉིན། རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་སྡོད་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ལེ་ཡེ་ ཧན་ཌར་སོན་ (Lay Henderson) ནས་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ལ་བཏང་གནས་ནང༌། དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་འདི་གར་བརྡ་སྤྲོད་བྱས་དོན། དབྱིན་ཇིའི་སྤྱི་ཁྱབ་དཔོན་རིགས་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་མེ་ནོན་ (Menon) ཐུག་འཕྲད་བྱས་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་ཡིན་ན། བོད་གཞུང་ནས་དབྱིན་གཞུང་ལ་རོགས་སྐྱོར་གྱི་དོན་དུ་བཏོན་རྒྱུའི་སྐོར་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་བརྡ་སྤྲོད་བྱེད་འཆར་ཡོད་འདུག་ཅིང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་སྲིད་པའི་སྐབས་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཕན་ཡོད་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ལག་བསྟར་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་ལ་ཡང་དབྱིན་གཞུང་ནས་གྲོས་འགོ་འདོན་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་ཀྱང་སྲིད་ཇུས་ག་འདྲ་ཞིག་ལག་བསྟར་བྱེད་དགོས་མིན་སྐོར་དབྱིན་གཞུང་ནས་བསམ་འཆར་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུས་འདུག རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་རང་བཙན་སྔོན་གྱི་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་ཇུས་ཏེ་བོད་ཐོག་རྒྱ་ནག་གི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཁས་ལེན་དང༌། བོད་ཀྱི་རང་སྐྱོང་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་དགོས་ཀྱང༌། རང་བཙན་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུའམ། ལྷ་སར་རྒྱ་གར་གྱི་དམག་དཔུང་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་རྒྱ་དམར་ལ་མངོན་གསལ་གྱི་འགོག་རྐྱེན་བྱེད་པའི་གོམ་སྟབས་དེ་རིགས་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་མེད་པར་དབྱིན་གཞུང་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱ་དམར་གྱི་བཙན་འཛུལ་ལ་ངོ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་གཞིགས་མེད་པ་དེ་མི་གཞན་གྱིས་ཤེས་སུ་འཇུག་རྒྱུ་མེད་པར་དབྱིན་གཞུང་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། གལ་ཏེ་རྒྱ་མིས་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བརྒལ་བ་ཡིན་ན། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་སྲུང་དམག་མི་གཏོང་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས།” ཞེས་བརྗོད་ལུགས་འཁོད་འདུག

ད་དུང་གོང་གསལ་ཨ་རིའི་ཕྱི་སྲིད་འབྲེལ་ལམ་ཞེས་སྐབས་དེའི་གསང་གནས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེའི་ནང་འཁོད་གསལ། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་ཨ་རིར་བཅའ་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་ནས་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་ལ་བཏང་གནས་ནང༌། དབྱིན་ཇིའི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ལ་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་འབྱོར་བ་དང༌། དེ་དང་མཉམ་དུ་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་ལ་བརྩི་སྲུང་བྱ་དགོས་རྒྱུའི་རེ་འདུན་བཏོན་པའི་ཡི་གེའི་ངོ་བཤུས་ཤིག་ཀྱང་འབྱོར་འདུག འཕྲིན་ཡིག་དེའི་ནང་ཞི་དྲག་གཉིས་ཀྱི་དམིགས་ཡུལ་གྱི་ཆེད་དུ་རོགས་རམ་རྒྱ་མི་ཆུང་བ་གནང་རྒྱུར་དགོངས་བཞེས་ཡོང་བ་ཞེས་འཁོད་འདུག་པ་དབྱིན་ཇིའི་ཕྱི་སྲིད་བློན་ཆེན་ནས་འཕྲིན་འབྲེལ་དེར་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཀྱི་བསམ་གཞིགས་ཡོད་ལུགས་འཕྲལ་སེལ་གྱི་ལན་གསལ་ཞིག་གཏོང་གི་ཡོད་འདུག

ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་ལའང་དེ་ལྟ་བུའི་འཕྲིན་ཡིག་ཅིག་འབྱོར་ཡོད་མེད་ང་ཚོས་ཤེས་འདོད་ཡོད། གལ་ཏེ་འབྱོར་ཡོད་ན་རྣམ་འགྱུར་ག་འདྲ་ཞིག་སྟོན་རྩིས་ཡོད་དམ།” ཞེས་འཁོད་འདུག་ཅིང༌། དབྱིན་ཇིས་ལྐོག་ཏུ་རྒྱ་གར་ལ་ངན་བསླབ་བརྒྱབ་པས་མ་ཚད་ཨ་རིས་བོད་ལ་འཛིན་པའི་ལངས་ཕྱོགས་སམ། སྤྱོད་ཚུལ་ཀྱང་རྟོགས་ཐབས་བྱས་ཏེ་རང་ཉིད་ཀྱི་ཕྱོགས་སུ་ཁ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་བྱས་ཡོད། གནས་ཚུལ་དེ་དག་གི་ཐོག་ནས། བར་ལམ་རྒྱ་རིགས་ཝང་ལིས་ཞུང་གིས་བརྩམས་པའི་‘བྱ་གཏོར་བོད་ཀྱི་ལས་དབང་’ཞེས་པའི་གོ་དོན་ལྟར། དྲང་བདེན་དང་ཉམ་ཆུང་གི་བོད་འདི་བམ་རོ་ཞིག་ཏུ་བརྩིས་ནས། དབྱིན་ཇིས་སྣེ་ཁྲིད་པའི་དབྱིན་ཨ་ཧིན་གསུམ་གཅིག་ཁོག་གཅིག་འཛུལ་གྱིས་རྒྱ་དམར་ལ་མཆོད་གཏོར་བྱས་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།

དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་ལ་ཕུལ་གནས་ནང༌། “འདས་པའི་ལོ་ ༣༠ ཙམ་རིང་བོད་འདི་རྙོག་གྲ་གང་ཡང་མེད་པར་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་གནས་ཡོད་ཀྱང༌། ཉེ་ཆར་རྒྱ་དམར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ནས་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་ཚུལ་སོགས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་འདུག་པ་དེ་དག་ཚང་མ་ཁུངས་ལུང་གཏན་ནས་མེད་པ་འབའ་ཞིག་ཡིན། དེའི་ཐོག་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་ཤིན་ཅང་ (Sinkiang) དང༌། ཟི་ལིང༌། (Xining) ཤིས་ཁང༌། (Shikang) ཟེར་བ་བཅས་བཙན་བཟུང་བྱས་ཟིན་འདུག དེར་བརྟེན་འགག་རྩའི་དུས་སྐབས་འདི་ལྟ་བུར་ང་ཚོ་གོ་མེད་ཚོར་མེད་དུ་སྡོད་ཐབས་བྲལ་བས་རིང་མིན་བླ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་སངས་རྒྱས་དང༌། རིམ་བཞི་ལྡིང་བྱ་གཉིས་ནས་དམིགས་བསལ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་ལ་སྣེ་ཁྲིད་ཀྱིས་ཁྱེད་ཚོའི་སྲིད་གཞུང་སར་རོགས་རམ་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་བར་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་པས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཝ་ཤིན་ཊོན་དུ་འབྱོར་མཚམས་དེ་ནས་གང་ཅིའི་མཐུན་འགྱུར་གནང་ཐུབ་རིགས་སྐྱབས་འཇུག་བརྩེ་གཟིགས་བྱུང་ན་ཤིན་ཏུ་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བའི་གནས་ལགས་པས། དེ་དོན་དགོངས་ཆུབ་མཁྱེན།” ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཀྲུ་རུ་མན་ལ་ཕུལ་བའི་འཕྲིན་ཡིག་ནང༌།

“གུས་ཤིང་བརྩེ་བའི་ཨ་རིའི་སྲིད་འཛིན་ཀྲུ་རུ་མན་མཆོག་ལ།

འདི་ག་བོད་གཞུང་ལ་མདོ་སྨད་སྤྱི་ཁྱབ་ནས་སྙན་ཞུ་ཞིག་ཕུལ་འབྱོར་ནང་གསལ། ཡུ་ནན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ལི་སུ་ (Lisu) ཟེར་བའི་ས་གནས་སུ་སྐྱོད་མཁན་ཨ་རི་བ་གཉིས་བོད་ཀྱི་སྨར་ཁམས་སྤོམ་མདའ་བརྒྱུད་ནས་བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཚ་ཁ་ལྷོར་འབྱོར་འདུག་པ་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འཇིགས་ཉེན་གྱིས་རྐྱེན་པས་ཁོང་ཚོ་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་རྫ་ཡུལ་བརྒྱུད་ནས་འབར་མར་འགྲོ་བསྐྱོད་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་ཞུས་འདུག གཞི་རྐང་བོད་གཞུང་གི་ཆོག་མཆན་མེད་པར་ཕྱི་རྒྱལ་སུ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང་བོད་ནང་འཛུལ་སྐྱོད་ཆོག་གི་མེད་ཀྱང༌། བོད་དང་ཨ་རིའི་དབར་མཛའ་མཐུན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཡོད་པར་མ་ཟད། ཁོང་ཚོར་དངོས་འབྲེལ་གུང་ཁྲན་གྱི་ཉེན་ཁ་འཕྲད་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་ང་ཚོས་དགའ་པོའི་ངང་ནས་ཁྱེད་ལ་བརྡ་སྤྲོད་ཞུ་རྒྱུར། ང་ཚོའི་སྲིད་གཞུང་ནས་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་མདོ་སྨད་སྤྱི་ཁྱབ་ལ། ཨ་རི་བ་དེ་གཉིས་ལ་རྫ་ཡུལ་བརྒྱུད་ནས་འབར་མར་ཐོན་སྐྱོད་ཆོག་པའི་ཐོངས་མཆན་དང༌། བོད་ཀྱི་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་ཁྱེར་འཕྲལ་དུ་སྤྲོད་དགོས་ཞེས་བཀའ་བཏང་བར་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ནང་ཡོད་པའི་གནས་སྟངས་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པའི་དེ་མིན་གྱི་ཨ་རིའི་མི་སེར་གཞན་དག་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་བརྒྱུད་ནས་གནས་སྤོའམ། ཕྱིར་ལོག་བྱ་རྒྱུར་གོང་བཞིན་ཆོག་མཆན་སྤྲོད་དགོས་པའི་བཀའ་ཡང་བཏང་ཟིན་པ་ཡིན་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་བཅས་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཆགས་འཇིག་དཀའ་ཉེན་གྱི་འགག་རྩའི་དུས་སྐབས་སྡུག་ཤོས་ཀྱི་སྐབས་དེར། འ་ཆད་འུ་ཐུག་གིས་འབྲེལ་ཡོད་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་རེ་བ་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བདེན་རྒྱབ་རེ་སྐུལ་ཞུས་ཡོད་ནའང༌། བློ་ཕམ་པ་ཞིག་ལ། ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ནང་ནས་བོད་ཀྱི་སྐོར་འབྲེལ་བ་ཆེ་ཤོས་དང༌། གནས་ཚུལ་ཤེས་རྟོགས་ཟབ་ཤོས་ཡིན་པ་དང༌། སྐབས་དེར་རག་ལས་སའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ལྟ་བུར་བརྩིས་པའི་དབྱིན་ཇིའི་བརྡ་སྟོན་འོག་ཨ་དབྱིན་ཧིན་གསུམ་བཅས་གྲོགས་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གིས་ཀྱང་ཁ་ཚ་དགོས་གཏུགས་ཕན་འབྲས་ལྡན་པའི་བཟང་ཕྱོགས་ཀྱི་བརྡ་ལན་སྣེ་གཅིག་མེད་པར། ཆུ་ཁར་ལག་པ་གློད་པ་ལྟ་བུའི་རྣམ་འགྱུར་བཟུང་ཡོད།

དེ་ནི་ཡིད་སྐྱོ་བའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་འདིའི་འབྱུང་རྐྱེན་ཞིག་ཡིན་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད། དེ་ནི་ད་ལྟ་དང༌། འབྱུང་འགྱུར་གྱི་བོད་མི་རྣམས་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱིས་བསྟན་པའི་གལ་ཆེའི་བསླབ་བྱ་ཞིག་དང༌། བརྗེད་མི་འོས་པའི་བརྒྱུད་པའི་ཉམས་མྱོང་རྩ་ཆེན་ཞིག་ཀྱང་ཡིན།

རིང་ནས་འདབ་འབྲེལ་མཛའ་མཐུན་མི་ལྷོད་ཀྱང༌།།

འཕྲལ་སྣང་ཕྲ་མེན་འཛིན་པའི་གཡོ་ཇུས་ཀྱིས།།

མ་རུང་ཁོག་བཅངས་རེ་དོགས་གྱ་གྱུའི་ཚུལ།།

ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་ལའང་ཡིད་བརྟན་ཅི།།

གནའ་ནས་ད་བར་མ་ཉམས་བརྒྱུད་པའི་གཏམ།།

འབྱོར་ཞིང་དར་ཚེ་ཡོད་ཚད་གཉེན་དང་གྲོགས།།

རྒུད་ཚེ་འཇིག་རྟེན་མ་ལུས་དགྲར་ལངས་ཞེས།།

ཀྱེ་མ་གྲགས་པའི་གཏམ་འདི་མྱོང་བས་གྲུབ།།

འདས་པའི་སྐྱོ་གར་སྣང་བརྙན་རི་མོའི་གཟུགས།།

དྭངས་གསལ་ཡིད་ཀྱི་ཤེལ་དཀར་མེ་ལོང་ངོར།།

རྗེན་པར་འཆར་བའི་གངས་སེང་དཀར་མོའི་བུས།།

རང་ཉིད་རང་གི་མགོན་དུ་ངེས་པ་རྙེད།།

39 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་དབྱིན་དེབ། ཤོག་གྲངས་ ༦༢༤ ཕྲེང་ ༡༢ ༡༩༩༣

40 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ ཤོག་གྲངས་ ༨༠ ཕྲེང་ ༢༠ རྡོར་གླིང་པར་ཁང༌། ༡༩༦༣

41 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་’དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་’དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༦༢༥ ཕྲེང་ ༩ (༡༩༩༣)

ས་བཅད་བདུན་པ།

རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཤར་ཕྱོགས་སུ་བཙན་འཛུལ་དངོས་སུ་བྱས་པ།

དང་ཐོག་མཚོ་སྔོན་ཁུལ་བཞུགས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་བོད་ལ་ཕྱིར་ཕེབས་མ་ཐུབ་པའི་མུར་སྐུ་མྱ་ངན་ལས་འདས་ཤིང༌། ཁུལ་དེར་ཤུལ་ལུས་བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་གི་ཞབས་འབྲིང་ཉུང་ཤས་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱས་པའི་པཎ་ཆེན་ཡང་སྲིད་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་ན་མ་སོན་པའི་ཁར། བོད་ཀྱི་རྒྱུན་སྲོལ་ལྟར་པཎ་ཆེན་སྐུ་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་དུ་བོད་གཞུང་དམངས་གཉིས་ནས་ད་དུང་ཁས་ལེན་མ་བྱུང་བ་སོགས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་རིམ་བྱུང་ལ་བརྟེན་བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་གི་ཞབས་འབྲིང་འགོ་གཙོ་རེ་གཉིས་ཀྱི་འདོད་དོན་ཇི་བཞིན་འགྲུབ་མེད་པ་དང༌། ཁོང་ཚོ་ལོ་མང་རིང་མི་ཡུལ་དུ་གྱར་ནས་འགྲོ་སྡོད་གཉིས་དཀའི་གནས་སུ་ལྷུངས་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྭ་སྟག་དོན་རྐྱེན་ནང་ཕམ་ཉེས་སུ་སོང་བའི་ར་བླའི་ཕྱོགས་གཏོགས་ཡུལ་གྱར་བ་རེ་གཉིས། དེ་མིན་བོད་གཞུང་གི་ཉེས་འཛུགས་ཕོག་སྟེ་ཡུལ་གྱར་བའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐབས་འཚོལ་རིང་ལུགས་པ་ཉུང་ཤས་དེ་ཚོར་རྒྱ་དམར་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་མགོ་སྐོར་བསླུ་བྲིད་ཀྱིས་བོད་མི་རྣམས་རང་མགོ་ཆུ་འདྲེན་བྱེད་རྒྱུར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཆེད་ཐབས་ངན་ཡོད་རྒུ་ལག་བསྟར་བྱས་ཡོད།

དེ་ཡང་ཕན་མིང་གི་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཁོད་གསལ། “༡༩༤༩ ལོའི་ཟླ་ ༨ པའི་ཟླ་སྟོད་ཀྱི་ཉིན་ཞིག་ཕེང་ཏེ་ཧེས་ང་སི་ལིང་པུའུ་རུ་ཚོགས་འདུར་འབོད་པ་གནང་བྱུང༌། སྐབས་དེ་ནི་ལན་ཀྲུའུ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་སྔ་ནུབ་དང་འཁེལ་ཞིང༌།” ཕེང་ཏེ་ཧེའི་ཀྲུའུ་ཞི་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ཁོང་ལ་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་ཏར་འཕྲིན་ (ནུབ་བྱང་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུའི་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་མཛུབ་སྟོན།) ཞེས་པ་དེ་ང་ཚོར་བསྟན་གནང་བྱུང༌། ཏར་དེའི་ནང་གི་དོན་ཚན་བཞི་པར། “པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ད་ལྟ་ལན་ཀྲུའུ་རུ་ཡོད་པས་ཁྱེད་ཚོས་ལན་ཀྲུའུ་ལ་ཕར་རྒོལ་བྱེད་སྐབས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་སྲུང་སྐྱོབ་ཞུ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་དེ་བཞིན་ཀན་སུའུ་དང་མཚོ་སྔོན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱ་རྒྱུར་དོ་སྣང་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱས་ཏེ་བོད་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་དགོས།” ཞེས་དམིགས་སུ་བཀར་ནས་མཛུབ་སྟོན་གནང་འདུག

ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ཕེང་ཏེ་ཧེས་”དེ་ནི་བོད་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་མའོ་ཀྲུའུ་ཞིའི་མཛུབ་སྟོན་དང་པོ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། གནས་ཚུལ་དེར་གཞིགས་ན་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་སྲུང་སྐྱོབ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཀན་སུའུ་དང༌། མཚོ་སྔོན་གྱི་ས་ཁོངས་ནང་ཡོད་པའི་བོད་མིར་བརྩི་འཇོག་བྱ་རྒྱུ་ནི་བོད་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་བའི་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་བཀོད་བྱུས་ཤིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། གལ་ཆེའི་འཐབ་ཇུས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་ཅིག་ཀྱང་ཡིན་པས་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་ལག་ལེན་ནན་ཏན་བསྟར་ཏེ་བརྟག་དཔྱད་ཞིབ་འཇུག་ཡག་པོ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་རེད།”42 ཅེས་གསུངས་པ་དང་འབྲེལ་ཐེངས་དེའི་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ཕེང་ཏེ་ཧོའི་ཡིས་ལས་འགན་དེ་ང་ལ་གནང་ཐོག་ལེགས་འགྲུབ་བྱ་རྒྱུའི་ཞིབ་ཕྲའི་གཏན་འབེབས་ཀྱང་གནང་བས། ཉིན་དེ་ནས་བཟུང་ངས་ཧུའེ་རིགས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་པ་དང་ཧུའེ་རིགས་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱེད་པ་ནས་བོད་རིགས་ཀྱི་ལས་ཀ་བྱེད་པ་དང༌། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ལ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་འགྱུར་འགོ་ཚུགས།”43 ཞེས་དང༌། “༡༩༤༩ ལོའི་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༥ ཉིན་ཟི་ལིང་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་མ་ཐག་འབྲེལ་གཏུགས་པུའུ་ཡི་མཚོ་སྔོན་དུ་མི་མངགས་ཏེ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང་ཞིང་ཆེན་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ལ་གཞོགས་འདེགས་ཀྱིས་སྐུ་འབུམ་དགོན་དུ་བསྐྱོད་དེ་པཎ་ཆེན་ནང་སྒང་བཞུགས་སྒར་དང་འབྲེལ་གཏུགས་ཞུས་ཏེ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། དེ་བཞིན་ཁོངས་གཏོགས་མི་སྣ་རབ་འབྲིང་ལ་ཏང་གི་སྲིད་ཇུས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད།

སྐབས་དེར་པཎ་ཆེན་བཞུགས་སྒར་དུ་ཡོད་པའི་འགན་ཁུར་བ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱིས་ཏང་གི་སྲིད་ཇུས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་རྗེས་ཡེ་ཀྲན་ཅུན་དང་པོའི་འབྲེལ་གཏུགས་པུའུ་ཡི་རྩ་ཚིག་བསྣམས་ཏེ་མཚན་མོ་དེ་རང་དུ་ཤང་སྡེར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་སྙན་སེང་ཞུ་བར་ཕེབས་པ་དང༌།

དེ་རྗེས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་ཅེས་འཇིགས་མེད་ཟི་ལིང་དུ་བཏང་གནང་སྟེ་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཏང་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང༌། འབྲེལ་གཏུགས་པུའུ་ཡི་མི་སྣ་དང་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་རེད།” ཞེས་དང༌། “༡༩༤༩ ལོའི་ཟླ་ ༩ པར་ཅེས་འཇིགས་མེད་དང༌། བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས། སུང་ཀྲི་ཧྲུའུ་སོགས་པཎ་ཆེན་བཞུགས་སྒར་གྱི་དཔོན་རིགས་ཁ་ཤས་ཀྱིས་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་བློ་མཐུན་ཀྲང་ཀྲུང་ལེའང་གིས་ང་ལ་མཚམས་སྦྱོར་ཡི་གེ་དང་བཅས་ལན་ཀྲུའུ་ཡི་ནུབ་བྱང་ཁང་ཆེན་དུ་ཡོང་སྟེ་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ལ་ལྷག་བསམ་མཚོན་བྱེད་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་པར་འཁྱེར་བ་དང༌། མཐུན་འབྲེལ་ཁྲུའུ་ཡི་བློ་མཐུན་གྱིས་ཁོང་ཚོ་ངའི་སར་འབྲེལ་གཏུག་བྱེད་པར་ཁྲིད་བྱུང་བས་ངས་ཁོང་ཚོ་བློ་མཐུན་ཀན་སི་ཆིང་དང་ཀྲང་ཏེ་ཧྲེང་དང་ཐུག་འཕྲད་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དང༌། ཁོང་ཚོས་ཕུལ་བའི་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་པར་བླངས་ཏེ་ཁོང་ཚོར་དགའ་བསུ་ཞུས་པ་ཡིན།

ཁོང་ཚོས་ཧ་ཅང་དགའ་པོ་བྱེད་པ་དང་འབྲེལ་མེས་རྒྱལ་གྱི་གཅིག་གྱུར་དང་བོད་ལྗོངས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་ཕྱིར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་ད་དུང་ཕྱག་ལས་གང་ཞིག་གནང་དགོས་པ་ཁོང་ཚོས་ཤེས་འདོད་ཡང་ཡང་བྱེད་ཀྱི་འདུག་པས་ངས་ཁོང་ཚོར་ཁྱེད་ཚོའི་ལྷག་བསམ་དེ་ང་ཚོ་ནུབ་བྱང་དུ་བཅའ་སྡོད་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད།

འོན་ཀྱང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་ནི་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཚན་སྙན་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་ཞིག་ཡིན་པ་དང༌། ཁོང་གིས་མེས་རྒྱལ་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་འཆང་གནང་བའི་ལྷག་བསམ་ཟོལ་མེད་དེ་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་ཀུན་གྱིས་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ན་ཡག་པོ་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་ཞུས་པས་ཁོང་ཚོས་ལྟ་སྟངས་དེར་ཧ་ཅང་ཡིད་མཐུན་གནང་བ་དང་འབྲེལ་དེ་ལྟར་ཡིན་ན་ང་ཚོས་བྱེད་སྟངས་གང་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཤེས་རྟོགས་དེ་རིགས་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས་སམ་ཞེས་དྲི་བ་དྲིས་བྱུང་བས། ང་ཚོས་ཁྱེད་ཚོས་བཀའ་མོལ་ཞིག་གནང་སྟེ་པཎ་ཆེན་མཆོག་གིས་འོས་ཤིང་འཚམས་པ་འདུག་དགོངས་ན་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་འཛུགས་པའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་གང་མགྱོགས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་པས། ཁོང་གིས་གོ་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་ང་ཚོའི་མི་རིགས་ཁག་གི་གཙོ་འཛིན་ལ་ཏར་ཞིག་བཏང་ནས་ཁྱེད་ཚོའི་ལངས་ཕྱོགས་མཚོན་པ་གནང་ན། གང་འདྲ་འདུག་གམ་ཞེས་པར། ཁོང་ཚོས་ཇུས་དེ་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་འདུག་ཅེས་སྤྲོ་བ་འཕེལ་བའི་ངང་བརྗོད་པར་མ་ཟད་དེ་ནས་ཁོང་ཚོ་ཕྱིར་ལོག་གིས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུས་ནས་ཀྲུའུ་ཞི་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང༌། སྤྱི་ཁྱབ་སི་ལིང་ཀྲུའུ་ཏེ། སྤྱི་ཁྱབ་སི་ལིང་གཞོན་པ་ཕེང་ཏེ་ཧེ་བཅས་སོ་སོར་ཏར་འཕྲིན་ཐོག་ནས་ཁོང་ཚོའི་བསམ་འདུན་མཚོན་པར་བྱ་རྒྱུའི་གཏན་འཁེལ་ཡང་བྱས་པ་རེད། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་འདོད་པ་ལྟར་ཏར་ཡིག་གི་ཐོག་མའི་མ་ཡིག་ཅེས་འཇིགས་མེད་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་རྒྱ་ཡིག་དྲུང་ཡིག་སྐུ་ཞབས་སུང་ཀྲིའི་ཧྲུའུ་གཉིས་ཀྱིས་ཐུན་མོང་ཐོག་གྲོས་མོལ་བྱས་ནས་བྲིས་ཤིང༌། སྐུ་ཞབས་སུང་ཀྲི་ཧྲུའུ་ནི་ཡིག་རྙིང་ཐད་བྱང་མ་ཡིན་པ་དང༌། རྩོམ་ཡིག་འབྲི་སྐབས་ཧ་ཅང་ནན་ཏན་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་སྤྱི་ཚོགས་གསར་པའི་ཏར་ཡིག་ཇི་ལྟར་འབྲི་རྒྱུའི་ཐད་ཁོང་ལ་རྒྱུས་མངའ་དེ་ཙམ་མེད་སྟབས་ཟིན་བྲིས་བཀོད་རྗེས་ཧ་ཅང་ཁེངས་སྐྱུང་གིས་ཐོག་ནས་སླར་ཡང་འབྲེལ་གཏུགས་པུའུ་ལ་བསམ་འཆར་འདྲི་རྩད་བྱེད་པར་ཕེབས་པས། ངས་ཁོང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཡིག་འབྲུ་རེ་དང་ཚིག་གྲུབ་རེ་རེ་བཞིན་གྲོས་བསྡུར་བྱས་རྗེས་སླར་ཡང་བློ་མཐུན་ཀྲང་ཏེ་ཧྲེང་ལ་བསྟན་པ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་ཞིབ་གཤེར་གྱིས་གཏན་འཁེལ་གནང་བ་རེད།

དེ་ནི་མི་ཚང་མས་དོ་སྣང་བྱ་ཡུལ་འགངས་ཆེའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་སྙིང་ལྡན་པའི་ཚད་ལྡན་ཡིག་ཆ་སྟེ། ༡༩༤༩ ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡ ཉིན་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་པར་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་ཕྱིར་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་མཆོག་གིས་མའོ་ཀྲུའུ་ཞི་དང༌། སྤྱི་ཁྱབ་སི་ལིང་ཀྲུའུ་ཏེ། སྤྱི་ཁྱབ་སི་ལིང་གཞོན་པ་ཕེང་ཏེ་ཧེ་བཅས་སོ་སོར་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་གུས་འདུད་ཞུ་བའི་གློག་འཕྲིན་གཉིས་པོ་དེ་རེད། ཏར་ཡིག་ཆ་ཚང་གཤམ་གསལ། “པེ་ཅིན་དུ་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་མའོ་ཙེ་ཏུང་དང༌། ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་སྤྱི་ཁྱབ་སི་ལིང་ཀྲུའུ་ཏེ་མཆོག་ལ། མཆོག་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་དཔའ་མཛངས་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་རྒྱལ་འབངས་སྐྱོབ་པའི་དོན་ཆེན་གནང་བ་དང་དམག་དཔུང་གང་དུ་འབྱོར་ཡང་རྒྱལ་ཡོངས་གང་སར་དགའ་སྤྲོ་རབ་ཏུ་སྐྱེས་ཀྱི་ཡོད་ལ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཐོག་རིམ་བྱོན་ལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་བཀའ་དྲིན་ཆེ་བཞེས་གནང་བར་བཀུར་བ་ལྷད་མེད་བྱེད་བཞིན་ཡོད།

ལོ་ངོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་རིང་ལ་མེས་རྒྱལ་གྱི་མངའ་ཁོངས་བདག་དབང་ཆ་ཚང་ཡོང་བའི་ཆེད་དུ་གང་སར་བསྐྱོད་དེ་ལྷོད་ཡང་སྤུ་ཙམ་ཡང་མེད་པའི་འབད་བརྩོན་བྱས་ཡོད་ཀྱང་གུས་པར་གྲུབ་འབྲས་མ་བྱུང་བར་བརྟེན་ཡུན་རིང་པོར་བློ་སེམས་མི་བདེ་བའི་ངང་བོད་ལ་ལོག་རྒྱུའི་བཀའ་བསྒུགས་ནས་མཚོ་སྔོན་དུ་ལུས་སོང་ཞིང་བཀྲ་ཤིས་པ་ཞིག་ལ་མཆོག་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་འོག་ནུབ་བྱང་བཅིངས་འགྲོལ་ཐོབ་པ་དང་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་དབུ་བརྙེས་ཐུབ་པ་བྱུང་བར་སེམས་ཤུགས་ཡོད་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་སེམས་འགུལ་ཐེབས་བྱུང་ཞེས་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གྱུར་ཐོག་ཤོད་ཀྱི་ཡོད། སླད་ཕྱིན་མི་དམངས་བདེ་ཞིང་སྐྱིད་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་དར་རྒྱས་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཡོད་པ་བོད་བཅིངས་འགྲོལ་མྱུར་འཐོབ་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཅས་ལ་བརྟེན་མི་དམངས་ཡོངས་ཀྱི་ཚབ་ཞུས་ནས་མཆོག་རྣམ་གཉིས་ལ་བླ་ན་མེད་པའི་གུས་འདུད་དང་བརྩི་སྲུང་དགའ་གུས་ཚད་མེད་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། པཎ་ཆེན་ཨེར་ཏི་ནས་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡ ཉིན།” ཞེས་འཁོད་ཡོད།

ད་དུང་དེའི་སྐོར་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ཞེས་པའི་ནང༌། “༡༩༤༩ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་ནུབ་བྱང་ཅུས་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཅི་དང་པོ་ཕེང་ཏེ་ཧེ་ལ་གློག་འཕྲིན་བཏང་བའི་ནང༌། ད་ལྟའི་གནས་བབ་ལ་གཞིགས་ན་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་གི་ལས་འགན་གཙོ་བོ་ནུབ་བྱང་ཅུས་ནས་འཁྱེར་དགོས་པ་དང༌། དེའི་འོག་ལྷོ་ནུབ་ཅུས་ཀྱི་ལས་འགན་ཁུར་ཏེ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་དགོས་རྒྱུ།

དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི་ཨ་མདོ་མཚོ་སྔོན་ནས་དབུས་སུ་ས་ཁོད་སྙོམས་པོ་ཡོད་སྐད་དང༌། དེ་བཞིན་པཎ་ཆེན་ཚོགས་ཁག་ཀྱང་མཚོ་སྔོན་དུ་གནས་ཡོད་པར་བརྟེན་ང་ཚོས་པཎ་ཆེན་ཚོགས་ཁག་བརྩོན་ལེན་གྱིས་ཆབ་སྲིད་ཐད་འོས་འཚམས་ཀྱི་བསྒྱུར་བཀོད་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། འཚོ་བའི་ཐད་ལྟ་སྐྱོང་བྱེད་དགོས། ལྷོ་ནུབ་ཅུས་ནས་ཟི་ཁྲོན་དང༌། ཤིས་ཁམས་ (མདོ་སྟོད་སྨད་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་ཁུལ་) བཙན་བཟུང་བྱས་ནས་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱ་རྒྱུ། བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་པར་དམག་སྒར་ཅུན་གསུམ་དགོས་གལ་ (ཅུན་རེར་དམག་འབོར་ཁྲི་བཞི་ཡས་མས་ཙམ་ཡོད) འདུག” ཅེས་གསལ།

པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ཁོང་གི་སྐུ་ཡོན་གསན་བཞེས་གནང་ཕྱོགས་ནི་རྒྱ་མིའི་དབང་ནུས་ཀྱི་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་ཡིན་ཞིང༌། ཐོག་མར་ཅང་ཅེ་ཧྲིའི་གཞུང་དང༌། དེ་རྗེས་དམར་པོའི་འོག་ཏུ་ཚུད་པ་མ་ཟད་རྒྱ་མིས་ཁོང་སྲིད་དོན་ཐོག་རང་དགར་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། ཁོང་དགུང་ན་ཆུང་བ་སོགས་ཀྱིས་ངོ་རྒོལ་གནང་མི་ཐུབ་པ་རྒྱ་མིས་བསམ་གྱི་ཡོད་ཚོད་རེད།

དཔེར་ན་དམར་པོའི་གཞུང་ནས་རྒྱ་ནག་དབང་བསྒྱུར་སྐབས་ཁོང་གི་མཚན་ཐོག་ནས་བཀྲིས་བདེ་ལེགས་ཀྱི་ཏར་འཕྲིན་བཏང་འབྱོར་སྤེལ་འགྲེམས་བྱས་ཤིང༌། སྐབས་དེར་ཁོང་དགུང་ལོ་བཅུ་ཡིན་པ་དང༌། ཡང་སྲིད་ངོ་མར་ཁས་ལེན་ཡང་བྱས་མེད།” ཅེས་གསལ།

དེ་བཞིན་རྒྱ་དམར་གཞུང་ཕྱོགས་ནས། བོད་འདི་རྒྱ་ཁོངས་སུ་འཛུད་ཐབས་ཆེད་བོད་རིགས་མང་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲོད་དུ་ཤུགས་རྐྱེན་ཅུང་ཆེ་བའི་བླ་ཆེན་དང་མི་ཆེན་ནམ། ཡང་ན། རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་རིགས་ལ་ཤ་ཞེན་མེད་པར་འཕྲལ་སེལ་ཉི་མ་གང་འཁྱོལ་གྱི་འཚོ་ཐབས་བྱེད་མཁན་རྭ་སྒྲེང་བླ་བྲང་གི་མི་སྣ་བཅས་ལ་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མགོ་སྐོར་དང༌། དཔལ་འབྱོར་གྱི་བསླུ་བྲིད་བྱས་ཏེ་ཆར་སྣེ་རླུང་ཁྲིད་ཀྱི་ནུས་པ་འདོན་སྤེལ་བྱེད་དུ་བཅུག་ནས་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས་རྨོངས་སུ་འཇུག་རྒྱུའི་རེ་ངན་བཅངས་ཡོད།

དེ་ཡང་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་འདོན་ཐེངས་ ༡༥ ཕན་མིང་གི་རྩོམ་ཡིག་ནང༌། མུ་མཐུད་འཁོད་གསལ། “ཏང་ཀྲུང་དབྱང་དང་རིམ་པ་ཁག་གི་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ལ་བློ་འགུགས་ཀྱི་ལས་ཀ་མང་པོ་བྱས་ཤིང་”ཞེས་དང༌། “ནུབ་བྱང་ལ་ཆ་མཚོན་ན་མཚོ་སྔོན་འབྲེལ་གཏུགས་བབས་ཚུགས་ཀྱིས་བོད་རིགས་ལས་བྱེད་པ་ཀྲང་ཅིན་ཁྲེང་བཏང་བ་དང༌། ཏར་གཏོང་མཁན་ཞུས་ལི་ཕིང་གིས་གློག་འཕྲིན་ཁྱེར་ནས་ཚོང་པ་ཡིན་ཁུལ་གྱིས་བོད་དུ་བསྐྱོད་མཁན་ཚོང་པ་དང་མཉམ་དུ་བོད་དུ་བསྐྱོད་པ་དང༌། མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་ལེའོ་ཧན་ཧྲང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་ལ་འབུལ་རྒྱུའི་ཕྱག་བྲིས་དང་མཚོ་སྔོན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོས་ལྗགས་ལན་འབྲེལ་ཡོད་ཕྱོགས་ལ་ཕུལ་བ་རེད།” ཅེས་དང༌།

“ལོ་དེའི་ཟླ་བ་གསུམ་པ་ནས་ལྔ་པའི་བར་ཀྲུང་དབྱང་གིས་ལྷོ་ནུབ་ཅུས་དང་ནུབ་བྱང་ཅུས་ལ་བཀའ་བཏང་ནས་ལྷོ་ནུབ་དང་ནུབ་བྱང་ནས་ཆོས་ལུགས་ལས་རིགས་ཀྱི་རྒྱལ་གཅེས་མི་སྣ་བོད་དུ་མངགས་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ཚོགས་ཁག་ལ་ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་དང་ཁ་བྲལ་ནས་མེས་རྒྱལ་གྱི་པང་དུ་ལོག་སྟེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཉིད་དམ་ཡང་ན་ཁོང་གི་སྐུ་ཚབ་པེ་ཅིན་དུ་མངགས་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱ་ཐབས་སྐོར་ལ་གྲོས་མོལ་བྱེད་པའམ་ཡང་ན་དཔུང་བསྐྱོད་བྱེད་རིང་རང་རེའི་གཡུལ་ས་མདུན་མའི་སི་ལིང་པུའུ་དང་དབྱེ་འབྱེད་གྲོས་མོལ་བྱེད་དགོས་པའི་གོ་བསྐོན་བློ་འགུགས་བྱེད་པར་གཏོང་དགོས་གསུངས་པ་རེད།

༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་བ་གསུམ་པར་ལྷོ་ནུབ་ཅུས་ཀྱིས་སློབ་དཔོན་ཀྲིན་ཆང་དང་དགེ་བསྙེན་ཅ་ཐི་ཐའོ་གཉིས་བོད་དུ་བཏང་ནས་ལས་ཀ་མང་དག་བྱས་པ་དང༌། ༡༩༥༠ ལོའི་ཟླ་བ་ལྔ་པར་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དང༌། མཚོ་སྔོན་དམག་ཁུལ་ཁང་གིས་ཀྲུང་དབྱང་དང༌། ནུབ་བྱང་ཅུས་ནུབ་བྱང་དམག་ཁུལ་ཁང་བཅས་ཀྱི་མཛུབ་སྟོན་ལ་གཞིགས་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གཅེན་པོ་སྟག་འཚེར་ (ལྟག་མཚེར་) སྤྲུལ་སྐུས་དབུ་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་དང༌། ཤར་སྐལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོ་དང༌། ཞྭ་ལུ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་རྣམ་གཉིས་སྐུ་ཚབ། དགེ་ལེགས་རྒྱ་མཚོ་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་བ་བཅས་ཡིན་པའི་མཚོ་སྔོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་དགོན་སྡེ་ཁག་གི་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུར་གོ་བསྐོན་བསླབ་བྱ་བྱེད་མཁན་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་བོད་དུ་ཁ་ཏ་བྱེད་པར་མངགས་པ་རེད། མཚོ་སྔོན་གྱི་གོ་བསྐོན་བསླབ་བྱའི་ཚོགས་པ་རྡོག་ཐོན་བྱེད་ཁར་སྤྱི་ཁྱབ་བཀོད་འདོམས་པ་ཕེང་ (ནུབ་བྱང་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་སྤྱི་འདོམས་པ།) ལགས་སྐུ་ངོ་མ་ཟི་ལིང་དུ་ཕེབས་ནས་ཁོང་ཚོ་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ཐོག་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་གཏང་རྒྱུའི་སྐོར་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་དགོངས་དོན་བརྒྱུད་བསྒྲགས་གནང་ནས་ཁོང་ཚོར་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུའི་བརྩོན་ལེན་བྱེད་ཆེད་ལེགས་སྐྱེས་འབུལ་དགོས་པའི་སྐུལ་ལྕག་ཀྱང་གནང་བ་རེད།

དེ་རྗེས་ཤིས་ཁམས་ཞིང་ཆེན་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ཡང་ཟླ་བདུན་པའི་ཚེས་༡༠ ཉིན་དཀར་མཛེས་ནས་ལམ་གཞན་ཞིག་བརྒྱུད་བོད་དུ་གོ་བསྐོན་གྱི་ཕྱག་ལས་གནང་བར་ཕེབས་པ་རེད།” ཅེས་འཁོད།

དེ་བཞིན་ཆབ་མདོར་ཕར་རྒོལ་བྱེད་མཁན་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་གཙོ་བོ་སྡེ་དགེ་དང༌། འབའ་ཐང་དུ་རྟེན་གཞི་བྱས་ཤིང༌། བོད་རིགས་འགན་ཁུར་བའི་གྲས་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་ཕྱག་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ། “སྐབས་དེར་དེ་འདྲའི་བྲེལ་བ་ཚ་ལ་སྤྲོ་བ་ཆེ་བས། ང་ལ་འཕྲལ་སེལ་གྱི་དཀའ་ངལ་ཆུང་ཙག་གང་གི་ཐོག་ལའང་བསམ་གཞིགས་མང་པོ་བྱེད་པའི་དུས་ཚོད་མེད། ང་ཚོས་ལམ་སང་ལས་དོན་གཉིས་སྒྲུབ་ཐབས་བྱས་པ་སྟེ། ཕྱོགས་གཅིག་ནས་དམག་དཔུང་གིས་ཕར་རྒོལ་བྱ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱས་ཤིང༌། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བོད་གཞུང་ལ་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་དང་ལེན་བྱེད་པར་སྐུལ་འདེད་བྱས། ང་ཚོས་གཡུ་ཐོག་གི་ལས་དུས་ཚང་རྗེས་མདོ་སྤྱིར་འཁོད་པའི་ལྷ་ཀླུ་དང་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་དགེ་སྟག་སྤྲུལ་སྐུ་ལྟ་བུའི་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་མི་སྣ་ཆབ་མདོར་མངགས་ཤིང༌། དེ་བཞིན་ང་སྤོམ་མདའ་སྟོབས་རྒྱལ་དང་འཕྲད་པར་བསྐྱོད་དེ་ཁོང་གི་སྤུན་ཨ་ཕོ་རབ་དགའ་ཆབ་མདོར་བསྐྱོད་དེ་ལྷ་ཀླུར་ཤུགས་རྐྱེན་སྤྲོད་དགོས་པའི་སྐུལ་དེད་བྱས་པ་ཡིན།” ཞེས་གསལ་ཞིང༌།

རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བོད་ལ་དེ་ལྟ་བུའི་ཐུགས་ཁུར་བཞེས་དགོས་དོན་གང་ཡིན་ནམ། རྒྱ་བོད་གཉིས་ནི་ས་ཁམས་དང་མི་རིགས་ཡུལ་གོམས་གཤིས་ལུགས་སོགས་སྒོ་ཀུན་ནས་ཡོངས་སུ་ཐ་དད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་ཡིན་པར་མ་ཟད། དམར་པོའི་བཙན་འཛུལ་མ་བྱུང་གོང་ལྷ་སར་ཡང་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁོངས་ཐོབ་ཐང་ཡོད་པའི་རྒྱ་མི་ལྟར་བཞག ཚོང་གཉེར་ལས་རིགས་གྲས་ཀྱི་རྒྱ་མི་ཡང་ཧ་ལམ་མེད་པ་ལྟ་བུ་རེད།

དེ་ཡང༌། མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་”ཞིན་ཅང་དུ་རྒྱ་རིགས་མི་ཁྲི་ཚོ་བཅུ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཡོད་ཅིང༌། བོད་ལྗོངས་སུ་ཧ་ལམ་རྒྱ་རིགས་གཅིག་ཀྱང་མེད་པས་རང་དམག་དེ་གནས་ཚུལ་གཏན་ནས་མི་འདྲ་བའི་མི་རིགས་ས་ཁོངས་ཤིག་ཏུ་གནས་ཡོད་པ་རེད།”44 ཅེས་འཁོད་ཡོད། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བོད་ནང་ཞི་དྲག་གི་ཐབས་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བཟུང་ཡང༌། དོན་དངོས་ཐོག་རྒྱལ་སྤྱིའི་མཐོང་ཚུལ་རྙོག་བཟོ་བྱེད་པ་དང༌། བོད་གཞུང་དམངས་མགོ་བོ་རྨོངས་སུ་འཇུག་ཆེད་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་གྱི་དར་ཆའི་འོག བོད་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་སྲོག་རྩ་གཅད་རྒྱུའི་ཤན་གྲི་བརྡར་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། མཐར་ཐུག་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུ་སྔོན་གཏན་འཁེལ་བའི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་ཧ་ཅང་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ།

ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་ཆུང་སྲིད་ཀྱི་རྣམ་པས་སྐུ་རྩེད་སྣ་ཚོགས་ལ་མཉེས་པོ་ཡོད་ན་ཡང༌། སྐུ་རྩེད་དེ་རིགས་རེ་རེ་ལའང་ནང་དོན་ངེས་ཅན་རེ་མཚོན་རྒྱུ་ཡོད། དུས་སྐབས་དེའི་ཡས་མས་སུ་དུས་རྟགས་མངོན་ཚུལ་གསལ་སྟོན་གནང་བ་ལྟ་བུར་དམིགས་བསལ་གྱིས་དམག་རྩེད་ལ་མཉེས་པོ་གནང་གི་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ནི་སྤྱིར་བོད་ལ་དམག་འཁྲུག་གི་ཉེན་ཁ་ཡོད་པའི་ཚུལ་དང༌། བྱེ་བྲག་ཕྱག་རོགས་ཞབས་ཞུ་བ་སོ་སོས་མཛད་པ་དེར་སྤྱོད་ཚུལ་ཇི་ལྟར་བཟུང་མིན་ལ་བརྟེན་ནས་འབྱུང་འགྱུར་འབྲས་བུ་ཇི་ཡོང་ལས་འབྲས་ཀྱི་ཚུལ་ལམ། རྟེན་འབྱུང་གི་གཤིས་ལུགས་གསལ་སྟོན་གནང་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་ཡོད།

དེ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་”ཡང་དེ་དུས་ངས་དམག་གི་རྩེད་མོ་ཞེ་དྲག་རྩེ་གི་ཡོད་པ་རེད། མེ་མདའི་ཀར་ཏོར་ (མདེའུ་སྐོག) སྟོང་པ་དེ་འདྲ་གཟིམ་ཆུང་ཁོངས་ལ་ཡོད་པ་མ་རེད། དམག་སྒར་ནས་ཀྱང་རག་གི་མི་འདུག ངོས་ནས་མཚན་ཞབས་ཚོར་མེ་མདའི་ཀར་ཏོར་འཁྱེར་ཤོག་ཅེས་མངགས་པ་ཡིན། ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེས་ཀྱང་ཀར་ཏོར་བཅུ་གྲངས་ཤིག་བསྣམས་ཕེབས་བྱུང༌། རྒྱ་མཚོ་གླིང་གིས་གཅིག་གཉིས་ཤིག་བསྣམས་ཡོད་པ་འདྲ། དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ལ་མངགས་པ་ཡིན་ཀྱང་ཀ་ཏོར་ཆུང་ཆུང་གཅིག་རང་མ་གཏོགས་སྤྲད་མ་བྱུང༌། གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་དང་བླ་ཕྱག་བསྟན་པ་རྒྱའུ་ཁོ་གཉིས་ཉེ་པོ་ཞེ་དྲག་འདུག བསྟན་པ་ལགས་ལ་དབྱིན་ཇི་ཁ་ལྡུམ་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དང༌། ཕྱོགས་བསྐྱོད་སྐབས་མེ་མདའ་ཚ་ཁ་བལྟས་ནས་ཀ་ཏོར་ཧ་ཅང་མང་པོ་ཡོད་པ་འདྲ། གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་བསྟན་པ་ལགས་སུ་ཀ་ཏོར་དགོས་ལུགས་གསུངས་ཏེ། ཧ་ལམ་བཞི་བཅུ་ལྔ་བཅུ་ཞིག་མེད་དམ། ཉི་མ་གཅིག་གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱི་རྒྱར་མཚན་ཞབས་ཡིན་ཙང་རྟགས་གསལ་གནང་བར་ཕེབས་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ནང་དོན་ཀ་ཏོར་ཆག་པ་གཅིག་བསྣམས་ཕེབས་ནས་ང་ལ་གནང་བྱུང༌། ཀ་ཏོར་དེ་ཚོ་ཡོད་ཙང་མདེའུའི་རྩེ་ཞ་ཉེ་དེ་ངོས་ནས་ལུག་བརྒྱབས་ནས་ཞ་ཉེའི་མདེའུ་བསྒར། མདེལ་ཁུག་དེ་གཟིམ་གཡོག་ལགས་རྒྱ་གར་དུ་སླེབས་ནས་གྲོངས་མཁན་དེས་བཟོས། དེའི་ནང་མདེའུ་རྫུས་མ་དེ་དག་བླུག ཤིང་གི་མེ་མདའ་བརྫུས་མ་དེ་འདྲ་བཟོས་པ་རེད།

ངས་ད་ལྟ་འདི་བཤད་དགོས་པ་ཀ་ཏོར་མངགས་པའི་ནང་ནས་གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་མང་ཤོས་བསྣམས་ཡོང་བ་རེད། དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ཀྱི་དགེ་ཕྲུག་བླ་མ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་དང་ཁོང་གཉིས་ཕར་འགྲོ་ཚུར་འགྲོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་སྟབས་མེ་མདའ་དེ་འདྲ་ཏན་ཏན་ཡོད་པ་རེད། ཡིན་ནའང་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་ཀ་ཏོར་ཐེབས་ཆག་གཅིག་མ་གཏོགས་སྤྲད་ཡོད་པ་མ་རེད། རྗེས་སུ་ངའི་སེམས་ནང་དྲན་པ་ཞིག་ལ་གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེར་ཀ་ཏོར་འཁྱེར་ཤོག་ཞུས་པ་ལྟར་ཧུར་ཐག་རྦད་ཐག་གནང་ནས་ཐེ་ཚོམ་སོམ་ཉི་མེད་པར་ཀ་ཏོར་མང་ཤོས་བསྣམས་ཡོད་ཙང༌། ཟིང་འཁྲུག་སྐབས་གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ནོར་བུ་གླིང་ཁ་ནས་ཐར་ཐབས་མེད་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཐར་འདུག དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་ང་ལ་དཔེ་ཆ་ཁྲིད་ཙང་ཞེ་དྲག་རྩ་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང༌། གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ་བསམ་མཁར་དོན་ཡོད་ལགས་ཆེད་མངགས་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ལ་ལན་སྤྲད་པར་བཏང་ནས། ངོས་ནོར་བུ་གླིང་ཁ་ནས་ཐོན་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་སོང༌། ཁྱེད་རང་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་མ་སྡོད། བྲག་ར་ཀླུ་སྦུག་ཏུ་ཡང་མ་སྡོད། སེ་རར་ཡང་མ་སྡོད། དགའ་ལྡན་ལ་རྒྱུག་ཅེས་ལན་སྐྱེལ་དུ་བཏང་བ་ཡིན། ངོས་དམ་བཅའ་བཞག་ཚར་བ་དང་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་མཇལ་ཁ་ཞིག་ལ་ཡོང༌། སོག་པོའི་སོག་དར་ཞིག་དང༌། རྒྱ་དངུལ་བཅུ་ཁོག་གཅིག་སྤྲད་ནས། ད་དམ་བཅའ་ཚང་མ་གྲུབ་སྟེ་སྐལ་བ་བཟང་པོ་བྱུང་ཞེས་མཉེས་པོ་ཞེ་དྲག་གནང་གི་འདུག དེ་ཉིན་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་སོག་པོའི་ཤ་བག་ལེབ་ཅིག་ཀྱང་མཉམ་དུ་ཟོས་པ་ཡིན།

ཟིང་འཁྲུག་སྐབས་གཟིམ་དཔོན་ལགས་ལན་སྐྱེལ་བར་འགྲོ་དུས། སེ་རར་ཡང་མ་སྡོད་གསུང་གི་འདུག་གམ། ཞེས་དྲིས་བྱུང་བར་སེ་རར་ཡང་མ་བཞུགས་དགའ་ལྡན་ལ་ཕེབས་གསུང་གི་འདུག་ཅེས་ལན་སྤྲད་པ་ཡིན་ཟེར་གྱི་འདུག ངོས་ནས་ལན་བསྐུར་བ་བཞིན་དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་གནང་ཡོད་ན། རྒྱ་གར་ལ་ཕེབས་ཐུབ་ཡོད་པ་རེད། གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ལ་ཡང་ཞུ་རྒྱུ་མ་བྱུང་ལ། གཞན་སུ་ལའང་བཤད་མེད། གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ངོས་ཐོན་པའི་དགོང་དྲོ་དེར་ལྷ་སར་བཞུགས་འདུག སང་ཉིན་དེར་ནོར་བུ་གླིང་ཁར་དྲུང་ཇར་ཕེབས་པ་ཡིན་གསུང་གི་འདུག

དེ་དུས་དཔོན་པོ་སྐུ་གཞོན་པ་ངུ་བཞིན་འདུག ད་ཡག་མ་སོང་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་བཞུགས་མེད་པ་རེད་དགོངས་ནས་ཤར་རྒྱག་ལྷ་སར་ཕེབས། དེ་གར་ཕྲན་བུ་བཞུགས་ནས་དགའ་ལྡན་ལ་ཕེབས་པ་དང༌། དེ་ནས་ཚུར་ཕེབས་པ་ཡིན་གསུང་གི་འདུག གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེ་ཐར་མི་ཤེས་པ་ཞིག་ཐར་འདུག རྗེས་སུ་ངོས་ཀྱི་བསམ་བློ་འཁོར་བ་ཞིག་ལ། གསེར་ཀོང་རིན་པོ་ཆེས་ཀ་ཏོར་ཧུར་ཐག་རྦད་ཐག་གིས་བསྒྲུབས་ནས་བསྣམས་ཕེབས་པ་དང༌། དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ཀྱིས་ཀ་ཏོར་ཐེབ་ཆག་གཅིག་མ་གཏོགས་མ་གནང་བ་རེད། མ་གཞི་སོ་སོའི་སྐུ་ལས་རེད། དངོས་གྲུབ་ཚོགས་གཉིས་ནོར་གླིང་ནས་བྲག་ར་ཀླུ་སྦུག་ཏུ་ཕེབས་པ་དང༌། བྱེས་མཁན་ཟུར་གཙང་པ་རྒན་ཐབས་མཁས་ལགས་དང་ཁོང་གཉིས་ཉེ་པོ་ཞེ་དྲག་རེད། ཆོས་གྲོགས་རེད། དཔེ་ཆ་ཡག་མཉམ་རེད། ཁོང་གཉིས་མཉམ་དུ་བཞུགས་པ་དེ་མུར་ཟིང་འཁྲུག་ལངས་ནས་ཕེབས་མ་ཐུབ་པ་རེད། དེ་ཚོ་ངོས་ནས་གང་ཡང་ཤེས་ཀྱི་མེད་ནའང༌། གནས་ཚུལ་གྱི་ཡོང་བབ་ལ་ཞིབ་མོར་ལྟ་སྐབས་རྟེན་འབྲེལ་འདྲ་པོ་ཞིག་བསྒྲིག་རྒྱུ་མེད་དམ་སྙམ་པ་ཡོང་གི་འདུག” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

རྒྱ་མིའི་ཕྱོགས་ནས་བོད་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་རྒྱུར་རྒྱལ་སྤྱིའི་གླེང་ཕྱོགས་ཀྱི་འགོག་རྐྱེན་སེལ་ཐབས་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་བསྡུ་ཐབས་ཆེད་མའོ་ཙེ་ཏུང་ངོ་མ་མོ་སི་ཁོར་ (Moscow) བསྐྱོད་དེ་ཨུ་རུ་སུའི་མོས་མཐུན་དང་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་མ་ཐག ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡ ཚེས་༢ སྔ་དྲོའི་ཆུ་ཚོད་བཞི་པར་མའོ་ཙེ་ཏུང་གིས་མོ་སི་ཁོ་ནས་ནུབ་བྱང་ཅུས་ཀྱི་ཧྲུའུ་ཅི་ཕིང་ཏེ་ཧེ་བརྒྱུད། ལིའུ་པོ་ཁྲིན་དང༌། ལྷོ་ནུབ་ཅུས་ཀྱི་འགོ་གཙོ་ཏེང་ཞའོ་ཕིང༌། ཧྭའོ་ལུང་བཅས་ལ་བོད་དུ་དཔུང་བསྐྱོད་བྱེད་རྒྱུའི་མཛུབ་སྟོན་དོན་ཚན་གསུམ་བཏང་བའི་དོན་ཚན་གཉིས་པའི་ནང༌། “བོད་ལ་མི་འབོར་དེ་ཙམ་མེད་ཀྱང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཐོག་གོ་གནས་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཡིན་སྟབས་ང་ཚོས་ངེས་པར་དཔུང་འཇུག་བྱ་དགོས་ཞེས་དང༌། དོན་ཚན་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་གཉིས་པར། “ལྷོ་ནུབ་ཅུས་ཀྱིས་འཕྲལ་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཏེ་དར་རྩེ་མདོ་བཙན་བཟུང་གིས་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་གི་གྲ་སྒྲིག་དང་འཆར་གཞི་འགོད་རྒྱུའི་ཐོག ཟླ་བ་གསུམ་དང་ཕྱེད་ཀའི་ནང་དར་རྩེ་མདོ་ནས་དམག་དཔུང་ཁག་བགོས་ཀྱིས་ཤིས་ཁམས་ (མདོ་སྨད།) དང༌། བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་བར་འབྱོར་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས།”45 ཞེས་འཁོད།

བོད་ལྗོངས་གསར་བརྗེའི་དྲན་ཐོ། ཞེས་པའི་ནང་སྐབས་དེའི་རྒྱ་དམག་གི་ཧྲི་ཀྲང་གཞོན་པ་ཁྲིན་ཙི་ཊོ་ཡིས་བྲིས་པའི་ཆབ་མདོར་དཔུང་སྐྱོད་བྱས་པ་ཞེས་པའི་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༥ ཉིན། ལྷོ་ནུབ་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་དམག་སྤྱི་ལིའུ་པོ་ཁྲིན་དང༌། ཆབ་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ཏེང་ཞའོ་ཕིང་སོགས་གཙོ་འཛིན་ཚོས་ཁྲུང་ཆིང་དུ་རང་དམག་གི་ཧྲི་ཡན་ཆད་ཀྱི་འགོ་བྱེད་ཚོགས་འདུ་བསྐོངས་ཚོགས་བྱས། སྐབས་དེར་ང་རང་ཧྲི་ལྔ་བཅུ་ང་གཉིས་པའི་ཧྲི་ཀྲང་གཞོན་པ་ཡིན་པས་ཚོགས་འདུ་དེར་ཞུགས་པ་ཡིན། ཚོགས་འདུའི་ཐོག་ལིའུ་ཏེང་གཙོ་འཛིན་གཉིས་ནས་ཏང་ཀྲུང་དབྱང་དང༌། མའོ་ཀྲུའུ་ཞིའི་བོད་དུ་དཔུང་སྐྱོད་བྱ་དགོས་པའི་སློབ་སྟོན་བརྒྱུད་བསྒྲགས་དང་འབྲེལ་ཟླ་ ༩ པར་བོད་དུ་དཔུང་སྐྱོད་བྱ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན།” ཞེས་དང༌།

དེ་རྗེས་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༨ ཉིན་ལྷོ་ནུབ་ཅུས་ནས་བོད་ལ་དམག་སྐྱོད་བྱ་རྒྱུའི་ཞིབ་ཕྲའི་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་གཤམ་གསལ། “ང་ཚོའི་དམག་སྡེ་ཨང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ཧྲི་ཡན་ཆད་ཀྱི་དཔོན་རིགས་ཚོ་ཁྲུང་ཆིང་དུ་འཚོགས་ནས་ཚང་མ་གཏན་འབེབས་བྱས་དོན། ཟླ་ ༢ ཟླ་མཇུག་ཏུ་གྲ་སྒྲིག་ཚང་མ་ཚར་བ་བྱ་རྒྱུ། ཟླ་ ༣ ཟླ་སྟོད་དུ་བོད་ལ་ཐོན་རྒྱུ། ཟླ་ ༣ ཟླ་སྨད་དུ་གཙོ་ཤུགས་དམག་རྣམས་དཀར་མཛེས་སུ་འཛོམས་རྒྱུ། ཟླ་ ༤ པར་སྡེ་དགེ་ས་ཁུལ་དུ་འཛོམ་རྒྱུ། ཟླ་ ༥ པར་ཆབ་མདོ་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུ། ཆབ་མདོ་ནི་བོད་དམག་གི་གཙོ་ཤུགས་ཡོད་ས་དེ་ཡིན། ཆབ་མདོ་བཟུང་ན་བོད་ཡོངས་ལ་གཡོ་འགུལ་ཐེབས་རྒྱུ། དེ་རྗེས་ཟླ་གཅིག་ཙམ་ནས་ལྷ་ས་དང༌། གཞིས་རྩེ་སོགས་བོད་དབུས་ཁུལ་རྣམས་བཙན་བཟུང་བྱས་ནས་དམག་དོན་གྱི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ།” ཞེས་འཁོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༥ ཉིན། རྒྱ་ནག་ལྷོ་ནུབ་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་དང༌། གུང་ཁྲན་ཏང་དམག་སྡེ་ཨང་གཉིས་པའི་དམག་སྤྱི་ལིའུ་པོ་ཁྲིན་གྱིས། “གུང་ཁྲན་གྱི་དམག་དཔུང་རིང་མིན་བོད་དུ་བསྐྱོད་ནས་མངའ་ཁོངས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཕྱིར་འབུད་བྱས་ཏེ་བོད་འདི་མེས་རྒྱལ་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོར་འཁྲིད་རྒྱུ། རྒྱ་ནག་གི་རྒྱལ་མཚམས་སྲ་བརྟན་དུ་གཏོང་རྒྱུ། བོད་ལ་མངའ་ཁུལ་རང་སྐྱོང་དང༌། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རང་དབང་སྤྲོད་རྒྱུ་དང༌། དེའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཁག་ལ་སྲུང་བརྩི་བྱ་རྒྱུ། བོད་དམག་རྣམས་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སྲུང་དཔུང་སྡེར་ཟླ་སྒྲིལ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས།

དེ་ལྟར་ལིའུ་པོ་ཁྲིན་གྱིས་བཤད་པ་ནང་བཞིན་ཞིག ༡༩༥༦ ལོར་ལྷ་སའི་མི་མང་ཚོགས་ཁང་ནང༌། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གྲ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དབུ་ཚུགས་པའི་ཚོགས་ཆེན་ཟེར་བ་ཞིག་ཚོགས་བསྐོངས་བྱས་ཤིང༌། ཚོགས་ཆེན་དེའི་སར་རྒྱ་ནག་ནས་ཆེད་འབྱོར་སྲིད་བློན་གཞོན་པ་ཁྲིན་དབྱིས་ཕྷུ་ཙུང་ལི་ཟེར་བས། བོད་འདིར་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་ཤུགས་རྐྱེན་བོད་ནས་མཐར་སྐྲོད་བཏང་སྟེ། བོད་མེས་རྒྱལ་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོའི་ནང་ལོག་དགོས་ཟེར་བ་ཞིག་བཤད་སོང༌། ཚོགས་ཁང་དེ་གའི་སྡིངས་ཆའི་སྒང་ནས་ཛ་སག་ཚ་རོང་ཟླ་བཟང་དགྲ་འདུལ་ཡར་བཞེངས་ནས་ད་ལྟ་ཁྲིན་དབྱིས་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་ཤུགས་རྐྱེན་བོད་ནས་མཐར་སྐྲོད་བཏང་སྟེ་ཞེས་གསུངས་སོང༌། ད་ལྟ་ཀྲུང་དབྱང་ཕེབས་ཡོད་པ་མ་གཏོགས། ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་སུ་ཞིག་གིས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་མྱོང་མེད་ལ། བོད་ས་སྤར་མཐིལ་ཙམ་ཞིག་སུ་ཞིག་ལ་ཤོར་མེད་ཅེས་ཐད་ཀར་ལན་འདེབས་གནང་བ་སྐབས་དེའི་ཚོགས་མི་ཚང་མས་གོ་ཐོས་བྱུང་ཡོད།

ཡང་ཞྭ་སྒབ་པའི་རྒྱལ་རབས་ནང༌། མདོ་སྤྱི་ཞབས་པད་ལྷ་ཀླུ་ཚེ་དབང་རྡོ་རྗེའི་སྐབས་སུ་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔུང་སྡེ་ཁག་གཅིག་དར་མདོ་ནས་རིམ་པས་དཀར་མཛེས་དང་དར་དགོན༌། སྡེ་དགེའི་ཕྱོགས་དང༌། ཁག་གཅིག་ཡུན་ནན་ནས་ས་ཐམ། རྒྱལ་ཐང༌། ལི་ཐང༌། འབའ་ཕྱོགས་སུ་འབྱོར། དེ་སྐབས་རྒྱལ་ཐང་ཁུལ་གྱི་ཡུལ་དམག་སྤྱི་ཁྱབ་དབང་ཕྱུག་སྟེང་པ་བློ་བཟང་ཉི་མས་གཙོས་བོད་རིགས་དཔའ་བོ་མང་པོས་སྣེ་ཁྲིད་དེ་ ༡༩༤༩ ལོ་ནས་བཟུང༌། རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་བར་གདོང་ལེན་གྱི་དམག་འཐབ་རིམ་པ་བྱས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་དམངས་གཙོའི་བཅོས་བསྒྱུར་ཞེས་དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་ལྷ་སྐུ་རྟེན་གསུམ་སོགས་ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་བསྟི་གནས་མང་པོ་རྩ་གཏོར་བཏང་བ། མི་མང་རྣམས་ཀྱི་མཁར་དབང་གཞུང་ལེན་གྱིས་མཚོན་རྡུང་གཅོག་འཕྲོག་གསུམ་བྱས་ཏེ་ཁྱིམ་འཐོར་གྱི་གནས་ཚུལ་རབས་དང་རིམ་པ་བྱུང་བར། མངོན་ལྐོག་བརྒྱུད་གསུམ་ནས་གཉའ་རུས་མི་ཆག་པའི་འཛིངས་རྒོལ་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ཏེ། མཐར་ ༡༩༥༩ ལོ་བོད་ས་ཡོངས་རྫོགས་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་དབང་དུ་མ་བསྡུས་བར། རྒྱལ་ཐང་ཁུལ་དུ་བཅོས་བསྒྱུར་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་བྱེད་མ་ཐུབ་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཡོད།

དེ་བཞིན་སྐབས་དེར་རྒྱ་དམག་ཁག་གཅིག་ཟི་ལིང་ནས་སྐྱེ་རྒུ་མདོ་དང༌། ནང་ཆེན་ཉེར་ལྔ༌། ལྡན་ཁོག གླིང་ཚང་ཕྱོགས་སུ་ཡོང་སྟེ་ལྡན་ཁོག་ཁུལ་བོད་གཞུང་རླུང་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་ཐོག་མཚན་འགེབ་བྱས་རྐྱེན་ག་དང་གཞིས་རྩེ་དམག་སྒར་དགྲ་ཤོར་བྱུང་བ་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སྡེ་དགེ་བཙུན་མོས་གཙོས་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་ལ་ཤ་ཞེན་ཅན་གྱི་དཔོན་ཁག་མང་པོ་དང༌། དར་དགོན་མཁན་པོ་རྩེ་དྲུང་མཐུ་སྟོབས་རྣམ་རྒྱལ་སོགས་ནས་ད་ལྟ་གུང་དམག་འབྱོར་མ་ཐག་པ་དང༌། ས་མི་རྒྱུས་མངའ་མེད་ཐོག་དེར་ཕར་རྒོལ་གནང་ན་ལེགས་ཚུལ་དང༌། སྐྱེ་རྒུ་མདོའི་རྒྱ་དཔོན་ཞིག་ནས་ཀྱང་ཁོ་རང་འགོ་དམག་གུང་ཁྲན་ལ་ངོ་ལོག་རྒྱག་རྒྱུ་ཡིན་ཚུལ་ནང་ཡིག་རིམ་པར་འབྱོར་བ་བཅས་ལ་བརྟེན་མདོ་སྤྱི་ལྷ་ཀླུས་དགེ་བཤེས་བྱམས་པ་མཐའ་ཡས་རིན་པོ་ཆེའི་དམར་གདུང་དྲུང་ཟན་བརྟག་གནང་བར་ཕར་རྒོལ་དགྲ་ངོ་མཐོ་བ་དང༌། དུས་ཚེས་ཀྱང་ཟླ་ ༧ པའི་ཚེས་ཤར་ལ་བཟང་ཕེབས་བཅས་རི་ཆེ་དང༌། ནང་ཆེན་ཁུལ་གྱི་དཔོན་རྒན་འགའ་ཤས་དང་གྲོས་མཐུན་གྱིས་སྔོན་ལ་སྐྱེ་རྒུ་མདོར་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཕར་རྒོལ་བྱ་རྒྱུར་སེར་ཚ་ཁུལ་ནས་རྒྱལ་རྩེ་འགོ་དམག རི་ཆེ་ཁུལ་ནས་ཇ་དང་འགོ་དམག ཀརྨ་ཡུལ་རྫོང་ཁུལ་ནས་སྤོ་བྲག་ཡུལ་དམག གདོང་རྫོང་གྲུ་ཁ་ནས་གཞིས་རྩེ་ག་དང་འགོ་དམག་བཅས་ནང་དོན་ཕར་རྒོལ་བྱེད་འཆར་གཏན་འཁེལ་ཏེ་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་བཀའ་སྡུར་གནང་བར།

བཀའ་ཤག་ནས། ཕར་རྒོལ་དཔུང་འཇུག་གིས་ས་ལེན་ཐུབ་པ་བྱུང་ན་ཡག་པོ་ཡོང་རྒྱུ་ཡང༌། རྒྱུན་དུ་ས་སྲུང་རྒྱ་ཆེ་འཛུགས་ཕྱོགས་དང༌། དེས་རྐྱེན་རང་སར་འགལ་རྐྱེན་འདྲ་མི་འབྱུང་བའི་འགན་ལེན་གནང་ཐུབ་ཚེ་དགོངས་དཔྱད་ལས། དེ་མིན་ཕུགས་ཡུན་ཁེ་ཉེན་དགོངས་བཞེས་ཡག་པོ་མཛད་དགོས།”46 ཞེས་སོགས་འཁོད་པར་གཞིགས་ན། མདོ་སྤྱི་གསར་རྙིང་དང་བཀའ་ཤག་བཅས་དགོངས་ཚུལ་གཅིག་མཐུན་མ་བྱུང་བ་ལྟ་བུས་རྟ་རྒན་ལ་ཐོགས་བརྒྱབ་པས་ཁྱི་རྒན་ལ་ནམ་ལངས་ཟེར་བ་ལྟར་རྒྱ་དམག་ལ་གོ་སྐབས་བཟང་པོ་ཐོབ་པར་མངོན།

བོད་རབ་བྱུང་བཅུ་དྲུག་པའི་ལྕགས་སྟག་ (༡༩༥༠) ལོ། མདོ་སྤྱི་རྙིང་པ་བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུ་ལས་ཁུར་ལོ་དུས་རྫོགས་ཚབ་མདོ་སྤྱི་གསར་པ་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་བསྐོ་གཞག་གནང་སྟེ་ཆབ་མདོར་ཕེབས།

དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ཞབས་པད་ལྷ་ཀླུ་བ་བོད་ཤར་ཕྱོགས་སྤྱི་ཁྱབ་པའི་ལོ་དུས་རྫོགས་ཤིང༌། གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ཅན་དེ་འདྲའི་སྐབས་ལྷ་ཀླུའི་ཚབ་ཏུ་ཞབས་པད་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་བཏང་སྟེ་ང་ཕོད་ལྷ་ས་ནས་བོད་ཤར་ཕྱོགས་སུ་ཐོན་པ་དང༌། བཀའ་ཤག་ནས་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ཅན་ལ་བརྟེན་ལྷ་ཀླུ་ཡང་ང་ཕོད་དང་ཁུར་མཉམ་ལེན་གྱིས་སྡོད་དགོས་གནས་ཚུལ་བཏང་ཞིང༌། རིང་པོར་མ་སོང་བར་ང་ཕོད་ནས་འགན་ཁུར་ཚང་མ་ཐུབ་ཚུལ་བརྗོད་པར་བརྟེན་ལྷ་ཀླུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས།

དེ་རྗེས་ང་ཚོར་བརྡ་སྤྲོད་གང་ཡང་མེད་པར་གློ་བུར་ཞིག་ལ་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔུང་དམག་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་རེད།”47 ཅེས་འཁོད་ཅིང༌། ལྷ་ཀླུས་རྒྱ་དམག་འགོག་སྲུང་ཆེད་གཞུང་དམག་དང་ཡུལ་དམག་སྒྲིག་འཛུགས་རྒྱ་སྐྱེད་གཏོང་ཐབས་བྱེད་མུས་ཀྱང༌། ང་ཕོད་ནས་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་ཁོ་ན་ལེགས་པའི་བསམ་ཚུལ་འཆང་བ་བཅས་མདོ་སྤྱི་གསར་རྙིང་གཉིས་ཛ་དྲག་གི་གནས་ཚུལ་སེལ་ཐབས་ཐོག་དགོངས་ཚུལ་གཅིག་གྱུར་མ་བྱུང་བས། ལྷ་ཀླུ་ཆབ་མདོ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་ཞིང༌། རྒྱབ་ཕྱོགས་བརྟན་སྲུང་མཛད་རྒྱུའི་དཔུང་སྣོན་དུ་ལྷ་ས་ནས་གཏོང་གནང་མཛད་པ་གྲོང་དྲག་དམག་ཁོངས་རྟ་དམག་བརྒྱད་ཅུ་ཐམ་པ་དང༌། མེ་མདའ་བྷེ་རིང་གྷན་བཞི། དེ་དག་རྒྱག་མཁན་རྩེ་དྲུང་འོད་ཟེར་སེང་གེ་སོགས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་བཞི་བཅས་ལྷ་རི་འགོར་བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུའི་སར་འབྱོར་པ་དང༌། དེ་རྗེས་ནག་ཆུ་སོགས་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་གྲོང་དྲག་མདའ་དཔོན་མཁར་སྣ་དང༌། མདའ་ཚབ་སྒོག་མཁར་བ་ཅན་འགོ་དམག་ ༡༠༠༠ དང༌། སེ་འབྲས་དགའ་གསུམ་གྱི་སེར་དམག་བརྒྱད་ཅུ་སྐོར། དེ་བཞིན་མདོ་སྤྱི་གསར་པ་ང་ཕོད་ཀྱི་ལས་བྱ་མཁན་ཆུང་དོན་དབང་རྒྱལ་མཚན་གྲགས་པ་དང༌། ལས་སྦྲེལ་རྩེ་དྲུང་གཏམ་སྙན་ཐུབ་བསྟན་ཉི་མ། དེ་བཞིན་ལས་བྱ་ལས་དཀྱུས་ཁག་བཅས་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་རྣམས་ཆབ་མདོར་ཐད་སྐྱོད་བྱ་ཚོད་མ་ཐིག་སྟབས། ལྷ་ས་ནས་ལྷ་རི་འགོར་བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུའི་ལས་བྱར་བསྐྱོད་དགོས་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་མངགས་ལྟར་འབྱོར། གྲོང་དྲག་འགོ་དམག་ ༡༠༠༠ དང༌། འོད་ཟེར་སེང་གེ་ཅན་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་མི་བཞི་བཅས་ལྷ་རི་འགོར་ས་སྲུང་དུ་རང་འཇགས་བཞག་ཐོག བཀའ་བློན་ལྷ་ཀླུའི་ལས་བྱར་གོང་གསལ་མཁན་ཆུང་དོན་དབང་སོགས་དང༌། སེར་དམག་བརྒྱད་ཅུ་བཅས་ངོ་ལས་རྣམས་ཀོང་པོ་རྒྱ་མདར་ས་གནས་འདུ་འགག་ཆེ་བའི་གནད་ཁྱད་ཀྱིས་གནས་སྤོས་མཛད།

བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ནས་ཞི་གྲོས་རང་ལ་འགྲིགས་ཐབས་ཀྱིས་འབྲེལ་ལམ་སྣེ་མཐུད་ཆེད་སྨར་ཁམས་ཕྱོགས་ལ་ལས་ཚན་ཡེ་ཤེས་དར་རྒྱས་དང༌། སྤོམ་མདའ་རབ་དགའ། ལྡན་ཁོག་ཕྱོགས་ལ་ལས་ཚན་གཡུལ་དགའ་དང༌། ལས་སྦྲེལ་གཅིག་བཅས་གཏོང་གནང་མཛད་ཀྱང༌། བོད་རྒྱ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་དགོས་ཞེས་ཤོད་མཁན་རྒྱ་དམག་དེ་ཚོས་མདོ་སྤྱི་ང་ཕོད་ཀྱིས་བཏང་བའི་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་ཁག་གཉིས་པོར་བདག་སྤྲོད་ཡ་ལན་གང་ཡང་མ་བྱས་པར་དྲག་པོའི་དཔུང་ཤུགས་ཁོ་ནས་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༣ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ ཉིན་ཁམས་རི་བོ་ཆེ་དང༌། ལྡན་ཁོག སྡེ་དགེ་འཇོ་མདའ། སྨར་ཁམས་སོགས་དམག་ས་ཁག་བརྒྱད་ནས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཅུན་རེར་མི་གྲངས་ཁྲི་གཉིས་ནས་གསུམ་བར་ཡོད་པའི་ཅུན་ཁག་གསུམ་ལ་ཁྱོན་རྒྱ་དམར་དམག་ཁྲི་བརྒྱད་ཀྱིས་འབྲི་ཆུ་བརྒལ་ཏེ་ཚུར་རྒོལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་ལྡན་ཁོག་ཕྱོགས་ནས་ག་དང་མདའ་དཔོན་མུ་བྱ་འགོ་དམག་དང༌། སྤོ་བྲག་འགོ་འཛིན་རྩེ་དྲུང་ལས་ཚན་ཀླུ་སྒྲུབ་རྣམ་རྒྱལ་ཡུལ་དམག་བཅས་ནས་བཙན་འཛུལ་པར་དམག་འཐབ་ཡ་ལན་ལོན་ངེས་ཀྱི་ཤུགས་སྐྱེད་གདོང་ལེན་བྱས་པ་དེའི་སྐོར་བོད་ལྗོངས་གསར་བརྗེའི་དྲན་ཐོ་ཆབ་མདོར་དཔུང་སྐྱོད་བྱས་པ་ཞེས་པའི་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “ཟླ ༡༠ ཚེས་ ༧ ཉིན་སྐམ་ཐོག་གྲུ་ཁ་བརྒལ་སྐབས་གྲུ་ཁ་སྲུང་མཁན་དགྲ་བོས་ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་མེ་མདའ་བརྒྱབ་ནས་རང་དམག་གཙང་པོ་བརྒལ་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱས།

རང་དམག་གིས་དགྲ་བོའི་མཚོན་ནག་མདེལ་ཆར་གྱི་འོག་ཏུ་དཔའ་ངར་ཞུམ་མེད་ཀྱིས་ཀོ་བ་བཏང་ནས་འགྲོ་སྐབས་ཀོ་བ་གཅིག་ལ་མདེའུ་ཕོག་ནས་ཆུ་ལ་ཐིམ་སྟེ་འཐབ་འཛིངས་པ་བཞི་དེ་གར་ཤོར། དེ་གར་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ཙམ་རིང་ཁྲག་འདོན་དམར་འཛིངས་བྱས་ཏེ་འབྲི་ཆུ་བརྒལ།” ཞེས་འཁོད་འདུག་པ་རྒྱ་དམར་གྱི་ཡིག་ཆ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནའང༌། རང་ཕྱོགས་རྒྱལ་བ་གཙོ་བོར་འགོད་པ་ལས་གཞན་ཕྱོགས་ཀྱི་དཔའ་ངར་ལྡན་པའི་རྒོལ་སྟངས་དང༌། རྒྱལ་ཁ་སོགས་འགོད་མི་དགོས་པ་གཙོ་འདོན་བྱེད་ཀྱང༌། ད་རེས་མཚོན་ནག་མདེལ་ཆར་ཟེར་བ་དང༌། ཆུ་ཚོད་གཉིས་རིང་ཁྲག་འདོན་དམར་འཛིངས་ཟེར་བ། ཞིབ་ཚགས་ཀྱིས་མེ་མདའ་བརྒྱབ་ནས་འཐབ་འཛིངས་པ་བཞི་དེ་གར་ཤོར་ཟེར་བ་སོགས་དེ་ཙམ་བཀོད་པར་གཞིགས་ན་སྐབས་དེར་རང་རེའི་ག་དང་དམག་སྒར་གྱི་འགོ་དམག་དང༌། སྤོ་བྲག་ཡུལ་དམག་ཚོས་དཔའ་ངར་རྟུལ་ཕོད་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་བར་རྒོལ་རྡུང་གནད་དུ་འཁེལ་བ་ཞིག་བཏང་ཡོད་པ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད།

འོན་ཀྱང་འཇོ་མདའ་སོགས་ས་ཁུལ་གཞན་ནས་གཞུང་དམག་ཚོས་དགྲ་བོའི་ཁ་གཏད་གདོང་ལེན་ཐུབ་ཐབས་བྲལ་ནས་ས་བཏང་བྲོས་བྱོལ་བྱས་སྟབས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་ཆབ་མདོར་ཡོད་པའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་ཚོས་མདོ་སྤྱི་ང་ཕོད་ལ། རྒྱལ་ཁབ་ལ་འཕྲིན་འབྲེལ་གནང་ནས་ལྷོ་རྫོང་བར་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་ཞུ་གནང་ཡོད་པ་ཞུས་དོན་བཞིན་ང་ཕོད་ཀྱི་བཀའ་བཀོད་ལྟར་མཚོ་སྒོ་བས་བཀའ་དྲུང་ལྡུམ་ར་བར་སྐུད་མེད་གློག་འཕྲིན་ཐོག་ནས། “ང་ཚོས་ལྷ་སར་ཛ་དྲག་གི་ཏར་འཕྲིན་གསུམ་ཕུལ་བར་ལན་གསལ་གཅིག་ཀྱང་འབྱོར་མ་བྱུང་བ་གང་བྱས་པ་ཡིན་ནམ། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་འཛིན་བཟུང་འོག་ཚུད་པ་ལྟ་བུ་འདུག་པས་སྐར་ཆ་རེ་རེར་ཡང་གལ་གནད་ཆེན་པོ་འདུག ཁྱེད་ཚོས་ང་ཚོར་ལན་འདེབས་མ་གནང་ན་ང་ཚོས་གང་བྱེད་དགོས་མིན་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག” ཅེས་སོགས་ཛ་དྲག་གི་ཏར་འཕྲིན་སྔ་རྗེས་བཏང་ཡོད་ན་ཡང༌། སྐབས་དེའི་དངོས་ཡོད་གནས་ཚུལ་ནི་འགྲོ་ལྡོག་གཉིས་ཀར་གྱུར་ནས་བྱ་བའི་རྒྱལ་པོ་ཐབས་ཟད་པ་དང༌། སྐུད་པའི་རྒྱལ་པོ་འགུག་ཆད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར་ཅིང༌།

དེ་ཡང་ ༡༩༤༩ ནས་བཟུང་བོད་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་འགོ་ཚུགས་ཤིང༌། ལྷག་པར་རྒྱ་དམག་ཁྲི་ཚོ་མང་པོ་ས་ཁག་བརྒྱད་ནས་ཆབ་མདོ་ཁུལ་གཅིག་སྡུད་ཀྱིས་བོད་ས་བཙན་བཟུང་བྱེད་བཞིན་པར། དམག་མིའི་གྲངས་འབོར་དང་གོ་ལག་མཚོན་ཆ་སོགས་གང་ཅིའི་ཐད་ནས་གདོང་ལེན་ཡ་ལན་སྤྲོད་པའི་གདེང་ཚོད་མེད་ཁར། འབྲེལ་ཡོད་ཕྱི་རྒྱལ་ཁག་ནས་ཀྱང་རྒྱ་མིའི་གཡོ་ཐབས་ཕྱི་ཚུལ་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཁོ་ནར་མགོ་བོ་རྨོངས་ཏེ་ཞི་བདེ་བག་ཡོད་གཉུག་མར་གནས་པའི་ཉམ་ཆུང་བོད་མིའི་བདེན་དོན་རས་སུ་བོར་བ་བཅས་ལ་བརྟེན་ཆུ་ཐག་ཆོད་པའི་ཕར་རྒོལ་བྱེད་རྒྱུའི་སྤོབས་པ་ཞུམ་པ་དང༌། འོན་ཀྱང་ཁྲིམས་འགལ་དཔུང་ཤེད་ཅན་གྱི་བཙན་འཛུལ་བའི་མདུན་དུ་མགོ་སྒུར་པུས་མོ་བཙུགས་ནས་ཅི་གསུང་བཀའ་སྒྲུབ་ཞུ་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་པའི་བཀོད་ཁྱབ་ཀྱང་གནང་ཐབས་མ་བྱུང་བར་བརྟེན། ད་ཆ་སྔོན་ལས་འཕྲལ་རྐྱེན་གྱིས་ལེགས་ཉེས་ཇི་ལྟར་བྱུང་ཡང་སྤྱི་མཐུན་བསོད་ནམས་རང་ལ་བལྟོས་ཏེ་དུས་ཚོད་འགྱང་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་ཙམ་ལས། གཞན་གྱི་བྱ་ཐབས་རྦད་དེ་ཟད་ནས་ནེམ་ནུར་གྱི་ངང་དུ་གནས་ཤིང༌།

སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ལ། སྐབས་དེར་དུས་འགྱངས་ཡོང་ཐབས་ཁ་གཡར་བྱེད་ཡུལ་ཐད། བཀའ་ཤག་ཐུགས་སྤྲོ་དང༌། དྲུང་སྤྱི་དབྱར་སྐྱིད་སོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་གོང་རིམ་དབུ་ཁྲིད་ཚོར་དུས་ཐོག་སྙན་སེང་ཞུ་ཡུལ་མ་བྱུང་བས་བཀའ་གསལ་འཕྲལ་ཐོན་མ་ཐུབ་ཚུལ་སོགས་གླེང་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་བ་དེ་ནི་མུག་ཐོག་ཟླ་ལྷག་གི་དཔེ་བཞིན་ནང་གི་དེ་ཉིད་མི་རྟོགས་པའི་གཟུར་གནས་ཕལ་ཆེ་བ་ཞིག་གིས་བསྟན་སྲིད་ཆགས་འཇིག་གི་འགག་རྩའི་སྐབས་སུ་འགན་ཁུར་མི་སྣའི་སྤྱོད་ཚུལ་དེ་ནི་ངན་བྱས་ངོ་འཁྱེར་ལྟ་བུའི་བྱ་བར་ངོས་འཛིན་གྱིས་འཕྱ་དམོད་དང་སྐྱོན་བརྗོད་མི་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང་ཡོད། གནས་ཚུལ་དེ་དག་ནི་ཤ་ཚའི་ཁ་ནས་གཏམ་སྙན་མེད་ཟེར་བ་ལྟར། ལྷག་བསམ་དང་སེམས་ཁུར་གྱིས་མ་བཟོད་པ་ལས་བྱུང་བ་སྨོས་ཅི་དགོས།

འོན་ཀྱང་ད་དུང་སྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་དངོས་དང༌། ཞིབ་ཕྲའི་བརྒྱུད་རིམ་བཅས་ལ་ཕྱོགས་ཡོངས་དང་ཆ་ཚང་བའི་དབྱེ་ཞིབ་བྱེད་རྒྱུ་ནི་བྱ་བ་དང་དངོས་པོ་གང་ཞིག་ལ་ཚན་རིག་དང་མཐུན་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་བཟུང་བ་ཞིག་ཡིན།

དེ་རྗེས་རྒྱ་དམག་ཆབ་མདོའི་ཉེ་འགྲམ་རྟ་ཟམ་ཆ་རོང་དུ་འབྱོར་ཟིན་པ་དང༌། སྐམ་ཐོག་དང༌། ཚ་བ་སྟོད་སྨད་ཁུལ་རྒྱ་དམག་ཁྱོན་ཆེ་འབྱོར་བས་མ་ཚད། སྡེ་དགེ་འཇོ་མདར་རང་དམག་རྣམས་ལ་མཚན་གཏིབ་ཀྱིས་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་ཕོག་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་ཚང་འཛོམས་གྲོས་མོལ་གྱིས། འཇོ་མདའི་རྒྱ་དམག་རྣམས་སང་གནངས་འགྱངས་མེད་ཆབ་མདོར་འབྱོར་རྒྱུར། འདི་གར་གྲ་བཞི་སྐུ་སྲུང་དང༌། ཉ་མདའ་འགོ་དམག དཔའ་ཤོད་ཡུལ་དམག་ཉུང་ཤས་བཅས་ལས་མེད་སྟབས་ས་བཟུང་ཐུབ་རེ་བྲལ་ཞིང༌། སྔ་འཕྲོས་ངོ་ལས་རྣམས་ལ་གོང་རྔ་མདའ་བར་ཕྱིར་འཐེན་དང་འབྲེལ་སྐབས་བསྟུན་ཞི་མོལ་སྣེ་འཕྲོད་ཡོང་ཐབས་གནང་རྒྱུ་དང༌། གོ་ལག་རྫས་མདེལ་རྣམས་དགྲ་ལག་ཏུ་མི་ཤོར་ཆེད་ཆབ་མདོ་གོ་མཛོད་མེར་བསྲེག་གཏོང་རྒྱུ་བཅས་ལ་གྲོས་མཐུན་བྱུང་བ་ལྟར་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཏར་ཐོག་སྙན་སེང་གནང༌།

ངོ་ལས་རྣམས་ཆབ་མདོ་ནས་ཕེབས་ཐོན་ཟིན་འཕྲལ། གྲ་བཞི་སྐུ་སྲུང་ལྡིང་དཔོན་བཀྲ་ཤིས་ནོར་བུར་གོ་མཛོད་ཁག་གཉིས་ཀྱི་ལྡེ་མིག་རྩིས་སྤྲོད་ཐོག་མེར་བསྲེག་དགོས་པའི་བཀོད་མངགས་གནང་ཞིང༌། མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་རྣམས་ཆབ་མདོ་ནས་ཐོན་ཏེ་ས་ཚིགས་གཅིག་ཙམ་སར་འབྱོར་མཚམས་གོ་མཛོད་མེར་བསྲེགས་ཀྱི་མེ་ལྕེ་དང༌། དུད་སྤྲིན། ཚག་སྒྲ་བཅས་མཐོང་ཐོས་སུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། དེས་རྐྱེན་པས་མི་མང་པོར་རེ་དོགས་སྣ་ཚོགས་འཆར་བ་དང༌། ཉེ་མཚམས་ཀྱི་དགྲ་དམག་རྣམས་ཀྱང་དོགས་འདྲོགས་ཆེན་པོ་ལངས་པར་གྲགས། མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་རྣམས་སླམ་མདར་འབྱོར་སྐབས་དཔའ་ཤོད་དང༌། རི་བོ་ཆེ་ཁུལ་ནས་རྒྱ་དམག་ཕོན་ཆེ་ལ་གོང་རྔན་མདར་འབྱོར་ཏེ་ལམ་གཞུང་ཡས་མས་ཚང་མ་བཀག་སྡོམ་ཟིན་ཚུལ་གསན་ཐོས་བྱུང་འཕྲལ་དེ་ནུབ་གྲུ་གུ་དགོན་དུ་ཕེབས་ཤིང་དེ་གར་འབྱོར་མཚམས། ང་ཕོད་ནས་ད་ཆ་རྒྱ་དམག་ས་གནས་གང་ས་ནས་ཆུ་ཡན་བརྡོལ་བ་ལྟ་བུས་མཐའ་བཞི་བསྐོར་ཟིན་སྟབས་རང་རེ་མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་རྣམས་རིང་མིན་བསད་བཟུང་གང་ཐུབ་བྱེད་རྒྱུ་ལས་མ་འདས་པར་གཡོལ་ཐབས་མེད་ན་ཡང༌། ད་ལྟ་དངོས་སུ་རྒྱ་ལག་ཏུ་མ་ཚུད་གོང༌། ཆབ་མདོར་འབྱོར་བའི་རྒྱ་དཔོན་འགོ་ཁྲིད་གཙོ་བོ་ཞིག་ལ། ང་ཚོའི་ངོས་ནས་དཔུང་ཤུགས་སྡུར་ཚད་སོགས་གང་ཐད་ནས་དྲག་པོའི་ཡ་བཟུང་བྱེད་རྩིས་མེད་ཅིང༌། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ཉེས་མེད་ཞི་བདེའི་མི་མང་རྣམས་དོན་མེད་སྲོག་སྐྱོན་མི་ཡོང་བའི་གྲོས་མོལ་ཡོང་བ་ཞེས། ཕན་ཚུན་འབྲེལ་ལམ་སྣེ་མཐུད་ཙམ་ཞིག་བྱུང་ན་ཕྱིས་འབྱུང་མུ་མཐུད་ཞི་མོལ་གནང་བདེའི་གཞི་རྩ་ཞིག་ཡོང་གནས་གསུངས་སྐོར་ངོ་ལས་བཀའ་བསྡུར་གྱིས་དེ་ལྟར་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་བཞིན། ཆབ་མདོར་བསྐྱོད་མཁན་འབྲེལ་མཐུད་སྐུ་ཚབ་མཁན་ཆུང་བསམ་མཁར་ཐུབ་བསྟན་དོན་ཡོད་ནས་བཀའ་དོན་སྤྱི་ཁུར་ཞུ་རྒྱུའི་དང་བླངས་ཁས་ལེན་ཞུས་པ་དང༌། ལས་རོགས་སུ་ཉ་དང་མདའ་དཔོན་བྱ་རིག་པ་དང༌། རྩེ་མགྲོན་ཚ་སྤྲུལ་ཚང་བློ་བཟང་རྒྱལ་མཚན་བཅས་ལ་བསྐོ་གཞག་ཐོག་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་མངགས་གནང༌། ཉ་མདའ་དུས་ཐོག་ཐོན་སྐྱོད་བྱས་མེད་ཀྱང༌། མཁན་མགྲོན་གཉིས་དེ་འཕྲལ་ཆབ་མདོའི་ཕྱོགས་སུ་བསྐྱོད་ཅིང༌། འགྲམ་མདོ་ས་ཚིགས་སུ་རྒྱ་མིའི་དཔོན་དམག་ཁག་གཅིག་འབྱོར་པ་རྣམས་ནས་གནས་ཚུལ་འདྲི་རྩད་བྱེད་སྐབས། རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་སྣེ་འཕྲོད་ཆེད་མདོ་སྤྱི་ང་ཕོད་ནས་ཆབ་མདོར་འབྱོར་པའི་རྒྱ་དཔོན་སར་གཏོང་གནང་བྱུང་ལུགས་གསུང་པར། རྒྱ་དམག་དེ་ཚོའི་འགོ་ཁྲིད་ཆེ་བ་ཞིག་སླམ་མདར་ཡོད་པས་དེའི་སར་བསྐྱོད་དགོས་ཞེས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་སླམ་མདར་ཁྲིད་པ་དང༌། དེ་གར་རྒྱ་དཔོན་ཅུང་ཆེ་བ་སི་གུང་ཟེར་བ་ཞིག་ནས་ཞི་མོལ་འགོ་འཛུགས་བྱེད་རྒྱུར་དགའ་མོས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཐོག སླར་ཡང་ང་ཕོད་ངོ་མ་མཇལ་འཕྲད་དགོས་ཚུལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་མཉམ་འཁྲིད་ཀྱིས་གྲུ་གུ་དགོན་དུ་བསྐྱོད། རྒྱ་དཔོན་ནས། མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་དང༌། དམག་སྒར་ཁག་གི་རུ་བརྒྱ་ཡན་ཆབ་མདོར་བསྐྱོད་དགོས་པ་དང༌། དེ་བྱིངས་དམག་དཀྱུས་རྣམས་དབུས་ལ་ཕྱིར་ལོག་བྱེད་དགོས་བརྗོད།

གྲུ་གུ་དགོན་པའི་ཉེ་འཁྲིས་ནགས་གསེབ་ཁྲོད་སྤང་སྡེར་ཞིག་ཏུ་རྒྱ་དམག་དམག་སྤྱི་སི་གུང་དང༌། སྐད་སྒྱུར། སྲུང་དམག་འགའ་ཤས་བཅས་ཡོད་སར། ང་ཕོད་དང༌། མུ་བྱ་མདའ་དཔོན། མཁན་ཆུང་བསམ་མཁར་བཅས་སྐད་བཏང་ནས་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཆ་ཞིག་སར་བཀྲམ་ནས་ཆིངས་ཡིག་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་ཁོང་ཚོའི་མིང་རྟགས་རེ་བླངས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་གློག་བརྙན་གྱི་དཔར་མང་པོ་བརྒྱབ་ནས་མགོ་བསྒུར་བའི་རྣམ་པ་མཚོན་ཐབས་ཀྱང་བྱས།

དེ་རྗེས་མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་རྣམས་རྒྱ་དམག་གིས་མཐའ་སྐོར་ཏེ་ཆབ་མདོར་ཁྲིད། དེ་གར་རྒྱ་དཔོན་གཙོ་བོ་ཝང་ཆི་མི་ངོ་འཕྲད་ཀྱིས་འཇམ་མཁས་གཡོ་ཐབས་ཀྱི་སྐད་ཆ་མང་པོ་བཤད་རྗེས། མཐའ་དོན་མཁན་རིམ་ཡན་སི་ཐོག་ཐང་དང༌།དེ་བྱིངས་རྣམས་མ་ཐང་དུ་བཀག་ཉར་བྱས། སྐབས་དེའི་རྒྱ་དམག་གི་དམག་སྤྱི་ཝུའུ་ཀྲུང་ནི་དམག་དཔོན་ཨང་དང་པོའི་གྲས་ཡིན་ཅིང༌། ཁོས་གཡུལ་འགྱེད་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་དང༌། འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་བོད་རིགས་རྣམས་ཕམ་ཉེས་བཏང་བའི་བཙོན་པར་བརྩིས་ཏེ་ཐལ་ཆ་ཆེ་བའི་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་ཡོད། དཔེར་ན། དམག་དཔུང་གི་རྒྱལ་ཁའི་རྟེན་འབྲེལ་སྐབས། ཁོ་དང་ཝང་ཆི་མི་གཉིས་སྡིངས་ཆའི་དབུས་སུ་བསྡད་ཐོག གཞོགས་གཅིག་ལ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པའི་མཚོན་ཆ་རྣམས་དཔའ་དར་ལྟར་སྤུངས་ཤིང༌། གཞོགས་གཞན་དེར་ང་ཕོད་དང༌། བོད་རིགས་ལས་སྣེ་གཞན་རྣམས་དམག་མིའི་ལྟ་སྲུང་འོག་བཞག མཛད་སྒོར་ཡོད་པའི་རྒྱ་དམག་དང་ལས་བྱེད་རྣམས་སྤོབས་སེམས་ཀྱིས་མྱོས་ཏེ། བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཕམ་ཉེས་སུ་གཏོང་དགོས། ཟེར་བ་སོགས་འབོད་ཚིག་བསྒྲགས་ཏེ་འཇིགས་ཉམས་དང་བཅས་ས་འདར་བ་དང༌། གནམ་ངུ་ཤོར་བའི་མཐོང་ཆུང་བརྙས་བཅོས་བྱས་ཡོད།

དེ་རྗེས་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༩ ཉིན་ང་ཕོད་སོགས་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་བཞི་བཅུ་སྐོར་གོ་བསྡུར་གྱིས་མདོ་སྨད་ཁུལ་གློ་བུར་དུས་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་སྔར་མི་གྲགས་པའི་ཐབས་སྡུག་ཇི་སྙེད་བྱུང་སྐོར་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་སྙན་འབུལ་ཞུ་རྒྱུའི་འཐུས་མིར་བསམ་མཁར་མཁན་ཆུང་དང༌། མདའ་དཔོན་མུ་བྱ་གཉིས་དམིགས་འཛུགས་གནང་ཡང༌། རྒྱ་དཔོན་ཝང་ཆི་མིས་ནས། མདའ་དཔོན་མུ་བྱ་བོད་བསྐྱོད་བྱ་རྒྱུ་འགྲིགས་མིན་ལ། སྙན་འབུལ་མི་འགྲོ་འབུམ་ཐང་རྩེ་མགྲོན་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། བཀའ་མགྲོན་བསམ་གླིང་ཕུན་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་གཉིས་གཏོང་དགོས་ཞུས་པ་བཞིན་དེ་ལྟར་མི་བྱེད་མཐུ་མེད་བྱུང་བ་སོགས་བསམ་མཁར་གྱི་ཚིགས་ཐོའི་ནང་ཁ་གསལ་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌། སྙན་འབུལ་མི་འགྲོར་རྒྱ་མིའི་གནོན་ཤུགས་འོག་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་དེ་ནི་མི་འགྲོའི་གནད་དོན་ཙམ་མིན་པར་སྙན་ཞུ་འབུལ་དགོས་པའི་བྱུས་གཞི་དེ་ཡང་རྒྱ་མིའི་ངན་སྐུལ་འོག་བྱུང་བ་ཟུར་བལྟས་ལེབ་མཐོང་ཡིན་ཅིང༌།

དེ་ཡང་རྒྱ་དམག་བོད་ལ་ཐོག་མར་ནང་འཛུལ་བྱེད་སྐབས། ལྷོ་ནུབ་ཅུད་ཀྱིས་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དམག་སྡེ་ཨང་ ༡༨ པའི་ཧྲེ་ཤོག ༥༤ ནང་ལས་བགོས་བྱས་ཤིང་ཧྲེ་ཤོག་དེའི་དྲུང་ཆེ་གཞོན་པའི་གོ་མིང་ཡང་སྤྲད། དེ་རྗེས་ཏིང་ཤའོ་ཕིང་གིས་ཕུན་དབང་ལ་བོད་ཀྱི་མཐོ་རིམ་མི་སྣར་འབྲེལ་ལམ་ཡག་པོ་བཟོ་དགོས་པའི་བཀོད་མངགས་བྱས་པ་ལྟར། དར་གོས་ཆེན་སོགས་ཆེད་མངགས་ཉོ་སྒྲུབ་བྱས་པ་དང༌། རྒྱ་དམག་གིས་ཆབ་མདོ་བཙན་བཟུང་བྱས་པའི་ཉིན་བཅུ་གསུམ་རྗེས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ཆབ་མདོར་འབྱོར།

དེའི་སྐོར་ཁོང་གི་ལོ་རྒྱུས་ (བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་) ཟེར་བའི་ནང་འཁོད་གསལ། “ཕྱི་ཉིན་ངས་མཇལ་དར་སྤུས་ལེགས་ཤིག་དང༌། རླུང་འཕྲིན་གསར་པ་གཅིག གོས་ཆེན་ལེགས་གྲས་ཁག་ཅིག་བཅས་འཁྱེར་ཏེ་ང་ཕོད་མཇལ་བར་སོང༌། ཁོང་མདོ་སྤྱིའི་བཞུགས་ཁང་དང་སྒོ་ར་གཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཁང་པ་ཐོག་གཅིག་རྒྱས་སྤྲོས་མེད་པ་ཞིག་ནང་བསྡད་འདུག་ཅིང༌། ངས་ཁོང་ཁང་པ་དེའི་ནང་དུ་མཇལ་སྐབས། ཁོང་གིས་རྒྱས་སྤྲོས་དང་དབང་ཤུགས་མཚོན་བྱེད་རང་གི་གནས་བབ་ལས་ཆེས་ཐག་རིང་བའི་བོད་མི་སྤྱིར་བཏང་བའི་དཀྱུས་ཆས་གྱོན་ཏེ་ཁ་གདན་སྲབ་མོ་ཞིག་གི་ཐོག་བསྡད་འདུག མཚོ་སྒོ་བ་སྟེ་ཁོང་གི་ལས་བྱ་དང་དྲུང་ཡིག་སྐུ་དྲག་དེ་ཡང་དེར་འདུག་ཅིང༌། ཁོང་གཉིས་ནི་ཡིད་མུག་ཅིང་ཉམ་ཉེས་པ་ལྟར་སྣང་བས་ངའི་སེམས་ལ་ཁོང་གཉིས་ལ་བཟོད་གསོལ་གྱི་ཚོར་བ་ཁྱད་མཚར་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེས་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། “ངས་གལ་ཏེ་ང་ཚོར་གྲུབ་འབྲས་གང་ཞིག་སོན་དགོས་ཚེ། ང་ཕོད་ལ་བརྩི་འཇོག་གི་སྤྱོད་ཚུལ་འཛིན་དགོས་པའི་བློ་ཐག་བཅད་པ་ཡིན། ཁོང་ནི་དངོས་གནས་ང་ཚོའི་བཙོན་པ་མིན་པར་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ། ང་ཚོས་ཞི་མོལ་གྱི་ཅོག་ཙེའི་ཐོག་འགུག་འདོད་ཡོད་པའི་བོད་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་གནད་ཡོད་ཅིག་རེད།

དེར་བརྟེན་ངས་ཁོང་སྔར་གནས་སུ་སྤོ་རུ་འཇུག་དགོས་པའི་གྲོས་མགོ་བཏོན་པར་ཝང་གིས་ཀྱང་མོས་མཐུན་བྱས་བྱུང༌། དེ་བཞིན་ངའི་སེམས་ནང་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་མཐོ་རིམ་ལས་བྱེད་པའི་གསོལ་ཚིགས་ཁང་ཟུར་འཛུགས་ཡོད་པའི་ནང༌། ང་ཕོད་ཀྱང་ང་ཚོ་ལྷན་དུ་ཞལ་ལག་མཆོད་པར་གདན་ཞུ་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད་སྙམ། ཝང་གིས་ངའི་བསམ་འཆར་འདིར་ཡང་མོས་མཐུན་བྱས་སྟབས། ང་ཕོད་དང་ཁོང་གི་ལས་བྱ་མཚོ་སྒོ་བ་གཉིས་ང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཟ་མ་ཟ་བར་ཡོང་འགོ་ཚུགས། མཐའ་མ་ངས་ཝང་ལ་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་ལྷ་སའི་གཞུང་ཞབས་མཐོ་གྲས་སུམ་ཅུ་སྐོར་གྱི་གྱོན་གོས་ཕྱིར་སྤྲོད་བྱེད་དགོས་པའི་ནན་སྐུལ་བྱས། ཁོང་ཚོ་ནི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་སྤྲད་པའི་གྱོན་གོས་དཀྱུས་མའི་ནང་ཉམ་ཐག་ཅིང་འུ་ཐུག་གི་རྣམ་པ་མངོན་པས། དེས་ཁོང་ཚོའི་སེམས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ནི་གསལ་པོ་རེད། ང་ཚོས་གང་ལྟར་རང་ཉིད་ཁོང་ཚོའི་དགྲ་བོ་མིན་པའི་གོ་སྐོན་བྱེད་དགོས་ཤིང༌། སོ་སོའི་གྱོན་གོས་ཕྱིར་སྤྲད་པ་དེས་མཚན་མཐོང་ཕྲན་བུ་སྤྲད་པ་མཚོན་པས། ཁོང་ཚོས་ང་ཚོ་བཟང་ཕྱོགས་སུ་མཐོང་བ་དང་ང་ཚོར་མཐུན་འགྱུར་དགོས་ཚེ་དེ་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་རེད་སྙམ། ངས་ཁོང་གཉིས་དང་གླེང་མོལ་བྱས་པ་མ་ཟད། མཚོ་སྒོ་བ་དང་ཟུར་དུ་གླེང་མོལ་ཡང་བྱས། ངེད་གཉིས་མཚན་ནམ་ཕྱེད་ཆུ་ཚོད་གཉིས་པ་གསུམ་པ་བར་གླེང་མོལ་བྱས་ཤིང༌། དེ་ལྟར་མཚོ་སྒོ་བ་ང་ཚོའི་ཕྱོགས་སུ་ང་ཕོད་ལས་སྔ་བ་སླེབས་བྱུང༌། རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་ཇུས་ཕྱོགས་ཀྱི་གནས་སྟངས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད་པའི་ཐད་དུས་ཚོད་མང་པོ་བཏང་བའི་ཐོག ངས་བོད་ཕྱོགས་ནས་རྒྱ་ནག་དམག་དཔུང་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱེད་པ་ནི་ཅི་འདྲའི་སྙིང་པོ་མེད་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་ཡང་ནན་བཤད་གང་ཐུབ་བྱས། ངས་ཧ་ཅང་ཁ་རི་ཁ་ཐུག་ངང་ང་ཕོད་ལ་རྒྱ་ནག་གི་སྔོན་མའི་གཏམ་དཔེ་སྟེ། རྡོ་སྒོ་ང་ལ་བརྒྱབ་ནའང་འདྲ། སྒོ་ང་རྡོ་ལ་བརྒྱབ་ནའང་འདྲ། གང་ལྟར་འབྲས་བུ་གཅིག་པ་རེད། ཅེས་པ་དེ་དྲངས་པ་དྲན་སོས་ཀྱི་འདུག” ཅེས་དང༌། ང་ཕོད་དང་དེ་མིན་ལྷ་སའི་གཞུང་ཞབས་ཚོ་དང་འབྲེལ་ལམ་གོང་སྤེལ་གྱི་འབད་བརྩོན་ལ་གྲུབ་འབྲས་སྨིན་འགོ་ཚུགས་སྐབས། “ང་ཕོད་ཀྱི་ངོས་ནས་ཁོང་གི་ཕྱག་སྦྲེལ་བཀའ་བློན་རྣམ་པར་ཡི་གེ་ཞིག་བྲིས་ཏེ་ཁོང་ཚོར་གནས་ཚུལ་ཇི་བྱུང་ཐོག་དངོས་དོན་དང་གོ་སྐབས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་ཏེ། ལྷ་ས་ནས་སྐུ་ཚབ་མངགས་གཏོང་བྱ་རྒྱུར་ནན་སྐུལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རེད། ང་ཕོད་ཀྱིས་དེ་ལ་མོས་མཐུན་བྱས་ཤིང༌། ང་ཚོས་ཡི་གེའི་ནང་དོན་ལ་གཟབ་ནན་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་བྱས་པ་ཡིན།

དེ་ཡང་མཚོ་སྒོ་བས་རགས་ཟིན་དང་པོ་བྲིས་རྗེས་ཁོང་དང༌། ང་ཕོད། ང་རང་བཅས་ནས་དེར་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཏེ་བསྐྱར་བཅོས་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱས། དེ་ནས་ངས་ཝང་ཆི་མི་ལ་བསྟན་ཏེ་ཁོང་དང་ང་ཕོད་གཉིས་ཀྱིས་གྲོས་བསྡུར་ནན་ཏན་བྱས་ཏེ་ཡང་བསྐྱར་བཟོ་བཅོས་ཐེངས་ཁ་ཤས་བྱས་རྗེས། མཐའ་མ་ང་ཕོད་དང་བོད་རིགས་གཞུང་ཞབས་ཚང་མས་དེར་མིང་རྟགས་བཀོད་ནས་ལྷ་སར་སྤྲིངས་པ་རེད།

ཡི་གེ་དེའི་ནང་དོན་གཙོ་བོ་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་ངོས་ནས་པེ་ཅིན་དུ་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་པར་སྐུ་ཚབ་མངགས་གཏོང་གནང་ན་ལེགས་ཤིང༌། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ནི། གལ་ཏེ་ཁོང་གི་ངོས་ནས་རྒོལ་འཛིངས་བྱ་རྒྱུ་བདམས་ཚེ་མི་མང་པོའི་ཚེ་སྲོག་ཤོར་རྒྱུ་དང༌། ཆོས་དང་རིག་གཞུང་གི་རྟེན་གཞི་ཁག་ལ་གཏོར་བཅོམ་ཡོང་རྒྱུ་ནི་ཧ་ལམ་ངེས་པ་ཞིག་ཡིན་ཚུལ་བཀོད་ཡོད།” ཅེས་གསལ་ཞིང༌། དེའི་ཐོག་ནས་ཕུན་དབང་ལགས་ཀྱི་སྒྱུ་རྩལ་ལ་བརྟེན་ནས་སྐབས་དེའི་རྒྱ་མིའི་དོ་དམ་འོག་ཡོད་པའི་ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོས་གནད་ཡོད་གཞུང་ཞབས་འགའ་ཤས་གོ་མེད་ཚོར་མེད་ངང་གུང་ཁྲན་ཏང་གིས་འདོན་མི་ཐུབ་པའི་ནུས་པ་འདོན་མཁན་འཁྲབ་སྟོན་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་གཞི་ནས་མཐོང་ཐུབ་པ་ལྟ་བུ་རེད། དེ་བཞིན་ཟླ་བ་ཤེས་རབ་ཀྱིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་སྒོ་ར་ནང་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ (ཕུན་དབང) གྱི་མཛད་རྣམ་མདོར་བསྡུས་ཞེས་པའི་ནང༌། “ལོ་རབས་ལྔ་བཅུ་པའི་སྟོད་ཆར་ཆབ་མདོ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་རྗེས་ཏང་ཨུད་ཀྱི་ལས་བགོས་ལྟར། ཕུན་དབང་ལགས་ཀྱིས་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་གྱི་ལས་ཀ་དམ་འཛིན་གནང་རྒྱུ་ཡིན་སྟབས། ཐོག་མར་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཚུར་འགུགས་རྒྱུའི་བརྩོན་ལེན་གྱི་ལས་ཀ་བྱས། ཕུན་དབང་གིས་ཉིན་མཚན་བསྟུད་མར་ང་ཕོད་དང༌། ཁོང་གི་སྲིད་དོན་དྲུང་ཡིག་མཚོ་སྒོ་དོན་འགྲུབ་ཚེ་རིང་གཉིས་པོར་ལྷག་བསམ་གྱི་གྲོས་མོལ་ཟབ་མོ་གནང་སྟེ། ཁོང་ཚོར་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་འདྲ་མཉམ་མཐུན་སྒྲིལ་དང་མི་རིགས་སྲིད་བྱུས། དེ་བཞིན་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་དུས་བབ་སོགས་ངོ་སྤྲོད་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་དྲག་ཁྲོད་ཅུང་མཐོང་རྒྱ་ཆེ་ཞིང༌། ཚུལ་མཐུན་སྙན་གྲགས་ལྡན་པའི་རྣམ་པ་གཉིས་དང༌། འགྲོ་ཕྱོགས་ཆེན་པོའི་ཆ་ནས་ལྟ་སྟངས་གཅིག་གྱུར་བྱུང༌།” ཞེས་གསལ་ཞིང༌།

ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ནས་ང་ཕོད་སོགས་བོད་གཞུང་གི་གནད་ཡོད་མི་སྣ་ཁག་གཅིག་ལ་མ་ཁེ་སིའི་རིག་པའི་གཞུང་ལུགས་ཐོག་ནས་གང་ཐུབ་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་བེའུ་ལྗང་ཁྲིད་ལྟ་བུའི་བསམ་བློའི་བསླུ་ཐབས་སྔ་རྗེས་སུ་སྤེལ་ཡོད། འོན་ཀྱང་དོན་དངོས་ཐོག རྗེ་བཙུན་མི་ལས། “རང་ཡང་ག་འགྲོ་མི་ཤེས་པར།། གཞན་གྱི་ལམ་སྣ་བྱེད་པ་དེས།། རང་གཞན་གཉིས་ཀ་འཕུང་བ་ཡིན།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར། སྐབས་དེའི་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ནི་མི་རིགས་ཀྱི་ལྟ་བ་མཁྲེགས་འཛིན་ཅན་གསར་བརྗེར་དགའ་བའི་གཞོན་ནུ་ཤེས་ཡོན་ཅན་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་སྲིད་དོན་གྱི་བགྲོད་ལམ་ཀྱག་ཀྱོག་མང་པོའི་ནང་ལྷུང་མྱོང་བས་མ་ཚད། ཁོང་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་མོས་མེད་པའི་དབང་གིས་མཐར་ཁོང་གི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་རྒྱབ་བརྟེན་བཅོལ་ཡུལ་ལམ། ཕུགས་བསམ་དེ་རྒྱ་མི་གུང་ཁྲན་ཏང་ལ་བཅོལ་ཏེ་ར་སྤུའི་འུར་རྡོ་ར་ལ་འཁོར་བ་བཞིན་ཁོང་གི་བསམ་ཚད་དང་བྱས་ཚད་རྣམས་རང་གི་རེ་བའི་ལྡོག་ཕྱོགས་སུ་གྱུར་ཏེ་མཐར་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་ཡིད་ཆེས་བརླག་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དྭ་ཕྲུག་ཅིག་ཏུའང་གྱུར་མྱོང་བ་རེད།

མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་ཀྱིས་འཐུས་མི་གོང་གསལ་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུའི་ནང་དོན་གཤམ་གསལ།

“གུས་པ་མདོ་སྤྱི་ང་ཕོད་དང༌། མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང་གསུམ། ག་དང་དང༌། ཉ་དང༌། ཏ་དང༌། ཐ་དང་བཅས་མདའ་དཔོན་གྱིས་གཙོས་པའི་ཞི་དྲག་དཔོན་རིགས་ནས་ཞུ་གསོལ། ག་དང༌། ཐ་དང་མདའ་དཔོན་གཉིས་སར་བཏང་བའི་ཨ་དྲུང་དེ་ས་རུབ་ཙམ་ལ་ལོག་བྱུང་བའི་ཞུ་དོན་དུ། ཚེས་ ༥ མཚན་མོ་ག་དང༌། ཐ་དང་དམག་སྒར་གྱི་དཔོན་དམག་ཚོར་རྒྱ་དམག་གིས་འཇབ་རྒོལ་བྱས་ནས་གྱོང་གུན་ཚབས་ཆེན་ཕོག་པ་དེ་ཨ་དྲུང་དེས་དངོས་སུ་མཐོང་འདུག

ཚེས་ ༧ ཉིན་རྒྱ་དམག་གིས་ཆབ་མདོའི་ཉེ་འགྲམ་རྟ་ཟམ་ཆ་རོང་བཙན་བཟུང་བྱས་ཟིན་པར་རང་དམག་གིས་སྲུང་བའི་རེ་བ་བྲལ། སྐབས་དེར་གུས་ཚོ་ཆབ་མདོར་ཡོད་པའི་གཞུང་ཞབས་རྣམས་ནས་མགོ་བཏགས་ཞུ་དང༌། ཡང་ན་ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་གཉིས་ཇི་འགབ་གྲོས་སྡུར་བྱས་པའི་སྙིང་པོར་ཚང་མ་མགྲིན་གཅིག་གིས་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱུང༌། ཚེས་བརྒྱད་ཀྱི་ཞོགས་པ་མི་མང་ཆེ་བས་རྒྱུ་ནོར་བསྐྱུར་ནས་རྒྱབ་ཕྱོགས་སུ་བྲོས།

སྐབས་དེར་རི་ཆེ་ཁུལ་ཡང་ཤོར་ཟིན་འདུག ལ་གོང་རྔན་མདའ་ཡང་རྒྱ་དམག་གིས་བཟུང་ཟིན་ནས་ང་ཚོ་ཡར་འགྲོ་ས་མེད་པར་མཐའ་འཁྱིལ་ལེར་བསྐོར་སོང་བས་གྲུ་གུ་དགོན་པར་ཕྱིར་ཐོན་བྱས། ག་དང་ཐ་དང་དམག་སྒར་གྱི་བྲོས་འཐོར་འགོ་དམག་དང་། ཉ་དང་དམག་སྒར། གུས་རང་ངོ་ལས་བཅས་མཉམ་དུ་ཡོད་པ་ཚང་མ་སྣུམ་ཟད་ཀྱི་མར་མེ་དང་འདྲ་བར་འགྲོ་ལམ་མེད་པར་གཡང་སར་ལུས་སོང་བས་གཞུང་སྒེར་དབྱེར་མེད་ཀྱིས་གོ་ལག་ཚང་མ་རྩིས་སྤྲད་པ་ཡིན།

རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད་མཁན་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་རྩེ་ཕྱག་ཐུབ་བསྟན་རྒྱལ་པོ་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་གཉིས་ནས་ད་བར་ལས་དོན་གང་ཡང་བསྒྲུབ་ཐུབ་མི་འདུག་པས་ད་ནས་བཟུང་ཁོང་གཉིས་ལ་རེ་བཅོལ་མི་གནང་རོགས་ཞུ་རྒྱུ། མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་གཞན་ཞིག་ཁམས་བརྒྱུད་ནས་པེ་ཅིན་དུ་གཏོང་གནང་ཐུབ་ན་གྲུབ་འབྲས་ཐོན་ངེས། གལ་ཏེ་དེ་ནས་སྐུ་ཚབ་གཏོང་ཐབས་བདེ་མིན་གྱུར་ཚེ་འདིར་ཡོད་ཁོངས་ནས་བསྐོ་གཞག་གནང་ན། གུས་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་མི་དམངས་ལ་བསམ་ནས་སྔར་བཞིན་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ཞུ་རྒྱུ། ཉིན་ཤས་ཀྱི་སྔོན་དུ་རྒྱ་དམག་གིས། ཚ་ཁ་ལྷོ་དང༌། སྨར་ཁམས། སྐམ་ཐོག སིམ་མདའ། རི་བོ་ཆེ། ལྕགས་ཟམ། འཇི་སང་བཅས་ས་གནས་བདུན་ལ་དུས་གཅིག་ཏུ་ཚུར་རྒོལ་གྱིས་བླངས་ནས་ཐད་ཀར་ཆབ་མདོར་དཔུང་སྐྱོད་བྱས་སོང༌།

སྐབས་དེར་གུས་ཚོས་གཞུང་གི་བཀའ་སྒུག་ནས་སྡོད་དུས་ཉིན་མཚན་མི་འཁྱོལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་བྱུང་སྐོར་མགོན་པོ་གང་གི་རིམ་པས་གསལ་མཁྱེན་ཡོང་རྒྱུར་ཞིབ་ཞུ་མི་བྱེད། འདི་ག་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་ནས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་འཛུགས་གཏན་འཁེལ་བས། ཀྲུའུ་རིན་གཞོན་པ་བསྐོ་གཞག་བྱ་རྒྱུའི་ཁོངས་གུས་པ་བཀའ་བློན་ཀྲུའུ་རིན་གཞོན་པ་དང་པོར་བསྐོས་བྱུང་བ་གནས་སྐབས་རྒྱ་བོད་ཞི་བདེའི་བྱ་གཞག་ལ་ཕན་པའི་འགན་ཞིག་ཁྱེར་དགོས་བྱུང་བ་བཅས་དེ་དོན་ལྷ་དགོངས་སུ་མངའ་བ་མཁྱེན།” ཞེས་འཁོད་འདུག

བོད་མི་རྣམས་ཞི་བདེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་སྒོ་ནས་རང་ས་རང་སྲུང་ཅི་བདེར་གནས་མུར། རྒྱ་དམག་བཙན་འཛུལ་པས་དཔའ་ངོམས་དཔུང་ཤེད་ཀྱིས་ཁྲིམས་དང་མི་ཆོས་གང་ལའང་ལྟོས་མེད་ཀྱིས་བྱ་ངན་སྤེལ་བ་ནི་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་པ་ཞིག་རེད། ཐ་ན་ཁོ་ཚོ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཤད་པའི་སྐད་ཆའི་ཐོག་ནས་ཀྱང་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

དེ་ཡང་རྒྱ་དམར་རང་ཉིད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་བོད་ལྗོངས་གསར་བརྗེའི་དྲན་ཐོ། ཆབ་མདོར་དཔུང་སྐྱོད་བྱས་པ་ཞེས་པའི་རྒྱ་ཡིག་ཡིག་ཆ་དེའི་ནང༌། “ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉིན་གྱི་མཚན་མོ་ཆབ་མདོའི་གཡུལ་འགྱེད་དེ་རྒྱལ་ཁའི་ངང་ནས་མཇུག་བསྒྲིལ། གཡུལ་འགྱེད་དེའི་ནང་རང་དམག་གིས་གཏོར་རྒོལ་བྱས་པའི་ཉིན་མོ་ནས་བརྩིས་པའི་ཉིན་བཅོ་བརྒྱད་རིང་དམག་འཐབ་ཆེ་ཆུང་ཐེངས་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་བྱས་མཐར་ཆབ་མདོའི་མདོ་སྤྱི་ཁང་དང༌། དཀར་བྱུང་མདའ་དཔོན་དང༌། མུ་བྱ་མདའ་དཔོན་ཚུད་པའི་ཇ་དང༌། ཉ་དང༌། ཐ་དང་བཅས་ཡོངས་རྫོགས་དང༌། ཁ་དང༌། ང་དང༌། ཆ་དང་བཅས་ཀྱི་དམག་སྒར་མང་ཆེ་བ་རྩ་མེད་བཟོས་པ་དང༌། ཏ་དང་མདའ་དཔོན་འོས་ལངས་བྱ་རྒྱུར་བརྩོན་ལེན་བྱས་པ་བཅས་ཁྱོན་བསྡོམས་དགྲ་བོ་ལྔ་སྟོང་བདུན་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་རྩ་མེད་བཟོས་པ་དེའི་ནང་མདའ་དཔོན་ཡན་ཆད་འཛིན་བཟུང་བྱས་པ་མི་གྲངས་ ༡༨ དང༌། དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་གསང་ཉུལ་ཕོར་ཌ་ (Ford) སོགས་མི་བཞི། མེ་སྒྱོགས་ཆུང་བ་ ༣། ལྕི་བའི་མེ་མདའ་སྦག་སྦག་ ༩ དང༌། ཡང་བའི་མེ་མདའ་སྦག་སྦག་ ༤༨། མེ་མདའ་ལྕག་ཚགས་དང༌། རིང་མདའ་ ༣༠༠༠ བླངས་པར་ལྷོ་ནུབ་དམག་ཁུལ་ཁང་ནས་གཟེངས་རྟགས་ཐོབ།” ཅེས་འཁོད་འདུག་པ་སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་གིས་དམག་སྒར་ཁག་གི་ནང་ནས་འཇོ་མདའ་ཁུལ་དུ་མང་སྣེ་ཉུང་གིས་མ་བརྟེན་པར་ས་བཏང་བྲོས་བྱོལ་བྱ་དགོས་བྱུང་བ་དང༌། ཏ་དང་མདའ་དཔོན་སྡེ་དགེ་སྲས་སྐལ་བཟང་དབང་འདུད་ནས་རང་འོག་གི་དམག་སྒར་ཁྲིད་ནས་རྒྱ་དམར་ལ་མགོ་བཅོལ་བྱས་པ་ཕུད། དེ་མིན་བོད་གཞུང་གི་དམག་སྒར་ཁག་དང༌། སྤོ་བྲག་ཡུལ་དམག་དང་བཅས་པས་རྒྱ་དམར་བཙན་འཛུལ་པར་དཔའ་ངར་ཞུམ་མེད་ཀྱིས་ཉིན་བཅོ་བརྒྱད་རིང་རང་སྲུང་རྒོལ་འཐབ་ཐེངས་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་བྱས་ཤིང༌། དེའི་ནང་སྐབས་དེར་གཞིས་རྩེ་ག་དང་མདའ་དཔོན་མུ་བྱ་བ་དང༌། རུ་དཔོན་སྦུད་ཁང་པ་གཉིས་ཀྱིས་གཙོས་འགོ་དམག་རྣམས་ནས་གཟེངས་སུ་ཐོན་པའི་དགྲ་རྒོལ་བྱས་རྗེས་བཞག་སྟབས་སྐབས་དེའི་ལྷ་སའི་ཁྲོམ་གཞུང་དུ་ཡང༌། “མི་བཟང་བརྒྱ་ཡི་དཀྱིལ་ནས།། གོ་ཆོད་མུ་བྱ་མདའ་དཔོན།།” ཞེས་དང༌། “སྡེ་སྲས་ཊ་རུས་གཙོས་པའི།། བྱབས་ཆུང་དཀར་བྱུང་མདའ་དཔོན།། ཁམས་གཞུང་དམག་སྒར་ནང་ལ།། སྐྱག་པའི་དྲི་མ་ཁ་བྱུང༌།།” ཞེས་སོགས་གཞས་ཚིག་ཏུ་བཏང་ནས་དམངས་ཁྲོད་དུ་ཁྱབ་པ་དེ་ནི་རགས་རིམ་ཙམ་ཡིན།

འོན་ཀྱང་མཐའ་མ་གནམ་གྱིས་ས་བརྡུང་བ་ལྟ་བུའི་ཕྱོགས་བཞི་མཚམས་བརྒྱད་ནས་དམག་ཤུགས་དང༌། གོ་ལག་སོགས་སྒོ་གང་ས་ནས་ཧེ་བག་ཡ་འགལ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་བོད་མི་མང་པོར་སྲོག་སྐྱོན་བྱུང་བར་མ་ཟད། བོད་ཤར་ཕྱོགས་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་རྣམས་བཙན་རྒྱལ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་བཟུང་བྱས།

དཔའ་བོས་སྙིང་མྱོས་རྒོད་པོ་དག་ནི་དགྲ་བོའི་མེ་མདའི་སོ་ཁ་རུ།། དོམ་ལྟར་མཆོངས་པས་རང་སྲོག་དོར་ཞིང་སྙིང་མེད་སྡར་མ་ཁ་ཅིག་ནི།། མགོ་འབུལ་བྱེད་དང་བར་མ་དག་ནི་རང་མགོ་གང་ཐོན་བྲོས་པའི་ཚུལ།། ཕོ་རབ་ཁྱོ་ཀའི་རང་གཤིས་སྣང་བརྙན་གཡུལ་སའི་རྡོ་རིང་ངོས་ལ་བྲིས།།

འདི་ལྟའི་དུག་སྦྲུལ་ཁ་རླངས་འཁོལ་བའི་སྲིན་མོ་ཁྲོས་པའི་མཆེ་བའི་བར།། བཟུང་བས་ཚེ་སྲོག་འཆི་གསོན་མ་ངེས་ཤིན་ཏུ་ཡ་ངའི་གཉན་འཕྲང་དུ།། ངན་རེངས་པ་ཡི་གཉའ་ནས་གནོན་པའི་གཞུང་བཟང་བདེན་པའི་རྒྱབ་རྩ་ཞིག། ཁྲིམས་དང་དམག་གིས་རྡུལ་དུ་རློག་པའི་འཇིག་རྟེན་སྐྱོབ་པ་འཇའ་ཚོན་འདྲ།།

འཇིགས་རུང་སྒྲ་ལྡན་སྤྲིན་ཕུང་ཚོགས་ཀྱིས་སྔོ་བསངས་མཐའ་དབུས་བཟུང་བ་བཞིན།། རྔམ་ཟིལ་གོ་མཚོན་ལྗིད་ཀྱིས་དུད་པའི་ས་ཆེན་ཁེབས་པའི་དམར་དམག་གིས།། གངས་ལྗོངས་སྣོད་བཅུད་ཁྲག་ལྟར་བརྫིས་པའི་མངོན་སུམ་དམྱལ་ཡུལ་བསྐྲུན་པ་འདིས།། ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་དབང་གཞུའི་འཛུམ་རིས་བདེན་པའི་དོན་དུ་ཇི་ལྟར་སྒྲུབ།།

རང་བཙན་བདེན་པའི་རྩེ་དགའ་དགོད་པའི་གཡུ་ཡི་མཎྜལ་ལྟོ་བ་ལ།། ནག་ཕྱོགས་བདུད་ཀྱི་འདོད་རྔམ་ཁ་ཡིས་བཙན་འཛུལ་རྐང་སྟབས་བསྒྱུར་རོ་ཞེས།། ཚ་ཟེར་ཅན་དང་ཀུ་མུད་གཉེན་གྱིས་ཉིན་མཚན་རེས་སུ་འཁོར་བྱས་ཏེ།། གླིང་བཞིའི་སྐྱེ་འགྲོའི་གཟུར་གནས་ཚོགས་ལ་སྦྲན་པའི་སླད་དུ་རྒྱུ་བ་འཛིན།།

42 ‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’འདོན་ཐེངས་ ༡༥ ཤོག་གྲངས་ ༤༣ ནང༌།

43 ‘རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་’འདོན་ཐེངས་ ༡༥ ཤོག་གྲངས་ ༤༦ ཕྲེང་ ༡༣ ནས་ཤོག་ངོས་༤༧ ཕྲེང་ ༨།

44 ‘མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་གསུང་རྩོམ་’དེབ་ལྔ་པ་ཟེར་བའི་ཤོག་ ༨༦ ཕྲེང་ ༥་ནང༌།

45 ‘རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་རྗེས་ཀྱི་མའོ་ཙེ་ཏུང་གི་ཟིན་བྲིས།’ ཤོག་ངོས་ ༢ ཕྲེང་༡༤ ན་གསལ།

46 ཞྭ་སྒབ་པའི་‘སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’གླེགས་བམ་གཉིས་པ། ཤོག་གྲངས་ ༤༣༠ ཕྲེང་ ༡༡ ༡༩༧༦

47 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ ཤོག་གྲངས་ ༨༡ ཕྲེང་ ༡༦ རྡོར་གླིང༌། ༡༩༦༣

ས་བཅད་བརྒྱད་པ།

བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་དང་པོ་གཏོང་གནང་མཛད་པ།

༡༩༥༠ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་པེ་ཅིན་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ནས་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པས་བོད་གཞུང་དམངས་གཉིས་ཐད་ནས། ཨ་རི་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ལ་མ་བརྟེན་པར་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་བྱ་དགོས་པ་དང༌། བོད་མི་དམངས་རྣམས་ལ་དགོས་མེད་གྱོང་གུན་མ་ཕོག་པའི་ཆེད་དུ་བོད་གཞུང་ནས་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་པེ་ཅིན་དུ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་གཏོང་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་སྐབས། བོད་གཞུང་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་པེ་ཅིན་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་བཤད་པ་བཞིན་རྒྱ་ནག་མཉམ་དུ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་སྐུ་ཚབ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་ཕན་ཚུན་ངོ་མ་ངོ་ཐུག་གིས་རང་ཕྱོགས་ནས་བོད་ཀྱི་དངོས་ཡོད་གནས་སྟངས་དང༌། བོད་པའི་བསམ་ཚུལ་བཅས་རྒྱ་དམར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་ཤེས་སུ་འཇུག་རྒྱུ་དང༌། མ་འོངས་པར་བོད་རྒྱ་དབར་འབྲེལ་བ་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་རྒྱ་དམར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་རྒྱུས་ལོན་བྱ་རྒྱུར་ཕན་ཐོགས་ལས་འགལ་རྐྱེན་འགྲོ་གཞི་མེད་པ་གཟིགས་ནས་གོང་གསལ་ཕྱག་རྩིས་གཉིས་ཀྱི་ཐོག་གདན་སའི་འཐུས་མི་གོ་བོ་དགེ་བཤེས་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དང༌། དབྱིན་སྐད་སྐད་སྒྱུར་ཕྲེང་རིང་འཇིགས་མེད་སུམ་རྩེན། རྒྱ་སྐད་སྐད་སྒྱུར་བ་སྟག་ལྷ་སྲས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། ལས་བྱ་སེར་སྐྱ་བཅས་མི་བདུན་ལས་གྲུབ་པའི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་རྒྱ་ནག་དང་ཉེ་བའི་ས་མཚམས་ཤིག་ཏུ་བསྡད་དེ་བོད་རང་བཙན་སྐོར་རྒྱ་གཞུང་དང་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་གཏོང་གནང་མཛད་པའི་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཀྱི་ལག་རྩ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་འབྱར་སྩལ་བའི་སྙིང་བསྡུས་གཤམ་གསལ།

“བོད་ས་དང་ཉེ་འབྲེལ་ས་མཚམས་ཕན་ཚུན་ནས་རྒྱ་དམག་བོད་སར་ནང་འཛུལ་མི་འབྱུང་བ་དང༌། བར་ལམ་བོད་ཀྱི་ས་སྡེ་རྒྱ་ནག་ཁོངས་ཆོད་པ་རྣམས་རྒྱ་ནག་ནང་འཁྲུགས་ལྷིངས་འཇགས་བྱུང་མཚམས་རིམ་པས་བཀའ་མོལ་ཞུས་ཆོག་པ་སོགས་སྐོར་བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས། གུང་ཁྲན་སྤྱི་ཁྱབ་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་ཕུལ་བའི་གནས་ཚུལ་འབྱོར་ཡོད་ཤག་ཀྱང༌། ད་ཕན་ལན་གསལ་གང་ཡང་འབྱོར་མ་བྱུང་བའི་ཐོག ཉེ་ཆར་པེ་ཅིན་དང༌། ཟི་ལིང་རླུང་འཕྲིན་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་དབང་ཆ་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུ་སོགས་ཀྱི་སྐད་ཆ་མང་པོ་བཤད་པ་རྣམས་གོ་ཐོས་བྱུང༌། རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཙམ་ལས། ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་གནད་དོན་གང་ཡང་མེད་ཅིང༌།

ལྷག་པར་ ༡༩༡༢ ལོ་མན་ཇུའི་དཔོན་དམག་རྣམས་བོད་ནས་མཐར་སྐྲོད་བཏང་སྟེ་བོད་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་པ་སོགས་སྐོར་དངོས་དོན་གནས་ལུགས་བཀའ་མོལ་ཞུ་བར་བོད་གཞུང་དོན་གཅོད་སྐུ་ཚབ་དང་ཏར་སྦྲགས་ཡོད་སའི་ས་གནས་གང་འོས་ཤིག་ཏུ་བཀའ་མོལ་ཞིབ་ལྷོད་ཡོང་བ་དང༌། གུང་དམག་བོད་སར་དཔུང་འཇུག་གསར་སྤྲོས་རིགས་མི་འབྱུང་བར། རྒྱ་བོད་མཐུན་ལམ་བཟང་པོ་སྔར་གནས་ཡོང་ཐབས་བཅས་སུ་ཡིན་ལུགས་དྲང་པོའི་བཀའ་མོལ་ཞུས་འཐུས་ཀྱི་དབང་ལུང་སྤྲད་པ་ལྟར་ཕྱི་རྒྱལ་དཔོན་རིགས་ཆེ་ཕྲ་ཚང་མས་མཐུན་འགྱུར་ཆ་འཇོག་ཡོང་བ། ཞེས་སོགས་འཁོད་པའི་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ཀྱི་ལག་རྩ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་འབྱར་སྩལ་བ་དང༌། བོད་གཞུང་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་ནས་ཕྱི་བསྐྱོད་ལག་འཁྱེར་ཡང་སྩལ་བ་ལྟར། བོད་ས་གླང་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་ཏེ་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༨ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༧ ཉིན་ཀ་སྦུག་ཏུ་འབྱོར།

དེ་ནས་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུར་ཕྱག་བྲིས་ཕུལ་ནས་རིང་མིན་མཇལ་འཐུས་ཞུས་ཤིང༌། རྒྱ་དམར་སྲིད་གཞུང་ལ། སྐུའི་གཅེན་པོ་རྒྱལ་དོན་ལྷ་ལྕམ་གྱི་ཡབ་ཧུ་ཀྲུའུ་ཧུ་བརྒྱུད། པེ་ཅིན་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་མི་སྐུ་ཚབ་དབང་ཚད་ལྡན་པ་ཞིག་རྒྱ་ནག་དང་ཉེ་བའི་ས་མཚམས་ཤིག་ཏུ་གཏོང་གནང་ཡོད་པ་ཞེས་འཁོད་པའི་འཕྲིན་ཡིག་བཏང་བ་དེའི་ལན་གསལ་སྤྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༨ ཉིན་འབྱོར་བའི་ནང༌། རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་བཀའ་མོལ་ཞུ་མི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཧོང་ཀོང་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་འཕྲལ་ཕེབས་གནང་དགོས།

དེ་ཡང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཕྱི་རྒྱལ་ལྟ་བུ་བྱས་ཏེ་ཕེབས་ན་འགྲིགས་མིན་སོགས་འཁོད། དེ་འཕྲལ་རྒྱ་གར་དང་ལམ་འཁེལ་འབར་མ་ (Burma) དབྱིན་གཞུང་བཅས་ནས་ཐོངས་འཛིན་ཞུས་ཏེ་ཕྱི་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཧོང་ཀོང་དུ་འབྱོར་རྒྱུ་གཏན་འཁེལ་ཡིན་ལུགས་པེ་ཅིན་ལ་ཡི་གེ་བཏང་ཐོག སྐད་སྒྱུར་བ་ཡབ་གཞིས་སྟག་ལྷ་སྲས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང༌། ཆིབས་ཆེ་འབྲི་ཡུལ་ཚེ་རིང་དབང་འདུས་གཉིས་ཧོང་ཀོང་དུ་སྔོན་འགྲོ་ལྟ་བུར་ཐོན་པ་ཀ་ལ་ཀ་ཏའི་ (Calcutta) གནམ་ཐང་ནས་བཀག་འགོག་བྱས་གཤིས། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལྡི་ལིར་ཕེབས་ཏེ་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་ཀེའི་ ཨེ་སི་ པིའི་ མེ་ནོན་ (K.S.P Menon) དང༌། ལྡི་ལིར་དབྱིན་ཇིའི་བཅའ་སྡོད་གཞུང་ཚབ་དཔོན་རིགས་ཨར་ཅི་སྤལ་ ནེའ་ (Sir Archibald Nya) གཉིས་རིམ་བཞིན་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ད་ཆ་རྒྱ་བོད་གཉིས་དམག་འཁྲུག་ཐུག་ཉེའི་ཛ་དྲག་ལ་བརྟེན་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཧོང་ཀོང་དུ་བཀའ་མོལ་ཞུ་བར་ཐོན་རྒྱུའི་ཚེས་ཆ་གཏན་འཁེལ་གྱིས་ཐོངས་འཛིན་ཁག་ཀྱང་ཞུས་ཟིན་ཀྱང་ཀ་ལ་ཀ་ཏའི་གནམ་ཐང་ནས་བཀག་འགོག་གནང་རྐྱེན་ཇི་ཡིན་དང༌། ད་ལྟ་འཕྲལ་དུ་ཐོན་མ་ཐུབ་ན་བློས་འགན་བཟོད་མིན་སོགས་གསུངས་པར། ཧོང་ཀོང་དེ་བཞིན་དབྱིན་ཇིའི་ས་ཁོངས་ལ་བརྟེན་དབྱིན་ཇི་ (England) རང་ནས་བཀའ་འཁྲོལ་མ་བྱུང་བས་བཀག་འགོག་མི་ཞུ་མཐུ་མེད་བྱུང་ཚུལ་དང༌། ད་ཆ་རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་དུ་གཞུང་ཚབ་འཇོག་གཏན་གྱིས་རིང་མིན་ལྡི་ལིར་འབྱོར་རྒྱུར་བརྟེན་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་གནང་ས་ལྡི་ལི་རང་ལ་གནང་ན་ཐུགས་ཕན་གསོས་པ་ཡོང་རྒྱུ་ཞེས་ཁོང་གཉིས་ཀས་རྩེ་མཐུན་གསུངས་པར་མ་ཟད། རྒྱ་དམར་གཞུང་ནས་ཀྱང༌། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཧོང་ཀོང་དུ་ཕེབས་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱུང་བ་ང་ཚོས་གསལ་པོ་ཤེས་ཚོར་བྱུང༌། རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་སྡོད་ང་ཚོའི་གཞུང་ཚབ་རིང་མིན་གཏོང་རྒྱུར་དེ་གར་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་བཀའ་མོལ་གནང་ན་ལེགས་ཚུལ་ཡི་གེ་འབྱོར་བ་བཅས་ལ་བརྟེན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་རེ་ཞིག་ལྡི་ལིར་ཕེབས་སྒུག་མི་གནང་མཐུ་མེད་བྱུང༌། ལྡི་ལིར་བཞུགས་རིང་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ལོ་ཡེ་ ཧན་ཊར་སོན་ (Loy Henderson) དང༌། བལ་ཡུལ་གྱི་གཞུང་ཚབ་སང་གྷ་ ཤམ་ ཤེར་ (Sanga Shamsher) གཉིས་ཀྱང་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་འདུག

གོང་གསལ་སྐོར། བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་ཞི་མཐུན་འགྲིག་འཇགས་ཡོང་ཐབས་ཆེད་དོ་བདག་རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀའི་མོས་མཐུན་ལྟར་ཕྱོགས་གཉིས་ཀའི་སྐུ་ཚབ་ཧོང་ཀོང་དུ་མཉམ་འཛོམས་གནང་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ་བྱུང་ན་ཡང༌།

བོད་གཞུང་གི་སྔོན་བསྐྱོད་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ཀ་ཏ་གནམ་ཐང་ནས་གློ་བུར་དམིགས་བསལ་གྱིས་བཀག་འགོག་གནང་སྐོར་སྐབས་འཕྲལ་ལྡི་ལི་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་དང༌། དབྱིན་གཞུང་སྐུ་ཚབ་སོ་སོར་སྔ་རྟིང་གིས་སྙན་སེང་ཞུས་པར། དབྱིན་ལན་རང་ནས་བཀའ་འཁྲོལ་དགོས་ལུགས་དང༌། རིང་མིན་ལྡི་ལིར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུར་དེ་དང་མཉམ་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་འཐུས་གཅིག་མཐུན་གྱིས་གསུངས་པར་མ་ཟད། དེ་རྗེས་རྒྱ་ནག་ཕྱོགས་ནས་ཀྱང་ལྡི་ལིར་བཀའ་མོལ་གནང་འཐུས་གསུངས་པ་བཅས་ནི་ཡོང་མི་འོས་པའི་ཡ་མཚན་དངོས་བྱུང་ཞིག་དང༌། དོགས་པ་མི་སྐྱེ་ཐབས་མེད་ཅིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཇི་གཉིས་ནས་བོད་འདི་རྒྱ་མིར་ཕྱག་རྟགས་སུ་ཕུལ་ཡོད་མེད་ལ་མ་ལྟོས་པར། སྐབས་དེའི་གནས་ཚུལ་དེས། སྣེ་མང་འདྲེས་འཛིང་ཡིན་པའི་བོད་རྒྱའི་དཀའ་རྙོག་དེ་ཐ་ན་ད་ལྟའི་བར་སེལ་མ་ཐུབ་པའི་བློ་ཕམ་སྐྱེ་གཞིའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་ངོས་འཛིན་མི་བྱེད་ཀ་མེད་དུ་གྱུར་ཡོད།

དེའི་དབར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁ་ནས་ཞི་གྲོས་བྱེད་དགོས་ཤོད་བཞིན་ཡང་ལག་ལེན་དེ་ལས་གོ་ལྡོག་གིས་བོད་ཤར་ཕྱོགས་དང༌། བྱང་ཤར་ས་མཚམས་སུ་རྒྱ་དམར་གྱིས་དམག་མི་རིམ་འབྱོར་ཐོག ཟི་ལིང་ཕྱོགས་ནས་ཡོང་བའི་རྒྱ་དམག་གིས་ལྡན་ཁོག་ཁུལ་རང་གཞུང་ས་སྲུང་རླུང་འཕྲིན་གཏོང་མིའི་ཐོག་གློ་བུར་མཚན་འགེབས་ཀྱིས་རླུང་འཕྲིན་ཡོ་ཆས་འཕྲོག་བཅོམ་བྱས་ཁར། རང་གཞུང་ས་སྲུང་རུ་དཔོན་སྦུད་ཁང་བ་སོགས་ཀྱིས་གཙོས་བོད་གཞུང་སྲུང་དམག་དང༌། རྒྱ་དམར་དབར་གདོང་ཐུག་འཁྲུགས་འཛིང་བྱུང་སྟེ་བན་དེ་བྲག་རྩ་ཟེར་བའི་ས་གནས་སུ་རུ་དཔོན་སྦུད་ཁང་པས་དཔའ་ངར་འགྲན་མེད་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་དམག་དང་དམར་འཛིངས་གནང་སྟེ་གྲགས་ཅན་དཔའ་བོ་དེ་དམག་འཐབ་དེའི་ནང་དགྲ་ཤོར་བྱུང༌། རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གི་གཞི་རྩའི་ལངས་ཕྱོགས་འཛིན་སྟངས་ཐད། དེ་སྔའི་དབྱིན་གཞུང་གི་ལམ་ལྟར་སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་གི་དགོངས་དོན་བཞིན་བོད་འདི་ཕྱི་རྒྱ་ཁོངས་སུ་ཁས་ལེན་དང༌། བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་གནད་དོན་དེ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་ཀྱི་ལམ་ནས་ཐག་གཅོད་ཀྱིས་བོད་ནང་ཁུལ་གྱི་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་བོད་མི་རང་ལ་ཡོད་པ་དང༌། ལྷག་པར་བོད་ནང་རྒྱ་དམག་གི་བཙན་འཛུལ་མི་ཡོང་བ་རྒྱ་གར་དང་བོད་དབར་གྱི་ས་མཚམས་དེ། སིམ་ལའི་ཆིངས་ཡིག་ནང་གཏན་ལ་ཕབ་པ་དེ་རང་ལ་སོར་གནས་བྱ་རྒྱུ་བཅས་ཡིན་པ་ལས། རྒྱ་གར་གྱིས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་སུ་ཁས་བླངས་པ་དེས་རྐྱེན་པས་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་དཔུང་རང་ཉིད་ཀྱི་སྒོ་རྩར་འཁྲིད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེ་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་བསམ་ཡུལ་དུ་མ་འཆར་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་འདུག་ཅིང༌། རྗེས་སུ་རྒྱ་དམར་གྱི་དམག་དཔུང་གིས་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་འགའ་ཞིག་ཏུ་དངོས་སུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཐོས་པའི་སྐབས་དེར་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དབར་བོད་རྒྱའི་གནད་དོན་ཐོག་ཕན་ཚུན་འཕྲིན་འབྲེལ་འགའ་ཤས་བྱས་པའི་སྐོར། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་བོད་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་སྡུད་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་ནས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བ་ཞེས་པའི་རྒྱ་ཡིག་གི་དེབ་ནང་ཁུལ་ཡིག་ཆའི་ནང་འཁོད་གསལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༡༢ ཉིན། རྒྱ་ནག་ཏུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ལ་སྤྲད་པའི་བརྡ་ཡིག་ནང་”རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཐོག་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ལ་ཡོད་པའི་གོ་བ་ལོག་སྒྲུབ་དེ་གཙང་སེལ་བྱ་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༠༦ ལོར་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་གིས་དབང་ཆ་སྤྲད་པ་ནས་བཟུང༌། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་ནང་ཚོང་ལས་ཀྱི་ཁེ་ཕན་འགའ་ཤས་ཡོད་པ་ཕུད། དེ་མིན་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་ཆབ་སྲིད་དམ། མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཐོག་ཧམ་སེམས་ག་འདྲ་ཞིག་ཀྱང་དེ་སྔ་བཅངས་མེད་ལ། ད་ལྟ་ཡང་འཆང་མེད། ང་ཚོས་མཐོང་འདོད་ཡོད་པ་ནི་རྒྱ་བོད་བར་གྱི་གནད་དོན་ཞི་བའི་ལམ་ནས་ཐག་གཅོད་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། ད་ལྟ་ཕྱོགས་གཉིས་པོའི་གནས་ཚུལ་འགོད་སྟངས་ལ་གཞིགས་ན། བོད་ལ་དམག་སྐྱོད་བྱས་ཟིན་པའམ། དམག་སྐྱོད་བྱེད་འགོ་འཛུགས་ལ་ཉེ་བའི་མཚམས་སུ་སླེབས་ཡོད་པས་དྲག་པོའི་དཔུང་འཇུག་གིས་རྐྱེན་པས་རྒྱ་གར་གྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་བརྟན་ལྷིང་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་ཡོང་སྲིད་པའི་རང་བཞིན་ལ་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་རང་བཞིན་གྱིས་སེམས་ཁུར་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ཡིན།

དེར་བརྟེན་རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་གྱི་ལམ་ནས་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་སུ་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་གོམ་སྟབས་ཡོད་ཚད་ལག་བསྟར་ཡོང་བར་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གི་རེ་འདུན་འདོན་རྒྱུ་ཡིན། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་གྲོས་མོལ་བྱ་འདོད་ཡོད་པས་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས་ལན་འདེབས་ཡོང་རྒྱུར་ང་ཚོས་རེ་སྒུག་དང༌། དྲག་པོའི་དཔུང་འཇུག་མི་བྱེད་པའི་རེ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་འདུག

དེའི་ལན་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བློན་ཀྲུའུ་ཨན་ལན་གྱིས་ (Chou-En-lai) རྒྱ་ནག་ཏུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཀེ་ ཨེམ་པ་ ནི་ཀར་ (K.M. Panikkar) སྤྲད་པའི་བརྡ་ཡིག་ནང༌། “བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་ཡིན་པས་དེ་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུའི་འགན་དེ་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་དང༌། བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ལ་ཡོད། ང་ཚོས་ཞི་བའི་ལམ་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱ་འདོད་ཡོད་ཀྱང་བོད་ནང་ཡོད་པའི་གོ་མིང་ཏང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་གཙང་དག་བཟོ་དགོས། ང་ཚོའི་ངོས་འཛིན་དུ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ནི་ས་གནས་ཀྱི་རང་བཞིན་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པས་ཁོང་ཚོ་པེ་ཅིན་དུ་ཡོང་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་སུ་གྲོས་མོལ་བྱ་དགོས། ང་ཚོས་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་སྡོད་གཞུང་ཚབ་ལ། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཁོང་ཚོ་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་རྒྱུར་དགའ་བསུ་ཞུ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ་ཟིན་པ་ཡིན། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་ཐོག་ཧམ་སེམས་མེད་ཚུལ་གྱི་གསལ་བསྒྲགས་དེར་དགའ་བསུ་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དབར་གྱི་ས་མཚམས་བརྟན་ལྷིང་གི་རེ་བ་གནང་བར་ང་ཚོ་དགའ་པོ་བྱུང༌། རྒྱ་གར་དང་རྒྱ་ནག་གི་བོད་ནང་གི་ཚོང་ལས་འབྲེལ་བ་དེ་འདྲ་མཉམ་གཉིས་ཕན་གྱི་རྩ་དོན་གཞིར་བཟུང་རྒྱུན་གནས་དང༌། ཡར་རྒྱས་གཏོང་ཐུབ་ངེས་ཡིན། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་དང་རྒྱ་གར་གྱི་འབོམ་བྷེ་ (Bombay) དང༌། ཀ་ལི་ཀ་ཏའི་ཚོང་ལས་འབྲེལ་བ་རྒྱུན་འཁྱོངས་དང༌། ཡར་རྒྱས་གཏོང་བ་དང་གཅིག་མཚུངས་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་པ་ཎི་ཀས་ (Panikkar) རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་བློན་ཀྲུའུ་ཨན་ལན་ལ་སྤྲད་པའི་བརྡ་ཡིག་ནང༌། “ཕྲན་ནས་ཁྱེད་ལ་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་བཏང་བའི་གློག་འཕྲིན་བརྒྱུད་ཞུ་རྒྱུ་གཤམ་གསལ། ང་ཚོས་ཚགས་པར་ཐོག་ནས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ལ་བོད་དུ་དཔུང་སྐྱོད་བྱ་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་ཟིན་ལུགས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

རྒྱ་ནག་ཏུ་བཅའ་སྡོད་ང་ཚོའི་གཞུང་ཚབ་དང་འདི་གར་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་གཉིས་ཀ་ནས་དེའི་སྐོར་གྱི་བརྡ་ཁྱབ་གང་ཡང་འབྱོར་མ་བྱུང༌། རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཞི་བའི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་ཐེངས་མང་བརྗོད་པ་མ་ཟད། ང་ཚོའི་གཞུང་ཚབ་ནས་རྒྱ་ནག་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་པུའུ་ཀྲང་གཞོན་པ་ཐུག་འཕྲད་སྐབས་བོད་ཞི་བའི་ལམ་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་བསྐྱར་བཤད་བྱས་བྱུང༌། ང་ཚོའི་གཞུང་ཚབ་ནས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ལ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་འཕྲལ་དུ་པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད་ནས་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུར་ཐག་བཅད་ཡོད་ལུགས་བརྡ་སྤྲོད་བྱས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ལ་བོད་དུ་དཔུང་སྐྱོད་བྱ་དགོས་པའི་བཀའ་བཏང་བར་ང་ཚོ་ཧང་སང་བ་དང༌། ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད་འགྱངས་གྱུར་དོན་ནི་གཅིག་ནས་ཧོང་ཀོང་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐོངས་མཆན་མ་ཐོབ་པ་དང༌། གཉིས་ནས་ཁོང་ཚོས་བོད་གཞུང་ལ་བཀའ་སྐོར་ཞུ་དགོས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པ་ལས་སྐུ་ཚབ་ཚོས་དེའི་འགན་འཁྲི་འཁུར་དགོས་དོན་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་ནག་དགྲར་འཛིན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཐོན་འགྱངས་གྱུར་བའི་འགན་འཁྲི་ཁྱེར་དགོས་པར་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་མེད། བོད་དུ་དམག་སྐྱོད་བྱེད་པ་དང་དུས་མཚུངས་ཞི་གྲོས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་ཁག་པོ་ཞིག་ཡིན།

བོད་མི་རྣམས་རང་བཞིན་གྱིས་འཇིགས་སྐྲག་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པས་གྲོས་མོལ་དེ་བཙན་ཤེད་འཇིགས་སྐུལ་གྱི་འོག་ནས་བྱ་དགོས་པ་ཞིག་ཡོང་ངེས་ཡིན། མིག་སྔའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་དུས་བབ་ཀྱི་ནང་དུ་རྒྱ་དམག་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེར་ཡིད་སྐྱོ་སྣང་མི་བྱེད་ཐབས་མེད་ཅིག་དང༌། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་ཀྱང་བསམ་བློ་ཞིབ་ཏུ་བཏང་རྗེས་བརྡར་ཤ་བཅད་དོན་དུ། དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གམ། ཞི་བདེའི་ཁེ་ཕན་དང་མ་མཐུན་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་ལྷག་བསམ་མཛའ་མཐུན་དང༌། སྒེར་སེམས་སྤངས་པའི་གྲོས་འགོ་བཏོན་པར་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་དྲག་པོའི་ཐོག་ནས་བོད་དོན་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུར་ཐག་བཅད་པ་དང༌། ཞི་ལྷོད་རྒྱུན་བསྲིངས་ཀྱི་ཞི་བའི་ཐབས་ལམ་མ་སྤྱད་པ་དེར་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།” ཞེས་འཁོད་འདུག

དེའི་ལན་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ཚེས་ ༡༠ ཚེས་ ༣༠ ཉིན་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ནས་རྒྱ་ནག་ཏུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ལ་སྤྲད་པའི་བརྡ་ཡིག་ནང༌།

༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ འཁོད་བརྡ་ཡིག་འབྱོར་བྱུང༌། “བོད་འདི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན། རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དོན་ཞི་བའི་ལམ་ནས་ཐག་གཅོད་ཡོང་རེས་བོད་ས་གནས་ཀྱི་འཐུས་མི་ཡོང་རྒྱུར་དགའ་བསུ་ཞུས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཁོང་ཚོར་མི་གཞན་གྱི་ངན་བསླབ་བྱུང་ནས་ཆེད་མངགས་པེ་ཅིན་དུ་ཡོང་རྒྱུ་ཕྱིར་འགྱང་བྱས་ཀྱང༌། ད་དུང་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་བོད་དོན་ཞི་བའི་ལམ་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུའི་རེ་བ་དོར་མེད། བོད་ཀྱི་ས་གནས་དབང་འཛིན་པས་ཞི་མོལ་བྱ་འདོད་ཡོད་མེད་དང༌། གྲོས་མོལ་གྱི་འབྲས་བུ་ག་འདྲ་ཞིག་ཡོང་མིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་གི་ནང་སྲིད་ཡིན་པས་ཕྱི་རྒྱལ་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་ཐེ་ཇུས་བྱེད་མི་འོས། ལྷག་པར་དུ་བོད་དོན་དང༌། རྒྱ་ནག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུགས་རྒྱུ་གཉིས་འབྲེལ་བ་གཏན་ནས་མེད་པའི་གནད་དོན་ཁག་གཉིས་ཡིན། གལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་དང་མཛའ་མཐུན་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་བདག་དབང་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་གནད་དོན་དེ་ཁག་འདོགས་ས་བྱས་ནས་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་ཞུགས་རྒྱུར་བཀག་འགོག་བྱ་རྒྱུའི་རྩིས་ངན་བཅངས་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་ཁོང་ཚོས་སླར་ཡང་རྒྱ་ནག་ལ་དགྲར་འཛིན་པའི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་པ་ཞིག་ལས་གཞན་གང་ཡང་མེད།

དེར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གི་ཡིད་སྐྱོ་བའི་གནས་ཚུལ་དེའི་ཐད། རྒྱ་གར་ལ་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྒྱ་ནག་དགྲར་འཛིན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་མི་བྱེད་ཐབས་མེད་དང༌། ཧ་ཅང་བློ་ཕམ་ཆེན་པོ་བྱུང་ཞེས་བརྗོད་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་འཁོད་འདུག

སྐབས་དེར་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་རིང་མིན་ལྡི་ལིར་འབྱོར་རྒྱུའི་གནས་ཚུལ་ཐོན་པ་ལྟར། རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་ནས་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལྡི་ལིར་ཕེབས་ཏེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་བཀའ་མོལ་དབུ་འཛུགས་གནང་ན་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་གང་ཅིའི་རོགས་ཕན་ཞུ་རྒྱུ་སོགས་གསུངས་པ་ལྟར་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ངོ་ལས་རྣམས་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༣ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༤ ཉིན་ལྡི་ལིར་འབྱོར།

ཕྱི་ཚེས་ ༥ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་མེ་ནོན་ (Menon) དང་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་མཇལ་འཕྲད་སྐབས་མེ་ནོན་གྱིས་བར་ལམ་གསར་ཤོག་ཁག་ནང་བརྗོད་བབ་ལྟར་ན་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་ཡས་མས་སུ་རྒྱ་དམར་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་མི་ཁྲི་ཕྲག་འགའ་ཤས་འབྱོར་མུས་ཡིན་གཤིས། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་གར་གྱི་གཞུང་ཚབ་པ་ནི་ཀར་བརྒྱུད། བོད་ཆོས་བྱེད་ཀྱི་ལུང་པ་ཆུང་ཆུང་ལ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཚེ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་འཕྱ་སྨོད་ཡོང་ཚུལ་སོགས་ངོ་རྒོལ་གནང་ཚུལ། ད་ལྟ་ལྡི་ལིར་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་དམར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཨང་གཉིས་པ་སྔོན་འགྲོས་ལྟ་བུར་ལྡི་ལིར་འབྱོར་ཟིན་པས། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ཁོང་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་རྒྱུ་དང་གཞུང་ཚབ་ངོ་མ་འབྱོར་མཚམས་བཀའ་མོལ་དབུ་འཛུགས་མཛད་དགོས་ཞེས་གསུངས་འདུག་པ། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་པེ་ཅིན་ལ་ངོ་རྒོལ་དང༌། ང་ཚོར་བདེན་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་གནང་བར་ཐུགས་རྗེ་ཆེ། བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ཅེས་པ་ཇི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ནམ། སང་ཉིན་རང་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་ཨང་གཉིས་པ་ཐུག་འཕྲད་བྱ་རྒྱུ་དང༌། རྗེས་སུ་གཞུང་ཚབ་ངོ་མ་འབྱོར་མཚམས་གྲོས་མོལ་འགོ་འཛུགས་བྱ་རྒྱུར་ཨང་གསར་ཡོད་གཤིས། གྲོས་མོལ་དངོས་གཞིའི་སྐབས་རྒྱ་གར་གཞུང་སྔར་ལམ་ལྟར་བར་བཞུགས་སུ་ཕེབས་རྒྱུའི་རེ་བ་ཞུ་གི་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་བརྟན་པོ་བྱུང་ན་རྒྱ་གར་ལའང་ཁྱད་པར་ཆེན་པོ་ཡོད་གཤིས་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་ཐུག་འཕྲད་མ་བྱས་གོང་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཆོག་ཀྱང་མཇལ་ཏེ་གང་ཅིའི་བཀའ་སློབ་ཞུ་རྒྱུ་མང་པོ་ཡོད་ཚུལ་གསུངས་པར་དྲུང་ཆེ་མེ་ནོན་མཆོག་ནས། “བཅིངས་འགྲོལ་ཞེས་པ་དེ་དབྱིན་ཇི་དང་ཨ་རི། གོ་མིན་ཏང་སོགས་ཀྱི་ཤུགས་བོད་ནང་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་ཏེ་ཡ་ལ་བཞག་པ་ཙམ་ལས། དངོས་གནས་བྱས་ན་བོད་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་མི་རིགས་རི་ཅར་སོན་ (Hugh Richardson) ལས་མེད།

དེ་ཡང་རྒྱ་གར་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་ཡིན། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དབྱིན་ཇིའི་དུས་སྐབས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ལ་རྩ་འཛིན་གནང་སྟེ་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཡོད། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་དེང་སྐབས་ཨ་སམ་དུ་ཕེབས་ནས་བཞུགས་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་ཚབ་ངོ་མ་མ་འབྱོར་གོང་ངེས་པར་སྐུ་ཚབ་རྣམས་མཇལ་འཕྲད་ཞུ་གནང་མཛད་ཀྱི་རེད།” ཅེས་གསུངས།

ཕྱི་ཚེས་ ༦ ཉིན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་ཨང་གཉིས་པ་ཤིན་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་ནས་བར་ལམ་གྱི་གནས་སྟངས་ཞིབ་བརྗོད་དང༌། ད་ཆ་གཞུང་ཚབ་ངོ་མ་ཕེབས་འཕྲལ་བཀའ་མོལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་གཤིས། སྔ་འཕྲོས་ཁམས་ཕྱོགས་ས་མཚམས་ཁག་ལ་གསར་སྤྲོས་དཀྲོག་རྐྱེན་མི་ཡོང་བའི་པེ་ཅིན་གཞུང་ལ་སྐུལ་ལྕག་གནང་དགོས་གསུངས་པར། ཤིན་གྱིས་རྒྱ་བོད་གཉིས་མི་ལོ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་སྔོན་ནས་གཅེན་གཅུང་ལྟ་བུའི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་ཟད། བོད་རྒྱ་མིའི་ཁོངས་ཤིག་ཡིན་པ་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཚང་མས་ཤེས་གསལ་རེད།

ང་ཚོའི་གཞུང་གི་ནུབ་ཕྱོགས་དམག་སྤྱི་ལིའུ་པོ་ཁྲེན་ནས་བོད་ནང་ལས་ཀ་བྱ་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་འདི་ཡིན་པས་གཟིགས་དགོས་ཞེས་རྒྱ་ཡིག་དེབ་ཆུང་ཞིག་སྤྲད་འདུག་པ་དེའི་ནང༌། ང་ཚོའི་དམག་མི་རྣམས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་བར་འགྲོ་རྒྱུ། བོད་དུ་སླེབས་ནས་བོད་མི་རིགས་ཀྱི་ལུགས་སྲོལ། གོམས་གཤིས། ཆོས་དད། ད་མུས་ཀྱི་དབང་ཆ་རྣམས་རང་འཇགས་ལས་བསྒྱུར་བཀོད་མེད། ད་ཡོད་ཀྱི་བོད་དམག་རྣམས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ས་སྲུང་བའི་མིང་ལ་བསྒྱུར་རྒྱུ། གོ་ལག་དང༌། དམག་ཕོགས་སོགས་མཐུན་རྐྱེན་ཚང་མ་རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་ནས་གཏོང་རྒྱུ། དེ་སྔོན་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་མེ་རི་ཀ གོ་མིང་ཏང་སོགས་ལ་མཐུན་ལམ་བྱེད་མི་རྣམས་ནས་གུང་ཁྲན་ལ་དགག་ཆའི་ལས་འགུལ་མ་བྱས་ཚེ་སྔོན་བྱས་ལ་བརྩད་གཅོད་མེད་པ་སོགས་འཁོད་འདུག

བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་ངོ་མ་འབྱོར་མཚམས་རྒྱ་བོད་གཉིས་སྔར་གྱི་མཆོད་ཡོན་མཐུན་ལམ་བཟང་པོའི་བཀའ་མོལ་འགོ་འཛུགས་ཟིན་མཚམས་ང་ཚོ་པེ་ཅིན་ལ་མཐུན་ལམ་ཞུ་བར་འགྲོ་རྒྱུར་ཨང་གསར་ཡོད་ཚུལ་སོགས་གསུངས།

བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༦ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༨ ཉིན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་མཇལ་འཕྲད་ཀྱིས་ཆུ་ཚོད་གཉིས་ལྷག་ཙམ་བཀའ་མོལ་ཞུས་པའི་སྙིང་པོར། བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ཚོས། བོད་ལྗོངས་རང་དབང་རང་བཙན་ད་མུས་ལྟར་གནས་ཐབས་བྱུང་ན་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀར་ཕན་ཐོགས་ཆེ་བས་དེ་ལུགས་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་དགོངས་པ་ཟབ་བཞེས་གནང་དགོས། རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་གྱི་བཀའ་མོལ་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་རང་ལ་ཞུ་རྒྱུ་ལས། རྒྱ་ནག་ཏུ་ཕྱིན་ན་རྒྱ་མིས་གང་བཤད་ལས་མི་ཡོང་བས་འདི་ག་རང་ལ་ཡོང་ཐབས་གནང་རོགས། བཀའ་མོལ་དངོས་གཞིའི་སྐབས་སྔར་ལམ་ལྟར་རྒྱ་གར་གཞུང་བར་བཞུགས་ཐོག་ནས་བཀའ་མོལ་གནང་སྟེ་འཕྲལ་སྒང་བོད་ཀྱི་ས་མཚམས་སུ་དམག་འཁྲུག་མི་ཡོང་བའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་རྒྱུད་བསྐུལ་བཀའ་མོལ་མུ་མཐུད་གནང་སྐྱོང་ཡོང་བ་སོགས་གསུངས་པར། སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུས་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་དབྱིན་ཇིའི་དུས་བཞིན་བོད་ཕྱི་རྒྱ་ཁོངས་སུ་ཁས་ལེན་གྱིས་ནང་གི་རང་དབང་རྒྱ་གང་ཆེ་ཡོང་བ་དང༌། བོད་ལ་རྒྱ་དམག་མི་ཡོང་བའི་སྐུལ་ལྕག་སོགས་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་བོད་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་ཞེས་གསུངས་ན་འགྲིགས་ཐབས་དཀའ་ཚུལ་དང༌། རྒྱ་གར་བར་བཞུགས་ཞེས་པ་དེ་ལོ་སུམ་ཅུའི་སྔོན་གྱི་བཀའ་མོལ་རེད། དེ་དུས་དེང་སང་དང་འདྲ་གི་མ་རེད་ཅེས་སོགས་གསུངས་ཏེ། དགོས་ངེས་ཀྱི་ཐུགས་ཁུར་དང༌། ཟབ་ནན་གྱི་དགོངས་བཞེས་གནང་མེད།

སྐབས་དེར། རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་འཛིན་པའི་ལངས་ཕྱོགས་དེ་ནི་གཙོ་ཆེ་དབྱིན་གཞུང་གི་ངན་བསླབ་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན།

དེ་ཡང༌། དབྱིན་གཞུང་གི་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་སྡོད་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཧན་ཊར་སོན་ལ་བརྡ་སྤྲོད་བྱས་དོན་རྒྱ་གར་གཞུང་ནས་”བོད་རང་བཙན་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུའམ། རྒྱ་དམར་ལ་འགོག་རྒོལ་གྱི་གོམ་སྟབས་རིགས་ལག་ལེན་མི་བསྟར་རྒྱུར་དབྱིན་གཞུང་ནས་ཡིད་ཆེས་ཡོད།” ཅེས་བཤད་པའི་ཐོག་ནས་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ།

དེའི་སྐོར་ཞྭ་སྒབ་པའི་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ནང་”བདེན་པ་ལག་ཏུ་ཡོད་ཀྱང༌། དཔུང་སྟོབས་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཤིག་མེད་ན་བདེན་པ་གད་སྙིགས་ནང་ལ་འགྲོ་བར་དཀའ་ཚེགས་མི་འདུག་བསམ་པའི་བློ་ཕམ་ཚད་མེད་པ་ཞིག་དེ་དུས་བྱུང༌།”48 ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་བོད་གཞུང་ནས། རྒྱ་མིའི་བཙན་འཛུལ་བཀག་འགོག་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ནི། བོད་དང་རྒྱ་གར་ཐུན་མོང་གི་སྲུང་སྐྱོབ་ཅིག་ཡིན་པའི་ཡིད་ཆེས་རེ་གཏོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་གཞུང་དང་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུར་རྒྱབ་སྐྱོར་དང་སློབ་སྟོན་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་ཡོད་ནའང༌། ཆབ་སྲིད་ཐོག་འཛམ་གླིང་ནང་སྙན་གྲགས་ཡོད་པའི་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུས་ཕུགས་རྒྱང་རིང་བའི་ཧིན་བོད་ཀྱི་འབྱུང་འགྱུར་ལ་གཟིགས་ནས་དོན་འབྲས་ལྡན་པའི་ཐུགས་འཁུར་དང་ལམ་སྟོན་གནང་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་རང་དབང་སྨོས་ཅི། རྒྱ་གར་ལའང་ཐ་ན་ད་ལྟ་བར་སྔོན་མེད་རྒྱ་དཀར་ནག་གི་ས་མཚམས་ཟེར་བའི་ཐད་ཀའི་རྩོད་རྙོག་དང༌། ཀ་ཤི་སྨིར་དང༌། རྒྱ་གར་དང་པ་ཀི་སི་ཐན་གྱི་རྙོག་གྲ་སོགས་དཀའ་རྙོག་གསར་པ་མང་པོ་ཞིག་རྒྱུན་མ་ཆད་པར་འཕྲད་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

བོད་ཟླ་༨ ཚེས་ ༥ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་དམར་གྱི་གཞུང་ཚབ་ཡོན་ ཁྲུང་ ཤིན་ (Yuon Chung -Hsien) ཐོག་མའི་ཐུག་འཕྲད་དང༌། དེ་རྗེས་ཐུག་འཕྲད་ཐེངས་གཉིས་པ་གནང་སྟེ། བོད་རང་བཙན་ད་མུས་བཞིན་བཞུགས་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་བོད་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་མུ་མཐུད་སྐྱོང་རྒྱུ། བོད་འདི་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་འོག་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་ཞེས་པའི་ཐད། དོན་དངོས་ཐོག་བོད་ནང་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་རི། གོ་མིང་ཏང་སོགས་ཕྱི་རྒྱལ་སུ་འདྲ་ཞིག་གི་དབང་ཤུགས་རྩ་བ་ནས་མེད་པར་བོད་འདི་བཞིན་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མངའ་དབང་སྒྱུར་བཞིན་པ་ཡིན་ཚུལ་སོགས་དོན་དངོས་ཞིབ་ཅིང་ཕྲ་བ་ནན་གསུང་གནང་འདུག་པར། རྒྱ་དམར་གཞུང་ཚབ་ནས་སྔ་རྗེས་བརྗོད་དོན་སྙིང་པོར། བོད་རང་བཙན་ད་མུས་ཞེས་གསུང་རྒྱུ་དེ་རྩ་བ་ནས་འགྲིག་ཐབས་མེད།

གལ་ཏེ་བོད་ནང་དངོས་འབྲེལ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དབང་ཤུགས་མེད་ན་ཡག་པོ་རེད་ཅེས་བརྗོད་པ་དང་སྦྲགས་ཡང་བསྐྱར་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་གཏན་འབེབས་ཡིན་ཚུལ་གྱི་དེབ་ཆུང་ཞིག་སྤྲད་པ་དེའི་ནང་གི་དོན་ཚན་ལྔ་བཅུ་ནས་ལྔ་བཅུ་ང་གསུམ་བར་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་ཡིན་པས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་འདིར་ཡག་པོ་གཟིགས་དགོས་བརྗོད་འདུག་པ་དེབ་ཆུང་དེའི་ནང༌། ས་ཆ་ཆེ་ཆུང་དང༌། མི་རིགས་མང་ཉུང་ལ་གཞིགས་པའི་ནང་གི་དབང་ཆ་སྤྲོད་རྒྱུ། ས་ཆ་དེའི་མི་རིགས་ལུགས་སྲོལ་དང༌། ཆོས་དད་ལ་བསྒྱུར་བཀོད་མེད། ས་ཆ་དེའི་ནང་དམག་མི་ཡོད་རིགས་ས་ཆ་དེ་སྲུང་མི་རེད། དེའི་ནང་མི་སེར་ལ་གྲོས་སྡུར་དང༌། དེའི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ལ་གོ་བསྡུར་གྱིས་འདོད་པ་དང་བསྟུན་ནས་དབུས་གཞུང་གི་རོགས་རམ་དང་བཅས་བཟོ་རྒྱུ་ཞེས་གསལ་ཡོད་པས་ད་ཆ་སྐད་ཆ་ཚིག་ཐག་ཆོད་པའི་གོ་བདེ་ས་ནས་བཤད་ན་དོན་ཚན་རྡོག་རྡོག་གསུམ་རེད། ཅེས་ལག་པའི་ལག་བརྡ་དང་བཅས། དོན་ཚན་དང་པོ། བོད་རྒྱ་ཁོངས་སུ་ཁས་ལེན་བྱ་དགོས། གཉིས་པ། བོད་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་རྒྱ་ནག་གཞུང་ནས་བྱ་རྒྱུ། གསུམ་པ། ཕྱི་རྒྱལ་དུ་སྲིད་དོན་དང༌། ཚོང་སོགས་ཀྱི་བཀའ་མོལ་ཇི་འདྲ་གནང་དགོས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གཞུང་བརྒྱུད་གནང་རྒྱུ་བཅས་དེ་གསུམ་ཁས་ལེན་གནང་དང་མི་གནང་གི་ལན་གནང་དགོས།

དེ་དག་ལ་ཞལ་བཞེས་གནང་བ་ཡིན་ན་ས་མཚམས་ལ་དམག་ཀྱང་མི་ཡོང༌། ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་ཐོབ་ཀྱི་རེད། དེ་མིན་དམག་བཀག་ཐབས་མེད། ཅེས་རལ་གྲི་གནམ་གཡུག་གི་སྐད་ཆ་བཤད་འདུག་པར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ད་ལྟ་གསུངས་པ་དེ་དག་ནི་ང་ཚོའི་ལག་རྩ་དང་ཕྱོགས་འགལ་ཧེ་བག་ཆེ་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་རང་གཞུང་ལ་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུར། སྔ་འཕྲོས་ས་མཚམས་སུ་གསར་སྤྲོས་ཐལ་ཟིང་མི་འབྱུང་བའི་དགོངས་བཞེས་གནང་དགོས་ཞེས་གསུངས་པ་ཙམ་ལས། གཙོ་དོན་རང་ཕྱོགས་ནས་ཁས་ལེན་དང༌། ཚིག་ཐལ་མ་ཤོར་བའི་ཐབས་ཚུལ་ལྷུར་ལེན་གནང་འདུག

བོད་ཟླ་ ༨ ཚེས་ ༢༩ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༢ ཉིན་བཀའ་ཤག་ནས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་དོན་རྩ་ཞལ་བཞེས་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་རྒྱལ་བློན་དྲུང་རྩིས་བཀའ་བསྡུར་གནང་དོན། དོན་ཚན་གསུམ་ལ་ཞལ་བཞེས་གནང་ཚེ་རང་ལྗོངས་ཆོས་སྲིད་དབང་ལུང་སྔར་ཡོད་རྩ་བརླག་མཚན་དོན་གཉིས་མེད་ཡོང་གཞི་དང༌། དོན་ཚན་དེ་དག་ལ་ཞལ་བཞེས་གནང་ཐབས་མེད་ལུགས་ཐད་ཀར་ལན་འདེབས་གནང་ཡང་དེང་དུས་རྒྱ་དམར་གཞུང་དཔུང་སྟོབས་བཙན་ཁར། ས་མཚམས་ཁག་ལའང་དཔུང་དམག་ཁྱོན་ཆེ་འབྱོར་བསྡད་ཡོད་ལུགས་དང་བཅས་ལམ་སང་ཟིང་འཁྲུགས་མགྱོགས་རྐྱེན་ཇི་འགྱུར་མ་ངེས་པས་འདི་སྐོར་ལམ་སང་བཀའ་ལན་སྩལ་རྒྱུ་མཛད་དཀའ་ཤིན་ཏུ་ཆེ་གཤིས་ས་མཚམས་སུ་གདོང་ཐུག་མི་འབྱུང་བའི་མཐུན་ལམ་ཐབས་ཤེས་གང་མཁས་ཀྱི་ངང་ནས་ཡ་ཡོལ་འགྱངས་ཐབས་གང་ཐུབ་བྱེད་དགོས་པ་དང༌། སླར་ས་མཚམས་ཀྱི་ཆོ་བབས་དང༌། ལྷག་པར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་གནས་དུས་འགྱུར་བ་སོགས་ལ་གཞིགས་པས་དགོངས་བཞེས་སྐབས་བསྟུན་སྤྱི་ཚོགས་ལ་བཀའ་བསྡུར་གནང་འོས་སྐབས་སོ་སོར་གནང་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་པའི་རླུང་འཕྲིན་སྩལ།

སྐབས་དེར་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་གནང་མུར། ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ཉིན་ཁམས་ཕྱོགས་སུ་དམག་ས་ཁག་ལྔ་ནས་དུས་གཅིག་ཏུ་ཚུར་རྒོལ་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་གར་གྱི་ཕྱི་རྒྱལ་ལས་ཁུངས་དང༌། ནང་སྲིད་བློན་ཆེན། རྒྱལ་ཡོངས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གནད་ཡོད་འཐུས་མི་ཁག་ལ་རྒྱ་བོད་དམག་འཁྲུག་ཞི་འཇགས་ཡོང་ཐབས་རྒྱབ་སྐྱོར་འབོད་སྐུལ་གནང་བ་དང་སྦྲགས་བོད་ཁམས་ཕྱོགས་ས་སྲུང་ཉུང་ཤས་ཐོག་རྒྱ་དམར་གྱིས་ས་གནས་ཁག་ལྔ་ནས་དྲག་པོའི་ཚུར་རྒོལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ལུགས་གསར་འགོད་པ་རྣམས་ལའང་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༧ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་སྲིད་བློན་སྐུ་གཞོན་དང་པོ་ས་རྡར་པཱ་ཀྲེལ་ (Sadar Vallabhbhai Patel) གྱིས་པཎྜི་ཏ་ནེ་ཧ་རུར་ཕུལ་བའི་ཕྱག་བྲིས་ཤིག་ནང་”ཕྲན་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་སེམས་འཚབ་ཀྱི་ངང་ནས་བསམ་གཞིགས་བྱ་མུས་ཡིན་ཞིང༌། བར་ལམ་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་ཁང་དང༌། པེ་ཅིན་དུ་བཅའ་སྡོད་རང་རེའི་གཞུང་ཚབ་དབར་དང༌། གཞུང་ཚབ་བརྒྱུད་ནས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ལ་འཕྲིན་འབྲེལ་བྱས་པ་རྣམས་ལ་གཟབ་ནན་གྱིས་བལྟས་ཀྱང༌། དེ་དག་གི་ནང་དུ་གྲུབ་འབྲས་ལྡན་པ་གང་ཡང་བྱུང་མི་འདུག་ཅེས་བློ་ཕམ་པའི་ངང་ནས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གིས་ཞི་བདེའི་ཀུན་སློང་ཡོད་ཚུལ་གྱི་བསྒྲགས་གཏམ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོ་མགོ་རྨོངས་སུ་བཅུག་ཐོག རང་སྒེར་གྱི་ཚོར་སྣང་དུ། འགག་རྩའི་དུས་སྐབས་དེར་གཞུང་ཚབ་ཁང་གི་ནང་དུ། ཁོ་ཚོས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཞི་བའི་ལམ་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་འདོད་ཡོད་ཁུལ་གྱི་ཡིད་ཆེས་རྫུན་མ་ཞིག་སྐྱེ་རུ་འཇུག་ཐབས་བྱས་ཡོད་འདུག འོན་ཀྱང་གོང་གསལ་འཕྲིན་འབྲེལ་བྱེད་པའི་དུས་སྐབས་དེ་རང་དུ་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ནང་དྲག་པོའི་དཔུང་འཇུག་བྱ་རྒྱུར་ནུས་ཤུགས་གཅིག་སྡུད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་ཐེ་ཚོམ་མེད་པར་བརྗོད་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན། རྒྱ་ནག་གིས་མཐའ་མའི་ལག་ལེན་གང་བྱེད་མིན་ཐད། ཕྲན་རང་གི་དཔྱད་ཞིབ་ལྟར་ན་ཡིད་ཆེས་སྐྱེ་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན། ཡིད་སྐྱོ་དགོས་པའི་གནས་ཤིག་ལ། བོད་མི་མང་གིས་ང་ཚོར་ཡིད་ཆེས་བྱས་ནས་ང་ཚོས་ཁོང་ཚོར་སློབ་སྟོན་བྱ་དགོས་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ང་ཚོས་བོད་མི་མང་རྣམས་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་ཇུས་ཀྱི་མཆེ་སྡེར་རམ། ངན་སེམས་ཀྱི་འོག་ནས་སྐྱོབ་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་མེད། ཉེ་ཆར་གྱི་གནས་སྟངས་ཀྱི་ངོས་ནས་བཤད་ན། ང་ཚོས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་སྐྱོབ་ཐུབ་རྒྱུ་མིན་པའི་ཆོ་བཟོ་ཐོན་གྱི་འདུག ད་ལྟ་བོད་དེ་མི་སྣང་བར་གྱུར་པའི་འབྲས་བུ་ལ་བརྟེན་ནས་ང་ཚོའི་མདུན་དུ་གནས་སྟངས་གསར་པ་ཞིག་འཕྲད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་རྒྱ་སྐྱེད་དེ་ཧ་ལམ་ང་ཚོའི་རྒྱལ་སྒོ་ཕྱི་མའི་འགྲམ་དུ་སླེབས་ཡོད།

ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བཤད་ན། ང་ཚོའི་བྱང་ཤར་གྱི་མཐའ་མཚམས་སྐོར་སེམས་ཁྲལ་བྱ་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་མྱོང་ཞིང༌། ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་ནི་བྱང་ཕྱོགས་ཀྱི་འཇིགས་པ་ལས་སྐྱོབ་པའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་བགྲོད་པར་དཀའ་བའི་འགོག་རགས་ཤིག་ཏུ་བརྩི་གི་ཡོད། དེ་སྔ་ས་གནས་དེར་མཛའ་མཐུན་ཅན་གྱི་བོད་ཡོད་པ་དེས་ང་ཚོར་རྙོག་གྲ་གང་ཡང་སློང་མྱོང་མེད།

ཡིན་ནའང་ད་ལྟ་རྒྱ་ནག་གི་མཐའ་མཚམས་ཐོག་གི་ཧམ་སེམས་དེ་ནི་ཧི་མ་ལ་ཡའི་རི་རྒྱུད་དང༌། ཨ་སམ་ཙམ་མ་ཟད། དེའི་ནང་ཨ་སམ་ས་རྒྱུད་དང་འབར་མ་ཡང་ཚུད་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་མི་རིགས་གཅིག་གྱུར་རིང་ལུགས་དང༌། གུང་ཁྲན་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་དེ་དང༌། ནུབ་ཕྱོགས་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱི་རྒྱ་བསྐྱེད་རིང་ལུགས་དང་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་གཉིས་མི་འདྲ་ས་ཞིག་ནི། སྔོན་མ་དེར་ཕྱོགས་ཞེན་གྱི་ཕྱི་གོས་ཤིག་གྱོན་རྒྱུ་ཡོད་པས་དེ་བས་ཉེན་ཁ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན། ཕྱོགས་ཞེན་དེ་རིགས་ཀྱིས་མི་མངོན་པའི་ཐོག་ནས་རིགས་རྒྱུད་དང༌། མི་རིགས་སམ། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དགོས་འདུན་ཁག་འདོན་གྱི་ཡོད།

དེར་བརྟེན་བྱང་ཕྱོགས་དང༌། བྱང་ཤར་ནས་བྱུང་བའི་ཉེན་ཁ་ནི་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་པ་དང༌། བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་པ་གཉིས་ཀ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་བྱང་ཕྱོགས་དང༌། བྱང་ཤར་གཉིས་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་རྒྱ་དམར་ལ་གདོང་ལེན་བྱ་དགོས་པ་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་ང་ཚོར་ཧམ་སེམས་དང༌། དམིགས་ཡུལ་བཅངས་ཡོད་པ་ལས། ང་ཚོར་མཛའ་མཐུན་གྱི་རྣམ་པ་ཞིག་གཏན་ནས་སྟོན་གྱི་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན།”49 ཞེས་འཁོད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༤ ནང་རྒྱ་གར་གྲོས་ཚོགས་ཐོག་རྩོད་གླེང་སྐབས་ཨ་ཙརྱ་ ཀིར་པ་ལ་ནིས་ (Acharya Kripalani) “ཁག་འདོགས་ས་དེ་ནི་རྒྱ་ནག་ལ་གནའ་སྔ་མོའི་དུས་ནས་བོད་ཀྱི་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཐོབ་ཐང་དེ་ནི་དུས་ལས་ཡོལ་བ་ཞིག་དང་རྙིང་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ནི་རྟོག་བཟོ་ཙམ་ཞིག་ལས་ལག་ལེན་གཏན་ནས་བསྟར་མྱོང་མེད། རྟོག་བཟོ་དེ་ཡང་དུས་ཀྱི་བགྲོད་པ་དང་བསྟུན་ནས་མེད་པར་གྱུར་ཡོད།

ལྷག་པར་གུང་ཁྲན་གྱི་གྲོགས་པོ་ཚོ་དང༌། མང་གཙོ་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་འཇོག་པའི་སྐབས་སུ་གནའ་བོའི་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་སྐོར་ཤོད་པར་མ་ཟད། རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་རྣམ་པ་གསར་པ་ཞིག་གི་ཐོག་ནས་ལག་ལེན་དུ་བསྟར་བ་ནི་མ་འགྲིག་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་སྔོན་རྒྱ་ནག་རང་ཉིད་ལ་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ལག་ལེན་བསྟར་བ་ནང་བཞིན་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་མི་སེར་སྤེལ་བྱེད་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་ཁོ་ན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པར་ངས་བསམ་གཞིགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།”50 ཅེས་འཁོད་འདུག

ཡང་ཞྭ་སྒབ་པའི་རྒྱལ་རབས་ནང་འཁོད་གསལ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་ནས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར། “ཁམས་ཕྱོགས་གུང་དམག་གིས་ཚུར་རྒོལ་བྱས་ཏེ་ད་ཆ་ཆབ་མདོའི་རླུང་འཕྲིན་ཡང་གཏོང་ཉན་མེད་སྟབས་བོད་ལྗོངས་སྤྱི་ཚོགས་ཉིན་བསྟུད་བཀའ་མོལ་གནང་དོན། རྒྱ་ནག་དོན་གཅོད་ཕྱག་རྩིས་ངོ་ལས་པེ་ཅིན་གུང་ཁྲན་གཞུང་སར་འཕྲལ་ཐོན་དགོས་རྒྱུ་དང༌། དོན་རྩའི་ཐད། དོན་ཚན་དང་པོ། བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཁས་ལེན་དགོས་རྒྱུ་གསལ་སྐོར་གཙོ་བོར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་མཚན་ཇུས་དབང་ལུང་དང༌། བོད་ལྗོངས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ད་མུས་རང་དབང་རང་བཙན་གྱི་འཛིན་སྐྱོང་སྤེལ་གསུམ་མཛད་སྒོར་འགལ་རྐྱེན་ཉམས་དམས་མི་བྱེད་པའི་ཁས་ལེན་གཙང་མ་བྱུང་ཚེ་ཕྱི་རྒྱ་ཁོངས་ཙམ་ལ་ཞལ་བཞེས་གནང་དགོས་བྱུང་རུང་གནས་སྐབས་དུས་བསྟུན་དགོངས་བཞེས་མི་མཛད་མཐུ་མེད་ཡོང་རྒྱུ་དང༌།

དོན་ཚན་གཉིས་པ། ཕྱི་རྒྱལ་ལ་བཀའ་མོལ་རྒྱ་གཞུང་བརྒྱུད་ནས་གནང་རྒྱུ་ཞལ་བཞེས་མ་དགོས་པ་གཙོ་འདོན་ཐོག

དོན་ཚན་གསུམ་པ། སྲུང་བྱ་དམག་མི་རྒྱ་གཞུང་ནས་འཛུགས་རྒྱུ་འདི་ཐད་བསྟན་སྲིད་ལ་འཕྲལ་ཡུན་གང་སར་གནོད་ཚབས་བློས་འགན་བཟོད་རེ་བྲལ་བས་ཞལ་བཞེས་མཛད་ཐལ་གནང་ཐབས་ནམ་ཡང་མི་འདུག་གཤིས། རང་ས་སྲུང་ཐབས་ས་སྲུང་བོད་རང་ནས་སྔར་རྒྱུན་ལྟར་འཛུགས་འཇོག་གནང་འཐུས་ཀྱིས་མཚོན་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་འཕྲལ་ཕུགས་བདེ་འཇགས་ཡུན་བརླིང་དཀར་འཇམ་ལ་གནས་པའི་ཐབས་ཤེས་དོན་རྩ་གང་ལོན་ཐོག་ཁམས་ཕྱོགས་མདོ་སྤྱི་ྋས་དབང་ང་ཕོད་ཀྱིས་དབུས་ཞི་དྲག་དཔོན་དམག་དགྲ་ལག་ཏུ་ཚུད་རིགས་ཀྱང་སྲོག་སྐྱོན་མེད་པར་རང་སར་ཕྱིར་ལོག་ཐུབ་ཐབས་ཞི་མོལ་བློ་རྩལ་ཟབ་དཀྱེལ་བསྟན་དོན་སྙིང་བཅངས་དགོས་རྒྱུ། ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། སྐབས་དེར་བཀའ་ཤག་ནས་དོན་ཚན་གསུམ་པོའི་ཐོག རྒྱ་མིའི་འདོད་ཚུལ་ཇི་བཞིན་ཞལ་བཞེས་གནང་རྒྱུར་དངོས་ཡོད་གནས་བབ་ནས་ཀྱང་སྐུ་ངལ་དང་མཛད་དཀའ་ཡོད་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

ལྷག་པར་དེ་སྐབས་རྒྱ་བོད་དབར་བཀའ་མོལ་དབུ་འཛུགས་ཙམ་བྱུང་མེད་པས། ལམ་སེང་ཡོད་ཚད་ཞལ་བཞེས་གནང་མེད་ཀྱང༌། རླུང་འཕྲིན་དེ་གའི་ནང༌། རང་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོས་འདུན་རྣམས་སྨོས་རྗེས་མཐའ་སྡོམ་ལྟ་བུར། ཐབས་ཤེས་དོན་རྩ་གང་ལོན་ཐོག་ཅེས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་ཚིག་དོན་ཚད་བཀག་གནང་མེད་པར་མ་ཟད། ཕྱག་རྩིས་ངོ་ལས་པེ་ཅིན་གུང་ཁྲན་གཞུང་སར་འཕྲལ་ཐོན་དགོས་རྒྱུ་ཞེས་གསལ་པོ་འཁོད་པ་བཅས་ལ་གཞིགས་ན། རང་རེའི་དགོས་འདུན་རྣམས་ལེགས་སྒྲུབ་བྱུང་ན་སྨོས་ཅི། གལ་སྲིད་ཡོངས་རྫོགས་འགྲུབ་མ་ཐུབ་ཀྱང༌། རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་གནང་རྒྱུ་དེ་ནི་ཐབས་ལམ་ཡག་ཤོས་སུ་ངོས་འཛིན་གནང་ཡོད་པ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ། འོན་ཀྱང་པེ་ཅིན་དུ་གྲོས་མོལ་གནང་རྒྱུར་གདེང་ཚོད་མེད་པའི་འཆར་སྣང་ཞིག་འབྲེལ་ཡོད་ཕྱོགས་མང་པོར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བྱུང་ཡོད་ཅིང༌།

དེ་ཡང༌། རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་དང་པོ་ཕྱག་རྩིས་གཉིས་ས་གླང་ཟླ་ ༡༢ ཚེས་ ༢༦ (༡༩༥༠། ༡། ༢༥) ཉིན་ལྷ་ས་ནས་ཐོན་ཏེ་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡༨ (༥༠། ༣། ༧) ཉིན་རྒྱ་གར་ས་སྣེ་ཀ་སྦུག་ཏུ་འབྱོར་ཞིང༌། དེ་རྗེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བཀའ་དགོངས་བཞིན་ཐོག་མར་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུར་སློབ་སྟོན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་སུ་འབྲེལ་བ་ཞུ་རྒྱུ། དེ་ནས་རིམ་བཞིན་རྒྱ་གར་ས་ཐོག་ནས་འཕྲིན་ལམ་སྣ་ཚོགས་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་འབྲེལ་བ་ཞུས་པའི་མཐའ་དོན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། རང་རེའི་སྐུ་ཚབ་ཧོང་ཀོང་དུ་ལྷན་འཛོམས་གནང་རྒྱུར་གཏན་འཁེལ་གྱིས་རང་རེའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཧོང་ཀོང་དུ་འབྱོར་རྒྱུའི་སྐོར་པེ་ཅིན་གཞུང་ལ་བརྡ་སྤྲོད་ཀྱང་གནང་འདུག འོན་ཀྱང་དུས་བཀག་ནང་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ངོ་མ་གཉིས་མ་ཕེབས་པར། ལས་བྱ་གཞུང་ཞབས་གཉིས་སྔོན་གཏོང་གནང་བ་དེ་ཡང་ཀ་ལི་ཀ་ཏའི་གནམ་ཐང་ནས་བཀག་འགོག་བྱས་པ་དང༌། དེའི་སྐོར་སྐུ་ཚབ་ཕྱག་རྩིས་གཉིས་ལྡི་ལི་རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང༌། ཧིན་སྡོད་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་པའི་སར་སྔ་རྗེས་སུ་ཕེབས་ཏེ་གོང་གསལ་སྐོར་དོགས་གཅོད་ཞུས་པར། རྒྱ་གར་ཕྱི་སྲིད་ལས་ཁུངས་དང༌། དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་གཉིས་ནས་ཧོང་ཀོང་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐོངས་མཆན་བཀའ་འཁྲོལ་དབྱིན་གཞུང་རང་ནས་ཞུ་དགོས་སྟབས། ད་ལམ་ཀ་ཏ་གནམ་ཐང་ནས་སྐུ་ཚབ་གཉིས་བཀག་འགོག་མི་ཞུ་མཐུ་མེད་བྱུང་ཞིང༌། ད་ཆ་རིང་མིན་རྒྱ་གར་ནང་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་མིའི་གཞུང་ཚབ་འབྱོར་རྒྱུར་འདི་ག་རང་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་ན་ལེགས་གནས་ཞེས་གཅིག་མཚུངས་སུ་གསུངས་པ་དང༌།

དེ་རྗེས་ ༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་རྒྱ་གར་གཞུང་ཚབ་བརྒྱུད། རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་སྤྲད་པའི་བརྡ་ཡིག་ནང༌། “བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད་འགྱངས་གྱུར་སྐོར་གཅིག་ནས་ཧོང་ཀོང་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་ཐོངས་མཆན་མ་ཐོབ་པ་དང༌། གཉིས་ནས་ཁོང་ཚོས་བོད་གཞུང་ལ་བཀའ་སྐོར་ཞུ་དགོས་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན་པ་ལས། སྐུ་ཚབ་ཚོས་དེའི་འགན་འཁྲི་འཁུར་དགོས་དོན་གང་ཡང་མེད། རྒྱ་ནག་དགྲར་འཛིན་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཐོན་འགྱངས་བྱེད་པའི་འགན་འཁྲི་ཁྱེར་དགོས་པར་རྒྱ་གར་གཞུང་གིས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་མེད།” ཅེས་འཁོད་ཡོད།

དེ་ནི་དོགས་པ་སྔོན་བསུས་ཀྱིས་ངོས་ལེན་བྱས་པ་ཞིག་རང་རེད། གནས་ཚུལ་དེའི་སྐོར། ལོན་ཌོན་དང་ལྡི་ལི་གསར་པས་ནང་གྲོས་ཐོག་བོད་ལ་ཀུན་སློང་བཟང་པོ་ཞིག་བཅངས་པའི་དབང་དུ་བཏང་ཡང་འབྲས་བུ་ངན་པ་ཐོབ་མེད་ཅེས་སུས་ཀྱང་བཤད་དཀའ་བ་ཞིག་ཡིན།

ཕྱོགས་མཚུངས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཉིས་ནས་ཀྱང༌། ཐོག་མར་བོད་ནས་ཐོན་སྐབས་རྒྱ་ནག་ལ་ཐད་ཀར་ཕེབས་འདོད་མེད་པའི་གླེང་ལྷགས་ཡོད་མུས་ཐོག རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་མཚམས། ནེ་ཧ་རུར་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་གནང་ཡུལ་པེ་ཅིན་དུ་འགྲོ་མ་དགོས་པར། འདི་ག་རང་དུ་ཡོང་ཐབས་གནང་རོགས་ཞེས་འདུན་པ་བཏོན་གནང་ཡོད། དེ་སྐབས་པེ་ཅིན་ནམ། ཧོང་ཀོང་དུ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དུས་ཐོག་འབྱོར་ཐུབ་ཚེ་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་སྐོར་ད་ལྟ་ལས་ཕན་འབྲས་ཆེ་བའི་ཐག་གཅོད་ཡག་པོ་ཞིག་འབྱུང་སྲིད་ཅེས་སུས་ཀྱང་གླེང་ཐབས་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེའི་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་ལས་དོན་ཐོག་ཕྱི་ནང་བར་ཆད་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་མཐའ་མའི་འཇོག་བཟོ་ཐོན་པ་གང་ཡང་བྱུང་མེད།

ཁྲེལ་དང་ངོ་ཚའི་ཤམ་བུ་དོར་ཏེ་འདོད་རྔམ་ཕག་རྒོད་དར་མའི་ཁས།། བསིལ་ལྡན་ན་ཕྲའི་ལང་ཚོ་ཟ་བའི་དྲག་ཤུལ་མཐོ་བའི་བར་མཚམས་སུ།། ནུབ་རིའི་ཉི་མར་རེ་བ་བརྟས་བཞིན་རེ་ལྟོས་མེ་དྲོད་མ་ཉམས་པས།། བཙན་འཛུལ་སེལ་སླད་སྐུ་ཚབ་ཕོ་ཉ་ནག་ཕྱོགས་ཡུལ་ལ་ཆས་པར་རྩོམ།།

བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་ཐད་ལ་ཟབ་དཀྱིལ་གྱི།།

སློབ་སྟོན་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད་ལ་ཡིད་མོས་ཀྱིས།།

ཐོག་མར་འཕགས་ཡུལ་མི་དབང་ནེ་ཧ་རུ།།

མཇལ་བའི་སྤྲོ་དད་སྙིང་ལ་མཚོ་ལྟར་གཡོ།།

བརྗིད་ཆགས་སེངྒེར་བརྫུས་པའི་ཅེ་སྤྱང་ལ།།

ཉམ་ཐག་རེ་འུའི་ཚེ་སྲོག་བཅོལ་བ་ལྟར།།

བོད་ཡུལ་རྒྱ་ཁོངས་གཏོགས་ཞེས་ཐན་སྐད་ཀྱིས།།

རང་རེའི་ཕོ་ཉའི་སེམས་ཁོང་གྲང་བར་བྱས།།

རིང་ནས་འདྲིས་པའི་གངས་ཀྱི་སེང་གེར་མཛའ་བརྩེའི་སྐུད་པས་རབ་བཏང་ནས།། གཉེན་དུ་བརྫུས་པའི་རྒྱ་སྟག་འཛུམ་དྲུག་སྤུན་མཆེད་ཟླ་བོར་བསྙེན་པ་ལས།། རིང་མིན་བསམ་པའི་ཡུལ་ལས་འགོངས་པའི་དམེ་ཁྲག་འགྱེད་པའི་ཡོ་ལང་སོགས།། ནམ་ཡང་ཡིད་ལ་བག་ཕེབས་བྲལ་བའི་བཟོད་དཀའི་ཁུར་འདི་སྐལ་བར་ཐོབ།།

ཕན་ཚུན་མངོན་འདོད་གནམ་ས་ལྟར་རིང་བའི།།

དགྲ་གཉེན་འདུམ་འགྲིག་ཨུ་དུམ་ཝ་ར་ལྟར།།

ཡ་རབས་དྲང་པོའི་བཞེད་སྲོལ་དང་མཐུན་པའི།།

གཉིས་མོས་བདེན་དཔང་ཐུབ་པའི་རེ་ཐག་ཆད།།

48 ‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ཤོག་ངོས་ ༤༡༩ ཕྲེང་ ༤ ༡༩༧༦

49 ‘རྒྱ་གར་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་བོད་ཐོག་གཏམ་བཤད་’དབྱིན་དེབ། (Indian Leaders on Tibet) ཤོག་ངོས། ༥ ཕྲེང་ ༡༡ ཕྱི་དྲིལ།

50 ‘རྒྱ་གར་གྱི་དབུ་ཁྲིད་ཚོའི་བོད་ཐོག་གཏམ་བཤད་’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༤༤ ཕྲེང་ ༨ ཕྱི་དྲིལ། ༡༩༩༨

ས་བཅད་དགུ་པ།

རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་མཛད་པ།

ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ནས་ཀ་སྦུག་ཏུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཕྱག་རྩིས་གཉིས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབུལ་རྒྱུའི་སྙན་ཞུའི་ཚིག་ཟིན་ཞིག་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་གཏོང་གནང་མཛད་དོན་བཞིན། སྐུ་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ནས་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་བཟོ་བྲིས་ཀྱིས་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཊི་རིག་བོ་ ལ་ཡི་ (Trygve lie) ལ་ཕུལ་ཅིང༌། དེའི་ངོ་བཤུས་རེ་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་དང༌། ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་མེ་ནོན། དབྱིན་ཇི། ཨ་མེ་རི་ཀ བལ་ཡུལ། ཕྷ་རན་སི། ཨི་ཏྲ་ལི། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ། ཁེ་ན་ཊ། འབར་མ། སེ་ལོན། ཐའེ་ལན་ཊ། ཨིན་ཌོ་ནི་ཤི་ཡ། འབེལ་འཇམ། ཧོ་ལན་ཌ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གི་ལྡི་ལིར་བཅའ་བཞུགས་གཞུང་ཚབ་རྣམས་ལ་སྦྲགས་ཐོག་འབུལ་ལམ་ཞུས་འདུག

མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེའི་མཚན་ཐོག་ཕུལ་བའི་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་ཆ་ཚང་གཤམ་གསལ།

“ྋམི་རྗེ་མཆོག་ལ། འཛམ་གླིང་གིས་དོ་སྣང་བྱ་ཡུལ་དེ་ཀོ་རི་ཡའི་ཐོག་གཅིག་བསྡུས་བྱས་ཡོད་པས་ས་གནས་དེར་བཙན་འཛུལ་བྱས་པར་རྒྱལ་སྤྱིའི་དམག་དཔུང་གིས་འགོག་རྒོལ་བྱས་ཡོད་ཀྱང་གནས་ཚུལ་དེ་དང་གཅིག་མཚུངས་བྱུང་ཡུལ་ཁུག་ཀྱོག་ཏུ་གནས་པའི་བོད་ལ་དོ་སྣང་བྱེད་མཁན་མེད་པར་ལུས་ཡོད།

འཛམ་གླིང་ས་གནས་ག་འདྲ་ཞིག་ཏུ་ཡིན་ནའང་བཙན་འཛུལ་བ་རྣམས་རྒྱ་ཡན་དུ་མི་འགྲོ་ཞིང་རང་དབང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་མེད་པར་མི་ལུས་རྒྱུར་ང་ཚོས་ཡིད་ཆེས་བྱས་ཏེ་ཁྱེད་ཉིད་བརྒྱུད་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་ཉེ་དུས་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་རྣམས་སྙན་སེང་ཞུ་རྒྱུའི་འགན་ཁུར་བླངས་པ་ཡིན།

ཁྱེད་ཀྱིས་མཁྱེན་གསལ་ལྟར། ཉེ་དུས་བོད་ནང་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་དེ་ཚོའི་ནང་ཉེན་བརྡ་གཏོང་བའི་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ནི་བོད་ཀྱི་དཀའ་རྙོག་དེ་བོད་པ་རང་ཉིད་ཀྱིས་བཟོས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར། དེ་ནི་ངན་པ་རྒྱ་ཡན་དུ་སོང་བའི་རྒྱ་ནག་གིས་རང་གི་མཐའ་སྐོར་དུ་གནས་པའི་སྟོབས་ཞན་རྒྱལ་ཁབ་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་འཇུག་རྒྱུའི་ཧམ་སེམས་བཅངས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན། བོད་ཀྱི་སངས་རྒྱས་བསྟན་པའི་གཙུག་རྒྱན་དུ་བཀུར་བའི་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལ་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་དད་ལྡན་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ནས་གུས་བཀུར་ཞུ་བ་དང༌། མགོན་པོ་གང་དེས་ཀྱང་རྗེས་འཇུག་རྣམས་ལ་ཐུགས་རྗེའི་བྱིན་གྱིས་བརླབས་པ་ཙམ་ལས་རྩ་བའི་བོད་འདི་བཞིན་དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་འཛམ་གླིང་ས་གནས་གཞན་དག་ལས་ལོགས་གྱེས་སུ་གནས་པའི་རི་ཁུལ་བཙན་རྫོང་དེར་རི་ཁྲོད་པ་ལྟ་བུའི་འཚོ་བ་ཞིག་བསྐྱལ་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ལོའི་གོང་དུ་རྒྱ་ནག་གོང་མ་དང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བར་སྐུ་སྒེར་གྱི་རྣམ་པའི་ཐོག་ནས་མཛའ་མཐུན་དམ་ཟབ་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱུང་མྱོང་ཡོད་པ་སྐབས་དེའི་འབྲེལ་ལམ་དེ་ནི་ཐུན་མོང་གི་དད་མོས་ཤིག་ལ་བརྟེན་ནས་བྱུང་བ་ཞིག་དང༌། དེ་ནི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་བ་ཞིག་ཡིན་པར་ཡང་དག་པའི་སྒོ་ནས་འགྲེལ་རྗོད་བྱེད་ཆོག་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེར་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གནད་དོན་གང་ཡང་མེད། མི་དམངས་རྣམས་ནང་ཆོས་ཀྱི་བསླབ་པ་ལ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བ་དང༌། དུས་ཡུན་རིང་མོ་ཞིག་ནས་དྲག་པོའི་ལས་ཐབས་སྤངས་ཏེ་ཞི་བདེ་དང༌། བཟོད་པར་ཉམས་ལེན་བྱེད་ཅིང་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་དེ་ཡང་རང་བྱུང་ས་འགག་བཙན་པོར་བརྟེན་པ་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་བྱ་གཞག་ལ་ཐེ་ཇུས་མེད་པའི་ཐོག་ནས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་གོང་མར་བོད་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་བཏོན་པའི་དུས་སྐབས་བྱུང་མྱོང་ཡོད་ཀྱང༌། སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་རིགས་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གིས་ཁོ་པ་ཚོའི་རང་གཤིས་སུ་གྱུར་བའི་རྒྱ་སྐྱེད་བྱ་དགོས་གལ་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ་བོད་རྒྱ་གཉིས་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པའི་ངོས་ནས་ཕན་ཚུན་གྱི་མཛའ་གྲོགས་དང་ཕན་ཚུན་རང་བཙན་གྱི་གལ་ཆེའི་དོན་སྙིང་དེར་ཡོངས་སུ་གོ་བ་ལོག་སྒྲུབ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་ནག་གི་ངོས་ནས་བཤད་ན་ཁོ་པ་ཚོ་ནི་བོད་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་མཁན་ཞིག་དང་བོད་ནི་དེའི་ཁོངས་གཏོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བརྩི་བཞིན་ཡོད། འདི་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབ་ཐོག་ངན་སེམས་བཅངས་པ་དེའི་སྐོར་བོད་མི་ཚོའི་བསམ་བློའི་ནང་ཐོག་མར་ཁྲིམས་མཐུན་གྱི་གོ་རྟོགས་རྙེད་ས་དེ་ཡིན།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ལོར་རྒྱ་མི་ཚོས་རྒྱང་སྐྱོད་བྱེད་རིང་གི་བྱ་སྤྱོད་དེས་རྐྱེན་པས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ དང་ ༡༩༡༢ ནང་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་པོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རྩ་ཆད་དུ་གྱུར་བའི་སྐབས་དེར་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོས་བོད་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ཁྱབ་བསྒྲགས་གནང་བ་དང་དུས་མཚུངས་བལ་ཡུལ་གྱིས་ཀྱང་རྒྱ་ནག་དང་གུས་ལུགས་རྟེན་འབུལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་བཅད་འདུག

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ལོའི་ལྕགས་ཕག་གསར་བརྗེས་རྒྱ་ནག་གི་མན་ཇུ་གོང་མ་མཐའ་མ་དེ་སྲིད་ཁྲི་ལས་ཕབ་པ་དེས་བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ཡང་ཆད་པ་ནས་བཟུང་བོད་དེ་ཁེར་རྐྱང་དུ་གནས་ཤིང༌། སྟོན་པ་ཤཱཀྱ་ཐུབ་པའི་བསྟན་པ་ལ་དད་མོས་དང༌། སྐབས་རེ་བོད་ཀྱི་སྲུང་སྐྱོབ་ཀྱི་ཆེད་དུ་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་གྱི་རྒྱ་སྐྱེད་ལ་བརྟེན་ནས་གནས་ཡོད་པས་གནས་སྟངས་དེ་དག་ལ་གཞིགས་ན་དབྱིན་ཇིའི་རྒྱ་གར་གྱིས་ཀྱང་བོད་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་ཚུལ་བརྗོད་ན་འགྲིགས་པ་ཞིག་ཡིན།

བོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་རྒྱ་ནག་དང་དབྱིན་ཇི་གཉིས་ཀའི་ཤུགས་རྐྱེན་བྱུང་ཡོད་པར་མ་ལྟོས་པར་རང་ཉིད་རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་ཅིག་ཡིན་པ་དེ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ལུགས་མཐུན་ཡིན་པའི་ཁུངས་སྐྱེལ་དུ་བོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ནང་དུ་ཞི་བདེ་དང་སྒྲིག་སྲོལ་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་ཡོད་ལ། འཛམ་གླིང་གི་ཐོག་ཏུ་ཡང་ཞི་བདེར་གནས་ཡོད། བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་དང་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མཛའ་འབྲེལ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་ལ་བོད་ཀྱི་ཐོག་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་པར་ཁས་ལེན་བྱེད་མྱོང་མེད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ དབྱིན་ཇིས་ནན་བརྗོད་བྱས་པའི་འོག་བོད་མིའི་མགོ་ཐོག་ལ་བཞག་པའི་ཆིངས་ཡིག་ཅིག་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་དགོས་བྱུང་བ་དེའི་ནང་རྒྱ་ནག་ལ་བོད་ཐོག་ (ཐེ་ཇུས་མི་བྱེད་པའི) མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་ཡོད་ལུགས་འཁོད་པ་དེས་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་འཐུས་ཚབ་ཅིག་འཛུགས་ཆོག་པ་བྱུང་བ་དེས་བོད་ཀྱི་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་ཇུས་གང་ཡང་བྱེད་ཆོག་གི་མེད། དོན་དངོས་ཐོག ཐ་ན་བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་མིང་ཙམ་གྱི་བདག་དབང་སྤྲོད་རྒྱུ་བྱས་པ་དེ་ཡང་ལག་ལེན་དུ་འགེལ་དགོས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པ་དེ་ནི་ཆིངས་ཡིག་དེར་རྒྱ་ནག་གིས་མིང་རྟགས་མ་བཀོད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན། བོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་དཔེར་ན། རྒྱ་གར་དང་བལ་ཡུལ་དབར་རང་བཙན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་རྒྱུན་གནས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་དོན་དུ། དབྱིན་ཇིས་མཛའ་གྲོགས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་བསྟན་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་ཀྱིས་དེ་དང་འགྲིགས་མཐུན་གྱི་ཆེད་དུ་རང་ཉིད་ཀྱི་དམག་དཔུང་དམག་ཆེན་གཉིས་པའི་ནང་རྒྱ་ནག་གི་ཕྱོགས་བྱས་ནས་མ་བཏང་བར་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་བཙན་གཙང་མའི་གནས་བབ་མཐའ་གཅིག་ཏུ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༤ ལོའི་ཆིངས་ཡིག་དེས་རྒྱ་གར་དང་བོད་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་ལམ་སྟོན་ཞིག་བྱས་ཡོད་ཅིང༌། རྒྱ་ནག་གིས་སྐབས་དེར་ཆིངས་ཡིག་འཇོག་མཁན་གྱི་གྲས་སུ་མ་ཞུགས་པ་དེས་རྐྱེན་པས་ཆིངས་ཡིག་དེ་ལས་འབྱུང་སྲིད་པའི་ཁེ་ཕན་བསྐྱུར་བ་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩི་ཆོག་པ་ཡིན། སྐབས་དེར་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་ལ་ཁྲིམས་ཐོག་གི་གནས་བབ་བསྐྱར་གསོ་བྱུང་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༡ ལོའི་གསར་བརྗེའི་རྗེས་སུ་བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཕྲན་ཚེགས་ཙམ་རྒྱུན་གནས་བྱས་ཡོད་པ་དེ་ཡང་རྒྱ་ནག་ནང་དེ་བས་ཆེ་བའི་གསར་བརྗེ་བྱུང་ནས་ཡོངས་སུ་གུང་ཁྲན་དུ་གྱུར་བའི་སྐབས་གོང་གསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དེ་ལུགས་མཐུན་ཡིན་པར་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་པའི་ནུས་པ་ཇེ་ཆུང་དུ་སོང་ཡོད། རིགས་རྒྱུད་ཀྱི་ཆ་ནས་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་ཡིན་པའི་རྒྱ་ནག་དང་བོད་དབར་སྤུན་མཆེད་ཀྱི་བརྩེ་སེམས་སམ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་ཅིག་ཡོང་ཐབས་མེད།

བོད་གཞུང་ནས་མ་འོངས་པའི་རྙོག་གྲ་སྔོན་མཐོང་ལྟ་བུས་རྒྱ་ནག་དང་འབྲེལ་ལམ་གཙང་བཅད་ཀྱིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༩ ལོའི་ཟླ་ ༧ པར་གོ་མིང་ཏང་གི་ལྷ་སྡོད་སྐུ་ཚབ་ཕྱིར་སློག་བྱས་པ་ནས་བཟུང་བོད་གཞུང་དང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་དམངས་དབར་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཡང་རྒྱུན་འཛིན་བྱས་མེད་པར། བོད་ཀྱིས་ལོགས་གྱེས་སུ་སྡོད་འདོད་དང༌། ཚད་མཐོའི་དངོས་གཙོ་སྨྲ་བའི་རིགས་རྒྱུད་དེའི་ནད་འབུ་མ་འགོས་པར་གནས་འདོད་བྱས་ཡོད་ཀྱང་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་དེ་ཞི་བདེར་གནས་སུ་མི་འཇུག་རྒྱུར་སེམས་ཐག་བཅད་ནས་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་བཙུགས་ནས་བཟུང་བོད་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་འཇིགས་སྣང་བསྐུལ་ཅིང༌། ལུགས་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་ནས་བོད་གཞུང་ལ་འཇིགས་སྐུལ་དང་གཏོར་བརླག་གཏོང་ཐབས་བྱས་ཡོད། བོད་ཀྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་འགོག་རྒོལ་བྱ་ཐབས་མེད་པར་ངོས་འཛིན་གྱིས་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་དང་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས། སྟབས་མི་ལེགས་པ་ཞིག་ནི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་ཧོང་ཀོང་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྱོད་རྒྱུའི་དབྱིན་ཇིའི་ཐོངས་མཆན་མ་ཐོབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་བསྐྱོད་མ་ཐུབ་པ་ལས་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་ངོས་ནས་སྐྱོན་ཆ་གང་ཡང་ལྷགས་མེད། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་སེམས་བཟང་གིས་བབས་གསེད་བྱས་པར་བརྟེན་རྒྱ་ནག་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱིས་ཁོང་ཡངས་ཀྱི་ཐོག་ནས་ལྡི་ལིར་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་ནག་གི་གཞུང་ཚབ་དང་བོད་རྒྱའི་དབར་སྔོན་འགྲོའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་ཆོག་པའི་བརྡ་སྤྲོད་བྱས་ཤིང་གཞུང་ཚབ་དེ་ཟླ་ ༩ པའི་ནང་ལྡི་ལིར་འབྱོར།

རྒྱ་གར་དུ་གྲོས་མོལ་དེ་རིགས་བྱེད་བཞིན་པའི་སྐབས་དེར་རྒྱ་ནག་གི་དམག་དཔུང་གིས་ཉེན་བརྡ་དང༌། རྒྱུ་མཚན་གང་ཡང་མེད་པར། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ ཉིན་དེ་སྔ་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་བོད་ས་བསྙོན་མེད་འབྲི་ཆུ་བརྒལ་ནས་དམག་ཇུས་ཅན་གྱི་འགངས་ཆེའི་ས་གནས་འདན་ཁོག་དང་སྐམ་ཐོག་གྲུ་ཁ། རི་བོ་ཆེ་འགོ་སྟོད། ཚ་ཁ་ལྷོ། སྨར་ཁམས་བཅས་སུ་གཅིག་མཇུག་གཉིས་མཐུད་ཀྱིས་རྒྱ་འོག་ཏུ་བཅུག སྨར་ཁམས་སུ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་ས་སྲུང་དམག་སྒར་དེ་ནི་བཙན་འཛུལ་འགོག་ཆེད་དུ་བཀོད་འཛུགས་བྱས་པ་ཞིག་མ་ཡིན་པར་སྤྱིར་བཏང་མིང་ཙམ་གྱི་ས་སྲུང་བྱ་ཐབས་སུ་བཙུགས་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་དག་ཚང་མ་གཙང་དག་བཟོས།

རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་གིས་ཤུགས་དྲག་ཆེན་པོས་ཕྱོགས་ཁག་ལྔ་ནས་དཔུང་འཇུག་གིས་ཁམས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཆབ་མདོ་མགྱོགས་མྱུར་བཙན་བཟུང་བྱེད་སྐབས་དེ་གར་བསྐོ་འཛུགས་བྱས་པའི་བོད་ཀྱི་བཀའ་བློན་དེར་ལས་དབང་ཇི་འཕྲད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མ་ཐོན་པ་དང༌། ཕྱི་རོལ་གྱི་འཛམ་གླིང་ལ་ལྐོག་འཇབ་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་དེའི་སྐོར་ཕྲན་བུ་ཙམ་ལས་གོ་རྒྱུ་མ་བྱུང༌། བཙན་འཛུལ་བྱས་ནས་ཡུན་རིང་སོང་རྗེས་གཞི་ནས་རྒྱ་མིས། ཁོ་ཚོའི་དམག་དཔུང་ལ་བོད་ནང་དཔུང་སྐྱོད་བྱ་དགོས་པའི་བཀའ་ཕབ་ལུགས་འཛམ་གླིང་ལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས།

ལུགས་མཐུན་མ་ཡིན་པའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་དེ་རིགས་ནི་བོད་ཀྱི་ཞི་བདེ་རྡོག་རོལ་བཏང་བ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་རྒྱ་ནག་གིས་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ལ་འགན་སྲུང་ཁས་ལེན་ནན་པོ་བྱས་པ་དེ་ཡང་བརྩིས་མེད་རྡོག་རོལ་དུ་བཏང་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དེས་བོད་ནང་ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་ཤིག་བཟོས་པ་ཙམ་མ་ཟད། སྔ་ཕྱིར་མ་ལྟོས་པར་ནམ་ཞིག་བོད་ཀྱིས་ཡུན་རིང་གཅེས་ཉར་བྱས་པའི་རང་བཙན་དེ་ཡང་འཕྲོག་རྒྱུ་ངེས་ཅན་ཡིན།

སྐུ་ཞབས་དྲུང་ཆེ་མཆོག་ལ་ཞུ་རྒྱུར། གཞི་རྐང་བོད་མི་ཚོས་དགྲ་འཐབ་ལན་གཅིག་ཀྱང་མ་བྱས་པར་རང་བཞིན་གྱིས་མགོ་སྒུར་མི་བྱེད་ཀྱང༌། ཞི་བདེ་ཁོ་ནར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གཞོལ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གིས། གདུག་རྩུབ་བྱ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་དམག་འཁྲུག་ནང་སྦྱོང་བརྡར་ཐོན་པའི་མི་ལས་རྣམ་པར་རྒྱལ་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆུང་ཆུང་ལས་མེད། འོན་ཀྱང་ས་ཕྱོགས་ག་འདྲ་ཞིག་ཏུ་བཙན་འཛུལ་ཡོད་ཀྱང་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་མཚམས་འཇོག་གནང་རྒྱུར་ཐག་བཅད་ཡོད་པ་དེ་ང་ཚོས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། བོད་འདི་རྒྱ་དམར་གྱི་ཁོངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་གཏོང་ཆེད་དམག་དཔུང་དངོས་ལ་བརྟེན་ནས་དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་ནི་བཙན་འཛུལ་གྱི་དོན་དངོས་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིན།

བོད་མི་དམངས་རང་ཉིད་ཀྱི་འདོད་བློ་དང༌། ཁས་ལེན་མེད་པར་དྲག་ཤུགས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་སུ་བཅུག་པ་ཡིན་ན། དེ་ནི་འབུ་ཆེས་ཆུང་ཟོས་ཀྱི་དཔེ་མཚོན་འཁྲུལ་མེད་ཅིག་ཡིན།

དེར་བརྟེན་ང་ཚོས་ཁྱེད་བརྒྱུད་ནས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་ལ་ཁྱེད་ཚོས་ང་ཚོའི་ཚབ་གནང་ནས་རྒྱ་ནག་གི་བཙན་འཛུལ་ལ་ཚོད་འཛིན་འདུམ་གཅོད་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། གནད་དོན་དེ་ནི་སྟབས་བདེ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་སྟེ་རྒྱ་མི་ཚོས་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་ཟེར་བ་དང༌། བོད་མི་ཚོས་བོད་ནི་རུས་རྒྱུད་དང༌། རིག་གཞུང༌། ས་གཤིས་བཅས་གང་གི་ཐད་ནས་ཀྱང་རྒྱ་མི་དང་ཤིན་ཏུ་ཐ་དད་ཡིན་པར་བསམ་གྱི་ཡོད།

གལ་ཏེ་རྒྱ་མི་ཚོས་བདག་དབང་ཡོད་ཁུལ་རྩོད་གླེང་བྱས་པར་བོད་མི་ཚོས་ཡ་ལན་སྤྲད་པ་དེར་རྒྱ་མི་ཚོ་ནད་མི་འཁྱོགས་པ་ཡོད་ན་དེ་མིན་གྱི་ཤེས་རིག་རྣམ་དཔྱོད་ལྡན་པའི་བྱ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་བློ་གང་ཡིན་གཏན་འཁེལ་བྱེད་པའམ་ཡང་ན་ཁྲིམས་འཛིན་ཁོ་ནའི་བྱ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་གནད་དོན་དེ་ཐག་གཅོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས། རྒྱལ་སྤྱིའི་ཁྲིམས་ཁང་ནང་དག་སེལ་ཡོང་བ་ཞུ་སའི་སྒོ་མོ་ཕྱེ་ནས་བཞག་ཡོད། བོད་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་དེས་ཨེ་ཤ་ཡའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱི་རང་བཙན་དང༌། བརྟན་ལྷིང་ལ་འཇིགས་སྐུལ་ཆེ་རུ་འགྲོ་རྒྱུ་དང༌། འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་གཞི་ཁྱོན་ཆེ་རུ་འགྲོ་ངེས་ཡིན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་བཀའ་འབྲེལ་ལྟར་ད་ལམ་ཛ་དྲག་གི་དུས་འདིར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་འདིའི་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་མཐའ་མའི་ཐག་གཅོད་ཡོང་བའི་སྐྱབས་འཇུག་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་ཀླ་ཀློའི་སྤྱོད་ཚུལ་དྲན་གསོ་སློང་བའི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱིས་རྩ་བཤིག་ཏུ་གཏོང་མི་འཇུག་རྒྱུར་གཞུང་དྲང་བའི་འཛམ་གླིང་རྒྱལ་ཁབ་ཁག་གིས་སེམས་ཁུར་གནང་བའི་རེ་བ་ཞུ་བཞིན་ཡོད། ཀ་སྦུག་ཞྭ་སྒབ་པའི་ཤག་ནས། བོད་ཀྱི་བཀའ་ཤག་དང༌། མི་མང་ཚོགས་ཆེན་གྱི་འཐུས་མི་ཐུན་མོང་ནས། བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༩ ཚེས་ ༢༧ ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༧ ལ་ཕུལ།”51

“དེ་དང་དུས་མཚུངས་སུ་བོད་གཞུང་ནས་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་བརྒྱུད་ཨ་རི་དང་དབྱིན་ཇི། ཁེ་ན་ཊ་བཅས་ལ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་གཞུང་གི་ཞུ་གཏུགས་སྙན་ཞུར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་འདོན་པའི་འཕྲིན་ཡིག་སྩལ་ཁོངས་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་བཞུགས་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་པར་སྩལ་གནས་ནང༌། ལྡི་ལིར་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མོལ་བྱེད་བཞིན་པའི་མུར་རྒྱ་དམར་གྱིས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༧ ཉིན་གློ་བུར་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་འདུག་པ་ད་ཆ་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་དང༌། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ། པེ་ཅིན་སྲིད་གཞུང་གི་རྒྱབ་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཐོག་མཐའ་མའི་ཁྲིམས་འདུམ་ཡོང་བའི་ཞུ་གཏུགས་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བའི་ངོ་བཤུས་ཤིག་དེ་གའི་མཁྱེན་རྟོགས་ཆེད་ཟུར་ཕུལ་ཞུས་ཡོད། བོད་འདི་བཞིན་ཆོས་ལྡན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཆབ་སྲིད་དང༌། དམག་དོན་ཐོག་རང་བཞིན་གྱིས་ཞན་པོ་ཞིག་ཡིན་པས་ཞི་བདེར་དགའ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་འདི་དམག་འཁྲུག་གི་གཏོར་བཤིག་ལས་སྐྱོབ་ཆེད་དབྱིན་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་ལ་ནུས་པ་ཐོན་པའི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཐབས་སུ་སྤྱི་ཁྱབ་མཆོག་ནས་དབྱིན་གཞུང་ལ་བརྒྱུད་ཞུ་སྐྱབས་འཇུག་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། དེའི་ཐད་ཁྱེད་ཀྱི་བཀའ་སློབ་དང་འཕྲིན་ལན་ཞིག་ཀྱང་འཕྲལ་སྩོལ་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་པ་ལྟར་ཨ་རི་དང༌། ཁེ་ན་ཊར་ཡང་ནང་དོན་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་པའི་འཕྲིན་ཡིག་གནང་འདུག”52

“ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༥ ཉིན། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ (El Salvador) གྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ལ། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་སྐོར་ལམ་སེང་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་པ་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་དང༌། ལས་བྱེད་ཚོ་ཧང་སང་འདུག སྐུ་ཚབ་མང་པོ་ཞིག་གིས་གནས་ཚུལ་དེ་ལས་སླ་པོ་ཞིག་བཟོས་ནས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས་རེ་འདུན་བཏོན་པ་དེ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་དགོས་པའི་སྐོར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ལ་སྐད་ཆ་བྱེད་རྩིས་བྱས་ཤིང༌།

སྐབས་དེར་ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བཏོན་པའི་གནད་དོན་ཚང་མ་རྩོད་གླེང་བྱ་རྒྱུར་རྒྱུན་སྲོལ་གྱི་ཐོག་ནས་དགའ་མོས་ཡོད་པ་དེ་དང༌། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐད་རྒྱ་གར་གྱིས་སྣེ་ཁྲིད་བྱ་རྒྱུར་འདོད་པ་ཡོད་པ་དེ་གཉིས་དབར་བྱེད་སྟངས་ཁག་པོ་ཞིག་བྱུང་འདུག

བོད་ཀྱི་སྐོར་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་དེ་ནི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་གི་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོ་ཌོག་ཀྲར་ ཧེག་ཌོར་ ཊེ་བི་ཌི་ (Dr.Hector David Castro) ཡིས་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ཚོགས་གཙོ་ཨི་རན་ནས་ཡིན་པ་ན་སེ་རོ་ལ། ཨེན་ཊི་ཇེམ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་ཊི་རིག་བི་ ལཡི་ (Trygve lie) ཕུལ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་འབྱོར་རྗེས་དྲུང་ཆེའི་ཡིག་ཚང་ནས་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱ་རྒྱུར་ཁས་ལེན་བྱས་མི་འདུག

རྣམ་ཀུན་གྱི་འགྲོ་ལུགས་ལྟར་བྱས་ན། རེ་འདུན་བཏོན་པ་རྣམས་ཉིན་རེའི་གྲོས་རིམ་ཐོག་བགོ་འགྲེམས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང༌། ད་རེས་དྲུང་ཆེའི་ཡིག་ཚང་ནས་རེ་འདུན་དེའི་ནང་འགྲོ་ལུགས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་སྐོར་དོགས་པ་འགའ་ཤས་འདུག་པས་རླུང་འཕྲིན་དེ་ཁྱབ་བསྒྲགས་མ་བྱས་གོང་ཌོག་ཀྲར་ཀ་སེ་ཊོ་རོ་ (Dr. Castro) དང་འབྲེལ་བ་བྱ་དགོས་ལུགས་བཤད་འདུག བོད་གཞུང་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་དེ་འདྲ་ཞིག་ཕུལ་ཡོད་ཀྱང༌། བོད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མིན་པས་སྙན་ཞུ་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་ཅུའི་ནང་གཅིག་གིས་རྒྱབ་སྐྱོར་དགོས་ཀྱི་ཡོད།

བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེར་སྤྱི་ཡོངས་ནས་ཁ་ཡ་བྱེད་འདོད་མེད་པ་དེའི་རྒྱུ་མཚན་དེ་མཐར་གཏུགས་ནས་བཤད་ན། འཛམ་གླིང་དཀྱིལ་ཤར་ཁྱོན་ཡོངས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ལ་ཐུག་གི་ཡོད་པར་སྐབས་དེའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུར་ཕེབས་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་མི་སྣ་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱས་འདུག འཐུས་མི་འགའ་ཤས་ཀྱི་བསམ་ཚུལ་ལ། རྒྱ་ནག་གིས་བདག་དབང་ཡོད་ཁུལ་བརྗོད་པའི་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེ་གཏོགས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ནི་ཧ་ལམ་ཡོང་མི་སྲིད་པ་ཞིག་ཡིན་པར་སྙམ་གྱི་ཡོད། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནི། བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྒྱ་གར་གྱིས་གོམ་སྟབས་ལེགས་སྒྲིགས་བྱ་དགོས་པ་དེ་ཡིན། འོན་ཀྱང་རྒྱ་གར་གྱིས་རྒྱ་མིས་བོད་ནང་བྱ་སྤྱོད་སྤེལ་ཕྱོགས་ལ་ཁ་རྡུང་གཏོང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བོད་དོན་གླེང་སློང་བྱ་རྒྱུར་འདོད་པ་བྱེད་ཀྱི་མེད། དེ་མིན་གྱི་རྙོག་འཛིངས་ཅན་གྱི་རྒྱུ་རྐྱེན་གཞན་ཞིག་ནི་རྒྱ་གར་དང༌། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ཚོས་རྒྱ་ནག་གི་བོད་ནང་ཡོད་པའི་ཁེ་ཕན་ངོས་ལེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དང༌། བོད་དེ་རང་བཙན་གཙང་མའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་བརྩི་གི་མེད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནི་བདག་དབང་ཅན་གྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཁོ་ནའི་གནད་དོན་ལ་དོ་དམ་བྱེད་མཁན་ཞིག་ཡིན་པར་བརྩི་གི་ཡོད།”53

སྐབས་དེར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱ་ནག་དམར་པོའི་བཙན་འཛུལ་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏང་རྒྱུར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་མཁན་ཡོད་ན་ཡང༌། ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ནས་དབུ་ཚུགས་མཐའ་སྐྱེལ་གྱིས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༩ ཉིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་ཚིག་ཐོ་ཞིག་ཕུལ་བའི་ནང༌། “འཛམ་གླིང་གི་གསར་ཤོག་ཁག་གི་ཐོག་བོད་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་འཁྲུག་རྐྱེན་གང་ཡང་བསླངས་མེད་ཀྱང༌། པེ་ཅིན་དུ་སྲིད་གཞུང་བཙུགས་ནས་མངའ་ཁོངས་དབང་དུ་བསྡུས་པའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་དམག་དཔུང་འདིས་ཞི་བདེའི་རྒྱལ་ཁབ་དེར་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་དོན་དངོས་དེ་བཀོད་འདུག

ད་དུང་གསར་འགྱུར་ཁག་གི་ནང་དུ། བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་མི་མཐུན་པའི་ཆ་རྣམས་ཐག་གཅོད་དང༌། མངོན་གསལ་གྱི་འཁྲུག་རྩོད་ལས་གཡོལ་ཆེད་བོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་ཀྱང་མངགས་གཏོང་གིས་ཞི་བདེའི་ཐབས་རྣམ་དེ་འདྲ་ཞིག་བཏོན་པར་མ་ལྟོས་པར་རྒྱ་དམག་གིས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་སུ་འཛུལ་སྐྱོད་བྱས་འདུག འབྱུང་སྲིད་པའི་འཁྲུག་རྩོད་ཀྱི་རྣམ་པ་དེ་རིགས་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་སུ་བོད་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་འགོ་འདྲེན་སྐྱབས་འཇུག་ཡོང་བའི་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་ཕུལ་ཡོད། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ནས་བཅའ་ཁྲིམས་ཀྱི་དོན་ཚན་དང་པོའི་ཚིག་དུམ་དང་པོའི་ནང་འཁོད་པའི་”རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་ལ་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུ།” ཞེས་པ་དེར་སྣང་ཆུང་མ་བྱས་ཕྱིན་བོད་ཀྱི་ཞུ་གཏུག་དེ་ལ་སྣང་ཆུང་བྱ་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། བོད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མིན་པ་དོན་དངོས་ཡིན།

འོན་ཀྱང་སྒྲིག་འཛུགས་འདིའི་ལས་འགན་གྱི་ཁྱབ་ཚད་ནི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁོ་ནའི་ཞི་བདེ་བརྟན་གནས་བྱ་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཡིན་པར་འཛམ་གླིང་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་པ་ཞིག་ཡིན་པ་དེ་ནི་དོན་དངོས་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིན།

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྲིད་གཞུང་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ད་རེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་རིམ་ནང་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཚུད་ཐབས་སུ་ཚོགས་ཆེན་ལ་རེ་འདུན་འདོན་དགོས་པའི་བཀོད་མངགས་བྱས་པ་དང་སྦྲགས་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་སྲིད་གཞུང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཆུང་ཆུང་བོད་ལ་རྒྱལ་སྤྱིའི་བཙན་འཛུལ་བྱུང་བའི་གྲོས་གཞི་དེར་གལ་སྲིད་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་སྣང་ཆུང་བཏང་བ་ཡིན་ན་དེས་འཛམ་གླིང་མི་རྣམས་ཀྱི་མིག་གི་མདུན་དུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཡིད་ཆེས་དང༌། དེའི་སྙན་གྲགས་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཚབས་ཆེན་ཡོང་ངེས་ཡིན།

གསར་ཤོག་འགའ་ཤས་ཀྱི་ནང་དུ་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་ཞིང་ཆེན་ཡིན་པའི་འདོད་ཚུལ་འདོན་མཁན་བྱུང་ཡོད་འདུག འོན་ཀྱང་མི་སུ་འདྲ་ཞིག་གིས་ཨེ་ཤ་ཡའི་ས་ཁྲ་ཞིག་ལ་བལྟས་པ་ཡིན་ན། བོད་ནི་རྒྱ་ནག་གི་མངའ་ཁོངས་དང་ཡོངས་སུ་ཐ་དད་པ་ཞིག་དང༌། མི་འདྲ་བ་ཞིག་ཡིན་པ་མཐོང་ཐུབ།

དེ་སྔོན་བོད་དེ་རྒྱ་ནག་གི་སྲུང་སྐྱོབ་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་བྱེད་མྱོང་ཡོད་ཀྱང༌། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༢ ལོ་ནས་བཟུང་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཁེ་དབང་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱད་ཡོད། དེ་ལ་མི་དམངས་ཀྱིས་བདམས་པའི་རང་སྲིད་རང་སྐྱོང་གི་སྲིད་གཞུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེས་རང་ཉིད་ཀྱི་ནང་སྲིད་ལ་རྒྱ་ནག་གིས་ཐེ་ཇུས་བྱེད་དུ་བཅུག་མེད། སྐབས་དེའི་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་ནས་དེར་སྲུང་བརྩི་ཞུས་ནས་བོད་ཀྱི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་དོན་ལ་ཐེ་ཇུས་བྱས་མེད་པར་བརྟེན་ནས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་དེར་ཡང་བསྐྱར་ངོས་འཛིན་ཁས་ལེན་ཐོབ་ཡོད།

ད་ལྟའི་དུས་སྐབས་འདི་ཁོ་ནར་པེ་ཅིན་དུ་བཙུགས་པའི་སྲིད་གཞུང་དེས་རང་དབང་ལྡན་པའི་བོད་མི་དམངས་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་མངའ་འོག་ཏུ་འཇུག་འདོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེར་བོད་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་དམག་དཔུང་ལ་འགོག་རྒོལ་ནན་པོ་ཞིག་བྱེད་མ་ཐུབ་པར་བརྟེན་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་བརྟན་སྲུང་བྱེད་མཁན་རྒྱལ་སྤྱིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ལ་རང་ཉིད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རང་དབང་སྲུང་སྐྱོབ་བྱ་རྒྱུར་རོགས་རམ་ཡོང་ཆེད་རེ་སྐུལ་ཞུས་ཡོད་པ་དེ་ལྟ་བུའི་ཞུ་གཏུགས་ལ་སྣང་ཆུང་བྱེད་མི་རུང༌། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་གྲོས་རིམ་ནང་འཇུག་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་ཡོད་པས་དུས་ཚོད་འོས་འཚམ་གྱི་སྐབས་སུ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་དམིགས་བསལ་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་བཙུགས་ཏེ་བོད་གཞུང་གི་ཞུ་གཏུགས་དེའི་སྐོར་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་རྒྱུ་དང༌། ཚོགས་ཆེན་ནས་འོས་འཚམ་གྱི་བྱ་ཐབས་གང་ཡོད་ལག་བསྟར་ཡོང་བའི་འབོད་སྐུལ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་འཁོད་འདུག”54

སྐབས་དེར་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་གཞིར་བཟུང་བོད་དོན་ལ་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་གིས་བདེན་རྒྱབ་རོགས་མགོན་གནང་འདུག་ཀྱང༌། སྐབས་དེར་ཁོང་ཚོར་བོད་རང་བཙན་གཙང་མ་ཡིན་པའི་ལོ་རྒྱུས་བདེན་དཔང་གི་ཁུངས་སྐྱེལ་ཡིག་ཆ་ཆ་ཚང་བ་ཞིག་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་མཁན་བྱུང་མི་འདུག་གཤིས་ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་ཅེམ་སྦར་གྱི་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཆེན་མོ་དེབ་བརྒྱད་པའི་ནང༌། “བོད་ཀྱི་དབུས་གཞུང་གི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་བླ་ཆེན་ཚོ་བསྐོ་འདེམས་བྱས་པའི་བཀའ་བློན་བླ་མ་ཞིག་གིས་གཙོས་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་བློན་བཞི་བརྒྱུད་སྲིད་ཀྱི་མངའ་དབང་སྒྱུར་གྱི་ཡོད། རྒྱལ་ཁབ་དེ་ནི་སྲིད་འཛིན་གྱི་རྫོང་འགོ་ ༡༧༠ ལ་བགོས་ཡོད་པ་རྫོང་འགོ་སོ་སོས་ཡུལ་གྱི་ཁྲལ་བསྡུ་དང༌། དམངས་དོན་འཛིན་སྐྱོང་བྱ་གཞག་གི་དོ་དམ། ནང་པ་སངས་རྒྱས་པའི་བསླབ་པ་གཞིར་བཟུང་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་ཁྲིམས་ཡིག་ཁག་བཅས་ལག་བསྟར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། རྫོང་འགོ་དེ་ཚོ་ལྷ་ས་ནས་ས་ཐག་ཇེ་རྒྱང་དུ་གནས་པ་དེ་ཙམ་གྱིས་དབུས་གཞུང་གི་དབང་ཤུགས་ཀྱི་ཁྱབ་ཚད་ཇེ་ཆུང་དུ་འགྲོ་གི་ཡོད། གྲལ་རིམ་དམའ་བ་དང༌། ཕྱི་འདྲེན་གྱི་དངོས་ཟོག་ལ་འགེལ་བའི་ཁྲལ་རིགས་ཀྱི་ཡོང་འབབ་དེས་དགོན་སྡེ་ཁག་དང༌། ཆོས་ལུགས་ཀྱི་དུས་ཆེན་ཁག དམག་དཔུང་བཅས་ཀྱི་འགྲོ་གྲོན་ཐོག་སྤྱོད་ཀྱི་ཡོད།”55 ཅེས་དང༌།

ད་དུང་ཤེས་བྱ་ཀུན་བཏུས་ཆེན་མོ་ཡུ་ནི་བར་སེལ་ཨི་ལ་སི་ཊ་ཌ་ཞེས་པའི་དེབ་ ༡༠ པའི་ཟུར་བཀོད་ནང༌། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༢༧ ལོར་རྒྱ་གར་ནས་བོད་ལ་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་སྤྱི་འབོར་ (HAIKWAN TAEL) ཧེག་ཝན་སྲང་ ༡་༡༨༦་༨༠༠ དང་རྒྱ་ནག་ནས་ནང་འདྲེན་བྱས་པའི་སྤྱི་འབོར་སྲང་ ༡་༩༣༩་༠༠༠ ཕྱི་འདྲེན་སྤྱི་འབོར་སྲང་ ༧༣༧་༠༠༠ བཅས་བྱུང་ཡོད། འཛམ་གླིང་དམག་ཆེན་དང་པོའི་སྐབས། བོད་ཀྱིས་དེ་སྔོན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༡༠ ནས་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་ཡོད་པའི་དབྱིན་གཞུང་གི་རོགས་བྱས་ནས་དམག་རྒྱག་པར་དམག་མི་ ༡༠༠༠ གཏོང་རྒྱུའི་གྲོས་འགོ་བཏོན་ཡོད་པའི་སྐོར་བཅས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་སྒྲོག་སྦྱངས་གནང་འདུག”56

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་གྱིས། བོད་དོན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་གྱི་གྲོས་རིམ་ནང་འཇུག་དགོས་པའི་རེ་འདུན་ཞུས་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་བཅའ་ཁྲིམས་དོན་ཚན་དང་པོའི་ནང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཞི་བདེ་དང་བདེ་འཇགས་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ། ཞེས་པའི་དགོས་དོན་ལྟར། གཞི་རྐང་བོད་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་མིན་ན་ཡང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཙམ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཞི་བདེ་བརྟན་གནས་བྱ་དགོས་པ་ཡིན་ཞེས་འཁོད་ཡོད།

ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༡ ཉིན། ཡང་བསྐྱར་ཨལ་སལ་ཝ་ཌོར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ཐོག་རྒྱ་ནག་གུང་ཁྲན་གྱིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་དེ་ནི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པའི་བཙན་གནོན་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཅིག་ཡིན་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བའི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་ལ་གྲོས་འཆམ་བྱ་དགོས་རྒྱུར་གཞུང་འབྲེལ་གྱིས་རེ་སྐུལ་བྱས་ཤིང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་རྒྱུར་ནན་བཤད་བྱས་པ་དང་དུས་མཚུངས་རྒྱ་ནག་ལ་རྒོལ་གཏམ་གཏོང་བའི་གྲོས་ཆོད་ཅིག་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་དང༌། གནད་དོན་ཧྲིལ་པོར་བསམ་གཞིགས་བྱེད་པོ་དམིགས་བསལ་ལྷན་ཚོགས་ཤིག་འཛུགས་དགོས་པའི་གྲོས་འགོ་བཏོན་འདུག ཚོགས་ཆེན་ལ་སྤྲད་པའི་གྲོས་འཆར་དེའི་ནང་ལྷན་ཚོགས་དེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུའི་འོས་འཚམ་གྱི་བྱ་ཐབས་སྐོར་ཞིབ་འཇུག་བྱ་དགོས་པ་དང༌། ལྷན་ཚོགས་དེས་འདི་ལོ་ཟླ་ ༡༢ ཙམ་ལ་གྲོལ་གཏན་འཁེལ་བའི་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་ཆེན་ལ་སྙན་སེང་ཞུ་དགོས་ཞེས་འཁོད་ཡོད་འདུག

ཨལ་སལ་པ་ཀྲོར་ནས་གཟའ་འཁོར་སྔོན་མར་བོད་ཀྱི་གནད་དོན་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱ་དགོས་པའི་རེ་འདུན་བཏོན་པར་འཐུས་མི་ཁག་གཅིག་གི་ངོ་རྒོལ་ཕོག་ཡོད་ཀྱང༌། ད་རེས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ཚོགས་གཙོས་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྩོད་གླེང་བྱེད་དང་མི་བྱེད་ཐག་གཅོད་ཅིག་ངེས་པར་དུ་བྱ་དགོས་པ་བཟོས་འདུག

འོན་ཀྱང་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་ཚབ་ནས། བོད་འདི་ཁྲིམས་ཐོག་ནས་ག་འདྲ་ཡིན་མིན་གསལ་པོ་མེད་གཤིས་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་བཀའ་སྡུར་གནང་རྒྱུ་ངང་འཐེན་གནང་ན་ཞེས་དང༌། དེ་མཚུངས་རྒྱ་གར་གཞུང་ཚབ་ནས་ཀྱང༌། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གཉིས་ཀྱི་རྙོག་གྲ་འདི་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་སྐུ་མཉེལ་པོ་གནང་རོགས་ཞུ་འདོད་མེད། རྒྱ་ནག་དང༌། བོད་གཉིས་སྔར་རྒྱལ་རབས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་ཞིག་སོང་ཙང་ནང་གི་རང་དབང་ཞི་བའི་ཐོག་ནས་ནང་ཚགས་འགྲིགས་པའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད་གཤིས་སྔ་འཕྲོས་རྒྱལ་ཚོགས་ནང་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུ་ངང་འཐེན་གནང་དགོས་ཞེས་ཞུས་པར་བརྟེན་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ངང་འཐེན་གནང་འདུག

འདི་སྐོར་སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པས་བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་ནང༌། “དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གཉིས་ཀས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་རང་བཙན་ཡིན་པར་བརྟེན་དངོས་ཡོད་ཁྲིམས་ཐོག་ཆིངས་ཡིག་ཁག་ལག་ལེན་བསྟར་དང་བསྟར་བཞིན་པ་ཡིན་བཞིན་དུ་དྲང་འབྲེལ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་མ་གནང་བ་དེ་ནི་བོད་མི་ས་ཡ་དྲུག་རྒྱ་མི་དམར་པོའི་བཙན་འོག་ཏུ་ཆེད་མངགས་རྩིས་སྤྲོད་བྱས་པ་དེའི་ངན་འབྲས་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱ་གར་དང༌། དེ་དང་ཉེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་མང་པོའི་རང་དབང་དང༌། ཞི་བདེ་དཔལ་འབྱོར་བཅས་ལ་ཉེན་འགན་ཚབས་ཆེ་ཞིག་ཀྱང་བཟོས་པ་རེད།”57 ཅེས་བཀོད་འདུག

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཚོགས་ཆེན་ནས་བོད་དོན་སྐོར་གོ་བསྡུར་མི་བྱེད་པའི་གནས་ཚུལ་སྡུག་པོ་དེ་གོ་ཐོས་བྱུང་བས་ང་ཚོ་བློ་ཕམ་གྱི་གནས་སུ་གྱུར། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནི་བདེན་པའི་གནས་ཡུལ་ལྟ་བུར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་ཀྱང༌། དབྱིན་ཇིའི་བརྗོད་རྗེས་སུ་འབྲངས་ཏེ་བོད་དོན་བདག་མེད་དུ་བཞག་པ་ནི་ཧ་ལས་པའི་བྱ་གཞག་ཅིག་ཡིན། དབྱིན་ཇི་དང་ང་ཚོ་སྔར་ནས་འབྲེལ་བ་ཡུན་རིང་བྱུང་ཞིང༌། དབྱིན་གཞུང་གི་ལས་བྱེད་ཤེས་ཡོན་ཅན་མང་པོའི་ས་ནས་ང་ཚོར་ཕན་ཐོགས་ཀྱང་ཆེན་པོ་བྱུང་ཡོད། ང་ཚོར་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པར་ཆ་འཇོག་དང་ཆིངས་ཡིག་མཉམ་འཇོག་བྱེད་མཁན་ཡང་དབྱིན་ཇི་ཡིན། ད་ཆ་དབྱིན་ཇིའི་སྐུ་ཚབ་ནས་རྒྱལ་སྤྱིའི་ནང་ང་ཚོའི་གནས་སྟངས་ལ་དོགས་འཆར་གྱིས་བོད་ནང་རྒྱ་མི་མེད་པར་ལོ་ ༣༨ ཙམ་ཕྱིན་ཡང༌། ད་དུང་རྒྱ་མིའི་ཁོངས་གཏོགས་མིན་ནམ་སྙམ་པའི་བརྗོད་ཚུལ་བཏོན་པ་དང༌། དེ་བཞིན་རྒྱ་གར་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཡང་བློ་ཕམ་འོས་པ་ཞིག་རེད། སུས་ཀྱང་ང་ཚོར་དྲག་པོའི་རོགས་རམ་མི་བྱེད་པའི་གསར་འགྱུར་དེ་ལས་ཀྱང་བློ་ཕམ་ཆེ་བ་བྱུང་ཞིང༌། ང་ཚོའི་གྲོགས་པོ་ཚོས་བདེན་རྒྱབ་ཞུ་འབོད་བྱ་རྒྱུར་རོགས་རམ་མ་བྱས་པར་ང་ཚོ་རྒྱ་ནག་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་མདུན་དུ་བསྐྱུར་འཇོག་བྱས་པ་རེད།”58 ཅེས་འཁོད་པ་ལྟར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབ་ཁུངས་སྐྱེལ་བྱེད་པའི་འོས་བབ་དེ་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱ་གར་གཞུང་ཁོ་ནར་ཡོད་ཀྱང་དུས་མཁོའི་གནས་སྟངས་ཤར་སྐབས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་དབྱིན་ཇིའི་སྲིད་གཞུང་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་པའི་དཔང་པོ་བྱ་རྒྱུ་ལས་ཡོངས་སུ་ལྡོག་སྟེ། རང་ཉིད་ཀྱི་ཁེ་ཕན་ལ་ཐུག་དུས་གནས་དུས་ཚོད་རྩིས་བྱས་པ་དང༌།

དཔེར་ན། དེ་སྔ་དབྱིན་གཞུང་རང་ཉིད་ནས་བོད་འདི་ལོ་བརྒྱ་སྐོར་རིང་རང་བཙན་གཙང་མའི་ཁྱིམ་མཚེས་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་བརྩི་བ་དང༌། དྲག་པོའི་བཙན་འཛུལ་ཡང་བྱས་པ་བཅས་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་ཆིངས་ཡིག་རིམ་པ་བཞག་པའི་དངོས་བྱུང་ལོ་རྒྱུས་ལ་དཀར་ནག་ཕྱིན་ཅི་ལོག་པའི་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་དང༌། དོན་དངོས་དང་ཡོངས་སུ་འགལ་བའི་རྒྱ་མིར་ངོ་སྲུང་གི་བྱ་ཐབས་སྤྱད་ནས་སྟོབས་ཞན་རྒྱལ་ཁབ་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་གནས་བབ་ལ་སྣང་ཆུང་རྡོག་རོལ་བཏང་བར་མ་ཟད། རྒྱ་གར་གྱིས་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་གྱི་གནས་ཚུལ་ལ་བསམ་ཞིབ་ཞིབ་ནན་མ་བྱས་པར་དབྱིན་ཇིའི་རྗེས་རྒྱུག་བྱས་པ་དེས་མཐའ་མ་རང་མགོ་ཆུ་འདྲེན་དུ་གྱུར་ནས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༦༢ ལོའི་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་གིས་མཚོན་པའི་རྒྱ་གར་རང་ཉིད་ལ་འཕྲལ་ཕུགས་གཉིས་ཀར་སྐྱོན་གནོད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་དང་འབྱུང་བཞིན་ཡོད་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར་ཡོད།

ཁྲེལ་ཡོད་ངོ་ཚའི་ལུགས་ལས་བརྒལ་ཏེ་གློ་བུར་འཇབ་རྒོལ་དམག་དཔུང་གིས།། མཐའ་མཚམས་ཁོར་ཡུག་རྩད་ནས་གཏོར་བའི་དྲག་གནོན་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་ལས།། གངས་ལྗོངས་སྣོད་བཅུད་མྱུར་བར་སྐྱོབ་པའི་དོན་བཟང་ཞུ་གཏུག་སྤྲིང་ཡིག་ནི།། རྒྱལ་ཚོགས་གིས་གཙོས་སྟོབས་ལྡན་ཡོངས་ཀྱི་ལག་མཐིལ་པད་མོར་སྨིན་པར་བྱས།།

བོད་ཀྱི་བླ་མའི་ཞབས་སེན་ནོར་བུའི་རྡུལ།།

རྒྱ་ནག་གོང་མའི་སྤྱི་བོར་ཉེར་བཀོད་ནས།།

དམ་ཆོས་བདུད་རྩིའི་ཆུ་འཛིན་དཀྲིགས་པ་ལས།།

ཞི་བསིལ་སྦྲང་ཆར་ལུད་པའི་ལོ་རྒྱུས་མང༌།།

གསང་གསུམ་ཆེ་བའི་ཡོན་ཏན་ཉེར་མཚོན་པའི།།

འཇའ་སའི་མཚན་སྟོད་གསེར་འཁོར་ཡངས་པོའི་གདུགས།།

གང་སྐུའི་ཞབས་པད་ཁྲི་འཕང་མཐོན་པོའི་ཁར།།

བྲེས་པའི་མཛད་བཟང་བོད་རྒྱའི་བདེ་རྩར་སྨིན།།

དད་མོས་མཛའ་བརྩེའི་ཁམས་ཀྱིས་ཡོངས་བཟུང་བའི།།

མངོན་དགེ་མཆོད་ཡོན་འབྲེལ་བཟང་དྭངས་མའི་མཚོ།།

འདོད་རྔམ་ཆང་གིས་མྱོས་པའི་ཝ་ཚོགས་ཀྱིས།།

སྲིད་དོན་བ་ཚྭས་རྙོག་པའི་སྟངས་སྟབས་འཛིན།།

སྐྱེ་ཁུངས་རུས་རྒྱུད་སྐད་ཡིག་གོམས་གཤིས་དང༌།།

ས་བབ་ཁྲིམས་ལུགས་རྒྱལ་དར་དམག་དཔུང་སོགས།།

རྒྱ་བོད་ཐ་དད་འབྱེད་པའི་གཏན་ཚིགས་འདིས།།

གཟུར་གནས་བློ་ལྡན་སྙིང་ལ་དང་བ་འདྲེན།།

ལྷག་པར་རྒྱལ་མཆོག་གོང་མས་ཆུ་བྱི་ལོར།།

བཙན་འཛུལ་རྒྱ་དམག་ཕྱོགས་མཐར་བསྐྲད་དང་ལྷན།།

རང་བཙན་གཙང་མའི་གསེར་སྦྱངས་གཡས་འཁྱིལ་དུང༌།།

བུས་པའི་སྒྲ་དབྱངས་ད་དུང་ཉམས་མ་གྱུར།།

མི་བདེན་རྫུན་སྒྲིག་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་ཞེས།།

འཆལ་གཏམ་ཁུ་བྱུག་དབྱངས་ཀྱིས་བྲིད་བཞིན་དུ།།

བཙན་འཛུལ་དམར་དམག་དཔུང་གི་དྲག་མཚོན་གྱིས།།

བོད་ཡུལ་རླགས་པའི་ངན་སྦྱོར་བསམ་ལས་འདས།།

དེ་ལྟར་བདེན་གཏམ་སྲོག་གིས་བཟུང་བའི་གདུང་འབོད་ངག་གི་ཕོ་ཉའི་འཕྲིན།། ཉམ་ཐག་སྐྱོབ་པའི་གཟིགས་པ་ཡངས་པའི་རྒྱལ་ཚོགས་རྣ་བར་འཁྱོལ་བྱས་ཀྱང༌།། རིང་ནས་མཛའ་བརྩེའི་སྐུད་པས་དམ་བཅིངས་རྒྱུས་ཅན་རྒྱ་གར་དབྱིན་སོགས་ཀྱིས།། རྐུན་རྒྱབ་རྫུན་ལངས་ཕྲ་མེན་འཕྲུལ་གྱིས་བོད་ཡུལ་རེ་བ་དྲུངས་ནས་བརླགས།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གདན་ས་ཆེན་པོ་འབྲས་སེ་གཉིས་སུ་ཆོས་ཞུགས་གནང་ཞིང་གཞུང་ཆེན་བཀའ་པོད་ལྔ་ལ་གསན་བསམ་དབུ་འཛུགས་གནང་བ་དང༌། སྐབས་དེ་དག་ཏུ་གཞུང་གི་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འགྱུར་འགྲོས་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་པའོ།། །།

51 ཞྭ་སྒབ་པའི་‘སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’གླེགས་བམ་གཉིས་པ། ཤོག་གྲངས་ ༤༣༥ ཕྲེང་ ༣ ཀ་སྦུག་ཞྭ་སྒབ་ཤག ༡༩༧༦

52 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་‘དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་’དབྱིན་དེབ་ཤོག་ངོས་ ༧༡༢ ཕྲེང་ ༢༣ ༡༩༩༣

53 ནིའུ་ཡོག་ཊ་ཡེམ། ༡༩༥༠ (New York Times) ཕྱི་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཐོན་པ།

54 ‘བོད་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ།’ (Tibet Disappears) ཤོག་གྲངས་ ༩༣ ཕྲེང་ ༧།

55 ‘བོད་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ།’ (Tibet Disappears) ཤོག་གྲངས་ ༡༠༠ ཕྲེང་ ༢༥

56 ‘བོད་རྩ་མེད་དུ་འགྲོ་བཞིན་པ།’ (Tibet Disappears) ཤོག་གྲངས་ ༡༠༡ ཕྲེང་ ༤།

57 ཞྭ་སྒབ་པའི་‘བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་’གླེགས་བམ་གཉིས་པ་ཤོག་གྲངས་ ༤༤༥ ཕྲེང་ ༥ ༡༩༧༦

58 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཤོག་གྲངས་ ༨༦ ཕྲེང་ ༡༩ རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། ༡༩༦༣

རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པ།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་པ་དང༌། ཉེན་གཡོལ་དུ་གྲོ་མོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པས་མཚོན། སྐབས་དེར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་གནོན་དང་འཇིགས་སྐུལ་འོག་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་མི་འགོད་ཐབས་མེད་བྱུང་བ་སོགས་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་བཅས་ཀྱི་སྐོར།

ས་བཅད་དང་པོ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་པ་དང༌། ཉེན་གཡོལ་དུ་གྲོ་མོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པ།

བོད་རབ་བྱུང་ ༡༦ པའི་ལྕགས་སྟག་ ༡༩༥༠ ལོ། ཁམས་རི་བོ་ཆེ་དང༌། འདན་ཁོག སྡེ་དགེ་འཇོ་མདའ། སྨར་ཁམས་སོགས་ས་ཁག་བརྒྱད་ནས་རྒྱ་དམག་ཁྲི་བརྒྱད་སྐོར་དུས་གཅིག་ཏུ་ནང་འཛུལ་བྱས་ཏེ་མདོ་སྨད་སྤྱི་ཁྱབ་པའི་གནས་ཡུལ་ཆབ་མདོ་བཙན་བཟུང་བྱས་ཤིང༌། མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་དོ་དམ་བཀག་ཉར་ཐོག་བོད་གཞུང་ཆབ་མདོའི་རླུང་འཕྲིན་ལས་ཁུངས་སྒོ་བརྒྱབས་པ་སོགས་ལ་བརྟེན་སྐབས་ཤིག་རིང་ཆབ་མདོ་ཁུལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དུས་ཐོག་ལྷ་སར་འབྱོར་མ་ཐུབ། དེ་རྗེས་གོང་དུ་གསལ་བ་ལྟར་རྒྱ་མིའི་དམག་དཔོན་ཝང་ཆི་མིས་སོགས་ཀྱིས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆབ་མདོ་བཙན་བཟུང་བྱས་པ་སོགས་དེ་ལྟ་བུའི་རང་སྣང་གང་ཤར་གྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་ཤིན་ཏུ་ཛ་དྲག་གལ་ཆེའི་གནད་དོན་སྐོར་སྲིད་སྐྱོང་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་ཤག སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ་བཅས་ལྷན་རྒྱས་བཀའ་བསྡུར་གནང་ཞིང༌། དྲུང་རྩིས་དང་གདན་སའི་འཐུས་མིས་མཚོན་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུར་གྲོས་བསྡུར་ཐོག་ནོར་གླིང་གཟིམ་ཆུང་ཉི་འོད་དུ་ྋགོང་སྲིད་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་སྤྱན་སྔར་གནས་ཆུང་དང༌། དགའ་གདོང་ཆོས་སྐྱོང་སྤྱན་འདྲེན་ཞུས་ཏེ་མདོ་ཁམས་ཕྱོགས་ནས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་དྲག་པོས་རྒྱལ་བསྟན་ཆབ་སྲིད་ཆགས་འཇིག་གི་གནས་ལ་ཐུག་པའི་ཉེན་ཆེའི་གནས་སྐབས་འདི་དག་སྲུང་སྐྱོབ་ཆེད་ཞི་དྲག་གི་ཐབས་ཤེས་བླང་དོར་གྱི་བཀའ་སློབ་གསལ་སྟོན་ཡོང་བའི་ལུང་ཞུ་ཕུལ་བར། དང་ཐོག་གནས་ཆུང་གི་བཀའ་ལུང་དུ། “གསོལ་མཆོད་ཡག་པོ་མ་བྱས་ཚེ། བསྟན་འགྲོའི་བདེ་ཐབས་སྲུང་སྐྱོབ་མི་ཐུབ།” ཅེས་གསུངས་ཏེ་ལྷ་སྐུ་ཡལ་བ་དང༌།

དེ་རྗེས་དགའ་གདོང་ཆོས་སྐྱོང་སྤྱན་འདྲེན་ཞུས་པ་སྐུ་ཡལ་གྲབས་བྱེད་སྐབས་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་ཏཱ་བླ་མ་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང་གིས་ད་ཆ་བོད་ཀྱི་བསྟན་སྲིད་ཆགས་འཇིག་ལ་ཐུག་པའི་སྐབས་འདིར་ང་ཚོ་ཆུ་སྦུར་མིག་ཅན་གྱི་རྨོངས་པ་ཡིན་སྟབས་ཆོས་སྐྱོང་ཡེ་ཤེས་སྤྱན་ལྡན་གྱིས་བླང་དོར་ལམ་སྟོན་གྱི་བཀའ་ལུང་གསལ་པོ་ངེས་པར་དུ་གནང་དགོས་ཞེས་ཞུས་དོན་ལྟར། ཆོས་སྐྱོང་ནས་མགུར་འཆམ་དང་འབྲེལ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྐུ་ཕྱག་འབུལ་གནང་ཐོག “ངོས་ཀྱི་སློབ་དཔོན་མཐོང་བ་དོན་ལྡན་ནས་རྒྱལ་སྲིད་དངུལ་དཀར་གྱི་མེ་ལོང་བཞེས་རན་པའི་དུས་སུ་སླེབས་ཡོད།” ཅེས་ལུང་བསྟན་གསལ་པོ་གནང་བ་མ་ཟད། དེ་རྗེས་གནས་ཆུང་ཆོས་སྐྱོང་སྤྱན་འདྲེན་བསྐྱར་ཞུའི་སྐབས་ངོས་ཀྱིས་སྔར་ནས་སྨྲས་ཟིན་ཞེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་དགོས་ཚུལ་དགའ་གདོང་ཆོས་སྐྱོང་དང་གཅིག་གྱུར་གྱི་ལུང་བསྟན་གནང༌། དེ་འཕྲལ་སྲིད་སྐྱོང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། བཀའ་ཤག་ནས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུར་བཀའ་བསྡུར་གནང་བར། ཚོགས་འདུ་བ་སེར་སྐྱ་ཡོངས་ཀྱིས་བསམ་གྲོས་གཅིག་མཐུན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྐྱེད་བཞེས་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུར་ཐག་གཅོད་བྱུང་བ་དང་ཆབས་ཅིག སྲིད་སྐྱོང་ཡོངས་འཛིན་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཛད་ཁུར་ཁྲི་ལོ་བཅུ་ཐམ་པ་གནང་ནས་ད་ཆ་མཛད་ཁུར་དགོངས་ཞུ་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར།

བོད་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༧ (༡༩༥༠། ༡༡། ༡༠) ཉིན་སྲིད་སྐྱོང་ཁྲི་བཤོལ་གནང༌། དེ་རྗེས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་མགྲིན་དབྱངས་གཅིག་གྱུར་གྱིས་མཎྜལ་སྐུ་གསུང་ཐུགས་རྟེན་དང་སྦྲགས་བཀའ་ཤག་བརྒྱུད་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་ཆོས་སྲིད་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བསྐྱེད་བཞེས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་བ་ཞུ་རྒྱུའི་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུའི་ཚིག་ཐོ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་འབྱར་ཕུལ་ཏེ་གསོལ་བ་ཕུར་ཚུགས་སུ་བཏབ་པར་བཀའ་བཞེས་བཟང་པོ་སྤྱི་བོར་སྨིན།

དེ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ལྷ་བླའི་ལུང་བསྟན་དེ་ལྟར་བྱས་ན་ཡང༌། སྐབས་དེར་ང་རང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ལས་མ་སོན་ཞིང་ཆོས་ཀྱི་སློབ་གཉེར་བྱེད་རྒྱུ་མང་པོ་བསྡད་ཡོད་པ་མ་ཟད། འཛམ་གླིང་གི་གནས་ཚུལ་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་ཞིང༌། སྲིད་དོན་གྱི་ཉམས་མྱོང་གང་ཡང་མེད། དེར་བརྟེན་ངས་ཐོག་མར་བཀའ་ཤག་ལ་རྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ཙམ་ལ་བཞེས་པར་བརྟེན་ད་ལྟ་ལོ་ན་ཆུང་བས་འགན་འཁུར་མི་ཐུབ་ཚུལ་བརྗོད་པ་ཡིན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་སོ་སོའི་དབར་རྒྱལ་ཚབ་རིམ་བྱུང་གི་དུས་ཡུན་རིང་པོའི་ནང་ང་ཚོའི་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་ཉམས་དམས་སུ་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང༌། ཕྲན་ལོ་ན་ཆུང་སྐབས་ང་ཚོའི་གཞུང་ནང་མི་མཐུན་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང་ཞིང༌། ཆབ་སྲིད་སྐྱོང་སྟངས་ཀྱང་ཉམས་རྒུད་དུ་གྱུར་ཏེ་མི་ཕལ་ཆེ་བས་འགན་དབང་ལས་གཡོལ་ཐབས་བྱེད་པའི་དུས་ཤིག་ཏུ་སླེབས་ཡོད། ད་ཆ་བཙན་འཛུལ་གྱི་ཉེན་ཁའི་འོག་ང་ཚོར་ཆིག་སྒྲིལ་དགོས་མཁོ་སྔར་ལས་ཆེ་བ་བྱུང་བ་དང༌། ཡུལ་མི་ཚང་མས་མོས་བཀུར་བྱེད་ཡུལ་ནི་ཕྲན་ཙམ་ཡིན། ཕྲན་ནས་ཐེ་ཚོམ་བྱས་པར་བརྟེན་ཚོགས་ཆེན་ཚོགས་ཤིང་བཀའ་ཤག་གི་རེ་འདུན་ལ་ཚོགས་ཆེན་གྱིས་རྒྱབ་གནོན་བྱས་པར་བརྟེན་ང་ཚོའི་རྒྱལ་རབས་ནང་གི་གནས་ཚུལ་ཉེན་འགན་ཅན་འདི་འདྲའི་སྐབས་འདིར་རང་གིས་འགན་འཁུར་དང་དུ་མ་བླངས་པར་འཇོག་ཐབས་མ་བྱུང་ཞིང༌། ཕྲན་ལོ་ན་ཆུང་ངུ་ཡིན་ཀྱང༌། ཆུང་ངུའི་དུས་སྐབས་དེ་རྒྱབ་བསྐྱུར་ཐོག རང་ངོས་ནས་གང་ཐུབ་ཀྱིས་རང་གི་ལུང་པའི་འགོ་ཁྲིད་ཅིང༌། ནུས་ཤུགས་ཅན་གྱི་རྒྱ་དམར་གྱི་ཁ་ཡ་བྱེད་པའི་འགན་འཁུར་དེ་བློ་གཡེང་དང་བཅས་ལེན་དགོས་བྱུང༌།”59 ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར།

སྐབས་དེར་དགུང་གྲངས་བཅུ་དྲུག་ལས་མ་སོན་ཞིང༌། ཟབ་ཅིང་རྒྱ་ཆེ་བའི་མདོ་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ཚུལ་མཐའ་ཡས་པ་གསན་བསམ་གནང་བཞིན་པའི་མཛད་རྒྱ་ཆུ་གཉེར་ལྟ་བུའི་ཐོག་དཔུང་སྟོབས་བཙན་ལ། གཡོ་འཕྲུལ་གྱི་བྱ་བ་གོམས་གཤིས་སུ་གྱུར་པའི་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་གྱ་གྱུའི་སྲིད་ཇུས་ལ་འཇམ་རྩུབ་རན་པའི་གདོང་ལེན་གནང་དགོས་པ་སོགས་མཛད་དཀའ་དང༌། སྐུ་ངལ་བསམ་བརྗོད་ལས་འདས་པ་དེ་དག་ལ་ཇི་མི་སྙམ་པར་གདོང་ལེན་མཛད་རྒྱུའི་ཐུགས་སྟོབས་བསྐྱེད་དེ་བོད་འབངས་གདུལ་བྱར་བཞེས་པའི་ཐུགས་བསྐྱེད་གཡོ་བ་མེད་པའི་བཀའ་བཞེས་བཟང་པོ་སྤྱི་བོའི་མཛེས་རྒྱན་དུ་སྨིན་པ་བཞིན། “གང་ཞིག་གསེར་གྱི་རི་ལ་སྔས་བཅོལ་ན།། དེ་ཡི་འདབ་ཆགས་ཐམས་ཅད་གསེར་དུ་འགྱུར།།” ཞེས་པ་ལྟར། བསྟན་དང་འགྲོ་ལ་སྨན་པའི་རླབས་ཆེན་གྱི་འཕྲིན་ལས་མཁའ་ལྟར་ཡངས་ཤིང་ཀུན་ལ་ཁྱབ། སྐུ་ཆུང་ངུའི་དུས་ནས་ཀྱང་བོད་ལྗོངས་འདི་ཉིད་དེང་རབས་ཅན་གྱི་ཆབ་སྲིད་ལམ་སྲོལ་སྨོས་ཅི་ཡུལ་ལུང་འཛུགས་སྐྲུན་གནང་རྒྱུའི་རྨང་གཞི་དང་ཐོག་འཁོར་ལམ་གསར་སྐྲུན་སོགས་བརྗིད་རླབས་ཆེ་བའི་དགོངས་གཞི་ཁྱད་པར་ཅན་ཀྱང་གཏད་ཡོད།

དེ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་གསལ། “བོད་འདིར་སྣུམ་འཁོར་བེད་སྤྱོད་གཏོང་ཐུབ་པའི་ལམ་ཁ་ཞིག་བཟོ་དགོས་ཀྱི་འདུག་བསམ་པའི་སེམས་ཚོར་ཆེན་པོ་ཡོད། གྲོ་མོར་བསྐྱོད་སྐབས་དང༌། ཚུར་ཡོང་སྐབས་བཅས་ཕར་ཕྱིར་གཉིས་ཀར་ངས་ལམ་ཁའི་གནས་ཚུལ་ལ་རྟོགས་ཞིབ་ཆེན་པོ་བྱེད་མྱོང༌། འདིར་སྣུམ་འཁོར་ཐར་གྱི་འདུག བསམ་པ་དེ་འདྲ་མང་པོ་མཐོང་སོང༌། ལྷ་སར་སླེབས་རྗེས་སྣུམ་འཁོར་གྱི་ལམ་ཁ་ཞིག་ངེས་པར་དུ་བཟོ་དགོས་ཀྱི་འདུག་སྙམ་པའི་སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བྱུང༌། བསམ་ཚུལ་དེ་གྲོ་མོར་མ་ཕྱིན་གོང་ནས་ཡོད། ངོས་ནས་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ལ་བཤད་པ་ལྟར་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ཀྱིས་རྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེར་འཁོར་ལོའི་ལམ་ཁ་ཆེན་པོ་ཞིག་གསར་སྐྲུན་གནང་རྒྱུའི་དགོངས་པ་ཤུགས་ཆེན་པོ་འདུག་ཅེས་སྔོན་མ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཡོང་མཁན་གཟིམ་གཡོག་ལགས་ལ་བཤད་འདུག

དེ་དུས་གྲོ་མོར་འགྲོ་རྒྱུ་རེད། གྲོ་མོར་ཕྱིན་པའི་ཤུལ་དུ་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་གྲོངས་འདུག ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་ལ་ངོས་ཀྱིས་རྐང་མགྱོགས་བང་ཆེན་ཞེས་མིང་འདོགས་བྱས་ཡོད། ལྷ་སར་ཉོ་ཆ་རྒྱག་པར་གཏོང་དགོས་ན་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་གཏོང་བ་དང༌། ར་ལུག་ཚེ་ཐར་གཏོང་བར་ཡང་ནོར་བུ་དོན་གྲུབ་གཏོང་གི་ཡོད། གང་དུ་བཏང་ཡང་ལམ་སང་རྒྱུག་འགྲོ་གི་རེད། ཕལ་ཆེར་ལོ་བཞི་བཅུ་ཞེ་གྲངས་མིན་ནམ། ཁོ་པར་བུ་གཅིག་ཡོད་པ་དེ་གྲྭ་ཚང་སྐུ་གཞོགས་བྱས་ཡོད། ངོས་ནས་མཐོང་མ་མྱོང་སྟེ་བུ་མོ་གཅིག་ཀྱང་ཡོད་པ་རེད། ངོས་གྲོ་མོར་ཕྱིན་པའི་ཤུལ་དུ་བུ་མོ་དེ་བཟའ་ཟླ་དང་འགྲིག་ལ་མ་འགྲིག་བྱས་པ་དང༌། དེས་ཁོ་རང་ཡང་སེམས་འཁྲུག་པ་ལྟ་བུ་བྱས་ནས་གྲོངས་འདུག དེ་ལ་ངོས་རང་འགྱོད་པ་ཡོད། ངོས་ཆུང་དུས་ནས་རྩེད་མོ་རྩེ་རོགས་གྲོགས་པོ་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད།

འོན་ཀྱང་ནང་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་དུས་རོགས་བྱེད་མཁན་ལྟ་བུ་ངོས་རང་འཁྲིས་དེར་མེད་པ་དང༌། མཐའ་མ་གྲོངས་པ་བཅས་ལ་སེམས་སྐྱོ་པོ་བྱུང༌། ད་ལྟའང་སྙིང་རྗེ་བསམ་པ་དྲན་གྱི་འདུག ཡང་ངང་རྫི་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ཁོ་ཡང་ངོས་ཆུང་དུས་ཧ་ཅང་འདྲིས་ཆེན་པོ་ཡོད།

དེ་ཡང་ངོས་གྲོ་མོར་འགྲོ་ཤུལ་དུ་གྲོངས་འདུག ནོར་བུ་གླིང་ཁའི་སྟག་ཚང་གི་འཁྲིས་ལ་ཁང་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ངང་རྫི་བའི་སྡོད་ཤག་རེད། དེར་ཉལ་སར་ལུས་སྟབས་གྲོངས་ཁར་ཁ་དབུ་གཡབ་ངོས་སུ་སློག་རོགས་ཞེས་བརྗོད་ནས་ངོས་རྒྱུན་དུ་སྡོད་ས་དེར་ཕྱོགས་ནས་གྲོངས་འདུག” ཅེས་བཀའ་གནང༌།

དེ་རྗེས་བོད་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༨ (༡༩༥༠། ༡༡། ༡༧) གཟའ་སྐར་འབྱུང་འཕྲོད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ཉིན་ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ལྷ་མིའི་རྣམ་འདྲེན་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་རྗེ་བཙུན་འཇམ་དཔལ་ངག་དབང་བློ་བཟང་ཡེ་ཤེས་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་སྲིད་གསུམ་དབང་བསྒྱུར་མཚུངས་པ་མེད་པའི་སྡེ་དཔལ་བཟང་པོ་མཆོག་གིས་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལུགས་ཟུང་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་མཛད་ཁུར་དངོས་སུ་བདག་གིར་བཞེས་རྒྱུར་སྔར་སྲོལ་བོད་ཕྱི་ནང་ཡོངས་ལ་སྔོན་ཚུད་བརྡ་ཁྱབ་དང་འབྲེལ་སྔོན་གཏན་འཁེལ་བའི་ཚེས་ཆ་དང་སྟབས་བསྟུན་གཞི་རྒྱ་ཆེ་ཞིང༌། ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་གཞུང་སའི་མཛད་ཆེན་ཉིན་བསྟུད་མར་བསྐྱངས་ཐོག བོད་སྟོད་སྨད་ལྷོ་བྱང་རྒྱ་ཁྱབ་ཡོངས་ཀྱི་ལྷ་སྡེ་མི་སྡེ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་གདན་ས་ཆེན་པོ་ཁག ཆོས་བརྒྱུད་ཁག དགོན་སྡེ་ཁག བླ་བྲང་ཆེ་ཁག ཕྱོགས་མཐའི་རྒྱལ་པོ་རྒྱལ་ཕྲན་སྤྱི་ཁྱབ་དང༌། རྫོང་གཞིས་སྣེ་སྡོད། དབུས་གཙང་ཚོ་ཆེན། སྡེ་དཔོན་མི་དྲག་ཁག་སོགས་དང༌། རྒྱལ་འབྲེལ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་སྐུ་ཚབ་མི་སྣ་བཅས་ནས་རྟེན་འབྱུང་ལེགས་འབུལ་དང་འབྲེལ་དགའ་སྟོན་གྱི་འདུ་ལོངས་ཟད་མི་ཤེས་པ་བསྐྱངས་སྲོལ་དེ་ལྟར་ཡང༌། སྐབས་འདིར་གནམ་རྡོ་མགོ་ལྷུང་ལྟ་བུའི་དུས་འགྱུར་ཐན་ལྟས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ལ་བརྟེན་བོད་རྟགས་རྟེན་ལ་མངའ་བརྙེས་པས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་སརྒ་མ་འཆོལ་ཙམ་དུ། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཚོམས་ཆེན་སྲིད་ཞིའི་ཕུན་ཚོགས་སུ་མཆོད་རྫས་རྒྱན་འགྲེམས་དང༌། རྟེན་མཆོག་སྤྱན་སྔར་མཆོད་སྤྲིན་སྣ་ལྔ་སྟོང་ཚར་འབུལ་གཤོམ་ཐོག ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་ཕུན་ཚོགས་འདོད་འཁྱིལ་ནས་སྔར་སྲོལ་གདན་ཞུ་དང་འབྲེལ་ཚོམས་ཆེན་བཞུགས་ཁྲི་ཆེན་མོར་ཞབས་སོར་འཁོད་མཚམས། རྫས་རྟགས་རྒྱལ་སྣ་འདེགས་འབུལ་དང༌། མཎྜལ་ལྗགས་བཤད། བགྲོ་གླེང་དང་མཇལ་ཁ་སྔ་རྟིང༌། གཞུང་གནས་ཀྱི་རྟེན་འབྱུང་མཇལ་དར། གར་དང་གཉིས། དཀར་སྤྲོ་བཀྱེ་འགྲེམས་སོགས་ཉིན་དེའི་མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་རྣམས་སྔར་སྲོལ་ཉམས་པ་མེད་པར་ལེགས་པར་བསྐྱངས། དེ་བཞིན་ཚེས་ཆ་དེ་དང་བསྟུན་ནས་རྒྱ་ཁྱབ་ས་གནས་གང་སར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ལུགས་ཟུང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་མཛད་ཁུར་བཞེས་པའི་དགའ་སྟོན་གྱི་ཆོ་ག་གཏམ་སྙན་དར་འཕྱར་སོགས་བཀྲ་ཤིས་དགའ་བདེའི་དཔལ་ལ་ཅི་དགར་སྤྱོད་ཆོག་པའི་དྲིལ་བསྒྲགས་བརྡ་ཁྱབ་ཆེད་སྦུག་དམ་བཀའ་རྒྱ་ས་གནས་ཚང་མར་ཆེད་གཏོང་མཛད།

དེ་སྔ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་བཙོན་ཁང་གཉིས་རང་ཡོད་པ་སྟེ། ལྷ་ས་སྣང་རྩེ་ཤག་དང༌། ཞོལ་དཔའ་ལྡིང་གཉིས་ཡིན། བཙོན་ཁང་དེ་གཉིས་ནང་དུས་གཅིག་ཏུ་བཙོན་པ་མི་གྲངས་ལྔ་བཅུ་བརྒལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་བྱུང་མྱོང་མེད་པར་བཤད་ཆོག་ཅིང༌། དེ་མིན་རྒྱ་ཁྱབ་རྫོང་གཞིས་ཁག་ཕལ་ཆེ་བར་བཙོན་ཁང་རེ་ཡོད་དབང་དུ་ཆ་བཞག་ཀྱང༌།དུས་སྐབས་སོ་སོར་དམིགས་བསལ་སྲིད་མཐའ་མ་དགག་པ་ཙམ་ལས། སྤྱིར་བཏང་བྱས་ན་མི་གྲངས་ཉུང་ཤས་ཡུན་ཐུང་བཙོན་འཇུག་བྱེད་པ་ཙམ་ལས། རྒྱུན་ལྡན་རང་བཞིན་གྱི་བཙོན་པ་དང་བཙོན་སྲུང་སོགས་ཀྱི་སྒྲིག་སྲོལ་རིགས་གང་ཡང་མེད།

དེར་བརྟེན་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བོད་གཞུང་གི་སྲིད་དབང་ཡོངས་རྫོགས་རྒྱ་མིས་བཙན་འཕྲོག་བྱེད་སྐབས་སྤྱི་ཚོགས་རྙིང་པའི་བཙོན་པ་དང་བཙོན་ཁང་སྐོར་གླེང་ཐབས་གང་ཡང་བྱུང་མེད་ཀྱང༌། ད་ཆ་མི་རབས་འཕོ་ལེན་མཚམས་བསམ་བཏང་དྲན་སྐྱེན་ལྟ་བུས་དུས་རབས་ཉེར་གཅིག་པའི་ནང་ཞོལ་གྲོང་ཁུལ་ཉམས་གསོ་གསར་སྐྲུན་སྐབས། ཞོལ་ལས་ཁུངས་ཟེར་བ་གསར་དུ་བསྐྲུན་པའི་ནང༌། ལས་ཁུངས་དང་ལས་བྱེད། བཙོན་ཁང་དང་བཙོན་པ་སོགས་རྒྱ་གཞུང་གིས་རང་ཉེས་གཞན་འགེལ་བྱེད་པའི་འདོད་ཚུལ་གཞི་བཞག་རང་སྣང་གང་དྲན་གྱིས་འཇིམ་བརྙན་གསར་བཟོ་བྱས་པ་དང༌། འགྲེལ་བཤད་ལོག་པར་བརྒྱབས་ནས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱས་པའི་ནག་ཉེས་དག་ཐབས་བྱེད་པ་དེ་ནི་ངོ་ཚ་དགོས་པའི་ཐ་ཤལ་གྱི་བྱ་ཐབས་ཤིག་ལོས་ཡིན། ད་དུང་རྒྱ་གཞུང་རང་ཉིད་ཀྱིས་ལག་བསྟར་བྱེད་བཞིན་པའི་ངན་རྒུ་ཚང་བའི་བཙོན་ཁང་གི་གནས་སྟངས་དང༌། གདུག་རྩུབ་ཅན་གྱི་བཙོན་པར་མནར་གཅོད་གཏོང་སྟངས་སྐོར་འདི་གར་གསལ་བཤད་བྱེད་མ་དགོས་པར། བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་ཅེས་པའི་འབའ་པ་ཕུན་དབང་གི་ལོ་རྒྱུས་ནང་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱིས་དངོས་སུ་མྱངས་པའི་བཙོན་ཁང་གི་གནས་ཚུལ་ལ་བལྟས་ན་མེ་ལོང་ལས་ཀྱང་གསལ་བ་མཐོང་ཐུབ། ད་དུང་འདིར་གླེང་དགོས་པ་ཞིག་ནི་ཇི་སྐད་དུ། “སྲིད་ཞི་ཀུན་ཁྱབ་ཀུན་ཏུ་བཟང་པོའི་སྤྱོད།། འགྲོ་ལ་སྙིང་རྗེས་སྙིང་པོའི་མ་ནོར་ལམ།། སྟོན་མཛད་མཛད་པ་རྒྱ་མཚོས་ཁམས་གསུམ་གྱི།། འཁོར་བའི་རྒྱ་མཚོ་སྐེམ་མཛད་ཐུགས་རྗེ་ཅན།།” ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་རྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་མཆོག་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་ནས་བཟུང་བྱམས་པ་དང་སྙིང་རྗེའི་གོམས་པ་སྔོན་དུ་སོང་ནས་སྐྱེ་འགྲོ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་སེམས་ཅན་ཉམ་ཐག་པ་རྣམས་ལ་མ་འདྲིས་པའི་མཛའ་བཤེས་བཞིན་རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་བཞུགས་སྐབས་ཞོལ་དཔའ་ལྡིང་དུ་ཡོད་པའི་བཙོན་པ་རྣམས་ལ་མཐོང་གྲོལ་བྱམས་བརྩེའི་སྤྱན་རས་ཡང་ཡང་གཡོ་བའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ཞོལ་དཔའ་ལྡིང་དུ་ཡོད་པའི་བཙོན་པ་དེ་ཚོ། ཁམས་གསུམ་ཐོག་ཁ་ནས་གསལ་པོ་མཐོང་གི་རེད། ངས་དེ་དུས་རྒྱང་ཤེལ་ཐོག་ནས་ལྟ་གི་ཡོད་པས། བཙོན་པ་མང་ཆེ་བ་རྟག་པར་མཐོང་གི་ཡོད་སྟབས། མི་ངོ་ཡང་ཆོད་ཀྱི་ཡོད། གཟིམ་འགག་ཚོ་དང་གད་པ་ཚོ་མཉམ་དུ་ཁ་བདར་གློད་ནས་སྡོད་ཀྱི་ཡོད། མཚམས་མཚམས་ལ་པིང་ཀྱུར་མར་སྤགས་སྐྱུར་གློད་ཀྱི་ཡོད། སྤགས་སྐྱུར་མཁས་པོ་དེ་ཚོ་རྡོ་རིང་ནང་མ་དེ་བར་འགྲོ་གི་འདུག སྤགས་སྐྱུར་དབྱུག་གིན་དབྱུག་གིན་པིང་ཀྱུར་མར་ཡང་སྤགས་སྟེར་གྱིན་སྟེར་གྱིན་བྱེད་ཀྱི་རེད།

དེ་དུས་ངོས་ཁམས་གསུམ་ཐོག་ཁར་སླེབས་པ་དང༌། བཙོན་པ་དེ་ཚོས་ངོས་རང་ངོ་ཤེས་ཀྱི་འདུག ཁོ་རང་ཚོ་ཆབ་གསང་དུ་ཐོག་ཁར་ཡོང་དུས་ཡིན་ནའང་རེད། དཔའ་ལྡིང་ནང་བསྡད་ཡོད་ནའང་ངོས་ལ་བལྟས་ཏེ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་སྡོད་ཀྱི་རེད། མར་ཡང་ངོས་ཀྱིས་མི་ངོ་ཆོད། ཡར་ལ་ཡང་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་ཕེབས་འདུག་བསམ་ནས་སྨོན་ལམ་བརྒྱབས་ནས་སྡོད་ཀྱི་འདུག ཡང་དེང་སང་བཙོན་པ་གསར་པ་ཞིག་སླེབས་འདུག་ཟེར་བ་དང༌། ཡང་བཙོན་པ་ག་གེ་མོ་ཞིག་མི་འདུག་ཟེར་བ་སོགས་ངོས་ཀྱིས་ལྟ་དུས་ངོ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་བཙོན་པ་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་བཤད་མ་ཐག་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། བཙོན་པ་རྣམས་ཁག་གཉིས་ནས་ཡོང་གི་ཡོད་པ་རེད། བཙོན་ཁག་གཅིག་སྣང་རྩེ་ཤག་ནས་ཡོང་བ་དང༌། ཡང་ཕྱོགས་མཐའ་ནས་སྡེ་པ་ཞོལ་པའི་ཁོངས་ནས་ཁག་གཅིག་ཡོང་གི་འདུག མི་གསོད་ཁྲག་སྦྱོར་དང་རྐུན་མ་བརྐུས་པ་སོགས་སླེབས་ཀྱི་འདུག སྐབས་གཅིག་ཁམས་པ་རེད་ཟེར་བ་གཟུགས་པོ་རིང་པོ་ཞིག་ཀྱང་སླེབས་སོང༌། བཙོན་པ་འཆར་ཅན་མཐོང་པ་དེ་ཚོ་དེ་སྔ་སེ་རའི་ཟིང་འཁྲུག་གི་ལེ་ཐོགས་ཡོད་པའི་བཙོན་པ་དེ་ཚོ་རེད། རྗེས་སུ་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་བཞེས་སྐབས་དེ་དག་ཚང་མ་གློད་པ་རེད། དེ་ཚོའི་ནང་བཙོན་པ་བུ་བླ་མ་ཟེར་བ་ཞིག་ཡོད། དེ་སེ་རའི་མཚན་ཐོ་དང་པོ་ཡིན་ནམ། གཅིག་རེད་ཟེར་གྱི་འདུག བཙོན་ཁང་ནང་དུའང་དུག་ལོག་སེར་པོ་ཞིག་གྱོན་འདུག ཁོ་ཁོང་ཁྲོ་ཟས་ནས་ག་དུས་ཡིན་ནའང་རྩེ་ཕོ་བྲང་ལ་རྒྱབ་སློག་ནས་སྡོད་ཀྱི་ཡོད། དེ་མིན་བཙོན་པ་གཞན་དག་དཔེར་ན། རྒན་བློ་དགའ་ཟེར་བ་དགེ་བཤེས་རེད། སྡེ་པ་ཞོལ་པས་རྟ་ལྕག་བཞུ་དུས་རྒྱལ་བ་བློ་བཟང་གྲགས་པ་ཟེར་སྐད་རྒྱག་གིས་ཟེར་གྱི་འདུག རྗེས་སུ་དེ་ཚོ་ཚང་མ་གློད་པ་རེད།

ཡང་ངོས་ཀྱིས་དམིགས་བསལ་ལྟོ་ཆས་དང་རྩམ་པ་བསྐུར་བ་དེ་འདྲ་བྱས་པ་དྲན་གྱི་མི་འདུག ཉེས་རྡུང་དེ་འདྲ་གཏོང་དུས་ཉེས་རྡུང་མ་གཏོང་རོགས་ཞེས་དེ་འདྲ་ལབ་པ་དྲན་གྱི་འདུག” ཅེས་བཀའ་གནང་ཞིང༌། བཙོན་པ་རྣམས་ནས་ཀྱང་དད་འདུན་ཆེན་པོས་གསེར་ཞལ་མཇལ་བ་དང༌། སྨོན་ལམ་འདེབས་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་པ་བཅས་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བླ་ན་མེད་པའི་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་དང༌། ཆབ་འབངས་ཀྱི་གྲལ་མཐར་ལྷུང་པའི་ཉེས་ཅན་བཙོན་པ་ཚོའི་བར་ཐུགས་སྣང་དང་ཐུགས་བརྩེ་གནང་བ་དང༌། དགའ་དད་ཞུ་བའི་འགྲོ་བ་མིའི་སྤྱི་ཚོགས་ནང་མཐོང་དཀོན་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས་དེ་ལྟ་བུ་ནི་མགོན་པོ་གང་གི་སྤྱིར་བཏང་གི་མཛད་པའི་ཁྲོད་ནས་ཀྱང་མཐོང་ཐུབ་པ་མ་ཟད། ལྷག་པར་ད་ལམ་རྒྱལ་སྲིད་ཆོས་སྲིད་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྐྱེད་བཞེས་གནང་བའི་དུས་རབས་ཕྱེད་མཚམས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་མཛད་ཆེན་འདི་དང་བསྟུན་ནས་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་སུ་བཙོན་གྲོལ་ཆེན་པོའི་བཀའ་རྩ་ཡོངས་བསྒྲགས་དང་འབྲེལ་ཁུངས་སོ་སོ་ནས་འཕྲལ་མ་ཉིད་དུ་ལག་བསྟར་དགོས་པའི་གཏན་འབེབས་ཀྱང་གནང་ཡོད།

དེ་ཡང་རྒྱལ་ཐོག་རིམ་པའི་སྐབས་ཁྲིམས་མུན་དུ་ཚུད་པ། ཐའི་ཇི་ཁྱུང་རམ་པ་དང༌། དམག་སྤྱི་དགའ་བྱང༌། རྭ་སྒྲེང་ཛ་སག མཁར་རྡོ་སྤྲུལ་སྐུ། རྩེ་ཉ་སྤྲུལ་སྐུ། བཀའ་བློན་ཀ་ཤོད་པ་སོགས་ཀྱིས་མཚོན་བོད་རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་བཙོན་པ་མཐའ་དག་ཉེས་པ་ཆེ་ཆུང་སོགས་ལ་མ་ལྟོས་པར་དུས་གཅིག་ཏུ་དགོངས་ཡངས་གློད་གྲོལ་ཐོག དེ་དག་གི་ས་རྟེན་ཕ་གཞིས་སོགས་འཛིན་དབང་གཞུང་བཞེས་གནང་བ་རྣམས་ཀྱང་ཁུངས་སོ་སོར་ཕྱིར་སློག་རང་འཇགས་གསོལ་རས་སྩལ་ཐོག དེ་དག་གི་བུ་བརྒྱུད་གཞུང་ཞབས་ཞུ་མི་ཆོག་པ་རྣམས་ཀྱང༌། སྐྱེས་ཁུངས་དང༌། ས་རྟེན་རྗེས་འབྲེལ་སྔར་མུས་སྤྱི་མཚུངས་ཞབས་ཞུ་ཆོག་པའི་བཀའ་འཁྲོལ་གནང༌། གཞན་ཡང་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་བཅར་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་འཕེལ་དང༌། ལྕང་ཅན་གུང་སོགས་རྒྱལ་ཕྱིར་ཉེན་གཡོལ་བྲོས་བྱོལ་དུ་སོང་རིགས་རྣམས་ཀྱང་སྔར་བྱས་ལ་རྩད་གཅོད་མེད་པར་ཕྱིར་ལོག་ཆོག་པ་བཅས་ཐུགས་བྱམས་པ་དང་བརྩེ་བ་ཆེན་པོས་བྱ་དཀའི་སྙིང་སྟོབས་ལེགས་པར་མཚོན་པའི་བཙོན་གྲོལ་ཆེན་པོ་གནང་ཞིང༌། དོ་བདག་སོ་སོ་དང་དེ་དག་གི་ཕ་མ་བུ་ཕྲུག་དང༌། བཟའ་ཟླ་གཉེན་ཉེ་སོགས་མ་ཤི་གསོན་བྲལ་གྱི་གནས་སྐབས་ལས་གྲོལ་ཏེ། འདི་སྣང་དགའ་བདེའི་དཔལ་ལ་སྤྱོད་པའི་མཉམ་འཛོམས་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

དུས་སྐབས་དེར་རྒྱ་དམར་ནས་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་བཞིན་པའི་ཛ་དྲག་ཉེན་ཆེའི་གནས་ཚུལ་ཇེ་སྡུག་ཏུ་འགྲོ་བཞིན་པ་དང༌། དེ་རྗེས་སླར་ཡང་ཆབ་མདོར་འབྱོར་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་དཔོན་པོ་ཝང་ཆི་མིས་སོགས་ནས་གཡོ་ཐབས་ངན་སྐུལ་བྱས་པ་ལྟར། ང་ཕོད་ནས་ལས་བྱ་རྩེ་མགྲོན་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། བཀའ་མགྲོན་བསམ་གླིང་རྡོ་རྗེ་རྒྱལ་མཚན་གཉིས་ཆེད་མངགས་བོད་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༣༠ (༡༩༥༠། ༡༢། ༩) ཉིན་ལྷ་ས་བཀའ་ཤག་ཏུ་བཅར་འབྱོར་གདོང༌། མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་དོ་དམ་བཀག་རྒྱའི་ནང་ཚུད་སྐོར་དང༌། ད་ཆ་བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་གནང་གལ་ཆེ་ཚུལ། རྒྱ་དམག་རྣམས་ད་ལྟའི་ས་གནས་ལས་བརྒལ་བསྐྱོད་མི་བྱེད་པ་རྒྱ་མིས་ཁས་ལེན་བྱུང་ཚུལ་སོགས་འཁོད་སྙན་ཞུ་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་བ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཛད་འགན་དང་པོ་དེ་ཡང་དུས་བབ་ལྷིང་འཇགས་ཡོང་ཐབས་གནང་རྒྱུ་དེ་རང་ཡིན།

དེ་ཡང་རང་རྣམ་ལས། “ཐོག་མའི་ལས་དོན་ནི། རྒྱ་གར་གྱི་སློབ་སྟོན་ལྟར་ཞི་མོལ་འགྲིག་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་མིས་གནོད་འགལ་ཇེ་ཆེར་མ་བཏང་གོང་ཞི་འཕྲོས་ཡོང་ཐབས་བྱས་ན་སྙམ་སྟེ། ཆབ་མདོའི་དམག་དཔོན་བརྒྱུད་རྒྱ་དམར་གཞུང་ལ་ཡི་གེ་བཏང་བའི་ནང༌། ང་ལོ་ན་མ་སོན་པའི་བར་བོད་དང༌། རྒྱ་ནག་དབར་ལ་འབྲེལ་ལམ་སྡུག་པོ་བྱུང་ཡང༌། ད་ཆ་ཕྲན་རང་ནས་ལས་འགན་བླངས་པར་བརྟེན་རང་རེའི་དབར་སྔར་གྱི་མཛའ་གྲོགས་འབྲེལ་ལམ་བཟང་པོ་བསྐྱར་གསོ་བྱེད་འདོད་ཡོད་ལུགས་དང༌། རྒྱ་དམག་བོད་སར་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་རྣམས་ཕྱིར་འཐེན་དགོས་ལུགས་བརྗོད་པ་ཡིན།”60 ཞེས་གསུངས་པ་ལྟར་གྱི་བཀའ་ཡིག་གནང་ཡོད་ན་ཡང༌། རྒྱ་དམར་གྱི་འགོ་ཁྲིད་མའོ་ཙེ་ཏུང་ནས་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་པར་བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས་ཞུ་ཞེས་པའི་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་ཡིག་ཅིག་ལྡི་ལིར་ཡོད་པའི་རྒྱ་མིའི་གཞུང་ཚབ་བརྒྱུད་བོད་གཞུང་ཕྱི་ལས་དོ་དམ་ཛ་སག་ཟུར་ཁང་ཟུར་པས་གྲོ་མོར་ཕུལ་འབྱོར་བྱུང་བ་ལས། ཞི་མོལ་སྐོར་ལན་གསལ་གང་ཡང་ཕུལ་མེད།

དེ་རྗེས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་ཆེན་མོ་ནས་བར་སྐབས་རྒྱ་དམར་གུང་ཁྲན་གྱི་གླེང་ཕྱོགས་སོགས་ཆོ་བཟོ་གང་ལ་གཞིགས་ཀྱང་ཡིད་རྟོན་རུང་བ་གཏན་ནས་མེད་གཤིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་སྐུ་ཕྱྭའི་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་རེ་ཞིག་གྲོ་མོ་ཙམ་ལ་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་ན་ལེགས་ཚུལ་བསམ་གྲོས་གཅིག་མཐུན་གྱིས་སྤྱི་ཞུས་ཚིག་ཐོ་སྙན་ཞུ་འབུལ་ལམ་ཞུས་པའི་ཐོག གཟིམ་ཆུང་ལྷ་མོར་ཟན་བརྟག་འབུལ་གནང་ལའང་བཟང་ཕེབས་བྱུང་བ་བཅས་ཀྱིས་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་བཀའ་ཤག་དང༌། ཡིག་ཚང་སོགས་གནད་ཆེའི་ལས་ཁུངས་དང༌། ད་ཡོད་མཛད་གཙོ་རྣམས་ལྷན་བཅར་ཞུ་དགོས་ལ་བརྟེན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༠ (༡༩༥༠།༡༢།༡༨) ཉིན་ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་སར་གནས་སྐབས་སྲིད་སྐྱོང་གི་མཛད་ཁུར་བཞེས་མི་སྐུ་བཅར་མཁན་ཆེ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཀླུ་ཁང་བ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་གཉིས་ལ་སྲིད་ཚབ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཐོག གཞུང་དོན་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བློ་ཐག་མ་ཆོད་པའི་རིགས་མ་གཏོགས་དེ་བྱིངས་ཞི་དྲག་ལས་དོན་གང་ཅི་ཐག་གཅོད་ཆོག་པའི་དབང་ཆ་སྩལ་བ་དང་ཆབས་ཅིག་བཀའ་ཤག་ཏུ་བཀའ་ཚབ་ཐའི་ཇི་ཤན་ཁ་བ་དང༌། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་རབ་ཡངས། བཀའ་དྲུང་ལས་ཚབ་ཆབ་ཚོམ་པ་དང༌། བཀའ་མགྲོན་རྩིས་པ་བར་མཚོ་བ། རྩེ་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དྲུང་ཆེའི་ལས་ཚབ་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་སངས་རྒྱས་དང༌། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་དགའ་བ། རྩེ་ཕྱག་མཁན་ཆུང་ངག་དབང་དོན་གྲུབ་སོགས་བསྐོ་གཞག་དང་བྱེད་སྒོའི་བཀའ་མངགས་བཅས་སྩལ།

ལྷན་བཅར་ཆིབས་ཞབས་གྲས་ྋསྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། རྒྱལ་ཡུམ་ཆེན་མོས་དབུས་ཡབ་གཞིས་སྐུ་འཁོར། བཀའ་བློན་བླ་མ་རམ་པ་ཐུབ་བསྟན་ཀུན་མཁྱེན། བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་ཚབ་མཁན་དྲུང་ཏཱ་བླ་མ་རོང་རྣམ་སྲས་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང༌། ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་ཛ་སག་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ། གསོལ་དཔོན་བློ་བཟང་སྦྱིན་པ། གཟིམ་དཔོན་བྱམས་པ་ཆོས་བཟང༌། མཆོད་དཔོན་ཐུབ་བསྟན་བསོད་ནམས། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན། མཁན་དྲུང་ཆོས་འཕེལ་ཐུབ་བསྟན། མཁན་དྲུང་ངག་དབང་གྲགས་པ། མཁན་དྲུང་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར། བླ་སྨན་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལྷུན་གྲུབ། དམག་སྤྱི་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། སྐུ་སྲུང་མདའ་དཔོན་ཕ་ལྷ་སྲས་རྡོ་རྗེ་དབང་འདུས་དང༌། སྐུ་སྲུང་རྟ་དམག རྩེ་ཕྱག་ཞོལ་ཁང་དོན་འགྲུབ་རྡོ་རྗེ། རྩིས་དཔོན་རྣམ་གླིང་དཔལ་འབྱོར་འཇིགས་མེད། ཕེབས་འགོ་རིམ་བཞི་ཆབ་སྤེལ་བ། རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་རིག་གྲོལ་དང༌། རྩེ་མགྲོན་སྣང་དཀར་ངག་དབང་ཚེ་དཔལ། རྩེ་མགྲོན་རྒྱལ་མཚན་བསྟན་འཕེལ། གཟིམ་འགག་བློ་བཟང་བརྩོན་འགྲུས། རྣམ་གྲྭ་སློབ་དཔོན་ཁྲི་སྨོན་སྲས། དབུ་མཛད། མཆོད་གཡོག གཟིམ་གཡོག བཀའ་དྲུང་ལྡུམ་ར་བ། སྐུའི་ཉེན་སྲུང་མཁན་དང་རུ་དཔོན་རྡོ་པ་ཨ་ནན་ཟླ་བ་དམག་བཅས། རྩེ་ཕྱག་ནང་བཞི། ཆིབས་དཔོན་ནོར་རྒྱས་དབང་ཕྱུག་དང༌། ཆིབས་གཡོག་དབང་པོ་དང༌། འཕྲིན་ལས་སོགས་ལ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ།

ཆིབས་བསྒྱུར་དངོས་གཞི་ལྕགས་སྟག་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༡ (༡༩༥༠།༡༢།༡༩) ཉིན། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཆེན་པོའི་གཟིམ་ཆུང་ནསྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ན་བཟའ་བླ་གོས་མནབས་བཞེས་ཀྱིས་ཐོ་རེངས་ཆུ་ཚོད་དང་པོ་ཙམ་ལ་གསང་སྟབས་ཀྱིས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་ནས་རྩེ་ལྟག་རྒྱབ་རྒྱལ་སྒོའི་འགྲམ་སྲིད་ཚབ་བླ་མ་བློ་བཟང་བཀྲ་ཤིས་དང༌། སྲིད་ཚབ་བདེ་མཁར་བ་ཚེ་དབང་རབ་བརྟན་རྣམ་གཉིས་ནས་ཕེབས་སྐྱེལ་མཇལ་དར་འབུལ་གནང་མཛད་པར་ཕྱག་དབང་སྩལ། དེ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་བཅར་སྟོན་འཁོར་རྣམས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ནོར་གླིང་བསྐལ་བཟང་ཕོ་བྲང་གི་མགོན་པོ་ཁང་དུ་ཤར་ཕེབས་མཛད།

ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོར་གསོལ་མཆོད་མཛད་གྲུབ་པ་དང༌། སྐུའི་ན་བཟའ་བླ་གོས་ཕུད་གནང་གིས་གཡི་པགས་ཀྱི་ན་བཟའ་ཚལ་ཕྱུ་མ་སྤུ་མ་འཁོར་བརྒྱད་རིས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྡན་དང་དེའི་སྟེང་འགོ་སྣམ་རྒྱ་སྨུག་གི་ན་བཟའ་ཕྱུ་ཆེན། དབུ་ཞྭ་ལྤགས་ཞྭ། རྒྱ་གར་ཀོ་བ་རྫ་མདོག་གི་ཞབས་ལྷམ་བཅས་གསོལ། སླར་ཡང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་མགོན་པོར་ཐུགས་སྨོན་དང་འབྲེལ་སྙན་ཤལ་འབུལ་གནང་མཛད། དེ་ནས་ནམ་མ་ལངས་གོང་ནོར་གླིང་གཞུང་སྒོ་བརྒྱུད་སྤྱན་གསལ་ཕོ་བྲང་གི་བྱང་སྒོའི་ཐད་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ནམ་ལངས་མཚམས་ཁྲི་ཟམ་ཁར་ཕེབས། ཟམ་པ་ཐོན་ནས་གང་ཙམ་རིང་ཞབས་ཐང་ལ་ཕེབས།

དེ་ནས་ཆིབས་པ་བཅིབས་པར་ཆིབས་འཁྲིད་པ་ཆིབས་དཔོན་ནོར་རྒྱས་དབང་ཕྱུག་ཡོད་ཀྱང༌། རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་རིག་གྲོལ་ལ་ཆིབས་འཁྲིད་ཁྱོད་རང་ནས་ཞུ་དགོས་ཕེབས་པ་བཞིན་ཆིབས་འཁྲིད་ཞུས། ཐོག་མའི་འཆར་གཞིར་ྋགོང་ས་མཆོག་མཉེས་ཐང་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་དུ་གསོལ་ཚ་དང༌། མཉེས་ཐང་ར་སྟོད་དགོན་དུ་བཞུགས་ཞག་བསྐྱང་རྒྱུ་ཡིན་རུང༌། བཀྲ་ཤིས་ནོར་བུ་སྒང་དུ་གསོལ་ཚ་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུས་པར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོས། འདི་སྒྲོལ་མ་ལྷ་ཁང་མ་རེད། ནོར་བུ་སྒང་རེད། གསུངས་པ་མ་ཟད། ལམ་བར་རྡོ་བསྟར་སོགས་གྲ་སྒྲིག་བྱས་འདུག་པ་ཁྱབ་བསྒྲགས་སུས་བྱས་པ་རེད་ཅེས་བཀའ་ཕེབས་པར། མི་མང་ནས་གཅིག་ལ་གཉིས་བརྒྱུད་ཀྱིས་ཐོས་པ་དང༌། མཉེས་ཐང་བཀྲ་ཤིས་ནོར་བུ་སྒང་དགོན་དུ་མིང་བཀྲ་ལེགས་ཁྱད་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུས་པ་ཡིན་འདུག་ཞུས་ཏེ་དེ་གར་བཞུགས་ཞག་བསྐྱངས། ཆིབས་ཞབས་ཁག་གཅིག་མཉེས་ཐང་རྭ་སྟོད་དགོན་དུ་ཕེབས་ཟིན་ཀྱང༌། བླ་སྨན་མཁན་ཆུང་མཉེས་ཐང་ནོར་བུ་སྒང་དུ་འཕྲལ་བཅར་དགོས་ལུགས་བཀའ་ཕེབས་ལྟར། སྐུ་ཁམས་སྐོར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པ། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐུ་ཁམས་མི་བདེ་བ་གང་ཡང་མི་འདུག ཁྱོད་རང་ཡར་ཡོང་དགོས་ཟེར་བ་དེ། ང་རང་ཚོ་མགྱོགས་མྱུར་ཕྱིར་ལོག་ཡོང་རྒྱུའི་རྟེན་འབྲེལ་ལྟ་བུས་བརྗོད་པ་ཡིན་ཞེས་བཀའ་ཕེབས། ཁུལ་དེའི་སེར་སྐྱ་མི་དམངས་རྣམས་ལའང་རྗེས་སུ་ཚུར་ལམ་མཇལ་ཁ་གནང་འཐུས་བཀའ་གནང༌།

ཚེས་ ༡༢ (༡༩༥༠།༡༢།༢༠) སྔ་དྲོ་ནམ་ཟིར་ཁར་ལ་མཉེས་ཐང་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྐབས་སྐུ་བཅར་མཁན་ཚབ་ནས་ཆིབས་དཔོན་ནོར་རྒྱས་དབང་ཕྱུག་ལ་ཆིབས་འཁྲིད་ཞུ་དགོས་གསུང་པ་ལྟར། ཆིབས་འཁྲིད་ཞུས་ཏེ་ཕེབས་སྐབས་གནམ་དང༌། ལྗང་གི་དབར་དུ་གློ་བུར་རྒྱལ་གཟེར་ལྟ་བུས་ཆིབས་དཔོན་ནོར་དབང་རྟ་ཐོག་ནས་ལྷུང་སྟེ་ཆིབས་འཁྲིད་ཞུ་ཐབས་བྲལ་སྟབས། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། ངས་ཁ་སང་ནས་ཆིབས་འཁྲིད་རྩེ་མགྲོན་རང་ནས་ཞུ་དགོས་མོལ་ཟིན་པ་བཞིན། རྩེ་མགྲོན་ནས་ཞུས་ན་འགྲིགས་ཀྱི་རེད་གསུངས་ཤིང༌། རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་རིག་གྲོལ་གྱི་བསམ་པར་ཆིབས་དཔོན་ནོར་དབང་ལ་གློ་བུར་འདི་འདྲ་ཞིག་ཡོང་བ་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལ་ཆིབས་ཁྲིད་ཞུ་དགོས་གསུངས་འདུག་སྙམ་ནས་དད་པའི་སྤུ་ལོངས་གཡོ་བཞིན་མཆི་མ་དབང་མེད་དུ་ཤོར་འདུག

སྐབས་དེར་ལྗང་དགུན་ཆོས་ཚུགས་པའི་དུས་སྐབས་འཁེལ་བས་གདན་ས་གསུམ་གྱི་དགེ་འདུན་སློབ་གཉེར་བ་རྣམས་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བ་ཤེས་ཏེ་ལྗང་མདར་ཕེབས་ལམ་དུ་དབུ་གུར་ཕུབ་ནས་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུས་ཏེ་ལྷ་རབ་བཞུགས་ཞག་དང༌། དེ་ལྟར་མ་བྱུང་ཚེ་གསོལ་ཚ་དང་སྦྲགས་དགེ་འདུན་དམངས་ལ་མཇལ་ཁ་ཡོང་བའི་གསོལ་འདེབས་ཆེད་སྒུག་སྡོད་ཞུས་ཀྱང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ན་བཟའ་དཀྱུས་ཆས་བཞེས་ཐོག ཆིབས་རགས་སྔོན་མའི་ནང་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་བར་བརྟེན་དེར་ཡོད་དགེ་འདུན་རྣམས་ལ་དོགས་གནས་ཆེར་མ་བྱུང་བར་ལྗང་སྨད་ཀྱི་འཕྲང་ལམ་སྒྲོལ་ནས་ཕེབས་ཟིན་ཅིང༌། ཆིབས་རགས་རྗེས་མར་སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། སྐྱབས་རྗེ་མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་ལྷན་ཕེབས་སྐབས། དགེ་འདུན་ཚང་མར་མཇལ་ཁ་དང༌། བཀའ་སློབ་སྙིང་བསྡུས་གནང༌། ལྷ་ས་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་མ་གནང་གོང་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐུ་བཅར་ནང་མ་རྣམས་ལ་བཀའ་སློབ་གནང་དོན། “ང་རང་ཚོ་ས་གནས་གང་དུ་ཡིན་ནའང་རྟ་བཞོན་བབས་མཉམ་དུ་བྱེད་པ་ལས། ང་འདི་རེད་ཟེར་མཁན་འདྲ་པོ་མ་བྱས་ན་ལེགས། ང་ཚོ་གསང་སྟབས་ཀྱིས་བསྐྱོད་པ་རེད།”ཅེས་བཀའ་མངགས་གནང་ཡོད་འདུག་ཀྱང༌། དེའི་དགོང་མོ་བཞུགས་ཞག་ཆུ་ཤུར་སྐྱ་ཁ་ཤར་སྒོ་ར་རྒྱ་ཆེའི་སྦུག་ཏུ་རྒྱ་གར་གྱི་མགྲོན་ཁང་ལྟ་བུ་བཞུགས་ཡུལ་དངོས་གཙང་དེར་བཞུགས་སྒྲིག་ཞུས་པ་དང༌། རྫོང་གཙོ་མི་མང་བཅས་ནས་ལག་པ་ཐལ་མོ་སྦྱར་ཞིང་མིག་ནས་མཆི་མ་གཏོང་བཞིན་ཕེབས་བསུ་ཞུ་སྐབས་ཆིབས་ཞབས་རྣམ་པས་སྐྱ་ཁ་ཤར་ཁང་པའི་སྒོ་འགྲམ་དུ་ཆིབས་པ་བཤོལ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང་ཆིབས་འཁྲིད་པ་གཉིས་སྐུ་རྐྱང་ཆིབས་ཐོག་ཕེབས་པར་བརྟེན་དགོངས་འགལ་ཆེན་པོ་བྱུང༌།

ངང་ཙམ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སྐུ་བཅར་མཁན་ཚབ་ཏཱ་བླ་མ་དང༌། ཛ་སག་སྣེའུ་ཤག གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ་སོགས་ཆིབས་ཞབས་ནང་མ་རྣམས་ལ་ང་རང་ཚོ་གཞིས་བྱེས་བྱེད་ཕྱོགས་སྐོར་བཀའ་ཤག་དང༌། དྲུང་རྩིས། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་བཅས་གྲོས་བསྡུར་གྱིས་རྒྱ་དམར་གཡོ་འཕྲུལ་ཆེ་ལ་བྱ་སྤྱོད་ངན་པས་གནས་སྐབས་གཞིས་བྱེས་བྱས་ན་ལེགས་པར་མོས་མཐུན་བྱུང་བ་དང༌། ལྷག་པར་ཕྱོགས་བསྐྱོད་བྱེད་སྟངས་ཆིབས་བསྒྱུར་སྟབས་བདེ་ཞིག་དང༌། གསང་བསྐྱོད་ཇི་འགབ་ལྷ་མོར་ཟན་བརྟག་ཞུས་པར་གསང་བསྐྱོད་བྱ་དགོས་ཕེབས་པ་ལྟར་རེད། ང་ཚོ་གསང་ཐབས་བྱས་ཏེ་ཐོན་རྒྱུ་དང༌། དཀྱུས་ཆས་གྱོན་རྒྱུ། རྟ་བཞོན་བབས་མཉམ་དུ་བྱ་རྒྱུ་བཅས་སྐད་ཆ་བྱུང་ཡང༌། དེ་རིང་འདིར་སླེབས་དུས་ཁྱེད་ཚོ་རྟ་སྔོན་ལ་བབས། ངོས་དང༌། རྟ་འཁྲིད་གཉིས་མ་གཏོགས་སྒོ་རའི་ནང་བབས་མཁན་མེད་དུས་ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཡིན་ཞེས་མི་མང་གི་མདུན་དུ་ཆེད་མངགས་བསྟན་པ་འདྲ་པོ་བྱུང་མ་སོང་ངམ། ངོས་ཀྱི་བཤད་པར་བརྩི་འཇོག་མ་བྱས་ཀྱང༌། གཟིམ་ཆུང་ལྷ་མོ་གསུང་བྱོན་མར་ཟན་བརྟག་ཕུལ་བར། ངེས་པར་བརྩི་དགོས་ཀྱི་མ་རེད་དམ། ད་དུང་ང་རང་ཚོ་ཚང་མས་གཟབ་གཟབ་གནང་ན་ཡག་པོ་འདུག་ཅེས་བཀའ་ནན་ཕེབས། སྐབས་དེར་ཆིབས་ཞབས་ནང་མ་རྣམ་པས་དགོངས་སེལ་ཞུས་ཏེ་དགོངས་པ་དྭངས་ཙམ་བྱུང༌།

དེ་མཚམས་སྐུའི་གཅེན་པོ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་མཆོག་ལྷ་ས་ནས་ཕྲན་བུ་སྙུན་གཞི་ཡོད་མུས་ཁར་དེ་ཉིན་སྐུ་འཁྲུགས་སོགས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་བསྙུན་གཞི་ལྕི་རུ་སོང་བས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཀྱང་ཐུགས་གཡེང་བྱུང་ནས་བླ་སྨན་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལྷུན་གྲུབ་དང༌། ཕྱག་རོགས་སུ་རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་རིག་གྲོལ་འཇོག་གནང་གིས་བཞུགས་ཞག་གར་འཁེལ་སར་སླེབས་ཐུབ་པ་གདན་ཞུ་བྱ་དགོས་བཀའ་མངགས་གནང༌།

ཚེས་ ༡༣ (༡༩༥༠།༡༢།༢༡) སྔ་དྲོ་ཆུ་ཤུར་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་སྟེ་ལྕགས་ཟམ་གྲུ་ཐོན་རྗེས་ལྕགས་ཟམ་དགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་གནས་གཟིགས་ཐུགས་སྨོན་མཛད། དེ་ནུབ་གམ་པ་བྱང་ཐང་བཀྲས་གླིང་གཞིས་ཀྱི་སྤྲོ་ཁང་དུ་བཞུགས་ཞག་གནང༌། ཚེས་ ༡༤ སྔ་ཕེབས་ཀྱིས་གམ་པ་ལ་རྩེར་ཉི་ཤར་མཚམས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ལ་རྩེར་སྐུ་བསངས་གཏོང་གནང་མཛད། དགོང་དྲོ་དཔལ་དིར་ཕེབས་ནས་ཚེས་བཅུ་ལྷ་ཁང་དུ་བཞུགས་ཞག་མཛད། སྐུའི་གཅེན་པོ་མཆོག་ཀྱང་སྙུན་གཞི་ཅུང་ཟད་དྭངས་སྐྱེད་བྱུང་བས་དེ་ནུབ་དཔལ་དིར་ཕེབས་ཐུབ།

ཚེས་ ༡༥ ཉིན། དཔལ་དི་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་སྣ་དཀར་རྩེ་རྫོང་དུ་ཕེབས་སྒྲིག་ཞུས་འདུག་པར་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་རྫོང་གཙོ་དྲག་མི་མང་བཅས་ནས་ཕེབས་ལམ་གཡས་གཡོན་ལ་ཕེབས་བསངས་སོགས་ཀྱི་ཕེབས་བསུ་ཞུས་ཏེ་བཞུགས་ཞག་མཛད།

ཚེས་ ༡༦ ཉིན། སྣ་རྩེ་ནས་སྔ་དྲོར་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཁ་རོ་ལ་བསྐྱོན་ཏེ་བཞུགས་ཡུལ་ར་ལུང་དགོན་དུ་མཛད། དེ་ཉིན་ཕེབས་ལམ་ས་རོང་རྩུབ་པ་དང༌། ཕེབས་ཐག་རིང་ཁར། ར་ལུང་དགོན་དུ་བཞུགས་བག་ཕེབས་པོ་མེད་པར་མ་ཟད། ལྷགས་རླུང་ཆེ་བས་སྐུ་ངལ་ཆེ་ཙམ་བྱུང༌།

ཚེས་ ༡༧ ཉིན། ར་ལུང་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་རྒྱལ་རྩེ་དཔལ་འཁོར་ཆོས་སྡེ་དགོན་དུ་བཞུགས་ཞག་གནང་རྒྱུར། རྒྱལ་རྩེ་འདུ་ཁོངས་དང༌། དཔལ་ཆོས། རྫོང་བཅས་ཀྱིས་ཕེབས་སྒྲིག་གཟབ་རྒྱས་ཞུས་ཐོག ཕེབས་ལམ་ལ་སྐུ་བསངས་དང༌། ས་དཀར་སེར་གྱི་ཐིག་རིས། རྡོ་བསྟར་སོགས་མི་མང་ནས་དང་བསྟོད་ཀྱི་ཕེབས་བསུ་ཞུས་ཡོད་པ་དང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མཆོག་ཀྱང་ཕེབས་ཁྲིའི་ཐོག་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པར་རྒྱལ་རྩེ་རྫོང་དང༌། དཔལ་ཆོས་རྩེ་དྲུང༌། ལས་སྣེ། མངའ་ཁུལ་རྒན་གླང་སོགས་ནས་འཚམས་ཞུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་བ་རྩེ་མགྲོན་ནས་རང་སློག་གཡོགས། དཔལ་ཆོས་དགོན་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་སློབ་དཔོན་ལས་སྣེས་སྤོས་སྣེ། གྲྭ་མང་ནས་སེར་ཕྲེང་སྤྱན་རྒྱ་སྤོས་འཛིན་སོགས་ཀྱིས་སྔུན་བསུས། རྒྱ་ཆེའི་མི་མང་ནས་ཕེབས་ལམ་གཡས་གཡོན་དུ་ལག་གཉིས་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་ྋརྒྱལ་བ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་ཞལ་དངོས་སུ་མཇལ་བའི་དགའ་བ་དང༌། ཉེན་གཡོལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་དགོས་པའི་སྡུག་བསྔལ་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་མིག་ནས་མཆི་མ་ལྷུང་བཞིན་དུ་ཞལ་མཇལ་ཞུས་ཏེ་དཔལ་ཆོས་བླ་བྲང་དབུ་རྩེ་གཟིམ་ཆུང་དུ་བཞུགས་ཞག་བསྐྱངས།

ཚེས་ ༡༨ ཉིན་རྒྱལ་རྩེ་ཕྲེང་རིང་གཞིས་ཀྱི་སྤྲོ་ཁང་དུ་སྐུ་ལྷོད་བཞུགས་མཛད་པར། སྐུའི་གཅེན་པོ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་མཆོག་ཀྱང་སྙུན་གཞི་དྭངས་སྐྱེད་ཡག་པོ་བྱུང་ཡོད་པར་བརྟེན་དེ་ཉིན་མཇལ་བཅར་གནང༌། ཚེས་ ༡༩ ཉིན་ཕྲེང་རིང་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཁང་དམར་དང༌། དེ་ནས་ཀ་ལ། དུད་སྣེ་བཅས་སུ་བཞུགས་ཡུལ་རྒྱ་གར་གྱི་འགྲུལ་ཁང་སོ་སོར་གྲ་སྒྲིག་ཞུས་པས་དངོས་གཙང་ཐུགས་སྟབས་བདེ་པོ་བྱུང༌།

ཚེས་ ༢༢ ཉིན་དུད་སྣེ་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་ཕག་རི་དང་ལར་ཤོ་བཤེར་མཁན་རིམ་དང༌། ཕག་རི་རྫོང༌། ཇ་ཤོ་རྩེ་དྲུང༌། འབྲས་ཁང༌། མི་སེར་འགོ་པ་རྒན་པོ་སོགས་ནས་ཕེབས་བསུའི་མཇལ་དར་ཕུལ་བ་རྩེ་མགྲོན་ནས་རང་སློག་གཡོགས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཕྱུགས་བརྒྱ་ནས་ཕེབས་ཁྲིའི་ཐོག་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས། ཕག་རིར་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་དགོན་པ་གོང་འོག་དང༌། དཀར་ལེབ། བསམ་གྲུབ་ཆོས་གླིང༌། བྲག་ཐོག་སྒང་བཅས་ཀྱི་དགེ་འདུན་ནས་མཆོད་རྫས་སྣ་ཚོགས་ཐོགས་པའི་སེར་ཕྲེང༌། མི་སྡེ་རྣམས་ནས་ཕེབས་ལམ་རྡོ་བསྟར་དཀར་ཐིག་སོགས་དང༌། ཕེབས་ལམ་གཡས་གཡོན་ཕེབས་བསང་བཅས་ཀྱིས་བསུ་བ་ཞུས་ཏེ་གཟིམ་ཆུང་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད། ངང་ཙམ་ནས་བསམ་གླིང་བླ་གྲྭ་དང༌། མི་མང་བཅས་ལ་མཇལ་ཁ་སྩལ།

ཚེས་ ༢༣ ཉིན་ཕག་རི་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གྱིས་གྲོ་ཕག་ས་མཚམས་རྡོ་ཐག་ཏུ་གྲོ་སྤྱི་རིམ་བཞི་སྤོམ་མདའ་ཡར་འཕེལ་དང༌། སེར་སྐྱའི་འགོ་འཐུས་བཅས་ནས་འཚམས་ཞུ་དང༌། དེ་རྗེས་དུང་དཀར་དགོན་གྱི་ལས་སྣེ་གྲྭ་མང་ནས་སེར་ཕྲེང༌། མི་སྡེ་རྣམས་ནས་ཕེབས་ལམ་གཡས་གཡོན། ཁང་ཁྱིམ་བཅས་པར་བསང་དུད་ལྷ་ལམ་ཡངས་པོར་འགེངས་བཞིན་ཕེབས་བསུ་ཞུས་ཏེ་གྲོ་སྤྱི་ཁང་གི་གཟིམ་ཆུང་དུ་ཞབས་སོར་འཁོད། རྟེན་འབྲེལ་ཕེབས་སྟོན་དཀར་སྤྲོའི་མཛད་སྒོ་སྟབས་བདེ་ཞིག་མཛད།

ཆིབས་ཞབས་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་ཚབ་ཏཱ་བླ་མ་རོང་རྣམ་སྲས། གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ། རྣམ་གྲྭ་མཆོད་གཡོག་སོགས་སྐུ་བཅར་ནང་མ་རྣམས་གྲོ་སྤྱི་ཁང་དང༌། བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་གནང་ཡུལ་བཞུགས་མཚེར་དགའ་གླིང་སྒང་དུ་གནང༌། གཞིས་བྱེས་དབར་འཕྲལ་འཕྲལ་སྙན་སེང་བདེ་ཆེད་རླུང་འཕྲིན་ཞབས་ཞུ་དབྱིན་ཇི་རོ་བར་ཊི་ཕོར་ཌ་ (Robert Ford) དང༌། ལས་བྱ་རྩེ་དྲུང་བྱམས་བསྟན་གཉིས་དགའ་གླིང་སྒང་དུ་རླུང་འཕྲིན་དང་བཅས་བསྡད། དེ་བཞིན་རྩེ་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་དང༌། རྩེ་ཕྱག་ལས་ཁུངས་རྟག་ཏུ་ཚུགས་ཡུལ་ཡང་འབྲེལ་མཚུངས་སུ་ཡོད། གྲོ་སྤྱི་ཁང་དུ་ཉིན་བདུན་རེའི་མཚམས་དྲུང་བཞེས་ཐེངས་རེ་ཚུགས།

ྋགོང་ས་མཆོག་ཆུ་འབི་གྲོ་སྤྱི་ཁང་ཕོ་བྲང་དུ་སྐུ་བཞུགས་སྐབས། ནང་མ་ཁང་གྲང་མོ་ཡོད་པར་བརྟེན་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་མཁན་པོ་གསོལ་ཐབ་ཏུ་ཕེབས། མཆོད་དཔོན་ལགས་མཆོད་པ་ཁང་དུ་ཉི་མ་ཡོད་སར་ཕེབས་སྐབས་ཤིག་ལ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོས་གསུང་གནང་བར་བརྡ་ལན་ཞུ་མཁན་མེད་པས་ནང་མ་སྒང་དུ་ཕེབས་དུས་སུ་ཡང་མེད་སྟབས་དགོངས་འགལ་བྱུང་སྟེ། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སྐུ་བཅར་ཚོ་མིང་དོན་མཚུངས་པའི་ནང་མ་སྒང་དུ་གཏན་སྡོད་དགོས་པ་ལས། གང་བྱུང་ཕྱིན་ན་མི་འགྲིགས་ཞེས་བཀའ་ནན་ཕེབས་པར་གསོལ་དཔོན་མཁན་པོས་དེ་འཕྲལ་ངས་སྣབས་འཕྱི་ཁྲུས་ཏེ་གསོལ་ཐབ་ནང་ཁ་བརྡར་གློད་ནས་མགོ་འཁོར་འདུག་པས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུ་དགོངས་པ་དྭངས་པ་ཞེས་ཞུས་གནང་མཛད།

མཆོད་དཔོན་ལགས་ནས་དེ་འདྲ་སྐབས་འཕྲལ་ཞུ་མ་ནུས་པར་བརྟེན། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་དགོངས་ཕྱོགས་ཀྱི་རྣམ་པས་རེ་ཞིག་མཆོད་མཁན་ལ་ཕྱག་ལས་འདི་བྱེད་མི་གསུང་བ་སོགས་བཀའ་མོལ་མ་གནང་སྟབས། མཆོད་དཔོན་བརྒྱུད་སྙན་སེང་གནང་དགོས་རིགས་ཀྱང༌། མཆོད་གཡོག་བརྒྱུད་ཞུ་དགོས་པ་ལྟ་བུ་བྱུང༌། སྐབས་དེར་མཆོད་དཔོན་ལགས་ཐུགས་ཁྲལ་ཆེ་བ་སྨོས་ཅི། སྐུ་བཅར་གཞན་རྣམས་ཀྱང་ཧ་ཅང་གི་ཐུགས་ཁྲལ་བྱུང་རུང༌། དགོངས་སེལ་སོགས་ཞུ་མ་ནུས་པར་ལུས། དེ་རྗེས་ཉིན་ཞིག་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཞབས་འཆམ་དུ་གླིང་མའི་དགེ་སློང་མང་འབྱོར་ལགས་ཀྱི་རི་ཁྲོད་དེར་ཕེབས། སྤང་ཐང་ཞིག་ཏུ་རྩྭ་ཐག་འབུ་སྲིན་ཡན་ལག་ཡོད་པ་འདྲ་པོ་ཞིག་འདུག་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྩེ་མགྲོན་ངག་དབང་རིག་གྲོལ་ལ་དེ་ག་རེ་རེད་གསུངས་པར། ངག་རིག་ནས་ཞིབ་བལྟས་ཀྱིས་རྩྭ་རེད་ཞུས་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་འདི་མཆོད་དཔོན་ལགས་སུ་བསྟན་ན་ཞེད་སྣང་བྱེད་ཀྱི་རེད། འདི་འཁྱེར་ཤོག་གསུངས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་མྱུར་ཕེབས་རྗེས། སྐུ་བཅར་རྣམས་རིམ་ཕེབས་མཚམས་སྤྱན་བརྡ་གནང་བ་ལྟར། ངག་རིག་ནས་རྩྭ་འབུ་འདྲ་བ་དེ་སྐུ་ངོ་མཆོད་དཔོན་ལགས་ཀྱི་མདུན་དུ་འཁྱེར་ཕྱིན་པས་མཆོད་དཔོན་ལགས་སྐྲག་ཐག་ཆོད་ནས་ཨ་མ་ཨ་མ་ཞེས་གསུང་སྐྱོ་པོ་ཞིག་ཤོར་ནས་བྲོས་ཕེབས།

ད་དུང་རྗེས་སུ་འཁྱེར་ཕྱིན་པར་དེ་བས་གསུང་ཆེ་བ་ཤོར་ནས་བྲོས་ཕེབས། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཕྱག་གཉིས་བརྡབས་ནས་བཞད་མོ་བཞད་བཞིན་བཞུགས་ཤིང༌། དེ་ནས་དགོངས་པ་དྭངས་ཚུལ་གྱིས་ལས་དོན་ཞལ་བཀོད་གནང་བ་སོགས་སྔར་བཞིན་མཛད།

སྐབས་དེ་དུས་སྐུ་ངོ་མཆོད་དཔོན་ལགས་དགུང་གྲངས་ ༤༩ ལོ་ཀེག་ཐོག་ཕེབས་ཡོད་པས་ཀེག་ཟློག་གི་ཆེད་དུ་དགོངས་པ་འགལ་ཚུལ་གནང་བ་ཡིན་འདུག་པས། ལོ་དེར་གཞན་གྱི་གེགས་བར་གང་ཡང་མ་བྱུང་བ་དེ་ནི་ྋགོང་ས་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུའི་བཀའ་དྲིན་ཁོ་ན་རང་ཡིན་ཞེས་རྗེས་སུ་མཆོད་དཔོན་ལགས་ནས་ཕྱག་ཐལ་མོ་སྦྱར་ནས་གསུངས་འདུག

ཆུ་འབི་གྲོ་སྤྱི་ཁང་དེ་ནི་ལུང་ཤུར་ཆུ་ཀླུང་གཉིས་འདོམས་གྲང་ངར་ཆེ་བས་བཞུགས་བག་ཕེབས་པོ་མེད་ཁར། ྋགོང་ས་མཆོག་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་གསན་བསམ་དང༌། སྐུའི་བཅད་རྒྱ་སོགས་ཐུགས་དམ་འཕེལ་ཁྱད་སྐུ་བཅར་ནང་མ་ཁག་བཅས་གྲོ་མོ་དུང་དཀར་དགོན་དུ་སྤོ་བཞུགས་མཛད་རིང་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་ནས། ཕྱག་དཔེ་གསན་བཞེས་རྒྱུན་དུ་གནང་བའི་ཐུགས་གསེང་ལ་སྐུ་འཆམ་དུ་ཕེབས་ཡུལ་རྒྱ་ཆེ་མེད་ནའང༌། དུང་དཀར་དགོན་གྱི་བྱང་ངོས་རི་སྟེང་གང་འཚམས་ཕེབས་པ་ན། དེ་སྔ་གྲོ་མོ་དགེ་བཤེས་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་གོང་མའི་སྐུ་མཚམས་གནང་ས་མཁའ་སྤྱོད་རི་ཁྲོད་ཞེས་རྟེན་གཙོ་རྣལ་འབྱོར་མ་སྐུ་ཚད་ཆེ་ཙམ་ཞིག་ཡོད་པའི་རི་ཁྲོད་དེར་ཐེངས་རེ་གཉིས་ཕེབས། དེའི་ཐོད་དུ་མཚམས་ཁང་ཞིག་ནང་དགེ་བཤེས་བསྟན་འཛིན་ཆོས་གྲགས་ཞུ་བ་ཞིག་ཡོད་འདུག་པས་དེར་ཡང་ཐེངས་རེ་གཉིས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང༌།

ཡང་དུང་དགོན་ཤར་ངོས་གླིང་མ་ཐང་ཟེར་བ་ཐང་སྡེར་གང་འཚམས་ཤིག་འདུག་པ་དེའི་དཀྱིལ་དུ་རི་བོ་ཆུང་ཆུང་ཞིག་ཡོད་པ་དེར་གླིང་མའི་དགེ་སློང་ལགས་ཞུ་བ་ཞིག་གི་མཚམས་ཁང་པང་ལེབ་ཀྱི་ཁང་པ་ཐོག་རྩེག་ཅན་བཀོད་ལེགས་ཐོག་སྙུག་མའི་ནང་ཆུ་དྲངས་ནས་མཚམས་ཁང་ནང་དུ་ཆུ་འབབ་པ་སོགས་དབེན་པོ་ཞིག་འདུག་པས་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཞབས་འཆམ་ལ་ཡང་ཡང་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང༌།

དགེ་སློང་ལགས་ནས་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་རིམ་བཞིན་བཞེས་ཞོ་དང༌། གསོལ་འོ་འབུལ་ལམ་ཞུས། དགེ་སློང་དེ་སྐབས་རེ་ཁུལ་དེའི་ཡས་མས་སུ་འབྲོག་པའི་སར་གྲོང་ཆོག་ལ་ཕེབས་ནས་དགེ་སློང་མེད་པའི་སྐབས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཚམས་ཁང་དེར་བཞུགས་ནས་ཐུགས་མཉེས་པོ་དང༌། ཐུགས་བག་ཕེབས་པོ་མཛད། སྐབས་རེ་གསོལ་ཚིགས་ལྗགས་སྨིན་ཀྱང་ཕོ་བྲང་ནས་གདན་ཞུས་ཀྱིས་མཚམས་ཁང་དེ་རང་ལ་མཆོད་བཞེས་གནང༌། ཉིན་གཅིག་དགེ་སློང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཆབ་བཞེས་གནང་རྒྱུའི་སྟ་གོན་བྱས་ཏེ་སྐུའི་ཁྲུས་གཞོངས་ཆེ་ལེགས་ཤིག་ནང་སྨན་ཕྱེ་དྲི་བཟང་སོགས་བཏབ། ཆབ་ཚ་པོ་བཟོ་བྱེད་གྲོ་མོ་བའི་གོམས་སྲོལ་ལྟར། མེའི་ནང་རྡོ་ཧྲིལ་ཚ་པོ་བཟོས་ནས་ཆུའི་ནང་བླུགས་ཏེ་ཚ་པོ་ཆགས་མཚམས་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆབ་བཞེས་ཡོང་བ་ཞུས་བར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དགེ་སློང་གི་རེ་བ་བསྐོང་ཆེད་ཞབས་བསིལ་ཞིག་གནང༌།

དེ་གར་དགུན་དུས་འཇིགས་བྱེད་དཔའ་གཅིག་བདུད་ལས་རྣམ་རྒྱལ་གྱི་ལས་བསྙེན་དང༌། ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་དཔལ་མོ་ལུགས་ཀྱི་ལས་བསྙེན། ཆོས་རྒྱལ་ནང་སྒྲུབ་ཀྱི་ལས་བསྙེན་བཅས་རིམ་བཞིན་མཛད་སྐབས་སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེས་ཆོག་རོགས་ཞབས་ཞུ་གནང་སྟེ་ལྗགས་བསྙེན་རྣམས་སྦྱོར་དངོས་རྗེས་གཙང་བསྐྱངས།

༡༩༥༡ བོད་ལྕགས་ཡོས་ལོའི་དགུང་སར་མཛད་སྒོ་ཆུ་འབི་གྲོ་སྤྱི་སྒང་དུ་གནང་སྟེ་ཟླ་ ༡ ཚེས་ ༡ (༡༩༥༡།༢།༧) སྔ་དྲོ་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། སྐྱབས་རྗེ་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ། མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ། རྣམ་གྲྭ་སློབ་དབུ་སོགས་གསུང་ཞབས་བཅས་གཟིམ་ཆུང་དུ་མ་གཅིག་འདོད་ཁམས་བདག་མོར་མཆོད་གཏོར་མཛད་སྒོ་སྔར་བཞིན་བསྐྱངས་རྗེས་ཚོམས་ཆེན་དུ་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང༌། སྐུ་བཅར་སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་ཚབ། དྲུང་རྩིས་ཀྱིས་མཚོན་ཆིབས་ཞབས་སེར་སྐྱ་དང་བཅས་ཚང་འཛོམས་ཀྱིས་སྔར་ལམ་ལོ་གསར་མཛད་སྒོ་སྟབས་བདེ་ཞིག་བསྐྱངས་ཐོག རྩེ་སྐོར་ཞབས་གསར་བ་ཁྲི་བྱང་བླ་བྲང་གི་གསོལ་དཔོན་ཤར་རྩེ་ངག་དབང་ཆོས་བཟང་དང༌། སེར་བྱེས་ཐུབ་བསྟན་དགེ་ལེགས་གཉིས་ཞབས་སྡོད་གསར་མཇལ་ལ་སོ་སོ་ནས་རྟེན་གསུམ་འདེགས་འབུལ་ཞུས། འབུལ་དངོས་བསྟར། ཚེས་ ༣ (༡༩༥༡།༢།༩) གཟབ་གསོལ་ཡང་སྔར་ལམ་བཞིན་གནང༌།

ནོར་གླིང་མཛོད་སྦུག་གི་དོ་དམ་མཁན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་གླིང་པ་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་གྲོ་མོར་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་མེད་ཀྱང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་མཉེས་ཐང་བཀྲ་ཤིས་སྒང་ནས་ཕྱག་སམ་སྩལ་དགོངས་སུ། མཁན་ཆེན་བཀྲ་ཤིས་གླིང་པ་ཁྱོད་རང་གཟིམ་ཁྱི་སྐལ་བཟང་མཉམ་འཁྲིད་ཀྱིས་གྲོ་མོ་བྱེས་རྒྱལ་སར་བཅར་འབྱོར་དགོས་ཞེས་ཕེབས་པ་ལྟར། གྲོ་མོར་ཕེབས་མཚམས་འབྱོར་ཕྱག་ཞུ་གནང་མཛད་དེ་ཆིབས་ཞབས་ཁོངས་སུ་བཞུགས་མུས་སྐབས་བཀའ་བློན་བླ་མ་བསྐོ་གཞག་གནང་ཡང་དགོངས་ཞུ་མཐའ་ནན་གནང་མཐར་བཀའ་ཚབ་བསྐོ་སྩལ་གྱིས་གསར་མཇལ་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཀྱང་གྲོ་མོར་ཞུ་གནང་མཛད།

དེ་བཞིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས། མཚན་ཞབས་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་དར་ཧན་གྱི་མཚན་གནས་རང་འཇགས་ཐོག གཞུང་ཞབས་བཀའ་བློན་ཁྱིམ་པའི་གྲལ་གཤམ་དུ་བཞུགས་རྒྱུ་མི་འགབ་པས་བཀའ་བློན་རྣམ་པའི་གྲལ་འགོར་བཞུགས་འཐུས་ཀྱི་གནས་སྤར་ཞིག་སྩལ་བར་བཀའ་བསྒྱུར་མཇལ་དར་དང༌། གསར་མཇལ་མཚོན་བྱེད་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཞུ་གནང་མཛད།

ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་རྒྱུན་དུ་ཐུགས་དམ་ཉམས་བཞེས་ཀྱི་རིམ་པ་གྲུབ་པ་དང༌། ཉིན་ལྟར་ཆག་མེད་སྐུའི་ཡོངས་འཛིན་གླིང་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། མཚན་ཞབས་དར་ཧན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་དྲུང་ནས་རིགས་ལམ་ཕྱག་དཔེ་གསན་བཞེས་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་བརྩོན་ཆེར་བསྐྱེད་བསྐྱངས། དེ་སྐབས་རྒྱ་གར་མ་ཧ་བོ་དྷིའི་ཆོས་ཚོགས་ནས་བདག་ཅག་གི་སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་དང༌། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་མཆོག་ཟུང་གི་རིང་བསྲེལ་རིན་པོ་ཆེ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོར་སྤྱན་ཞུ་བསྟར་ཆེད་བོད་གཞུང་བྱེས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་གྲོ་མོར་གདན་ཞུ་གནང་བར་སྣ་ཐོད་ལ་རྩེར་བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་ཛ་སག་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པ་དང༌། སྐུ་བཅར་མཁན་ཚབ་ཏཱ་བླ་མ་རོང་རྣམ་སྲས་ཐུབ་བསྟན་ནོར་བཟང་གཉིས་ཕེབས་བསུར་བཅར། གྲོ་སྟོད་དུང་དཀར་དགོན་དུ་བཀའ་བློན་རྣམ་པས་དབུས་གཞུང་ཞབས་སེར་སྐྱ་དང༌། དུང་དགོན་ལས་སྣེ་དབུ་ཆོས་ནས་སྤོས་སྣེ། དགེ་འདུན་དམངས་ནས་སེར་ཕྲེང༌། མི་སྡེ་རྣམས་ཀྱིས་ཕེབས་ལམ་དུ་བསང་དུད་ནམ་མཁའ་ཁེངས་པས་སྔུན་བསུས་ཏེ་རིང་བསྲེལ་རྣམས་དུང་དཀར་དགོན་གྱི་སྒོ་འཕྱོར་འོག་ཕེབས་དུས་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཕེབས་བསུ་གནང་སྟེ་དབུ་རྩེའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་གདན་ཞུ་གནང་ནས་ནམ་མཁའ་མཛོད་ཀྱི་སྒོ་འཕར་དབྱེ་བའི་མཆོད་སྤྲིན་རྒྱ་ཆེ་སྤྲོ་འབུལ་གནང༌།

སྐབས་དེར་བོད་ལྗོངས་ཁ་བ་རི་པའི་ལྷ་སྐལ་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་བསྟན་དགྲ་རྒྱ་དམར་གྱི་འཚེ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རེ་ཞིག་བྱེས་རྒྱལ་ས་གྲོ་མོར་ཞབས་སོར་འཁོད་པའི་སྐབས། སྟོན་པ་ཐུགས་རྗེ་ཅན་དང༌། ཉན་ཐོས་ཆེན་པོ་མཆོག་ཟུང་གི་སྐུའི་རིང་བསྲེལ་གདན་ཞུ་མཛད་པའི་སྐལ་བཟང་གི་དུས་སྐབས་སྲིད་ན་དཀོན་པའི་གཏམ་སྙན་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་པར་བརྟེན་མི་མང་རྣམས་དགའ་དད་གུས་གསུམ་གྱི་སྒོ་ནས་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཞལ་མཇལ་དང༌། རིང་བསྲེལ་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་ཁ་ཞུ་བར་གྲོ་ཕག་ཁུལ་གྱི་སེར་སྐྱ་མི་མང་སྨོས་ཅི། དབུས་གཙང༌། ལྷོ་འབྲུག འབྲས་ལྗོངས། ལ་དྭགས། ཀ་རྡོར། བལ་ཡུལ་སོགས་ནས་དད་འདུས་སེར་སྐྱ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་ལྷགས་འབྱོར་བྱུང་བར་བརྟེན་དུས་སྐབས་དེ་དང་བསྟུན་ནས་དད་གཏོང་ནོར་གྱིས་ཕྱུག་པ་བཀའ་ཚབ་བཀྲ་ཤིས་གླིང་པ་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་ཤག་ཚང་ནས་གསོལ་བ་རྩེ་གཅིག་ཏུ་བཏབ་པ་བཞིན། ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་ནས་མང་ཚོགས་ལ་འཕགས་མཆོག་ཐུགས་རྗེ་ཆེན་པོ་བཅུ་གཅིག་ཞལ་གྱི་དབང་ཆེན་སྩལ་སྨིན་བཀའ་དྲིན་བསྐྱངས།

དུས་དེར་དུང་དཀར་དགོན་གྱི་རྡོ་གཅལ་སྟེང་བྱ་གཡབ་ཕུབ་སྟེ་ཆོས་ཞུ་བ་རྣམས་བཀའ་དབང་ཞུ་བཞིན་གནས་མུར་གློ་བུར་ལྷགས་རླུང་ཆེན་པོ་ཞིག་བྱུང་ནས་དགོན་པའི་ཐོག་སྟེང་གི་རྡོ་གཡམ་ཆེ་བ་ཞིག་བྱ་གཡབ་ཀྱི་ཐག་པས་དྲུད་ནས་ཆོས་ཞུ་བ་ཚོགས་པའི་དབུས་སུ་ལྷུང་སྐབས་མི་རྣམས་དངངས་སྐྲག་མ་བཟོད་པའི་སྐད་ངན་ཤོར་ཡང༌། རྡོ་གཡམ་དེ་དལ་བུས་ལྷུང་སྟེ་མིས་ཆེད་གཉེར་གྱིས་སར་བཞག་པ་ལྟ་བུས་ཆོས་ཞུ་བ་སུ་ལའང་གནོད་སྐྱོན་མ་བྱུང་བ་ཀུན་གྱི་མཐོང་ཆོས་ངོ་མཚར་ཅན་བྱུང༌།

ཡ་ངའི་གདུག་རྩུབ་སྤྲིན་ལྟར་འཁྲིགས་པའི་ཀླ་ཀློའི་སྒྲ་གཅན་ཁྲོས་པའི་ཁར།། མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་ཉ་རྒྱས་དཀྱིལ་འཁོར་ཡོངས་སུ་བཟུང་བའི་རྔམ་ཟིལ་གྱིས།། ཞི་བསིལ་ཆོས་ཀྱི་བདུད་རྩིས་འཚོ་བའི་གངས་ལོྗངས་སྐྱེ་འགྲོའི་ཡིད་ཀྱི་མཚོ།། ཤིན་ཏུ་ཉམ་ངའི་གནས་སུ་གྱར་བའི་མྱ་ངན་རྦ་རླབས་གཡོ་བར་བྱས།།

ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་མུན་པའི་ཀློང་དུ་བར་མེད་འཕྱན་པའི་གཉན་འཕྲང་སྐབས།། རིང་ནས་བསྙེན་པའི་གནས་དགའི་སྲུང་མའི་དབྱིངས་དཔྱད་ཐུགས་ཀྱི་ཆུ་འཛིན་ལས།། ད་ནི་རྒྱལ་སྲས་མྱུ་གུ་འདི་ཡིས་གསེར་འཁོར་ཕྱག་མཐིལ་བཞེས་རན་ཞེས།། མ་འོངས་མངོན་གཟིགས་བཀའ་ལུང་བསིལ་ཆར་ལྟོས་བཅས་རྣ་བའི་སྙིང་པོར་སྨིན།།

གདོད་ནས་བསགས་པའི་གངས་ལྗོངས་སྐྱེ་འགྲོའི་བསོད་ནམས་ཤིང་རྟའི་འཕྲུལ་འཁོར་གྱིས།། ཤིན་ཏུ་ན་ཕྲའི་རྒྱལ་མཆོག་དམ་པའི་ཞབས་སེན་མཆོད་སྡོང་ནོར་བུའི་ཕྲེང༌།། རྒྱལ་ཐབས་གསེར་ཁྲི་མཐོན་པོར་དྲངས་པའི་གྲགས་སྙན་དབྱར་སྐྱེས་ལྷ་ཡི་རྔ།། ས་གསུམ་བུ་མོས་བརྡུངས་པའི་ཕ་མཐའ་བྱེད་པོའི་བློ་ལས་རིང་དུ་སོང༌།།

ལང་ཚོའི་ན་བབ་མ་རྫོགས་ན་ཡང་སྙིང་སྟོབས་འོད་རླབས་འཕྱུར་བ་སྟེ།། ཡངས་པའི་ནམ་མཁར་བྱམས་བརྩེའི་འགྲོས་ཀྱིས་རབ་རྒྱུ་ཚེས་བརྒྱད་ཟླ་བའི་གཟིས།། འགྲོ་བ་སྤྱི་དང་ཡང་སྒོས་འཇིགས་རུང་ཁྲིམས་མུན་མཚོན་ཁར་ཉེར་བཟུང་བའི།། ཉམ་ཐག་ཚོགས་ཀྱི་སྙིང་གི་ཀུ་མུད་དབུགས་དབྱུང་རྩེ་དགའི་སྣང་བ་བྱིན།།

དབང་ཕྱོགས་སྤྱང་ལྟོགས་དར་མའི་ཚོགས་ཀྱི་འདུར་རྒྱུགས་རླུང་འཚུབ་གཡོ་བ་དེས།། རེ་ཞིག་ཡུལ་མཐའི་གྲོ་མོའི་ཡུལ་དུ་ཞབས་སེན་འོད་ཀྱི་ལེགས་པ་སྒྲུབ།། དེ་ལྟ་ན་ཡང་རྒྱལ་སྲས་མྱུ་གུའི་ཡིད་ཀྱི་ལྗོན་བཟང་ལྡེམ་པའི་རྩེར།། དམ་པའི་རང་རྟགས་ཉམས་པ་མེད་པར་ཐུགས་བསྐྱེད་ལོ་འབྲས་སྣུམ་ཞིང་དུད།།

ཤིན་ཏུ་མཛད་དཀའ་ཆེ་བའི་འཕྲང་དུ་ཤིན་ཏུ་ན་ཕྲའི་མཆོག་སྤྲུལ་དེས།། ཆེན་པོ་དག་གིས་གཡོལ་ཐབས་མཛད་པའི་ཆེན་པོ་བོད་ཀྱི་ཆོས་སྲིད་ལས།། ཞུམ་པ་མེད་པར་ཕྲག་པར་ལེན་པའི་ཞུམ་པ་མེད་པའི་སྙིང་སྟོབས་བརྟས།། པད་དཀར་འཛིན་པའི་གདུལ་བྱའི་ཞིང་འདིར་པད་དཀར་འཛིན་པའི་ངེས་པ་སྟེར།།

59 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ ཤོག་གྲངས་ ༨༣ ཕྲེང་ ༣ རྡོར་གླིང༌། (༡༩༦༣)

60 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ ཤོག་གྲངས་ ༨༦ ཕྲེང་ ༦ རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། (༡༩༦༣)

ས་བཅད་གཉིས་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཧན་ཊར་སོན་ནས་ཞུ་འཕྲིན་ཕུལ་བ།

ལྕགས་སྟག་ ༡༩༥༠ བོད་ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༡༧ (༡༩༥༠།༡༢།༢༥) ཉིན་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ཁབ་ནས་གསང་སྟབས་ཀྱིས་གྲོ་མོར་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་རྗེས། ཧན་རི་ཧ་རར་གྲོ་མོ་བརྒྱུད་རྒྱ་གར་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ཤིང༌། ཧ་རར་གྱིས་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་བཞུགས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཧན་ཌར་སོན་ (Henderson) ལ་”ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་གསལ་འདེབས་ཞུ་མཁན་དགོས་གལ་ཡོད་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཨ་རིར་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ལས་ལྷག་པའི་ཡིད་ཆེས་གནང་གི་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ཕན་ཨ་རི་དང་འབྲེལ་ལམ་ཡག་པོ་ཞིག་འཛུགས་མ་ཐུབ་པར། ྋགོང་ས་མཆོག་ཐུགས་ཡིད་ཐང་ཆད་ནས། པེ་ཅིན་དུ་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་མཛད་རྒྱུ་དེ་ཡང་ཐུགས་འདོད་མེད་བཞིན་དུ་གནང་དགོས་བྱུང་ཡོད།” ཅེས་བཤད་པ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་རྒྱ་དམར་གྱི་ལྐོག་གཡོའི་ནང་དུ་འཚུད་རྒྱུ་འམ། ཡང་ན་རྒྱ་གར་དུ་གནས་སྟངས་མི་ལེགས་པའི་འོག་ཏུ་བཞུགས་དགོས་པ་ཡོང་རྒྱུར་ཧན་ཊར་སོན་ལ་ཚོར་སྣང་བྱུང་བར་བརྟེན། ཁོང་གིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གཞུང་འབྲེལ་མིན་ལ་མིང་རྟགས་ཀྱང་མ་བཀོད་པའི་ཡི་གེ་ཞིག་ཕུལ་ནས་དེ་དང་མཉམ་དུ། ཡི་གེ་འདི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ནས་སླེབས་བྱུང་ཞེས་པའི་ངག་ལན་ཞིག་བསྐུར་རྒྱུར་ཐག་བཅད་ཅིང༌། གལ་སྲིད་ཡི་གེ་དེ་རྒྱ་མིའི་ལག་པར་ཐེབས་པ་ཡིན་ན་ཨ་རི་སྲུང་སྐྱོབ་བྱེད་པའི་ཆེད་དུ་རྒྱ་གར་ནས་ཉོས་པའི་ཤོག་བུ་བེད་སྤྱོད་བྱས་ནས་ཡི་གེ་དེའི་འབྱུང་ཁུངས་གང་ཡིན་ཧ་མི་གོ་བ་བཟོས་པ་མ་ཟད། ཡི་གེ་དེའི་ནང་དོན་གྱི་ཐད་ལའང༌། ཧན་ཊར་སོན་གྱིས་ཁོ་རང་གི་བྱ་སྤྱོད་དེ་ལུགས་མཐུན་ཅན་དུ་བསྒྱུར་ཆེད་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་ལ། རྒྱ་དམར་གྱིས་གཡོ་ཐབས་ཀྱི་ཐོག་ནས་བོད་ལེན་རྒྱུ་དེར་གྲུབ་འབྲས་འཐོབ་རྒྱུ་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མར་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་རྒྱུ་དེར་བལྟས་ནས་སྡོད་པ་ལས་ཡ་ཡུད་ཀྱི་ལས་ཀ་འདི་བྱས་ན་ལེགས་ཞེས་རྩོད་བཤེར་ཡང་བྱས་འདུག

ཧན་ཊར་སོན་གྱི་ཞུ་འཕྲིན་དེའི་ནང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་མིར་ངོ་རྒོལ་དང༌། ཕྱི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཐོབ་ཐབས་གནང་དགོས་ཞེས་ཤུགས་དྲག་ཆེན་པོས་ནན་ཞུ་བྱས་པ་དང༌། བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་ཡུལ་དེ་ཡང་སེ་ལོན་ (Ceylon) དུ་གནང་ན་ཞེས་གསལ་འདེབས་ཀྱང་ཞུས་ཡོད་པ་རེད། དེའི་སྐོར་སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱིས་བརྩམས་པའི་དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཟེར་བའི་དབྱིན་ཡིག་ནང་འཁོད་པའི་འཕྲིན་ཡིག་ཆ་ཚང་གཤམ་གསལ།

ལྡི་ལི་གསར་པ། ཚེས་གྲངས་མ་བཀོད་པ། “ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། གང་ཉིད་ཀྱི་མི་མང་གི་ཕན་བདེར་སེམས་ཁུར་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་དང༌། བོད་ལ་གདུང་སེམས་མཉམ་སྐྱེད་བྱེད་མཁན། ཉེ་ཆར་ཨེ་ཤ་ཡར་འཚམ་འདྲིར་བསྐྱོད་མྱོང་མཁན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་ཤིག་གིས་གཤམ་གསལ་ཞུ་འཕྲིན་འདི་འབུལ་གྱི་ཡོད།

༡ པེ་ཅིན་གུང་ཁྲན་དབང་འཛིན་པས་བོད་ལ་མཐར་ཕྱིན་པའི་དབང་བསྒྱུར་བྱ་རྒྱུར་སེམས་ཐག་བཅད་ཡོད། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་དབང་འཛིན་པའི་བྱ་སྤྱོད་དེར་གོམ་བཤོལ་མ་གནང་ན་ཁོ་ཚོའི་ཆོད་སེམས་ལ་འགྱུར་བ་གཏང་ཐུབ། རྒྱ་དམར་གྱིས་གཡོ་ཐབས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབང་དུ་སྒྱུར་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་དྲག་ཤུགས་ཀྱི་སྒོ་ནས་དབང་དུ་སྒྱུར་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་ལས་དགའ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེར་བརྟེན་ཁོ་ཚོས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གོ་བསྐོན་གསེད་འགྲོལ་ཞུས་ནས་ལྷ་སར་ཁོ་ཚོའི་འཐུས་ཚབ་འཇོག་ཆོག་པའི་གྲོས་མཐུན་ཞིག་འཇོག་ཐབས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།

༢ ལྷ་སར་པེ་ཅིན་གུང་ཁྲན་གྱི་འཐུས་ཚབ་འཛུགས་རྒྱུ་དེ་ནི་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ཡོངས་རྫོགས་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུ་མགྱོགས་སུ་གཏོང་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན།

༣ འཛམ་གླིང་གནས་སྟངས་ཀྱི་འགྱུར་བས་རྐྱེན་པས་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཡོད་པ་ཞིག་མ་ཆགས་བར་གནས་སྟངས་ག་འདྲ་ཞིག་གི་འོག་ཏུ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་མཛད་རྒྱུ་མེད་པ་དང༌། སྐུ་རྒྱུ་ཕྱག་རྫས་རྣམས་ཀྱང་བོད་ལ་ཕྱིར་འདྲེན་གནང་མི་རུང་ (ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་ནས་སྡེ་ཚན་ཞིག་ལོགས་འཛུགས་བྱས་ཡོད།) སྐུ་རྒྱུ་ཕྱག་རྫས་ག་འདྲ་ཞིག་བོད་ལ་ཕྱིར་འདྲེན་གནང་བ་ཡིན་ན་སྔ་ཕྱིར་མ་ལྟོས་པར་རྒྱ་དམར་གྱིས་ལེན་རྒྱུ་ཡིན།

༤ རྒྱ་དམར་གྱིས་དྲག་ཤུགས་སམ། གཡོ་ཐབས་གང་རུང་གིས་ལྷ་ས་བཙན་བཟུང་བྱེད་པའི་ཉེན་ཁ་གནས་བཞིན་པའི་སྐབས་འདིར་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕྱིར་ཕེབས་མཛད་མི་རུང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བྱོལ་གནང་རྒྱུར་ཕེབས་བཀག་ཞུ་སྲིད་པའི་རྣམ་པ་ཐོན་ཚེ་ྋགོང་ས་མཆོག་གྲོ་མོ་ནས་ཕྱི་རྒྱལ་ཞིག་ཏུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་དགོས།

༥ ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་སེ་ལོན་དུ་སྐུ་ཚབ་ཅིག་གཏོང་གནང་གིས་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུ་རྒྱུ་ཕྱག་རྫས་རྣམས་སེ་ལོན་དུ་འདྲེན་ཐབས་ཀྱི་བཀོད་སྒྲིག་འཕྲལ་ནས་མྱུར་དུ་བྱ་དགོས་པ་དང་ཆབས་ཅིག གལ་སྲིད་ྋགོང་ས་མཆོག་བོད་ནས་ཕེབས་དགོས་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ྋགོང་ས་མཆོག་ཡབ་གཞིས་དང་བཅས་པ་སེ་ལོན་ནང་སྐྱབས་བཅོལ་ཐོབ་ཐབས་ཀྱི་ཆོག་མཆན་ཡང་ཞུ་ཐབས་བྱ་དགོས། སེ་ལོན་སྲིད་གཞུང་ནས་སྐྱབས་བཅོལ་གྱི་ཆོག་མཆན་ཕུལ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ལ་གལ་སྲིད་ྋགོང་ས་མཆོག་ཡབ་གཞིས་དང་བཅས་པ་བོད་ནས་ཕེབས་དགོས་བྱུང་ཚེ་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་སེ་ལོན་དུ་ཕེབས་ཆོག་པའི་འགན་སྲུང་ཡོང་ཐབས་གནང་དགོས།

༦ གལ་ཏེ་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ཡབ་གཞིས་ལ་སེ་ལོན་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་བརྟན་པོ་ཞིག་གནང་ཡུལ་མ་ཐོབ་ཚེ། ཨ་རི་ཚུད་པའི་འཛམ་གླིང་ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་མཐུན་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་གང་རུང་ཞིག་ཏུ་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་ཡུལ་ཞིག་འཐོབ་ངེས་ཡིན།

༧ ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཨ་རིར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་གཏོང་གནང་གིས་ཐད་ཀར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུགས་བྱ་རྒྱུར་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་ཐུབ་ན་དེ་ཡང་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཞིག་ཡིན། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་བཅར་མཁན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཚོས་ཨ་རི་སྲིད་གཞུང་ནས་ཐོངས་མཆན་ཞུ་བའི་སྙན་ཞུ་དེར་མོས་མཐུན་གྱི་བསམ་གཞིགས་འཐོབ་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་མཁྱེན་རྟོགས་བྱུང་ཟིན་པ་ང་ཚོས་ཧ་གོ་བྱུང༌།”61 ཞེས་འཁོད་ཡོད།

དེའི་སྐོར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་གི་རྣམ་པ་དེར་འགྱུར་ལྡོག་གང་ལེགས་བྱུང་སྟེ་ཧན་ཌར་སོན་གྱི་ཡི་གེར་མོས་མཐུན་བྱས་པ་དང་སྦྲགས་མི་རིང་བར་རྒྱལ་དོན་ཁང་ནས་རྟོག་ཞིབ་བྱས་པར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ནང་དུ་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱེད་མཁན་ཉུང་ཤས་ལས་མེད་པ་གསལ་ཤེས་བྱུང་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ཧན་ཌར་སོན་གྱི་ཡི་གེའི་དོན་ཚན་བདུན་པ་དེ་མེད་པ་བཟོ་རྒྱུའི་ཟུར་འགོད་ཆ་རྐྱེན་ཞིག་ཀྱང་བཏོན་འདུག

ཧན་ཌར་སོན་གྱིས་ཞུ་འཕྲིན་དེའི་འདྲ་བཤུས་ཤིག་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༦ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ་བ་དང༌། འདྲ་བཤུས་གཅིག་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་བོད་གཞུང་གི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ (གསང་བའི་དམག་དོན་སྐུ་ཚབ) ཀྱི་ཚོགས་གཙོ་གཉིས་ལ་བཏང་ནས་གྲོ་མོར་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་མི་ངོ་མས་བརྒྱུད་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཞེས་མངགས་ཡོད། འོན་ཀྱང་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་བཞུགས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་དང་པོ་ཕེ་ར་སར་ ཝིལ་ཀིན་སི་ (Fraser Wilkins) ཡིས་ཀ་སྦུག་ཏུ་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པར་ཁོང་ངོ་མས་འདྲ་བཤུས་གཅིག་འབུལ་སྐབས་གོང་གསལ་གྱི་འདྲ་བཤུས་དེ་གྲོ་མོར་བཏང་མེད་པ་དེ་ལོ་རྒྱུས་འགོད་ཐོའི་ནང་གསལ་ཡོད་འདུག

འདྲ་བཤུས་ཨང་གཉིས་པ་དེའི་འབྱོར་ལན་དེ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཧན་ཌར་སོན་ལ་སྩལ་བའི་ནང་འཁོད་ཡོད་འདུག་ཀྱང་འདྲ་བཤུས་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་བའི་ཚེས་གྲངས་འཁོད་མེད་པ་དང༌། ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་ནས་འཕྲིན་ཡིག་དེའི་མིང་ཨ་རིའི་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་ནས་ཟུར་འདོན་བྱས་འདུག

ཧན་ཌར་སོན་གྱིས་ད་དུང་ཟླ་ ༥ པའི་ནང་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་སྣེའུ་ཤག་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་པའི་གོ་སྐབས་བཟུང་ནས་ཨ་རིས་བོད་དོན་ཐོག་སེམས་ཁུར་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལུགས་ཐད་ཀར་བརྒྱུད་ཞུ་བྱེད་པར་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཀྱི་དྲུང་ཆེ་དང་པོ་ཝིལ་ཀིན་སི་ཀ་སྦུག་ཏུ་སྣེའུ་ཤག་མཇལ་འཕྲད་དུ་བཏང་བ་སོགས་ཧན་ཌར་སོན་གྱིས་དོ་ཁུར་ཆེན་པོས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཟོལ་མེད་ཀྱི་བསམ་འཆར་ཕུལ་བ་དེ་ནི་བོད་པའི་དཀའ་རྙོག་སེལ་ཐབས་ཀྱི་མཐའ་མའི་འགྲོ་ལམ་ཞིག་ཡིན་སྲིད་པར་མ་ཟད། གོང་དུ་བཤད་པ་ལྟར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་གི་རྣམ་པ་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན་པས་དགའ་འོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་བོད་པས་གུང་ཁྲན་གྱི་དམག་མིས་བོད་སར་དཔུང་འཇུག་མ་བྱས་གོང་དང༌། ཐོག་མར་བྱེད་པའི་སྐབས་ནས་ཕྱི་ཕྱོགས་འབྲེལ་ཡོད་རྒྱལ་ཁབ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ལོ་རྒྱུས་ཡུན་རིང་ལྡན་ཞིང་མཛའ་མཐུན་དམ་ཟབ་ཀྱི་གྲོགས་པོ་རྣམས་ལ་ཡིད་ཆེས་དང་རེ་བ་ཆེན་པོས་རོགས་སྐྱོར་ཡོང་བའི་གདུང་འབོད་འགྱོད་པ་མེད་པ་ཞུས་ཡོད་ནའང༌། མཐའ་དོན་རྒྱ་མི་རང་ལ་མེས་ཚིག་མེར་གཏུག་བྱ་རྒྱུ་ཁོ་ན་ལས། གཞན་གྱི་འགྲོ་ལམ་ལྷག་མེད་པའི་སྐོར་བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་སྣེའུ་ཤག་ནས་ལན་འདེབས་གནང་བ། སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་གོང་གསལ་རྩོམ་ཡིག་དེ་གའི་ནང་འཁོད་གསལ། “སྣེའུ་ཤག་ནས་དེའི་ལན་དུ། ཨ་རིས་སེམས་ཁུར་གནང་བར་བོད་གཞུང་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡང༌། རྒྱ་གར་དང༌། དབྱིན་ཇི། ཨ་རི་བཅས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་འོག་བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མོལ་འགོ་འཛུགས་ཟིན་འདུག

ས་གནས་ལེག་ སག་ས་སི་ (Lake Success) ལ་སྐུ་ཚབ་བཏང་བ་ཡིན་ན་གྲོས་མོལ་དེ་རིགས་ལ་ལྡོག་ཕྱོགས་ཀྱི་ནུས་པ་ཐོན་མི་ཡོང་ངམ་སྙམ་པ་བོད་གཞུང་ལ་ཞེད་སྣང་ཡོད་ལུགས་དང༌། དེས་རྐྱེན་པས་ཁོང་ཚོས་འཆར་གཞི་དེ་གནས་སྐབས་ངང་འཐེན་གནང་འདུག་ཅེས་གསུངས་འདུག་པ་དེའི་ལན་དུ། ཝིལ་ཀིན་སི་ཡིས། (ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་གི་དྲུང་ཆེ་དང་པོ།) ཨ་རིས་བོད་ལ་རྒྱ་མི་དང་གྲོས་མོལ་བྱ་དགོས་པའི་སློབ་སྟོན་བྱས་མེད་ཁར། ས་གནས་ལེག་ སག་ས་སི་ལ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཕེབས་ཐུབ་ན་དེས་འཛམ་གླིང་གི་དོ་སྣང་གཅིག་སྡུད་ཡོང་བ་མ་ཟད། རྒྱ་དམར་གྱི་བྱ་སྤྱོད་ཀྱང་བཀག་འགོག་བྱེད་སྲིད་པ་ཡིན་ཞེས་གྲོས་འགོ་བཏོན་ཡོད། ཅེས་བཤད་པར། སྣེའུ་ཤག་ནས། གཞི་རྐང་ཨ་རིས་སྐད་ཆ་མང་པོ་བཤད་ནས་གྲོས་མོལ་བྱ་དགོས་པའི་སློབ་སྟོན་བྱས་མེད་ཀྱང་དེ་སྔ་བོད་ཀྱིས་ཨ་རི་དང༌། དེ་མིན་གྱི་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་ཚོར་བོད་ལ་རོགས་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་བཏོན་པར་ཁས་ལེན་བྱས་མེད་ལ། ཨ་རིས་བོད་པ་ཚོ་རང་ཉིད་ཀྱི་གྱོད་གཞི་ཞུ་གཏུགས་བྱེད་པར་འབོད་འགུགས་བྱས་མེད། དེའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་བརྟན་གནས་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེ་ཤོས་དེ་རྒྱ་ནག་དང་གྲོས་མོལ་བརྒྱུད་ནས་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་སྒོ་ནས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད།”62 ཅེས་གསུངས་འདུག

ཉིན་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་ཡང་བསྐྱར་སྣེའུ་ཤག་དང༌། ཝིལ་ཀིན་སི་གཉིས་མཇལ་འཕྲད་བྱུང་སྐབས་སྣེའུ་ཤག་ནས་སྐབས་དེར་པེ་ཅིན་དུ་བྱེད་བཞིན་པའི་གྲོས་མོལ་དེའི་ཐོག་བོད་པའི་རེ་བ་དང༌། འཇིགས་སྣང་སྐོར་ཐད་ཀར་གསུངས་འདུག་པ་ཝིལ་ཀིན་སི་ཡིས་སྐབས་དེའི་མཇལ་འཕྲད་སྐོར་བྲིས་པའི་ནང་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་གྱིས། དགོས་གལ་བྱུང་ན་ཁོང་ཚོས་ (སྐུ་ཚབ) ནང་ཁུལ་གྱི་རང་སྐྱོང་ལ་ཐག་གཅོད་བྱེད་སྲིད་ཀྱི་རེད།

འོན་ཀྱང༌། བོད་པ་ཚོའི་འདོད་དོན་ངོ་མ་ནི་རྒྱ་ནག་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་མ་བྱས་གོང་གི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ངོ་མ་དེ་བརྟན་གནས་ཡོང་བ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། བོད་པ་ཚོའི་རེ་བར་མ་མཐའི་གནས་བབ་ཐོག་ཏུ་ཕྱིར་འཐེན་བྱ་མི་དགོས་པ་བྱུང་ན་བསམ་པ་དེ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཕྱིར་འཐེན་རྒྱག་དགོས་བྱུང་ནའང་དུས་ཀྱི་བགྲོད་པ་དང་བསྟུན་ནས་ནམ་ཞིག་ཡང་བསྐྱར་བོད་ཀྱི་བྱ་གཞག་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ཐོག་ཆ་ཚང་བའི་ཆེས་མཐོའི་དབང་ཆ་ཞིག་འཐོབ་རྒྱུའི་ཡིད་ཆེས་ཡོད། འདས་པའི་དུས་སུ་ཁྲིམས་ཐོག་གི་གནས་སྟངས་གང་ཡིན་ལ་མ་ལྟོས་པར་བོད་འདི་བཞིན་ནུས་པ་ལྡན་པའི་རང་བཙན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན། དེར་ཕྱི་རྒྱལ་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཚོའི་ཁས་ལེན་ཕུད། དེ་མིན་གྱི་བདག་དབང་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཚང་མ་ལྡན་ཡོད་པས་ཉིན་ཞིག་བོད་ཀྱི་བདག་དབང་ཆ་ཚང་བསྐྱར་གསོ་ཙམ་མ་ཟད་ཕྱིའི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ངོས་ལེན་ཡང་རེ་བ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཅེས་གསུངས་སོང་”ཞེས་འཁོད་ཡོད་འདུག

དེ་རྗེས། ༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་པེ་ཅིན་དུ་ཚོགས་བཞིན་པའི་བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་གྱི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་བཞི་པའི་ཐོག་བོད་དུ་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཟེར་བ་འཛུགས་ཕྱོགས་དང༌། དེའི་འགན་དབང་སྐོར་སོགས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་གྲོས་མོལ་དེ་རྩོད་པའི་རང་བཞིན་དུ་གྱུར་པའི་དུས་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས། བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པས་ཀ་ཏར་ཡོད་པའི་ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་ཝི་ཀི་སིན་དང་མཇལ་འཕྲད་གནང་སྐོར་གོང་གསལ་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཁོད་གསལ།

“དེ་ནས་གཟའ་འཁོར་གཅིག་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་རྒྱ་བོད་གྲོས་མཐུན་གྱི་གསར་འགྱུར་དེ་ཡོངས་བསྒྲགས་མ་བྱས་གོང་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་དང༌། ཝིལ་ཀིན་སིའི་དབར་དེ་བས་གལ་འགངས་ཆེ་བའི་མཇལ་འཕྲད་ཅིག་བྱུང་ཡོད་པ་སྐབས་དེར་ཞྭ་སྒབ་པས་ཨ་རིའི་ཕྱི་འབྲེལ་ཁེ་སྐྱོང་སྐུ་ཚབ་དེར། ད་རེས་ཨ་རི་དང་བསྐྱར་དུ་གྲོས་མོལ་སྒོ་འབྱེད་བྱ་རྒྱུ་དང༌། བོད་ཀྱིས་ཨ་རིའི་ས་ནས་རོགས་རམ་ག་འདྲ་ཞིག་འཐོབ་རྒྱུའི་རེ་བ་བྱེད་ཆོག་མིན་ངེས་པ་རྙེད་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ་ཁོ་རང་གཏོང་གནང་བྱུང་”ཞེས་གསུངས་འདུག

ད་དུང་ཞྭ་སྒབ་པས། “ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་གི་གྲོས་མོལ་དེ་བར་མཚམས་ཆད་འདུག་པ། གལ་ཏེ་བོད་རྒྱའི་གྲོས་མོལ་དེ་འཐོར་བ་ཡིན་ན། བོད་པ་ཚོས་གང་བྱེད་དགོས་མིན་སྐོར་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་ནས་སློབ་སྟོན་ཡོང་བ་ཞུས། རྒྱ་ནག་གི་ཕྱི་འབྲེལ་དང་རྒྱལ་སྲུང་ཚུད་པའི་བོད་ཡོངས་ལ་དབང་ལུང་བསྒྱུར་དགོས་ལུགས་ཤོད་པ་དེ་བོད་གཞུང་ནས་བོད་ནང་མར་ (འབྲི་ཆུ་ཤར་ངོས།) དེ་ལྟར་བྱ་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱེད་ཀྱང་བོད་ཕྱི་མར་ (བོད་གཞུང་ནས་མངའ་དབང་བསྒྱུར་བའི་ས་ཁུལ) དེ་ལྟར་བྱ་རྒྱུར་འདོད་མོས་གནང་གི་མེད། ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་སྲུང་གི་ཁ་ལོ་བསྒྱུར་དབང་དེ་གཞན་དག་ལ་ཤུགས་སྤྲོད་མི་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འགྱུར་མེད་ཡིན་ཅིང༌། གལ་སྲིད་བཙན་ཤེད་ཀྱི་སྒོ་ནས་བོད་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་མཛད་དགོས་ཤར་ཚེ་དེ་མ་ཐག་ཏུ་དེ་ལྟར་གནང་ངེས་ཡིན། ད་ལྟ་ང་ཚོའི་ཕྱི་འབྲེལ་བློན་ཆེན་སྣེའུ་ཤག་གྲོ་མོར་ཕེབས་པའི་ལམ་བར་དུ་ཡོད་པ་ཁོང་ད་རེས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཧན་ཌར་སོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ་བའི་ཞུ་འཕྲིན་དེའི་སྐོར་བཀའ་སྡུར་ཞུ་བར་ཕེབས་སོང༌།” ཞེས་གསུངས་པ་དང༌།

དེ་ནས་ཞྭ་སྒབ་པས་གཤམ་འཁོད་དམིགས་བསལ་གྱི་དྲི་བ་དོན་ཚན་དྲུག་བཏོན་པ་དེར་ལན་འདེབས་ཡོང་བ་ཞེས་གསུངས་འདུག

༡ ད་ལྟའི་ཆར་བོད་རྒྱའི་དབར་གྱི་གྲོས་མོལ་ཚ་འཐོར་བའི་སྐབས་འདིར་བོད་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྙན་ཞུ་འབུལ་དགོས་སམ། ཕུལ་བ་ཡིན་ན་ཇི་ལྟར་འབུལ་དགོས་སམ།

༢ བོད་དང་སི་ལོན་དབར་གཞུང་འབྲེལ་མེད་སྟབས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྟོན་འཁོར་རྣམས་སི་ལོན་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་འཐོབ་ཐབས་ཨ་རིས་སི་ལོན་ལ་འབྲེལ་གཏུག་གནང་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།

༣ ཨ་རི་སྲིད་གཞུང་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྟོན་འཁོར་བརྒྱ་ཙམ་ཞིག་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་འབུལ་རྒྱུའི་འདོད་པ་ཡོད་དམ། ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་སྣེ་ལེན་ག་འདྲ་ཞིག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་གཙོ་བདག་ལྟ་བུའི་སྣེ་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། ཨ་རིས་ཁོང་ཚོའི་འགྲོ་གྲོན་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ནམ།

༤ གལ་ཏེ་ྋགོང་ས་མཆོག་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་ཚེ་ཨ་རིས་བོད་ལ་དམག་དོན་གྱི་རོགས་རམ་དང༌། དུས་སྐབས་སྨིན་པའི་སྐབས་སུ་བོད་མིའི་སྡེ་ཚོགས་ཀྱིས་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱེན་ལངས་ཐུབ་ཆེད་དངུལ་བུན་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན་ནམ། སྡེ་ཚོགས་ཀྱི་དཔའ་བློ་སྐྱེད་པའི་ཆེད་དུ་དངུལ་དགོས་ཀྱི་འདུག

༥ ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་དང༌། བོད་ཀྱི་དབང་འཛིན་པའི་དབར་འབྲེལ་མཐུད་ཀྱི་ཆེད་དུ་ཨ་རིས་ཀ་སྦུག་ཏུ་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་ཞིག་འཛུགས་ཐུབ་བམ། སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ངོ་བོ་དེ་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པ་དང་གསང་བ་ཡིན་དགོས།

༦ སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་བོད་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་རྒྱུར་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཐུགས་འདོད་གནང་གི་འདུག ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་སྐུ་འབུམ་དགོན་པ་ནས་ལྷ་སར་ཕེབས་འབྱོར་རྗེས་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་བ་དེས་རྐྱེན་པས་ཁོང་བོད་ལ་བཞུགས་པ་ཡིན་ན་རྒྱ་དམར་གྱི་སྐྱོན་བརྗོད་ཕོག་སྲིད་པས་བོད་ལ་བཞུགས་མི་བདེ་བ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྒྱུ་མཚན་གཅིག་མཚུངས་ཀྱིས་རྐྱེན་པས་ཁོང་རྒྱ་གར་དུ་ཡང་བཞུགས་ཐབས་མེད་པ་ཆགས་ཡོད་པས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཁོང་གི་གསོལ་དཔོན་བོད་པ་ཞིག་ཨ་རིར་གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཐོག་ནས་ཕེབས་ན་འགྲིགས་སམ། ཞེས་པའི་དྲི་དོན་དྲུག་གི་ལན་དུ་ཝིལ་ཀིན་སིས་ཞྭ་སྒབ་པར། “དེའི་སྐོར་གཞུང་ཚབ་ཧན་ཌར་སོན་ལ་འཕྲལ་མར་གོ་བསྡུར་གྱིས་ཀ་སྦུག་ཏུ་ལན་གསལ་ཞུས་ཆོག་ཅེས་ཞུས་འདུག”ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། དེ་ནས་ཡུན་རིང་མ་སོང་བའི་ནང་བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་ལོང་མེད་པར་ ༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་པེ་ཅིན་དུ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་གནས་ཚུལ་དེ་རླུང་འཕྲིན་བརྒྱུད་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བོད་གཞུང་ནས་གསན་ཐོས་བྱུང་སྟེ་ཚང་མ་ཧང་སང་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་བྱུང༌།

སྐབས་དེའི་ཆིབས་ཞབས་སེར་སྐྱ་དཔོན་རིགས་ཚོའི་ནང་དུའང༌། བཙན་ཤེད་ཀྱི་གྲོས་མཐུན་ལ་ཁས་ལེན་བྱེད་དང་མི་བྱེད་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཕེབས་དང་ལྷ་སར་ཕྱིར་ལོག་གནང་རྒྱུའི་སྐོར་རྩོད་གླེང་ཤུགས་ཆེན་འབྱུང་བཞིན་པར་ཟླ་བ་གཉིས་ཙམ་རིང་གྲོ་མོ་རང་དུ་བཞུགས་ནས་ཐུགས་གཏན་མ་འཁེལ་བའི་གནས་སྐབས་སུ་གྱུར། དེ་ཡང་རྩོམ་ཡིག་དེ་གའི་ནང་འཁོད་གསལ། “དོན་དངོས་ཐོག་དེ་དང་དུས་མཚུངས་རྒྱ་ནག་གིས་ལོ་དེ་གའི་ཟླ་ ༥ པའི་ཚེས་ ༢༣ ཉིན་རྒྱ་ནག་དབུས་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་དང༌། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དབར་བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པ་ཡིན་ཞེས་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཤིང༌། བོད་འདི་མེས་རྒྱལ་གྱི་པང་དུ་ཕྱིར་ལོག་བྱས་ཚུལ་ཡང་ཟློས་བསྐྱར་ཟློས་ཀྱིས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་གྱི་དགེ་མཚན་དང༌། ཁྲིམས་མཐུན་རང་བཞིན་ལ་བོད་མི་རྣམས་ཀྱི་བློ་མོས་དང༌། དོ་སྣང་ཡོང་ཐབས་བྱས་ཡོད།

དེའི་རྗེས་ཀྱི་ཟླ་བ་གཉིས་རིང་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གྲོས་མཐུན་དེར་ཞལ་བཞེས་གནང་སྟེ་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་མཛད་དང༌། ཡང་ན་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་ནས་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་གྱིས་ཆབ་སྲིད་དང༌། དམག་དོན་གྱི་འཐབ་རྩོད་གནང་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུར་དམིགས་པའི་རྩོད་གླེང་དྲག་པོ་དང་མགོ་རྙོག་ཅན་གྱི་གསང་བའི་བཀའ་གྲོས་མཛད་ཡོད།” ཅེས་འཁོད་ཅིང༌། གོང་གསལ་ཞྭ་སྒབ་པས་ཝིའི་ཀིན་སི་ལ་སྤྲད་པའི་དྲི་བ་དོན་ཚན་དྲུག་པོ་དེར། ༡༩༥༡ ཟླ་བ་ ༦ ནང་གཞི་ནས་ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས་ལན་འདེབས་བྱས་ཡོད། དེ་ཡང་སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་རྩོམ་ཡིག་དེའི་ནང་འཁོད་གསལ། “ཞྭ་སྒབ་པས་རྒྱ་གར་དུ་བཅའ་བཞུགས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ལ་བཏོན་པའི་དྲི་བ་དོན་ཚན་ཁག་གི་ལན་འདེབས་གཤམ་གསལ།

༡ མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་བྱས་རྗེས་ཞུ་གཏུག་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁྲིམས་མཐུན་གྲོས་ཚོགས་ནང་ཉམས་ཞིབ་དང༌། བསམ་གཞིགས་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་ཡོད་དགོས་པར་ཨ་རིས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཨ་རིའི་སྙན་ཐོའི་ནང་ཨ་རིས་གྱོད་དོན་ཚང་མའི་ཐད་གཙོ་བོའི་ནུས་པ་འདོན་མཁན་ཞིག་བྱེད་མྱོང་མེད་ཀྱང༌། ཨ་རིས་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གིས་གནད་དོན་དེའི་ཐོག་གི་དམིགས་བསལ་གྱི་འབྲེལ་བ་དང༌། ཁོང་ཚོའི་རྣམ་འགྱུར་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱ་རྒྱུར་དགོས་ངེས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཞིག་བསྟན་ཡོད། ལྷག་པར་ཏུ་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གི་སེམས་ཁུར་བྱེད་རྒྱུར་སྐུལ་མ་བྱུང་ཡོད།” ཅེས་འཁོད་ཡོད། དེ་དང་ཆབས་ཅིག་ཨ་རིའི་སྙན་ཐོའི་ནང་”ཨ་རིས་བོད་ཀྱི་སྙན་ཞུ་གསར་པ་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་གྱི་བསམ་གཞིགས་བྱས་ཡོད་པ་དང༌། མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཁོངས་མིའི་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གི་རྣམ་འགྱུར་དེ་གལ་ཆེའི་རྒྱུ་རྐྱེན་ཞིག་ཡིན་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། བོད་ཀྱིས་པེ་ཅིན་གྱི་གྲོས་མོལ་དང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་འཇིགས་སྐུལ་བྱེད་པའི་གནས་སྟངས་སྐོར་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོར་གནས་ཚུལ་སྙན་ཞུ་གསར་པ་འབུལ་རྒྱུར་བསམ་གཞིགས་བྱ་དགོས།

བོད་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུག་སྙན་ཞུ་གསར་པ་དེ་ཕུལ་མ་ཐག་སྔོན་ལ་གཙོ་ཁྲིད་ཀྱི་ནུས་པ་ལྡན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་དབྱིན་ཇི་དང༌། རྒྱ་གར། པ་ཀི་སི་ཐན། ཕྷ་རན་སི། རུ་སུ་མཉམ་འབྲེལ་བཅས་ཀྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་འཐོབ་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་སྐུ་ཚབ་གཏང་རྒྱུ་ལས་གལ་འགངས་ཆེ་ངེས་ཡིན་པར་ཨ་རིས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་དེའི་ཐད་དུས་ཚོད་དེ་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཡིན། བོད་ཀྱིས་བོད་དོན་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་བར་ཤུགས་རྐྱེན་ལྡན་པའི་འཛམ་གླིང་གི་བསམ་འཆར་ཞིག་ཡོང་བའི་སྐུལ་སློང་བྱེད་ཐུབ་ན་དེས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ནས་ཕན་ལྡན་གྱི་བསམ་གཞིགས་བྱེད་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཁོར་ཡུག་ཅིག་བསྐྲུན་ཐུབ་སྲིད་པ་ཡིན། ཨ་རིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ཐོངས་མཆན་སྤྲད་རྒྱུ་ཡིན་པས། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཕེབས་མིན་དང༌། ག་དུས་ཕེབས་མིན་ནི་ཁོ་རང་ཚོས་ཐག་གཅོད་བྱ་དགོས།

༢ ཨ་རིས་སི་ལོན་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་གྱི་འབྲེལ་གཏུག་བྱ་ཕྱོགས་སྐོར་ཡོངས་སུ་མོས་མཐུན་ཡོད།

༣ ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་སྟོན་འཁོར་ ༡༠༠ ལ་སྐྱབས་བཅོལ་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགྲོ་གྲོན་གཏང་རྒྱུའི་སྐོར། ཨ་རིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། གང་དེའི་སྟོན་འཁོར་ལ་འགྲོ་གྲོན་གཏང་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་མི་ཐུབ། དེ་སྔའི་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་རུ་སུའི་ཛར་ (Tsarist) གྱི་སྐྱབས་བཅོལ་དང༌། ཉེ་བའི་ཆར་རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་ལི་ཙུང་ཇན་ (Li Tsung -jin) ལ་ཡང་ཨ་རིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱས་མེད། གནས་ཚུལ་ཚང་མའི་ནང་བོད་གཞུང་ལ་གསེར་དངུལ་སོགས་རྒྱུ་ནོར་མང་པོ་ཡོད་ལུགས་འཁོད་འདུག་པ་དེ་དག་ཕྱིར་འདྲེན་གནང་ཐབས་ཀྱིས་བཙན་བྱོལ་བོད་གཞུང་གི་འགྲོ་གྲོན་འདང་ངེས་ཡོད་པར་ང་ཚོས་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ཨ་རིས་བོད་ལ་དཔལ་འབྱོར་གྱི་རོགས་སྐྱོར་གང་ཞིག་བྱེད་ཐུབ་མིན་གྱི་དྲི་དོན་དེའི་སྐོར། ཨ་རིས་བོད་པ་ཚོའི་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་སེལ་ཆེད་རོགས་ཕན་རྩེར་སོན་པ་ཞིག་ངེས་པར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་ཀྱི་ཉེ་འགྲམ་རྒྱ་གར་རམ། སི་ལོན་ (Ceylon) དུ་བཞུགས་ནས་བོད་པའི་རང་དབང་གི་བྱ་གཞག་ལ་འབད་བརྩོན་གནང་རྒྱུ་དེ་ལེགས་ཤོས་ཡིན་པར་གསལ་འདེབས་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༤ ཏཱ་ལའི་བླ་མར་དམག་དོན་གྱི་རོགས་རམ་དང༌། བོད་ནང་རྒྱ་རྒོལ་གྱེན་ལངས་བྱ་རྒྱུར་དངུལ་བུན་གཏོང་ཕྱོགས་སྐོར། བོད་ནང་གི་ཆབ་སྲིད་དང༌། དམག་དོན་འཕེལ་རྒྱས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང༌། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་དེ་རིགས་སྤྲད་རྒྱུར་སྟབས་བདེ་སྤྲོད་མིན་ལ་བལྟས་པའི་ཐོག་ནས་ཨ་རིས་བོད་ལ་མཚོན་ཆ་ཡང་རིགས་ཚད་བཀག་ཡོད་པའི་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཡོད།

རོགས་རམ་དེ་རིགས་རྒྱ་མི་འགོག་རྒོལ་བྱ་འདོད་ཡོད་ལ། འགོག་རྒོལ་བྱེད་ཐུབ་པའི་ཆབ་སྲིད་དང༌། དམག་དོན་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཡོད་པའི་མོས་པ་ཁོ་ནར་ནུས་པ་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་སྤྲད་རྒྱུ་ལས། བོད་ནང་གི་སྟོབས་ཤུགས་རྩ་མེད་ཕྱིན་རྗེས་ཕྱི་རོལ་ནས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་རྒྱུ་དེ་འབྲས་མེད་ཅིག་ཡིན་པ་ཨ་རི་སྲིད་གཞུང་ལ་ཚོར་སྣང་ཡོང་གི་འདུག

བོད་གཞུང་ནས་བློ་རྩ་བརྟན་པོས་བཙན་འཛུལ་བྱ་སྤྱོད་ཀྱི་རིགས་ལ་ལངས་ཕྱོགས་བརྟན་པོ་འཛིན་རྒྱུ་དེས་འཛམ་གླིང་གི་རྒྱབ་སྐྱོར་འཐོབ་རྒྱུར་སྐུལ་མ་ཡོང་ཐུབ་ཅིང༌། བོད་ཕྱི་མ་བློས་གཏང་རྒྱུ་དེས་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་མི་རྣམས་ཀྱི་དོ་སྣང་དང༌། སེམས་ཁུར་མེད་པར་འགྱུར་ངེས་ཡིན། ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས། ཕྱི་རོལ་ནས་ལས་འགུལ་དེ་རིགས་སྤེལ་རྒྱུར་རོགས་རམ་བྱ་འདོད་མེད་པར་ཐོག་མ་ཉིད་ནས་བོད་རང་ནས་འགོག་རྒོལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་རྒྱུན་གནས་བྱས་ཏེ་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་བྱེད་དུ་བཅུག་ན་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། བོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ལ་མཚོན་ཆའི་རོགས་རམ་གྱི་རེ་སྐུལ་བྱས་ཡོད་པའམ། རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་མཚོན་ཆ་དབོར་འདྲེན་བྱེད་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་ཞུས་པ་དེར་འབྲས་བུ་ག་འདྲ་བྱུང་སོང་ངམ།

༥ ཀ་སྦུག་ཏུ་ཨ་རིའི་དཔོན་རིགས་དང་བོད་པའི་དབར་འབྲེལ་མཐུད་འཛུགས་རྒྱུའི་སྐོར། དགོས་མཁོ་ཡོད་སྐབས་རྡོར་གླིང་དང༌། ཀ་སྦུག་ཏུ་གཞུང་འབྲེལ་མིན་པའི་འབྲེལ་མཐུད་འཛུགས་འདོད་ཡོད། འབྲེལ་མཐུད་དེ་རིགས་བོད་དང་ཨ་རི་གཞུང་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་མིན་པས་སྙན་ཐོ་གཏོང་མི་ཆོག་ལ། དེར་འཐུས་ཚབ་ཀྱི་ངོ་བོ་ཡང་ལྡན་མེད།

༦ ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་སྐོར། གལ་ཏེ་རྒྱ་གར་དང༌། སི་ལོན་ལ་བཞུགས་མ་ཐུབ་པ་ཡོད་ན། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཨ་རིར་འཚམས་གཟིགས་ཀྱི་ཐོངས་མཆན་ཞིག་འབུལ་རྒྱུའི་བཀོད་སྒྲིག་བྱེད་ཆོག ཁོང་གི་འགྲོ་གྲོན་དེ་ཁོང་རང་ཉིད་ཀྱིས་གཏང་དགོས་པ།” ཞེས་འཁོད་པ་དང༌།

དེ་རྗེས་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཨ་ཆེ་སོན་ (Acheson) གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཡང་བསྐྱར་མིང་རྟགས་མ་བཀོད་པའི་ཞུ་འཕྲིན་ཞིག་ཕུལ་བ་གཤམ་གསལ།

“ཟླ་བ་གཉིས་ཀྱི་གོང་དུ་ང་ཚོས་ཁྱེད་ལ་རྒྱ་དམར་གྱི་ཉེན་ཁའི་སྐོར་ཞུ་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་ཡོད། ཁྱེད་ལ་གསལ་འདེབས་ཞུ་མཁན་འགའ་ཤས་ཀྱི་བསམ་པར། ཁོང་ཚོར་རྒྱ་དམར་ལ་རྒྱུས་མངའ་ཡོད་པས་གུང་ཁྲན་དང་གོང་ཚད་སྒྲིག་འཐུབ་རྒྱུ་ཡིན་པར་སྙམ་གྱི་ཡོད། ང་ཚོའི་བསམ་པར་ཁོང་ཚོར་གུང་ཁྲན་རིང་ལུགས་རྒྱུས་མངའ་མེད་ལ། དེའི་འགོ་ཁྲིད་ཚོའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱང་ཤེས་ཀྱི་མེད་པར་སྙམ། ྋགོང་ས་མཆོག་ནི་བོད་ཀྱི་རེ་བ་གཙོ་བོ་དེ་ཡིན། གལ་ཏེ་རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་ལ་དབང་བསྒྱུར་བྱས་པ་ཡིན་ན། གང་ཉིད་དབུ་ཁྲིད་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་ཞུ་རྒྱུ་དང༌། བོད་ཀྱི་རང་དབང་སླར་གསོའི་ཆེད་དུ་བོད་ཀྱི་རེ་བ་མཚོན་པར་གནང་རྒྱུ་ཡིན། རྒྱ་དམར་སྐོར་གྱི་ང་ཚོའི་ཞུ་འཕྲིན་དེ་ཁྱེད་ལ་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་ཡོད་མེད་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག་པས་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་མིན་བཀའ་གསལ་ཡོད་པ་ཞུ།

ཞུ་འཕྲིན་སྔོན་མ་དེ་ཕུལ་རྗེས་གསར་ཤོག་ཁག་གི་ཐོག་ཏུ་པེ་ཅིན་དུ་ཁྱེད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་དང༌། རྒྱ་དམར་དབར་གྲོས་མཐུན་ཞིག་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་ལུགས་གསལ་འདུག ཁོང་ཚོར་བཙན་ཤེད་ཀྱི་ཐོག་ནས་མིང་རྟགས་འགོད་དུ་བཅུག་པ་ལས། གང་ཉིད་ནས་ཆོག་མཆན་གནང་མེད་པར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། འོན་ཀྱང༌། གང་ཉིད་ནས་དེའི་སྐོར་གསལ་བསྒྲགས་གང་ཡང་གནང་མེད་གཤིས་འཛམ་གླིང་པ་ཚོས་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་གྲོས་མོལ་དེར་མོས་མཐུན་གནང་གི་མེད་དམ་སྙམ་པའི་བསམ་བློ་འཁོར་འགོ་ཚུགས་ཀྱི་ཡོད།

ང་ཚོའི་བསམ་པར་ཁྱེད་ནས་དེའི་སྐོར་འཕྲལ་དུ་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་གནང་ན་སྙམ། གང་ལགས་ཤེ་ན། རྒྱ་དམར་གྱིས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་གྲོ་མོར་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་ཞིག་གཏོང་གི་ཡོད་འདུག གལ་ཏེ་གང་ཉིད་ནས་ཁོ་ཚོ་གྲོ་མོར་མ་འབྱོར་གོང་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་གནང་བ་ཡིན་ན། རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པ་དེ་བོད་དུ་ཡོང་རྒྱུ་ཁག་པོ་བཟོ་འཐུབ་རྒྱུ་ཡིན་པར་སྙམ། གལ་སྲིད་གསལ་བསྒྲགས་དེ་མ་གནང་ན་བོད་པའི་རང་སྐྱོང་དེ་རྩ་བ་ནས་མེད་པར་འགྱུར་རྒྱུ་ཡིན་པར་སྙམ། ཁོ་ཚོ་བོད་དུ་བསྐྱོད་ས་གཅིག་རང་ལས་མེད་པ་དེ་ནི་རྒྱ་གར་རྒྱལ་ཁབ་ཡིན།

དེར་བརྟེན་བོད་ཀྱིས་རྒྱ་གར་ལ་བོད་པ་ཚོས་ད་ལྟ་གང་བྱེད་དགོས་ཡོད་མེད་ཤོད་དགོས་པ་དང༌། རྒྱ་གར་གྱིས་བོད་ལ་རོགས་ཕན་ཡོང་བའི་རེ་སྐུལ་ཞུ་འོས་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཁབ་གཞན་གྱིས་བོད་ལ་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུར་རྒྱ་གར་ལ་ཆོག་མཆན་ཞུ་དགོས། ང་ཚོས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་མི་འདུག་རུང༌། རྒྱ་གར་གྱིས་རོགས་རམ་དེ་རིགས་བྱ་རྒྱུའི་ཆོག་མཆན་སྤྲོད་རྒྱུ་ཡིན་པར་སྙམ། གང་ལགས་ཤེ་ན། གཞི་རྐང་ད་ཆ་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དབར་མཛའ་མཐུན་གྱི་རྣམ་པ་ལྟ་བུ་འདུག་ཀྱང༌། རྒྱ་གར་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས་གུང་ཁྲན་རྒྱ་གར་གྱི་འགྲམ་དུ་སླེབས་པར་འཇིགས་སྣང་ཆེན་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ང་ཚོ་རང་ཉིད་ནས་བོད་ལ་རོགས་རམ་བྱ་འདོད་ཡོད་པས་ད་ལྟའི་སྐབས་འདིར་གཤམ་གསལ་རྣམས་ལག་བསྟར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

༡ བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་པེ་ཅིན་དུ་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་གྲོས་མཐུན་དེར་གང་ཉིད་ནས་ཞལ་བཞེས་མི་གནང་རྒྱུའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་རྗེས་ང་ཚོས་ལངས་ཕྱོགས་དེར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུའི་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་སྤེལ་རྒྱུ་ཡིན།

༢ བོད་ཀྱིས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཞུ་གཏུགས་སྙན་ཞུ་གསར་པ་ཞིག་འབུལ་གནང་མཛད་རྒྱུར་ཐུགས་ཐག་བཅད་པ་ཡིན་ན་ང་ཚོས་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ལ་ཁྱེད་ཚོའི་གྱོད་གཞིར་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

༣ གང་ཉིད་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་ཚེ་རྒྱ་གར་རམ། ཐེ་ལན་ཊ། ཡང་ན་སེ་ལོན་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་ན་སྙམ། གང་ལགས་ཞུ་ན། སྔོན་ལ་དེ་ལྟར་གནང་ན་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོ་བོད་དང་ཐག་ཉེ་པོ་ཡིན་པས་རྒྱ་དམར་གྱི་འགོག་རྒོལ་སྒྲིག་འཛུགས་གནང་བདེ་བ་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པར་སྙམ། གཞི་རྐང་ང་ཚོས་རྒྱ་གར་དང་གྲོས་བསྡུར་བྱས་མེད་ནའང༌། སྔ་ལོ་རྒྱ་གར་གྱིས་གང་ཉིད་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ན་འགྲིག་ཞེས་ཞུས་ཡོད་པས་ད་རེས་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་ན་འགྲིག་པར་སྙམ། ང་ཚོས་ཐེ་ལན་ཊ་དང༌། སེ་ལོན་ལ་གྲོས་བསྡུར་བྱས་མེད་ནའང་ཁྱེད་ཕེབས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང༌། ང་ཚོས་ཁོང་ཚོར་འབྲེལ་མོལ་བྱ་དགོས་གསུངས་ན་ང་ཚོས་དེ་ལྟར་ཞུས་ཆོག

༤ གལ་སྲིད་གང་ཉིད་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་ནས་རྒྱ་དམར་ལ་ངོ་རྒོལ་གནང་ཚེ་ང་ཚོས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་ཁྱེད་ཚོར་མཚོན་ཆ་ཡང་རིགས་ཀྱི་རོགས་རམ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཁྱེད་ཚོས་རྒྱ་གར་ལ་མཚོན་ཆའི་རོགས་རམ་གྱི་རེ་སྐུལ་གནང་དགོས་པ་དང༌། ཁོང་ཚོས་མཚོན་ཆའི་རོགས་རམ་བྱེད་མ་ཐུབ་ན་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་གིས་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་མཚོན་ཆ་སྐྱེལ་འདྲེན་བྱེད་ཆོག་པའི་ཆོག་མཆན་ཞུ་གནང་མཛད་དགོས། ཁྱེད་ཚོས་བོད་ནང་འགོག་རྒོལ་སྒྲིག་འཛུགས་གནང་ཐུབ་ན་ང་ཚོས་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་འགོག་རྒོལ་དང༌། སེམས་ཤུགས། དཔའ་སེམས་བཅས་རྒྱུན་གནས་ཐུབ་ཆེད་དངུལ་བུན་ཡང་གཏང་རྒྱུར་བསམ་གཞིགས་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། བོད་ཀྱི་རང་སྐྱོང་དེ་བརྟན་གནས་སམ། སླར་གསོ་བྱ་དགོས་ན་གང་ཉིད་ནས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་རོལ་དུ་མ་གནང་མཐུ་མེད་ཡིན་པ་དེ་དགོངས་དགོས་པ་ཡིན། གང་ཉིད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་སུ་ཡིན་ང་ཚོར་ངོ་སྤྲོད་གནང་བ་ཡིན་ན་ང་ཚོས་སྐུ་ཚབ་དེ་དང་དམག་དོན་འགོག་རྒོལ་གྱི་འཆར་གཞི་དང༌། དངུལ་བུན་གྱི་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

༥ ང་ཚོས་སྐུའི་གཅེན་པོ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་ཁོང་ང་ཚོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕེབས་ན་འགྲིགས་ལུགས་ཞུས་ཟིན་པས་ད་ཆ་ཁོང་ཕེབས་ཕྱོགས་སྐོར་བཀོད་སྒྲིག་ཞུ་བཞིན་པ་ཡིན། ང་ཚོས་འདི་དག་ཚང་མ་ཞུ་འདོད་ཡོད་པ་འདིའི་སྐོར་ཞུ་འཕྲིན་མང་པོ་བཏང་ཡོད་པས་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་ཡོད་མེད་མི་ཤེས་པས་ཞུ་འཕྲིན་དེ་ཚོ་འབྱོར་ཡོད་མེད་བཀའ་གསལ་ཡོད་པ་ཞུ།

ད་དུང་ང་ཚོའི་སར་གང་ཉིད་སྐུ་སྒེར་གྱི་སྐུ་ཚབ་ཆབས་ཅིག་གཏོང་གནང་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུའམ། ཡང་ན་རྒྱ་གར་དུ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་ནང་ནས་ཁྱེད་ཀྱི་ཐུགས་ཡིད་ཆེས་ཡུལ་སུ་ཡིན་མིན་ཕྱག་བྲིས་ཡོད་པ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས།” ཞེས་འཁོད།

དེ་རྗེས་ཝ་ཤིན་ཀྲོན་དུ་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་གི་དཔོན་རིགས་ཚོས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེ་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ནས་ངག་ཐོག་ནས་ཨ་རིས་བོད་ལ་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་འདོད་ཡོད་པའི་གྲོས་འགོ་གསར་པ་ཞིག་བཏོན་པ་དེ་གློག་འཕྲིན་དུ་བཀོད་ནས་ཨ་ཆེ་སོན་ (Acheson) གྱིས་ལྡི་ལིར་བཅའ་བཞུགས་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ལ་བཏང་བའི་ནང་དོན་རྣམས་རྩོམ་ཡིག་དེའི་ནང་མུ་མཐུད་འཁོད་གསལ།

“༡ བོད་མིའི་རང་ཐག་རང་གཅོད། ༢ ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་གནང་རྒྱུ། ༣ ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཐའ་མ་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས་གུང་ཁྲན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་དབུ་ཁྲིད་གནང་རྒྱུ་བཅས་འཁོད་འདུག ཨ་རིས་ཨ་རིའི་ནང་གི་བོད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཚོ་བརྒྱུད་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། སྟོན་འཁོར་ ༡༠༠ ཙམ་དང༌། དེ་མིན་སི་ལོན་ (Ceylon) ནང་གི་ཐུགས་མཁོའི་འགྲོ་གྲོན་རྣམས་གཏང་རྒྱུ་བཅས་འཁོད་པའི་གློག་འཕྲིན་ཆ་ཚང་གཤམ་གསལ།

བོད་མི་དམངས་རྣམས་རང་ཉིད་ཀྱི་རང་སྐྱོང་དང་རྒྱབ་འགལ་བྱ་རྒྱུར་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཁས་ལེན་བྱེད་དུ་འཇུག་རྒྱུ་མེད་པར་ཁོང་ཚོས་རང་སྐྱོང་དང་མཐུན་པའི་རང་ཐག་རང་གཅོད་ཀྱི་ཐོབ་ཐང་ལ་ལོངས་སུ་སྤྱོད་དགོས་པར་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པ་འདི་ཨ་རིའི་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་གྱི་ལངས་ཕྱོགས་ཡིན།

དེར་བརྟེན་ཨ་རིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་བོད་རང་སྐྱོང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་དབུ་གནས་ཁས་ལེན་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡོངས་གྲགས་སུ་གསལ་སྟོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། དེ་དང་ཕྱོགས་མཚུངས་ཨ་རིས་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་དག་ཚོར་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་རང་སྐྱོང་གི་དབུ་ཁྲིད་ཀྱི་གནས་བབ་དེ་དང་རྒྱབ་འགལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་རིགས་མི་སྤེལ་རྒྱུར་གོ་བསྐོན་བྱ་རྒྱུར་འབད་བརྩོན་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།

བོད་པ་ཚོས་སི་ལོན་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་བྱ་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ལ་ཨ་རིས་རྒྱབ་སྐྱོར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། གང་ཉིད་ཀྱི་སྟོན་འཁོར་རྣམས་རྒྱ་གར་ནས་སི་ལོན་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་གནམ་གྲུའི་གླ་ཆ་དེ་བོད་ལ་སེམས་ཁུར་ཆེན་པོ་ཡོད་མཁན་ཨ་རིའི་མི་སེར་རྣམས་ནས་གཏོང་རྒྱུ་ཡིན།

གལ་སྲིད་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་རེ་འདུན་འདོན་གནང་མཛད་པ་ཡིན་ན་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཁོར་དང་བཅས་པ་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་ཕེབས་ཆོག་རྒྱུར་ཨ་རིས་རྒྱ་གར་གཞུང་ལ་གོ་བསྐོན་གང་གཟབ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན། (ལག་ལེན་དངོས་ལ་བསམ་གཞིགས་བྱས་ན་སྔོན་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱིས་སི་ལོན་སྲིད་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ལ་འབྲེལ་གཏུག་བྱ་དགོས་པ་ཡིན། སི་ལོན་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་བ་ཡིན་ན་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགན་སྲུང་དེ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ནའང༌། གལ་ཏེ་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་གནང་ན་དཔལ་འབྱོར་གྱི་འགན་སྲུང་དེའི་སྐོར་བསྐྱར་དུ་ཞིབ་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་ཡིན།) དགོས་མཁོ་མང་ཉུང་དང༌། ཕན་ཚུན་གཉིས་ཀའི་འདོད་བློ་ཁེངས་པའི་དམིགས་ཡུལ་བསྒྲུབ་ཕྱིར་བོད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཚོས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། གང་ཉིད་ཀྱི་སྟོན་འཁོར་བརྒྱའམ། དེ་ལས་ཅུང་ཟད་མང་བ་བཅས་སི་ལོན་དུ་བཞུགས་རྒྱུར་འོས་འཚམ་གྱི་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་སྟོན་འཁོར་དེ་རྣམས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ལྡན་པའི་རིགས་འདེམས་སྒྲུག་གནང་རྒྱུར་དགོངས་བཞེས་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

བོད་ནང་འགོག་རྒོལ་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡུན་རིང་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཏུ་ལྟ་དགོས་པ་དེ་ནི་བོད་ནང་དངོས་པོའི་ཆ་རྐྱེན་ཞན་པ་དང༌། ལྷག་པར་མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་ཁག་ཏུ་ཨ་རིའི་བཀོད་ཇུས་འགྲོ་མི་ཐུབ་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན།

རྒྱབ་སྐྱོར་ཀྱི་འགན་སྲུང་ཞུ་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་རྒྱུ་དང༌། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་ཞལ་བཞེས་མི་གནང་རྒྱུའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་རྒྱུ། གུང་ཁྲན་གྱི་བཙན་འཛུལ་ལ་མུ་མཐུད་འགོག་རྒོལ་གནང་རྒྱུ། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གུང་ཁྲན་མ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཏུ་གང་མགྱོགས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྒྱུར་ཨ་རིས་རྒྱབ་སྐྱོར་ཞུ་གི་ཡོད་པ་དེར་མུ་མཐུད་མཉམ་ལས་གནང་འདོད་ཡོད་པ་བཅས་ཡིན། རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་དང༌། གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་སྒོ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་རྒྱུའི་སྐོར་རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་གི་རྣམ་འགྱུར་གང་ཡིན་གྲོས་བསྡུར་གནང་དགོས་པའི་ངོས་སྦྱོར་ཞུ་རྒྱུར་དེ་ལྟར་འབྲེལ་གཏུགས་གནང་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ནས་ཕེབས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དེ་གསལ་བཤད་བརྟན་པོ་ཞིག་གནང་དགོས།” ཞེས་འཁོད་འདུག

ཡང༌། ཨ་ཆེ་སོན་ནས། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༧ ཉིན། ཨ་རིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བྱོལ་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་འཆར་གཞི་ཞིག་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་སྐུའི་མཐའ་འཁོར་དུ་ཡོད་པའི་རྒྱ་མི་དགའ་ཉེར་བརྟེན་པའི་མི་སྣ་ཚོས་གང་ཉིད་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུར་དགག་ཆ་ཞུ་གི་ཡོད་པའི་ཐེ་ཚོམ་ཅན་གྱི་ཚོད་དཔག་རྨང་གཞིར་བཞག་པའི་ཐོག་ནས་འཆར་གཞི་དེ་བཀོད་པ་ཞིག་ཡིན་ཡང༌། ཉིན་ཞིག་གྲོ་མོར་ཞུ་འཕྲིན་ཞིག་ཕུལ་བ་དེའི་ནང་གཤམ་གསལ་གདམ་ག་གསུམ་གྱི་ནང་ནས་གཅིག་ཕྱག་བཞེས་གནང་དགོས་ཞེས་ནན་ཞུ་བྱས་ཡོད་པ་སྟེ།

ཀ “ལྷག་བསམ་དཀར་བའི་རྗེས་འཇུག་པ་ཉུང་ཤས་ཤིག་འདེམས་སྒྲུག་གནང་ནས་དེ་དག་དང་ལྷན་དུ། ཞལ་ཁུ་སིམ་པོའི་ངང་ནས་ཕེབས་བྱོལ་གནང་རྒྱུ། དེ་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྒྱུར་གསལ་འདེབས་ཞུ་མཁན་ལྷ་ས་ནས་འབྱོར་བའི་གདན་ས་ཁག་དང༌། ལྷ་སའི་སྲིད་གཞུང་གི་འཐུས་མི་ལས་གཡོལ་ཆེད་མཚན་མོ་རྡོག་ཐོན་དགོས་རྒྱུ།

ཁ (མིང་ཚགས་ཡིག་ནས་ཟུར་འདོན་བྱས་པ) ལ་བཀའ་ཕབ་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་རྒྱ་གར་དུ་གསང་བའི་ཐོག་ནས་གདན་ཞུ་བྱ་དགོས། (དུམ་བུ་ཚགས་ཡིག་ལས་ཟུར་འདོན་བྱས་པ)

ག གལ་ཏེ་ཀ་དང་ཁ་གཉིས་ཀ་ཕྱག་ལེན་དུ་འཁྱོལ་ཐབས་མེད་ན། ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ (མིང་ཚགས་ཡིག་ནས་ཟུར་འདོན་བྱས་པ) ལ་བཀའ་ཡིག་གནང་ན། (མིང་ཟུར་འདོན) ལ་ཧ་རར་ (Harrer) དང༌། པེ་ཊར་སོན་ (Petterson) གཉིས་རྫུན་ཆས་སྤྲས་ནས་གྲོ་མོའི་ཉེ་འདབས་སུ་གཏོང་དགོས་པའི་རེ་འདུན་འདོན་གནང་གིས་སྔོན་གཏན་འཁེལ་བའི་འཆར་གཞི་ལྟར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཕྱིར་གདན་འདྲེན་ཞུ་རྒྱུ། འཆར་གཞི་འདིའི་ཞིབ་ཆའི་གནས་ཚུལ་ (མིང་ཟུར་འདོན) བརྒྱུད་འཕྲོད་ཞུ་རྒྱུ་དང་འབྲེལ་མི་དེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་གོང་གསལ་འཆར་གཞི་འདི་ནི་མཐའ་མའི་གདམ་ག་ཡིན་ལུགས་སྙན་སེང་གསལ་པོ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་པ་བཅས།”63 ཞེས་འཁོད་འདུག་ཅིང༌།

དེའི་ཐད། ྋགོང་ས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོ་སྟོན་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་གནས་སྐབས་གྲོ་མོར་ཕེབས་བཞུགས་གནང་བའི་དུས་ཚོད་ནང༌། ཧན་རི་ཧ་ར་ནས་འབྲེལ་བ་བྱས་པ་བརྒྱུད་ཧིན་སྡོད་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་པ་ཧན་ཌར་སོན་དང༌། ཨ་ཆེ་སོན། ཝི་ཀིན་སི་སོགས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གསང་བའི་གནས་འཕྲིན་ཕུལ་ཚུལ་སྐོར་དང༌། དེ་དང་འབྲེལ་བའི་བོད་དོན་སྐོར་བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་དོ་དམ་སྣེའུ་ཤག་དང༌། ཞྭ་སྒབ་པ་བཅས་ཕན་ཚུན་ཐུག་འཕྲད་བྱུང་ཚུལ་སྐོར་སོགས་འཁོད་པའི་རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་ནི་རྒྱ་བོད་འབྲེལ་བའི་མཐའ་མའི་དུས་མཚམས་སུ་བྱུང་བའི་གནས་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པས། གནས་ཚུལ་དེ་དག་ཇི་མ་ཇི་བཞིན་ཡིན་མིན་ལ་མ་བལྟོས་པར། དེ་ནི་རོ་ལ་རྣམ་ཤེས་བཀུག་པ་ལྟ་བུ་ཙམ་ལས། ཕན་འབྲས་དང་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་རིན་ཐང་དེ་ཙམ་མེད་ན་ཡང༌། རྩོམ་ཡིག་དེ་དག་ཚང་མ་ཨ་རི་བ་སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱིས་བརྩམས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ཟེར་བའི་དབྱིན་ཡིག་ནང་འཁོད་ཡོད་པར་བརྟེན་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་གཞི་ཙམ་དུ་འདེམས་བཀོད་བྱས་པ་དང་སྦྲགས། མཐའ་དཔྱོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་མདོར་བསྡུས་ཙམ་ཞུ་རྒྱུར།

༡ ཧན་ཌར་སོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ་བའི་གསང་གནས་ཟེར་བ་དེ་ཚོར་གཏོང་མཁན་གྱི་མིང་དང༌། ས་གནས། ཟླ་ཚེས། ལས་ཤོག་སོགས་ཀྱི་མཚོན་རྟགས་གང་ཡང་མེད་པའི་ཡིག་གྱར་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་པས། དུས་ཚོད་ཛ་དྲག་གཉན་འཕྲང་གི་སྐབས་དང་འཁེལ་བ་མ་ཟད། ཡིག་ཆ་དེ་རིགས་སྐོར་འབྲེལ་ཡོད་བོད་མིས་བྲིས་པའི་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གང་ཡང་མཐོང་རྒྱུ་མེད།

༢ གོང་གསལ་རྩོམ་ཡིག་ནང༌། “ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་སྣེའུ་ཤག་ཐུབ་བསྟན་ཐར་པར་ཕེ་ར་སར་ ཝིལ་ཀིན་སིས་ (Fraser Wilkins) འདྲ་བཤུས་གཅིག་འབུལ་སྐབས། གོང་གསལ་གྱི་འདྲ་བཤུས་དེ་གྲོ་མོར་བཏང་མེད་པ་ལོ་རྒྱུས་འགོད་ཐོའི་ནང་གསལ་འདུག འདྲ་བཤུས་གཉིས་པ་དེའི་འབྱོར་ལན་དེ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་ཧན་ཌར་སོན་ལ་སྩལ་བའི་ནང་འཁོད་འདུག་ཀྱང༌། འདྲ་བཤུས་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་བའི་ཚེས་གྲངས་འཁོད་མེད་པ་དང༌། ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་ནས་འཕྲིན་ཡིག་དེའི་མིང་ཨ་རིའི་ཡིག་ཆའི་ཁོངས་ནས་ཟུར་འདོན་བྱས་འདུག” ཅེས་འཁོད་ཅིང༌། འདྲ་བཤུས་དང་གཉིས་སྐོར་གྱི་དུས་ཚོད་ལ་བསམ་ཞིབ་བྱ་རྒྱུ་ཡོད་ལ། འདྲ་བཤུས་གཉིས་པའི་འབྱོར་ལན་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་སྩལ་བ་ཟེར་བའི་འཕྲིན་ཡིག་དེའི་མིང་ཨ་རིའི་ཡིག་ཆ་ཁོངས་ནས་ཕྱིར་འཐེན་བྱས་འདུག ཅེས་བྲིས་ཡོད་པས། འཕྲིན་ཡིག་དེ་དངོས་ཡོད་མིན་པའི་ཚོར་སྣང་མི་སྐྱེ་ཀ་མེད་རེད།

༣ ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་ཧན་ཌར་སོན་ལ་འབྱོར་ལན་དེ་འདྲ་ཞིག་གནང་རྒྱུ་ལྟ་བཞག གསང་གནས་དེ་དང༌། དེ་འབྲེལ་གྱི་སྔ་ཕྱིའི་གནས་ཚུལ་གང་ཡང་མཁྱེན་རྟོགས་གཏན་ནས་བྱུང་མེད།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་ཡིག་དང་དེ་འབྲེལ་གྱི་ཡིག་ཆ་གཞན་དག་ཇི་ཡོད་སྐོར་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༠༤ ལོར་རང་གཞུང་ལྡི་ལི་དོན་གཅོད་བརྒྱུད། ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་དུ་རྩད་གཅོད་ཞུས་པ་དང༌། དེ་རྗེས་རྩོམ་པ་པོ་སྒོལ་སི་ཀྲན་ངོ་མར་བཀའ་འདྲི་ཞུས་ཀྱང་ར་སྤྲོད་འཕེར་བའི་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་གནས་ལུགས་གང་ཡང་ཐོབ་སོན་མ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང་རྩོམ་ཡིག་དེ་གའི་ནང་ཨ་ཆེ་སོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གོང་བཞིན་མིང་རྟགས་སོགས་མ་བཀོད་པའི་མཐའ་མའི་གསང་གནས་ཤིག་ ༥༡ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༦ ཉིན་ཕུལ་བ་དེའི་ནང༌། “ཟླ་བ་གཉིས་ཀྱི་གོང་དུ་ང་ཚོས་ཁྱེད་ལ་རྒྱ་དམར་གྱི་ཉེན་ཁའི་སྐོར་ཞུ་ཡིག་ཅིག་ཕུལ་ཡོད།” ཅེས་དང༌། “ང་ཚོའི་ཞུ་འཕྲིན་དེ་ཁྱེད་ལ་ཕྱག་འབྱོར་བྱུང་མིན་བཀའ་གསལ་ཡོད་པ་ཞུ།” ཞེས་བཀོད་ཡོད་པས། གོང་གསལ་འདྲ་བཤུས་གཉིས་པའི་འབྱོར་ལན་ཟེར་བ་དེ་བདེན་པ་མིན་པ་མཐོང་ཐུབ་ལ། སྐབས་དེའི་ཞུ་འཕྲིན་དེ་ཉིད་ཀྱང་ཕྱག་འབྱོར་གཏན་ནས་བྱུང་མེད།

༤ བོད་རྒྱ་གཉིས་ཞི་གྲོས་དངོས་སུ་གནང་བཞིན་པའི་སྐབས་རྒྱ་བོད་གྲོས་མོལ་བར་མཚམས་ཆད་པའི་སྐབས་དང་བསྟུན་ནས་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༣ ཉིན་ཞྭ་སྒབ་པས། ཝིལ་ཀིན་སི་ལ། གལ་ཏེ་རྒྱ་བོད་གྲོས་མོལ་དེ་འཐོར་བ་ཡིན་ན། བོད་པ་ཚོས་གང་བྱེད་དགོས་མིན་ཨ་རིའི་སྲིད་གཞུང་ནས་སློབ་སྟོན་ཡོང་བ་ཞེས། དྲི་བ་དོན་ཚན་དྲུག་བཏོན་ཡོད།

དེ་ནི་ད་དུང་བོད་ཀྱི་རེ་བ་ལྷག་མ་དེ་ཨ་རིར་བཅོལ་བ་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ་ཀྱང༌། ཨ་རིའི་ཕྱོགས་ནས་ཟླ་གཅིག་བརྒལ་བའི་རྗེས་སུ་མ་གཏོགས་དྲི་བ་དེར་ལན་འདེབས་བྱས་མེད། དེ་མིན་ཧན་ཌར་སོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་ཕུལ་བའི་གསང་གནས་ཟེར་བ་ལས་འཕྲོས་ཏེ་ཞྭ་སྒབ་པ་དང་སྣེའུ་ཤག་ལ་འབྲེལ་བ་སྔ་རྗེས་གནང་སྐབས་ཁོང་གཉིས་ནས་བོད་པའི་འདོད་ཚུལ་གསལ་པོར་བསྟན་ཡོད་ཀྱང༌། ཕན་ཡོད་ཀྱི་ཐབས་ལམ་ཞིག་མ་རྙེད་པའི་སྐོར་སྣེའུ་ཤག་ནས། ཨ་རིས་སེམས་ཁུར་གནང་བར་བོད་གཞུང་ནས་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞུ་རྒྱུ་ཡང༌། རྒྱ་གར་དང་དབྱིན་ཇི། ཨ་རི་བཅས་ཀྱི་སློབ་སྟོན་འོག་བོད་རྒྱའི་བར་གྲོས་མོལ་འགོ་འཛུགས་ཟིན་འདུག་ཅེས་བོད་དང་འབྲེལ་བ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པའི་གོང་གསལ་རྒྱལ་ཁབ་ཆེན་པོ་གསུམ་གྱིས། རང་རང་གི་དམིགས་ཡུལ་རེ་བཟུང་སྟེ་བོད་འདི་རྒྱ་ནག་གི་པང་པར་འབུད་རྒྱག་བཏང་བའི་གནད་དོན་དེ་ཟུར་ནས་མཚོན་པ་གནང་ཡོད།

དེ་ཡང་གསལ་པོར་བཤད་ན་དེ་སྔ་བོད་ཀྱིས་ཨ་རི་དང༌། དེ་མིན་ནུབ་ཕྱོགས་རྒྱལ་ཁབ་དེ་ཚོར་བོད་ལ་རོགས་སྐྱོར་ཡོང་བའི་རེ་འདུན་བཏོན་པར་ཁས་ལེན་བྱས་མེད། ཅེས་དང༌། དེའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་རང་བཙན་བརྟན་གནས་ཡོང་རྒྱུའི་རེ་བ་ཆེ་ཤོས་དེ་རྒྱ་ནག་དང་གྲོས་མོལ་བརྒྱུད་ནས་ཡོང་རྒྱུ་དེ་སྔར་བས་མཚོན་པར་བྱས་ཡོད། ཅེས་གསུངས་ཏེ། ནུབ་ཕྱོགས་ལ་ཡིད་ཆེས་རྦད་དེ་ཤོར་བའི་རྐྱེན་གྱིས་རྒྱ་ནག་ལ་རེ་བ་མི་བྱེད་ཀ་མེད་ཀྱི་རྣམ་པ་གསལ་སྟོན་གནང་ཡོད། ཕྱིས་སུ་ཐོན་པའི་ཡིག་ཆ་དེའི་སྐོར་སྡོམ་ཚིག་རྣལ་མ་ཞིག་བཀོད་པར་ཆ་རྒྱུས་ཡོད་པའི་མི་སྣ་དང༌། དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གཞན་དག་རྙེད་སོན་མ་ཐུབ་སྟབས། ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་དགོངས་སྐོར་མི་ཞུ་ཀ་མེད་བྱུང་བ་ལྟར།ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “ངོས་གྲོ་མོར་ཕྱིན་མ་ཕྱིན་སྐབས་རྒྱལ་ཁབ་དྲུག་བདུན་ཞིག་ལ་སྐུ་ཚབ་འགྲོ་རྒྱུ་གཏན་འབེབས་བྱས་ནས་རྒྱ་ནག་ལ་འགྲོ་མཁན་རྩེ་ཕྱག་སྨིན་དྲུག་སྦུག་དང༌། རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པ་གཉིས་བསྐོས་པ་དང༌། དེའི་སྐད་བསྒྱུར་མདའ་དཔོན་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་རེད།

དེ་དུས་ཞྭ་སྒབ་པ་དང༌། ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱུང་མེད་དམ། དེ་ངོས་ནས་གསལ་པོ་ཤེས་ཀྱི་མེད། ངོས་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་རྩ་བ་ནས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཡང་ཀ་ལི་ཀ་ཏར་ཡོད་པའི་ཨ་རིའི་ཚོང་དོན་སྐུ་ཚབ་ཀོང་སེ་ལར་ (Counsellor) ཟེར་བ་དེའི་ནང་གི་མི་གཅིག་གིས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་འབྲེལ་བ་ཞིག་བྱས་འདུག ངོས་དང་ཨ་མེ་རི་ཀའི་འབྲེལ་བ་མཐུད་མཁན་ཧ་རར་རེད། ཧེན་རི་ཧ་རར་ལྷ་ས་ནས་མཉམ་མཉམ་ལྟ་བུ་ཡིན་ཡང་གྲོ་མོ་ནས་སྔོན་ལ་ཐོན་ཏེ་ཀ་ལོན་སྦུག་ཏུ་སླེབས་ཚར་བ་རེད།

ཧ་རར་ལྷ་ས་ནས་ངོ་ཤེས་པ་ཡིན་ཙང་ཀ་ལོན་སྦུག་ནས་ཧ་རས་ངོས་ལ་བཏང་བའི་ཡི་གེ་གཅིག་གི་ནང༌། ང་གྲོ་མོར་གཞུང་ཞབས་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཡོད་སྟབས་རྒྱ་གར་ལ་ཡོང་བདེ་པོ་མེད་ན། ངོས་དེ་དུས་རིའི་སྒང་ལ་མང་པོ་འགྲོ་གི་ཡོད་ཙང༌། གྲོ་མོའི་ཤར་ངོས་འབྲུག་གི་ས་མཚམས་འཁེལ་བས། ཁུལ་དེར་འཁྱམ་འཁྱམ་ལ་ཡོང་ན་འབྲུག་གི་ས་མཚམས་ནང་ཧ་རར་ཁོང་རང་དང་ཨ་མེ་རི་ཀའི་མི་ཁ་ཤས་བཅས་བསུ་བར་བསླེབ་ཡོང་ཟེར་བ་བྲིས་ཡོད་འདུག དེ་ཚོའི་སྐོར་ལ་དོ་སྣང་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཡིག་ལན་ཡང་བྲིས་མེད། དེ་མ་གཏོགས་ཨ་མེ་རི་ཀའི་གཞུང་དང་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་རྩ་བ་ནས་དྲན་གྱི་མི་འདུག དེ་མིན་བཀའ་ཤག་ལ་འབྲེལ་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་མིན་ནམ། ང་ལ་འབྲེལ་བ་གང་ཡང་མེད་”ཅེས་བཀའ་གནང༌། དེ་མིན་སྣེའུ་ཤག་དང༌། ཞྭ་སྒབ་པར་འབྲེལ་བ་བྱུང་མེད་ཅེས་ཤོད་ཐབས་མེད་ན་ཡང༌། མཐའ་བསྡོམས་དོན་ཐོག་ཏུ་འབབ་རྒྱུའི་ཨ་རིའི་ཁས་ལེན་ནམ། འདོད་ཚུལ་གཙོ་བོ་གསུམ་ལ་དྲིལ་ཆོག་པ་སྟེ། ༡ ཞྭ་སྒབ་པའི་དྲི་བ་དོན་ཚན་དྲུག་ལ་ལན་འདེབས་བྱས་པ་དང༌། ༢ ཨ་ཆེ་སོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་བཙན་བྱོལ་དུ་གསང་ཕེབས་གནང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་བཏོན་པ། ༣ ཝ་ཤིན་ཀྲོན་དུ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་ངག་ཐོག་ནས་ཞུས་པའི་དོན་གནད་ཁག་ཨ་ཆེ་སོན་གྱིས་གློག་འཕྲིན་ཐོག་ལྡི་ལི་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ལ་གསལ་སྟོན་བྱས་པ་བཅས་ཡིན།

གོང་གསལ་དོན་ཚན་དང་པོ་དང་གཉིས་པའི་དུས་ཚོད་ཀྱི་ཐད་ནས་བཤད་ན། རྒྱ་བོད་དབར་གྱི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མིང་རྟགས་བཀོད་ཟིན་པ་དང༌། གྲོས་མོལ་ནང་ཞུགས་མཁན་རྒྱ་བོད་འཐུས་མི་ཁག་གཅིག་པེ་ཅིན་ནས་ཐོན་ཏེ་མཁའ་ལམ་བརྒྱུད་གྲོ་མོར་འབྱོར་ལ་ཉེ་བ་དང༌། ྋགོང་ས་མཆོག་ཀྱང་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྒྱུ་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཟིན་པ་བཅས་ཀྱི་དུས་མཚམས་སུ་ཏག་ཏག་འཁེལ་བ་དང༌། ནང་དོན་གྱི་ཐད་ནས་ཀྱང་ཞྭ་སྒབ་པར་ལན་འདེབས་བྱས་པའི་དོན་ཚན་དྲུག་པོ་སོ་སོའི་ཚིག་རིས་ཀྱི་ཐོག་ནས་དོན་འབྲས་ཀྱི་རིན་ཐང་མཚོན་ཐུབ་པ་མ་ཟད། སྐབས་དེའི་གནད་དོན་ཧྲིལ་པོ་འི་ཐོག་ནས་གལ་འགངས་ཆེ་ཤོས་གནད་དོན་གཉིས་ཏེ། གཅིག་ནི། ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ཧྲག་བསྡུས་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་སྐོར་དང༌། གཉིས་ནི། བོད་ལ་དམག་དོན་སོགས་དགོས་ངེས་ཀྱི་རོགས་རམ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་གཉིས་ཡིན།

༡ ྋགོང་ས་མཆོག་བཙན་བྱོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུའི་སྐོར། ཨ་ཆེ་སོན་གྱི་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕེབས་བྱོལ་གནང་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་ཟེར་བའི་ཡིག་ཆ་དེར་འཁོད་པའི་གོ་རིམ་ཆ་ཚང་དེ་འདྲ་ཞིག་ནང་དོན་ཐོག་གོ་སྒྲིག་བྱས་ཡོད་མེད་ཤོད་དཀའ་ན་ཡང༌། དངོས་སུ་འབྲེལ་བ་ཞུ་མཁན་ཧན་རི་ཧ་རར་ཡིན་པ་མ་ཟད། དེ་ཡང་ཚོད་དཔག་གི་སྒོ་ནས་སྟབས་བདེའི་གནས་ལུགས་ཙམ་ཞུས་ཡོད་ཅིང༌། གཅིག་བྱས་ན་དེ་ནི་ཐོག་མའི་ཚོད་བགམ་ལྟ་བུ་ཞིག་ཡིན་ཡང་སྲིད། འོན་ཀྱང་ཞྭ་སྒབ་པར་ལན་འདེབས་བྱས་པའི་ནང༌། “ཨ་རིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། དེའི་སྟོན་འཁོར་ལ་འགྲོ་གྲོན་གཏང་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་མི་ཐུབ།” ཅེས་བཤད་ཡོད།

༢ དམག་དོན་གྱི་རོགས་རམ་ཐད་”རྒྱ་གར་སྲིད་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་དེ་རིགས་སྤྲད་རྒྱུར་སྟབས་བདེ་སྤྲོད་མིན་ལ་བལྟས་པའི་ཐོག་ནས་ཨ་རིས་བོད་ལ་མཚོན་ཆ་ཡང་རིགས་ཚད་བཀག་ཡོད་པའི་རོགས་རམ་བྱ་རྒྱུའི་གྲ་སྒྲིག་ཡོད།” ཅེས་བཤད་ཡོད། དཀའ་གནད་ངོ་མ་དེ་ནི། དམིགས་ཡུལ་ཞིག་བསྒྲུབ་ཆེད་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་ལས། སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་དེ་དམིགས་ཡུལ་མ་ཡིན་པ་དེ་རེད།

དེའི་སྐོར་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༦ ཚེས་ ༡༡ ཉིན་རྒྱ་གར་གྱི་དཔོན་རིགས་འཇི་ ཨེ་སེ་ རྦ་ཇི་པ་ ཡིས་ (G.S. Bajpai) གཞུང་འབྲེལ་མ་ཡིན་པའི་ཐོག་ནས་རྒྱ་གར་གྱི་ལངས་ཕྱོགས་མཚོན་པར་བྱས་ཏེ་རྒྱ་དཀར་ནག་གཉིས་དབར་གྱི་འབྲེལ་བར་གནོད་སྐྱོན་ཡོད་པའི་དམག་དོན་དང༌། སྲིད་དོན་གྱི་གདོང་ཐུག་ག་འདྲ་ཞིག་ལས་ཀྱང་གཡོལ་ཐབས་བྱ་རྒྱུར་ཐག་བཅད་པའི་རྒྱ་གར་གྱི་དེ་སྔའི་ལངས་ཕྱོགས་དེ་བསྐྱར་བཤད་བྱས་པ་མ་ཟད། ད་དུང་ཁོང་གིས། “གལ་ཏེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གྱིས་རྒྱ་གར་དུ་སྐྱབས་བཅོལ་ཞུ་རྒྱུར་ཐུགས་ཐག་བཅད་པ་ཡིན་ན་ཁོང་གི་རེ་སྐུལ་དང་ལེན་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྐྱབས་བཅོལ་དེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བཙན་བྱོལ་གཞུང་ཞིག་གི་དབུ་ཁྲིད་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ནུས་པ་འདོན་པའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་སྐྱབས་བཅོལ་ཞིག་མི་ཡོང་བར། གང་ཟག་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག་ལ་མི་ཆོས་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྐྱོང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པས། རྒྱ་གར་ནང་བཞུགས་རྒྱུན་རིང་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་ལས་འགུལ་སྤེལ་མི་ཆོག་པ་དེ་ཡིན། བོད་དེ་མེད་པ་བཟོས་ཡོད་པར་རྒྱ་གར་གྱིས་འགྱོད་པ་སྐྱེ་བཞིན་པའི་ངང་ནས། དེའི་འབྱུང་འབྲས་ལ་བལྟས་ནས་བསྡད་རྒྱུའི་འཆར་གཞི་བཏིངས་ཡོད།”64 ཅེས་དང༌། “ཨ་རི་བ་བོད་དོན་ནང་ཚུད་པ་དེར་རྒྱ་གར་གྱིས་ངོ་རྒོལ་ཤུགས་ཆེན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ལུགས་དབྱིན་ཇིའི་མཐོ་རིམ་དཔོན་རིགས་ཀྱིས་གནས་ཚུལ་བཏོན་འདུག”ཅེས་འཁོད་ཡོད།

དེ་མིན་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་ཞུས་དོན་རྣམས་ནི། བསམ་བློའི་ངོས་འཛིན་ལྟ་བུ་ངག་ཐོག་ནས་ཞུས་པ་ཙམ་ཞིག་ཡིན་ཅིང༌། རོགས་རམ་དེ་དག་དངོས་སུ་འཐོབ་རྒྱུར། སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་ནས་ཕེབས་ཐོན་གནང་རྒྱུ་དང༌། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་ཞལ་བཞེས་མི་གནང་རྒྱུའི་གསལ་བསྒྲགས་གནང་རྒྱུ་ཟེར་བ་སོགས་བཀོད་ཡོད།

ཕྱིན་ཆད་དམིགས་ཡུལ་བསྒྲུབ་རྒྱུའི་ཆ་རྐྱེན་དང་གདེང་ཚོད་གང་ཡང་མེད་པའི་ཉེན་མཆོངས་དེ་འདྲ་རྒྱག་ཕོད་པའི་སྙིང་སྟོབས་ཤིག་སུ་ལ་ཡོད་དམ། སྐབས་དེའི་བོད་ཀྱི་གནས་སྟངས་ནི་མདུན་སྐྱོད་བྱ་རྒྱུའི་སྤོབས་པ་གང་ཡང་མེད་ལ། ཕྱིར་འཐེན་བྱེད་པའི་གདེང་ཚོད་ཀྱང་དེ་བས་མེད། གནས་ཚུལ་དེ་ནི་ཕྱི་ནང་གང་ནས་བཤད་ཀྱང་འབྱུང་འགྱུར་རྗེས་འབྲས་དཔོག་ཐབས་དཀའ་བའི་ཁུར་ཆེན་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། འོན་ཀྱང་ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་འཕྲལ་ཕུགས་ཁེ་ཉེན་ལ་ཟབ་ཅིང་བརླིང་པའི་དགོངས་བཞེས་ཞིབ་ཕྲ་གནང་བ་སྟེ། ནད་ཐོག་སྨན་འཁེལ་གྱི་ལམ་སྟོན་མཛུབ་ཁྲིད་གནང་ཡོད།

དེ་ཡང༌། བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་ཞེས་པ་ལས། “དང་པོ། ངོས་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ལ། ཨ་རིའམ་རྒྱལ་ཁབ་གཞན་ཞིག་དང་འབྲེལ་ལམ་ (བོད་དོན་ཐོག་རྒྱབ་སྐྱོར་ཡོང་ཐབས་) བཟོས་པའི་འབྲས་བུ་ནི་དམག་འཁྲུག་ཡོང་རྒྱུ་གཅིག་མཚུངས་ཡིན་ཞིང༌། དམག་འཁྲུག་གི་གོ་དོན་ནི་ཁྲག་དྲོན་རེད། གཉིས་པ། ངོས་ནས་བསམ་གཞིགས་བྱས་པར་ཨ་རི་ནི་སྟོབས་ཆེན་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་རུང༌། དེ་ནི་ལེ་དབར་སྟོང་ཕྲག་མང་པོའི་ཕར་ཕྱོགས་སུ་ཡོད། རྒྱ་ནག་ནི་ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན་ང་ཚོའི་ཁྱིམ་མཚེས་ཡིན་པ་དང༌། ཕྱི་དངོས་པོའི་སྟོབས་འབྱོར་ཨ་རི་ལས་ཞན་པ་ཡོད་ཀྱང༌། གཞན་ལས་ལྷག་པའི་ཁྱད་ཆོས་ཀྱང་མང་པོ་ཡོད། དེར་བརྟེན་དྲག་འཐབ་ཀྱིས་རྩོད་རྙོག་སེལ་རྒྱུར་ལོ་ངོ་མང་པོ་འགོར་ངེས་ཡིན།

དེ་བཞིན་ཨ་རི་ནི་དམངས་གཙོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་ཡིན་པས། དེའི་མི་མང་གིས་ཚད་གཞི་མེད་པའི་སྲོག་གྲོན་གཏོང་རྒྱུར་ངོས་རང་ལ་ཡིད་ཆེས་མེད། དེ་ནི་ལས་སླ་པོར་ཤེས་ཐུབ་པ་ཞིག་སྟེ། ང་ཚོ་བོད་མིར་རང་ཡུལ་རང་བདག་གི་དུས་སྐབས་ཡང་བསྐྱར་བྱུང་བའི་སྐབས་སུའང༌། དེ་ལྟ་བུའི་འབྲས་བུ་ནི་གཅིག་མཚུངས་སུ་འབྱུང་ངེས་ཡིན། རྒྱ་ནག་གིས་མུ་མཐུད་རང་གི་ལམ་དེར་ཞུགས་རྒྱུ་ཡིན་སྟབས། དུས་ཡུན་དེའི་རིང་མི་སྲོག་གྲངས་མེད་ཅིག་ཤོར་དགོས་པ་འབྱུང་ངེས་རེད། གནས་ཚུལ་དེས་བོད་དང༌། རྒྱ་ནག ཨ་རི་བཅས་ཚང་མར་ག་དུས་ཡིན་ནའང་ཕན་པ་ཡོང་གི་མ་རེད།” ཅེས་སྟོན་པ་གནང་ཡོད།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མ་འོངས་སྔོན་གཟིགས་ཀྱི་དགོངས་གཞི་དེའི་ཁྲིད་སྟོན་འོག རྒྱ་དཔོན་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་གྲོ་མོར་འབྱོར་སྐབས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་སྐོར་བོད་གཞུང་ནས་ཞལ་བཞེས་གནང་བའི་རྣམ་པ་ཙམ་མངོན་མེད་ནའང༌། ཀྲང་ཅིན་ཨུས་རེ་སྐུལ་ལྟར་བཀའ་ཤག་ནས་ཟླ་ ༧ ཞེས་ ༢༠ འཁོད། རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་མྱུར་འཕྲིན་ཞིག་སྩལ་བའི་ནང༌། ང་ཕོད་ལྷ་སར་ཕྱིར་ལོག་རྗེས་གྲོས་མཐུན་གྱི་མ་ཡིག་འབྱོར་མཚམས་བོད་ལྗོངས་ཚོགས་ཆེན་སྐོང་ཚོགས་ཀྱིས་གྲོས་བསྡུར་བྱས་ཐོག་ལག་ལེན་བསྟར་ཕྱོགས་གཞི་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། ཧན་ཊར་སོན་གྱིས་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་གསང་གནས་ཕུལ་བ་ཟེར་བས་མཚོན་སྐབས་དེའི་ཨ་བོད་འབྲེལ་བའི་ཡིག་ཆ་དེ་དག་གི་ནང་དོན་ཐད། བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་ཟེར་བར་ཐད་ཀར་བར་ཆད་བཟོ་རྒྱུར་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན་མི་སྲིད་ཀྱང༌། བོད་པའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། ཁོང་ཚོའི་སེམས་བཟང་ལ་ཐུགས་རྗེ་ཆེ་ཞེས་ཞུ་རྒྱུ་ལས། དོན་ཕན་གྱི་ལག་ལེན་བྱེད་ཐབས་བྲལ་བ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

དབྱིན་ཡིག་དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་ལས།།

ཧིན་སྡོད་ཨ་རིའི་གཞུང་ཚབ་ཁང་ཆེན་མོས།།

གོང་ས་མཆོག་ལ་སློབ་སྟོན་ནང་དགེའི་འཕྲིན།།

ལན་གྲངས་དུ་མར་ཕུལ་བའི་གྲགས་པ་ཐོས།།

འོན་ཀྱང་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལ་ཐོད་གཏུགས་པའི།།

ལུང་རིགས་སྲང་མདའི་འཕྲུལ་ལ་བཏེགས་པ་ལས།།

ཡང་དག་དོན་གྱི་སྙིང་པོ་བྲལ་བ་ཡི།།

འཁྱར་ཡིག་དབང་གཞུའི་ཟླ་བོར་ཉེ་བར་གོ།

བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པས།།

སྐབས་དེར་རེ་བཅོལ་དོན་ཚན་དྲུག་ལྡན་གྱི།།

ཞུ་ཡིག་ཨ་རིའི་རྒྱལ་དོན་ཁང་ཆེན་དེར།།

ཕུལ་བའི་དངོས་འབྲེལ་ལོ་རྒྱུས་སུ་ཡིས་བསྙོན།།

སླད་མར་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ས་ཆེན་པོ་རུ།།

ལྟག་མཚེར་སྤྲུལ་བའི་སྐུ་མཆོག་བརྒྱུད་བྱས་ཏེ།།

ཨ་རིའི་མངོན་འདོད་གསལ་བའི་ནང་མའི་འཕྲིན།།

གོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྙན་དུ་གསོལ།།

བབ་ཅོལ་བཅོས་མའི་སེང་རས་རྣམ་ཕྲལ་ཞིང༌།།

སྡང་ཞེན་དུག་ཆུའི་ཨི་ཁུང་བསུབས་བྱས་པའི།།

བདེན་གཏམ་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ཀྱི་མེ་ལོང་ཆེ།།

བློ་དྲང་གཟུར་གནས་རྣམས་ཀྱིས་བསྟེན་པར་མཛོད།།

61 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་‘དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས། ༧༧༤ ཕྲེང་ ༢༣ (༡༩༩༣)

62 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་‘དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༧༧༧ ཕྲེང་ ༣ (༡༩༩༣)

63 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་‘དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས།’ ཤོག་ངོས་ ༧༩༨ ཕྲེང་ ༤ (༡༩༩༣)

64 སྒོལ་སི་ཀྲན་གྱི་‘དེང་དུས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་’དབྱིན་དེབ་ཤོག་གྲངས་ ༧༩༠ ཕྲེང་ ༩ (༡༩༩༣)

ས་བཅད་གསུམ་པ།

བོད་རྒྱའི་དབར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མིང་རྟགས་བཀོད་པ།

ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས”རྒྱ་མིའི་དམག་དཔོན་གྱི་གླེང་མོལ་ཐོག་ང་ཕོད་ནས་དཔོན་རིགས་གཉིས་ལྷ་སར་བཏང་འབྱོར་བྱུང་དོན། ང་ཕོད་བཙོན་པ་ཡིན་ལུགས་དང༌། ཞི་མོལ་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་དགོས་ཚུལ། རྒྱ་མིའི་དམག་དཔོན་ནས་ད་ལྟའི་ས་གནས་ལས་བརྒལ་བའི་དབང་འཛིན་མི་བྱེད་པའི་ཁས་ལེན་བྱུང་ཚུལ་བཅས་འཁོད་ཡོད་པ་རེད།”65 ཅེས་འཁོད་པ་ལྟར།

རྒྱ་དམར་གྱིས་བོད་སར་དམག་དོན་བཙན་འཛུལ་གྱིས་ཆབ་མདོ་བཙན་བཟུང་བྱས་ཤིང༌། མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངོ་ལས་རྣམས་འཛིན་བཟུང་གིས་ཆབ་མདོར་བཟང་བཙོན་ལྟ་བུར་བཞག་སྟེ་ཁོང་ཚོར་བཙན་ཤེད་འཇིགས་སྐུལ་གྱི་ཐབས་ངན་ཇི་སྙེད་ཅིག་སྤྱད་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༩ ཉིན་ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོས་པའི་མདོ་སྤྱི་ངོ་ལས་མི་གྲངས་སོ་དྲུག་གི་མིང་རྟགས་བཀོད་པའི་སྙན་ཞུ་ཞིག་རྒྱལ་ཁབ་ཏུ་ཕུལ་བ་དེའི་ནང༌། རང་ས་སྲུང་ཐབས་བྲལ་ནས་ངོ་ལས་རྣམས་སྣུམ་ཟད་ཀྱི་མར་མེ་ལྟ་བུར་འགྲོ་ལམ་མེད་པའི་གཡང་སར་ལུས་ལུགས་དང༌། ཁམས་བརྒྱུད་པེ་ཅིན་དུ་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་གཏོང་གནང་ཡོང་བ། གལ་ཏེ་འདིར་ཡོད་ཁོངས་ནས་བསྐོ་གཞག་གནང་ན་རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་མང་ལ་བསམ་ནས་ལྷག་བསམ་རྣམ་དག་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན་ལུགས་སོགས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ་ནི་སྐབས་དེར་ངོ་ལས་རྣམས་བཙོན་པའི་གནས་བབས་ལས་དབང་ཆ་གང་ཡང་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་དམར་གྱིས་ཕྱོགས་གཅིག་ནས་ཁོང་ཚོའི་བཙན་འཛུལ་གྱི་བྱ་སྤྱོད་རྣམས་ཁྲིམས་མཐུན་ཅན་དུ་འགྱུར་ཐབས་ཆེད་བོད་གཞུང་ལ་སྙན་ཞུ་དེ་འདྲ་ཞིག་འབུལ་དགོས་རྒྱུའི་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་ཤིང༌། ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་ཤིན་ཅང་སོགས་བརྒྱུད་རྒྱ་དམག་གིས་མུ་མཐུད་བོད་ནང་དཔུང་སྐྱོད་བྱས་དང་བྱེད་བཞིན་པ་བཅས་ཀྱི་དྲག་པོའི་འཇིགས་སྐུལ་གྱི་འོག་ནས་ཞི་གྲོས་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་རྫུན་མ་དེ་འདྲ་ཞིག་བསྟན་ཡོད།

ང་ཕོད་ལ་སྙན་ཞུ་འབུལ་མཁན་མི་འགྲོ་སུ་གཏོང་གི་དབང་ཆ་ཙམ་མེད་པར་རྒྱ་མིའི་འདོད་པ་ལྟར་རྩེ་མགྲོན་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། བཀའ་མགྲོན་བསམ་གླིང་གཉིས་བཏང་ཡོད། དེ་ཡང༌། སྐབས་དེའི་མདོ་སྤྱིའི་ལས་བྱ་མཁན་ཆུང་བསམ་མཁར་ཐུབ་བསྟན་དོན་ཡོད་ཀྱི་ཚིག་ཐོའི་ནང་འཁོད་དོན། “ང་ཕོད་ཀྱིས་མདོ་སྨད་ཁུལ་གློ་བུར་དུས་འགྱུར་གནས་ཚུལ་སྔར་མི་གྲགས་ཀྱི་ཐབས་སྡུག་ཇི་སྙེད་བྱུང་བའི་གནས་ལུགས་སྙན་འབུལ་ཞུ་བར་ཕྲན་དང༌། ག་དང་མདའ་དཔོན་མུ་བྱ་གཉིས་ཐོན་དགོས་བཀའ་ཕེབས་བྱུང་ཡང༌། རྒྱ་དཔོན་ཝང་ཆི་མེ་ནས་མུ་བྱ་བོད་བསྐྱོད་བྱེད་རྒྱུ་འགྲིག་མིན་ལ། འབུམ་ཐང་རྩེ་མགྲོན་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། བཀའ་མགྲོན་བསམ་གླིང་ཕུན་ཚོགས་རྡོ་རྗེ་གཏོང་དགོས།” ཞེས་ཞུས་ལུགས་གསལ་ཞིང༌། རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་ང་ཕོད་མཉམ་པེ་ཅིན་དུ་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་སྐབས་ཀྱང་འཁྲིད་ཡོད། དུས་དེ་ནས་བཟུང་རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་དང་བསམ་གླིང་གཉིས་ནི་རྒྱ་མིའི་གང་བཤད་དེ་ཉན་གྱི་ཡོ་བྱད་ཅིག་ཏུ་གྱུར་པར་མ་ཟད། བསམ་གླིང་ཟིང་འཁྲུག་གོང་འདས་གྲོངས་སུ་སོང་ཡང༌། བཟའ་ཟླ་ཚེ་དཔལ་ནི་མུ་མཐུད་རྒྱ་མིའི་རྗེས་རྒྱུགས་མཐའ་འཁྱོངས་བྱས་ཏེ་གུང་ཁྲན་ཏང་མི་ཞིག་ཀྱངརེད། རྒྱལ་མཚན་ཕུན་ཚོགས་ནི་ད་ལྟའང་རྒྱ་མིའི་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་བེད་སྤྱོད་བྱ་ཡུལ་རྩེད་ཆས་ཤིག་ཏུ་འགྱུར་བཞིན་ཡོད་པ་ཀུན་གྱིས་མཐོང་ཆོས་སུ་ཡོད།

སྐབས་དེར་མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་དང་ཁོང་གི་ལས་བྱ་གཞུང་ཞབས་རྣམས་དམག་ས་ནས་ཐོན་པའི་བཙོན་པའི་གནས་སྟངས་ཉམ་ཐག་པའི་གནས་སུ་ཡོད་ཅིང༌། དེའི་སྐོར་འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས། “དམག་སྡེ་ཨང་ ༡༨ པས་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ཆབ་མདོ་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་ཉིན་༡༣ རྗེས་སུ་ང་རང་ཆབ་མདོར་བསླེབས་ཤིང༌། ཆབ་མདོའི་གྲོང་ཁྱེར་ནང་རང་ཉིད་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པའི་དམག་དཔུང་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་བྱས་ཏེ་བསྐྱོད་སྐབས་སེམས་ནང་ཚོར་བ་ཁྱད་མཚར་ཞིག་བྱུང༌།

དེ་བས་ཀྱང་ཁྱད་མཚར་ཆེ་ཞིང་ཧ་ལམ་མ་བདེ་བའི་ཚོར་བ་ཞིག་ནི། དམག་སྡེ་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དམག་དཔོན་གནས་རིམ་བཞི་པ་ཝང་ཆི་མེ་ངའི་སྡོད་གནས་དེ་སྔོན་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་བློན་དང་མདོ་སྤྱི་ཡིན་པའི་ང་ཕོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་བཞུགས་ཁང་དུ་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌། (བཞུགས་ཁང་དེར་ཝང་ཁོ་རང་སྡོད་མུས་རེད) ངས་ལམ་སང་རང་ཉིད་ལ་དེ་ལྟའི་ཁང་མིག་ཆེན་པོ་དགོས་གལ་མེད་པ་དང༌། དེ་བཞིན་ངས་ཁོང་གཞན་དུ་སྤོར་འཇུག་འདོད་མེད་ཚུལ་བརྗོད་པ་ཡིན་”ཞེས་དང༌།

ཡང་”མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་ཆབ་མདོ་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་བླངས་ཀྱང༌། ད་དུང་གལ་གནད་ཨང་དང་པོ་ནི། དེ་འཕྲོས་ཀྱི་བོད་ཀྱི་མངའ་ཞབས་རྣམས་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་རེད། དེར་བརྟེན་ངའི་ལས་འགན་ཆེ་ཤོས་གཅིག་ནི། ང་ཚོས་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་འགོ་པ་སྤྱི་དང༌། ལྷག་པར་ང་ཕོད་ང་ཚོའི་ཕྱོགས་སུ་འགུག་ཐབས་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན་ཞིང༌། ཡང་སྒོས་དུས་སྐབས་འདིར་བོད་དང་བོད་རིགས་ལ་ཁེ་ཕན་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། ལྷ་ས་ནས་པེ་ཅིན་དུ་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་འགོ་འཛུགས་བྱེད་པར་གཞུང་འབྲེལ་སྐུ་ཚབ་མངག་རྒྱུ་དེ་ཡིན་སྐོར་སྐུལ་འདེད་བྱ་རྒྱུ་དེ་ཡིན། བྱུས་འདིར་ངས་མོས་མཐུན་ཡོད་ཀྱང་དོན་སོན་ཡོང་རྒྱུ་ལས་སླ་པོ་མིན་ལ། ལྷག་པར་དམག་སྤྱི་ཝུའུ་ཀྲུང་གིས་གཡུལ་འགྱེད་ལ་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་འཕྲལ་ནོར་འཁྲུལ་ཁ་ཤས་བྱས་པས་དོན་འདི་བསྒྲུབ་རྒྱུར་དཀའ་ཚེགས་དེ་བས་ཀྱང་ཆེ་རུ་བཏང་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང༌།

དེ་ཡང་ཝུའུ་ནི་དམག་དཔོན་ཨང་དང་པོའི་གྲས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་གོ་རྟོགས་ཞན་པས། ཁོས་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་བོད་རིགས་རྣམས་ཕམ་ཉེས་བཏང་བའི་བཙོན་པ་ལྟར་བརྩིས་ཏེ་ཐལ་ཆ་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་བྱེད་སྟངས་བྱས་འདུག དཔེར་ན། དམག་དཔུང་གི་རྒྱལ་ཁའི་རྟེན་འབྲེལ་སྐབས། ཁོ་དང་ཝང་ཆི་མེ་གཉིས་སྡིངས་ཆའི་དབུས་སུ་བསྡད་ཐོག་གཞོགས་གཅིག་ལ་བཙན་འཕྲོག་བྱས་པའི་མཚོན་ཆ་རྣམས་དཔའ་དར་ལྟར་སྤུངས་ཤིང༌། གཞོགས་གཞན་དེར་ང་ཕོད་དང་བོད་རིགས་ལས་སྣེ་གཞན་རྣམས་དམག་མིའི་ལྟ་སྲུང་འོག་བཞག་འདུག མཛད་སྒོར་བཅར་བའི་རྒྱ་དམག་དང་ལས་བྱེད་རྣམས་སྤོབས་སེམས་ཀྱིས་མྱོས་ཏེ་‘བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཕམ་ཉེས་སུ་གཏོང་དགོས་’ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་འབོད་ཚིག་བསྒྲགས།

ང་ཚོས་ཁོང་ཚོ་རང་ཕྱོགས་ལ་འགུག་ཐབས་བྱེད་པ་ལས་དམའ་འབེབས་མཐོང་ཆུང་བྱ་རྒྱུ་མིན་སྟབས་འདི་ནི་ནོར་འཁྲུལ་ཞིག་མིན་པ་སྨྲ་ཅི་ལ་དགོས། ཕྱི་ཉིན་ངས་མཇལ་དར་སྤུས་ལེགས་ཤིག་དང༌། རླུང་འཕྲིན་གསར་པ་གཅིག གོས་ཆེན་ལེགས་གྲས་ཁག་ཅིག་བཅས་འཁྱེར་ཏེ་ང་ཕོད་མཇལ་བར་སོང༌། ཁོང་མདོ་སྤྱིའི་བཞུགས་ཁང་དང་སྒོ་ར་གཅིག་པ་ཡིན་པའི་ཁང་ཐོག་གཅིག་མ་རྒྱས་སྤྲོས་མེད་པ་ཞིག་ནང་བསྡད་འདུག་ཅིང༌། ངས་ཁོང་པ་ཁང་པ་དེའི་ནང་མཇལ་སྐབས། ཁོང་ནི་རྒྱས་སྤྲོས་དང་དབང་ཤུགས་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་རང་གི་གནས་བབ་ལས་ཆེས་ཐག་རིང་བའི་བོད་མི་སྤྱིར་བཏང་བའི་དཀྱུས་ཆས་གྱོན་ཏེ་ཁ་གདན་སྲབ་མོ་ཞིག་གི་ཐོག་བསྡད་འདུག མཚོ་སྒོ་བ་ཁོང་གི་ལས་བྱ་དང་སྐུ་དྲག་དེ་ཡང་དེར་འདུག་ཅིང༌། ཁོང་གཉིས་ནི་ཡིད་མུག་ཅིང་ཉམས་ཉེས་པ་ལྟར་སྣང་བས་ངའི་སེམས་སུ་ཁོང་གཉིས་ལ་བཟོད་གསོལ་གྱི་ཚོར་བ་ཁྱད་མཚར་ཞིག་ཀྱང་སྐྱེས་བྱུང༌།

ཡིན་ནའང་ངས་རང་གི་ལས་འགན་བསྒྲུབ་དགོས་སྟབས་ལག་རྟགས་རྣམས་ཕུལ་ཏེ་རང་ཉིད་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ནས་གྲོས་བསྡུར་འགོ་འཛུགས་བྱས། ང་ཕོད་ནི་བྱེད་སྟབས་མི་བདེ་ལ་སེམས་ཐག་རིང་པོར་སྣང་ཞིང༌། དེ་ལྟར་བརྗོད་དོན་དངོས་གཞིའི་ཐོག་མདུན་སྐྱོད་གང་ཡང་མ་བྱས་པར་ཉིན་གཉིས་འདས་རྗེས། ངས་གལ་ཏེ་ང་ཚོར་གྲུབ་འབྲས་གང་ཞིག་སོན་དགོས་ཚེ་ང་ཕོད་ལ་བརྩི་འཇོག་གི་སྤྱོད་ཚུལ་འཛིན་དགོས་པའི་བློ་ཐག་བཅད་པ་ཡིན། དེར་བརྟེན་ངས་ཝང་ཆི་མེ་ཐུག་པར་བསྐྱོད་དེ། ཆབ་མདོའི་མདོ་སྤྱི་ནི་བོད་གཞུང་གི་ནང་གཙིགས་མཐོང་ཧ་ཅང་ཆེ་བའི་གོ་གནས་ཡོད་ཚུལ་འགྲེལ་བརྗོད་བྱས་པ་སྟེ་”ཅེས་དང༌།

ཡང༌། “མ་གཞི་ད་ལྟའི་གནས་སྟངས་རྦད་དེ་མི་འདྲ་ཡང༌། ཁོང་ལ་བརྩི་འཇོག་མང་ཙམ་བྱ་དགོས་ཞེས་ནན་སྐུལ་བྱས་པ་ཡིན། ཁོང་ནི་དངོས་གནས་ང་ཚོའི་བཙོན་པ་མིན་པར་དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་ང་ཚོས་ཞི་མོལ་གྱི་ཅོག་ཙེའི་ཐོག་འགུག་འདོད་ཡོད་པའི་བོད་གཞུང་གི་གཞུང་ཞབས་གནད་ཡོད་ཅིག་རེད། དེར་བརྟེན་ངས་ཁོང་སྔར་གནས་སུ་སྤོ་རུ་འཇུག་དགོས་པའི་གྲོས་འགོ་བཏོན་པར་ཝང་གིས་ཀྱང་མོས་མཐུན་བྱས་བྱུང༌།

དེར་བརྟེན་ང་རང་ཡང་བསྐྱར་ང་ཕོད་ཡོད་སར་བསྐྱོད་དེ་ཁོང་ལ་སོ་སོའི་གཞུང་ཁང་རྙིང་པར་རང་འཇགས་བཞུགས་དགོས་པའི་ནན་སྐུལ་བྱ་ཐུབ་པ་བྱུང༌། དེ་བཞིན་ངའི་སེམས་ནང་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་མཐོ་རིམ་ལས་བྱེད་ཀྱི་གསོལ་ཚིགས་ཁང་ཟུར་འཛུགས་ཡོད་པའི་ནང་ང་ཕོད་ཀྱང་ང་ཚོ་དང་ལྷན་དུ་ཞལ་ལག་མཆོད་པར་གདན་ཞུ་བྱས་ན་ཡག་པོ་ཡོང་གི་རེད་སྙམ། འདི་བར་ང་ཕོད་ཀྱིས་སོ་སོའི་བཞུགས་ཁང་དུ་ཞལ་ལག་མཆོད་ཀྱི་ཡོད། ང་ཚོར་དམག་དཀྱུས་ཀྱི་ཟ་མ་ཟ་ས་གཅིག་དང༌། ལས་བྱེད་དང་ལས་བྱ་དམའ་རིམ་རྣམས་ཀྱི་ཟ་མ་ཟ་ཡུལ་འབྲིང་གྲས་གཅིག མཐོ་རིམ་ལས་བྱེད་རྣམས་ཟ་མ་ཟ་ཡུལ་ཁང་པ་ཆུང་གྲས་གཅིག་བཅས་ཟ་ཁང་གསུམ་ཡོད། (མཐའ་མ་དེའི་ནང་ཟ་མ་ལེགས་པོ་ཡོད་པ་ནི་ཡ་མཚན་མི་དགོས་པ་ཞིག་རེད) ཝང་གིས་ངའི་བསམ་ཚུལ་འདིར་ཡང་མོས་མཐུན་བྱས་སྐབས་ང་ཕོད་དང༌། ཁོང་གི་ལས་བྱ་མཚོ་སྒོ་བ་གཉིས་ང་ཚོ་དང་མཉམ་དུ་ཟ་མ་ཟ་བར་ཡོང་འགོ་ཚུགས། ཐོག་མའི་ཆར་ཁོང་གཉིས་ཕྲན་བུའི་བྱེད་སྟབས་མི་བདེ་བ་ལྟར་སྣང་ཡང་མི་རིང་བར་འགྱུར་འགྲོས་དང་བསྟུན་ཐུབ་པ་བྱུང༌།

མཐའ་མ་ངས་ཝང་ལ་འཛིན་བཟུང་བྱས་པའི་ལྷ་སའི་གཞུང་ཞབས་མཐོ་གྲས་སུམ་ཅུ་སྐོར་གྱི་གྱོན་གོས་ཕྱིར་སྤྲོད་བྱེད་དགོས་པའི་ནན་སྐུལ་བྱས། ཁོང་ཚོ་ནི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་སྤྲད་པའི་གྱོན་གོས་དཀྱུས་མའི་ནང་ཉམ་ཐག་ཅིང་འུ་ཐུག་གི་རྣམ་པ་མངོན་པས། དེས་ཁོང་ཚོའི་སེམས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཐེབས་པ་ནི་གསལ་པོ་རེད།”66 ཅེས་གསལ། བཀའ་ཟུར་ཀུན་གླིང་འོད་ཟེར་རྒྱལ་མཚན་གྱིས། “རྒྱ་མིའི་དཔོན་རིགས་ཁོང་རང་ཚོ་ནི་སིལ་ཏོག་ཐང་གི་མདོ་སྤྱིའི་ཕོ་བྲང་གི་ཡང་ཐོག་གཟིམ་ཆུང་ཁག་ལ་བསྡད་འདུག་པ་དང༌། དེའི་ཤར་རྒྱུད་ཡན་ལག་ཁང་པ་ཐོག་གཅིག་མ་ཞིག་འདུག་པ་དེ་ནི་སྔ་དུས་བོད་གཞུང་གི་ཤོ་ཁྲལ་ལས་ཁུངས་ཚུགས་ཡུལ་ཞིག་ཡིན་པ་དེའི་ཁང་པ་ཆེ་བ་དེའི་ནང་ང་ཕོད་དང་མཉམ་དུ་མཚོ་སྒོ་བཀའ་དྲུང་བཞུགས་འདུག

ཁོང་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་གནས་སྟངས་ཉལ་ཁྲི་དང་བཞུགས་ས་གང་ཟེར་ཁང་པ་དེ་གའི་སྒེའུ་ཁང་གི་པང་བཀག་གཉིས་རེ་བསྒྲིགས་ནས་དེའི་སྟེང་དུ་རྒྱ་མིའི་ཏིར་སྤར་ས་མདོག་ཉལ་གང་མ་རེ་བཏིངས་ནས། ང་ཕོད་ཀྱི་སྐུ་རྒྱབ་དེར་ཀྲང་མན་བར་འཚང་ཡོད་པའི་ཕོ་ཁེབས་གོས་ཆེན་དམར་པོ་མེ་ཏོག་རིས་ཀྱི་རྒྱབ་ཤ་བྱས་པ་ཟད་ཏོ་ཞིག་དང་ཇ་འཐུང་བྱེད་མོག་ (ལྕགས་ཕོར) སོགས་སྣེ་འགའ་ཤས་ཙམ་ལས་མི་འདུག ཉིན་རེའི་གསོལ་ཚིགས་རྒྱ་མིའི་དམག་མིའི་ཐབ་ཚང་ནས་འབུལ་གྱི་ཡོད་འདུག ངས་ང་ཕོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་དེ་ཚོ་མཐོང་ནས་ད་ནི་ང་ཚོའི་མཐར་ཐུག་གི་གནས་ཚུལ་འདི་འདྲ་ཞིག་ལ་གྱར་འདུག་བསམ་ནས་སེམས་པ་ཤིན་ཏུ་སྐྱོ་བས་མིག་ནས་མཆི་མ་རང་དབང་མེད་པར་ཤོར་བྱུང༌། ངས་ང་ཕོད་ལ་ཐུགས་མཁོའི་ཆ་རྐྱེན་དེ་ག་མ་རེད་པས་ཞུས་པར། ཁོང་གིས་དེ་ག་རང་རེད། ཚང་མ་འཐོར་གྱར་ཕྱིན་སོང༌། ཕོ་ཁེབས་འདི་ཡང་རྒྱ་ཕྲུག་ཁོའི་སྦྱིན་བདག་རླིས་ཤན་སན་གྱིས་སྟེར་བྱུང་གསུངས་པ་དང་ཆབས་ཅིག་ཆབ་མདོ་མ་ཐང་དུ་ངའི་གཡོག་པོ་ཚོ་ཡོད་མདོག་ཁ་པོ་ཡོད། དེའི་སར་ངའི་བཞོན་རྟ་གྲ་བོ་དེ་ཡོད་པ་ཁྱེད་རང་ཚོའི་རྟ་མཉམ་གསོ་ཉར་གནང་རོགས་གསུང་རྒྱུ་ཙམ་ལས་དེ་མིན་གང་ཡང་གསུང་གི་མི་འདུག ངས་ནི་ཅི་ཞུ་འདི་ཞུ་མི་འདུག སེམས་པ་ནི་ཧ་ཅང་སྐྱོ་གི་འདུག ན་བཟའ་ཉེར་ཆས་དང་གསོལ་ཆས་སྐོར་གང་དང་གང་དགོས་བཀའ་འདྲི་ཞུས་པར། གནས་སྐབས་གང་ཡང་མི་དགོས། འདི་ནས་འགྲིགས་ས་རེད་གསུངས་བྱུང༌། གནས་སྟངས་དེ་ལ་བལྟས་ན་དགྲ་བོ་ཡིན་ཡང་སེམས་ཀྱིས་བཟོད་ས་མ་རེད།”67 ཅེས་གསུངས་འདུག

རྒྱ་དམར་ནི་གཡོ་སྒྱུ་དང་དྲན་འཁྲུལ་ལ་བྱང་ཆུབ་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། དུས་ཚོད་མི་རིང་བར་མདོ་སྨད་རྫོང་འགོ་ཁག་གི་འཐུས་མི་བསྐོས་ཏེ། ཆབ་མདོ་བཅིངས་འགྲོལ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཞེས་པ་ཞིག་བཙུགས་ཏེ་འཛིན་བཟུང་བཀག་ཉར་གྱིས་བཙོན་པ་བཟོས་པའི་ང་ཕོད་ལ་ཆབ་མདོ་བཅིངས་འགྲོལ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཞེས་པའི་འགོ་འཛིན་གཞོན་པ་ལ་བསྐོས་པ་རེད།

གོང་གསལ་སྙན་ཞུ་དེ་ལྷ་སར་འབྱོར་རྗེས་རྒྱལ་བློན་བཀའ་གྲོས་ཐོག་ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་གྲོ་མོར་ཆིབས་ཞལ་བསྒྱུར་རྗེས་སྲིད་ཚབ་གཉིས་ནས། མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ལ་རྒྱ་བོད་བཀའ་མོལ་གནང་རྒྱུའི་དབང་ཆ་སྩལ་ཏེ། རྒྱ་དམག་ད་ལྟ་ཡོད་པའི་ས་གནས་བརྒལ་ཏེ་ཡོང་རྒྱུ་མེད་པ་གཞི་རྩར་བཟུང་བའི་གྲོས་མོལ་ཆབ་མདོ་རང་ལ་བྱ་དགོས་བཀའ་མངགས་དང༌། ཕྱག་རོགས་སུ་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལེགས་སྨོན་དང༌། རིམ་བཞི་བསམ་ཕོ་སྲས་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་གཉིས་སྙན་འབུལ་རྟ་ཤད་དང་མཉམ་དུ་བོད་ལྕགས་སྟག་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༡༡ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་ཆབ་མདོར་གཏོང་གནང་མཛད།

ཕྱིས་སུ་སྤྱི་ཚོགས་ནང་དུས་བབ་ཛ་དྲག་གི་སྐབས་དེ་དུས་ཉམས་མྱོང་ཡོད་པའི་མདོ་སྤྱི་ལྷ་ཀླུ་ཡོད་མུས་ཐོག་གློ་བུར་ང་ཕོད་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་དང༌། དེ་རྗེས་ཞི་མོལ་བྱེད་མཁན་གཙོ་བོར་བཀོད་མངགས་གནང་བ་དེ་གཞུང་གིས་ནོར་འཁྲུལ་བྱུང་བར་ངོས་འཛིན་བྱེད་མཁན་ཡོད་མོད། དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “རིགས་འགའ་ཤས་ཀྱིས་ལྷ་ཀླུས་དེ་སྐབས་དམག་གྲ་སྒྲིག་ཡོད་ལུགས་དེ་འདྲ་ཤོད་མཁན་འདུག

འོན་ཀྱང་དངོས་སུ་དམག་འཁྲུག་བྱུང་ན་འཛིང་ཐུབ་མིན་ཤེས་ཀྱི་མ་རེད། ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཐོག་མར་ག་འདྲ་བྱས་ནས་གཏན་འཁེལ་བ་ཡིན་ནམ། ད་ཆ་དྲན་གྱི་ཡང་མི་འདུག ཕལ་ཆེར་ངོས་གྲོ་མོར་སླེབས་ཚར་བ་རེད། དེ་དུས་བཀའ་བློན་རམ་པ་དང༌། ཟུར་ཁང༌། ལྷ་སར་སྲིད་ཚབ་རྣམ་པ་གཉིས་དང༌། བཤད་ཟུར་དང་ཐུབ་བསྟན་རབ་ཡངས་ལགས་བཅས་ང་ཚོས་ཕར་ཚུར་གོ་བསྡུར་ཞིག་བྱུང་མེད་དམ། ཆབ་མདོར་ང་ཕོད་ཡོད་པ་དང༌། ཡང་ན་རྒྱ་མིས་བསམ་འཆར་བཤད་པ་ཡིན་ནམ། མ་ནང་ཨ་ཕོ་གྲོ་མོར་བསླེབས་སོང་བ་དེ་བརྒྱུད་ང་ཕོད་ཀྱི་ཕྱག་བྲིས་རིང་པོ་ཞིག་འབྱོར་བ་དྲན་གྱི་འདུག

གཅིག་བྱས་ན། དེའི་ནང་རྒྱ་བོད་བཀའ་མོལ་གནང་ན་ལེགས་པ་དང༌། ང་རང་གིས་འགན་འཁུར་བྱེད་ཀྱི་ཡིན་ཞེས་གསུངས་པར་དེ་འདྲ་བྱས་ན་ཡག་པོ་འདུག་ཅེས་བཤད་པ་མིན་ནམ། གང་ལྟར་དེ་ཚོ་ནོར་པ་རེད་ཅེས་བཤད་ཐུབ་ཡས་ཨེ་ཡོད། དེ་ཧ་ཅང་ཁག་པོ་རེད། ང་ཕོད་མིན་པའི་མི་ཞིག་གིས་ང་ཕོད་ལས་དྲག་པ་བྱེད་ཐུབ་ཀྱི་རེད་ཟེར་རྒྱུ་ཁག་པོ་མིན་ནམ། ང་ཕོད་ལ་ལྷག་བསམ་ཏན་ཏན་ཡོད་པ་རེད། རྒྱ་ནག་ནས་ཡར་འཁོར་ཏེ་ཐོག་མར་ངོས་ཐུག་སྐབས་དང༌། དེ་ནས་བཟུང་ལོ་གང་འཚམས་རིང་ང་ཕོད་བློས་བཀལ་ས་འདྲ་པོ་གཙོ་བོ་བྱས་པ་ཡིན། དངོས་གནས་ཡག་པོ་རེད། སྤྱིར་བཏང་ལྷ་ས་བ་ཚོ་དང་སྐུ་དྲག་ཚོས་ང་ཕོད་ལ་སྤྱི་མོས་ལྟ་བུ་གང་འཚམས་ཡོད་པ་མ་རེད་དམ། སྔ་མོ་ཟུར་ཁང་དང༌། ཀ་ཤོད་པ་ཁོང་ཚོའི་ཐོག་གོ་དོན་ཅན་གྱི་གཞས་བཏང་ཡོད་པ་དང༌། ང་ཕོད་ལ་བསྟོད་ར་གཏོང་གི་ཡོད་པ་མ་རེད་དམ། ང་ཕོད་བསྐོ་བཞག་གནང་མཁན་དེ་སྟག་བྲག་རིན་པོ་ཆེ་རེད། དེ་དུས་དྲང་པོ་བྱུང་སོང་ཟེར་བའི་སྐད་ཆ་ཡོད་པ་མ་རེད་དམ། ང་ཕོད་ནི་གསར་བརྗེ་བའམ། དེང་རབས་ཅན་ལ་བསྒྱུར་རྒྱུའི་བསམ་བློ་ཡོད་པ་ཞིག་རེད།” ཅེས་བཀའ་གནང་ཞིང༌། རྒྱ་མི་བོད་ལ་ཐོག་མར་འབྱོར་སྐབས་ལྷ་སའི་དམངས་གཞས་ནང༌། “དབང་པོ་ལྔ་ཡི་དཀྱིལ་ནས།། མི་གོ་ཆོད་པ་གཅིག་རེད།། བྱབ་ཆུང་སྣོན་ཕན་དགོས་ན།། རྒྱ་འུ་རྒྱགས་པ་ཡོད་རེད།།” ཅེས་ཟེར་བ་དང༌། དེ་སྐབས་བཀའ་བློན་ནམ་ས་དབང་ལྔ་སྟེ། རམ་པ། ཟུར་ཁང༌། ལྷ་ཀླུ། མདོ་མཁར། ང་ཕོད་བཅས་དང༌། རྒྱའུ་དང་རྒྱགས་པ་ནི་བཀའ་ཚབ་རྣམ་གཉིས་ (ཐུབ་བསྟན་རབ་ཡང་དང་ཤན་ཁ་བ) ལ་ཟེར་བ་བཅས་དང༌།

ཡང་སྲིད་ཚབ་རྣམ་པ་གཉིས་དགོངས་འཁྲོལ་སྩལ་རྗེས་ཚབ་གསར་བསྐོ་གཞག་མི་གནང་བ་དེ་ཡང་ང་ཕོད་ཀྱི་འདོད་ཚུལ་ཡིན་སྐད་སྐོར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་གསུངས་དོན། “དེ་དུས་སྲིད་ཚབ་གསར་པ་བསྐོ་དང་མི་བསྐོའི་སྐོར་སྐད་ཆ་བྱུང་དུས། བཀའ་ཤག་གི་དགོངས་ཚུལ་ལ། ྋརྒྱལ་བ་རིན་པོ་ཆེ་དང་བཀའ་ཤག་བར་སྲིད་བློན་ཞིག་དགོས་གལ་ཨེ་ཡོད། བཀའ་ཤག་རང་ནས་འགན་བཞེས་ཏེ། ཁ་ཐུག་ཁ་ཐུག་ལ་ངོས་ལ་སྐད་ཆ་འདྲི་རྒྱུ་བྱས་ན་ཡག་པ་མི་ཡོང་ངམ་གསུངས་པ་ཞིག་དྲན་གྱི་འདུག དེ་ཡག་པོ་འདུག་ཅེས་དེ་ལྟར་ཐག་བཅད་པ་རེད་མ་གཏོགས་ང་ཕོད་ཀྱིས་ཞུ་བརྒྱུད་གནང་བ་ཞིག་མ་རེད།” ཅེས་དང༌། གོང་གསལ་གནད་དོན་ལས་འཕྲོས་ཏེ། དེ་སྔ་བོད་དུ་བསྟན་སྲིད་ཀྱི་མཛད་འགན་ལྕི་ལ། རྒྱ་མིའི་ཕྱིར་འཐེན་ནང་འཛུལ་གྱི་གནོན་ཤུགས་འོག་གནད་ཡོད་གཞུང་ཞབས་ཚོའི་ཁོངས་ནས་ཐུགས་ཕམ་འགྲོ་གཞིའི་གནས་ཚུལ་མི་ལེགས་པའི་རིགས་བྱུང་མིན་སྐོར། ྋགོང་ས་མཆོག་གིས། “ཨ་ཧོ་ཡག་ཐག་ཆོད་ཟེར་དགོས་ཀྱི་རེད། ཡག་ཐག་ཆོད་རེད། ངོས་དང་ཐག་ཉེ་ཤོས་ནི་བཀའ་ཤག་དང༌། ཡིག་ཚང༌། མགྲོན་གཉེར་ཆེ་མོ་ཁོང་ཚོའི་གྲས་མ་གཏོགས། དེ་མིན་མང་པོ་ཞིག་ངོས་དང་ཐད་ཀར་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མ་རེད། འབྲེལ་ཡོད་དེ་ཚོ་ནི་ཡག་ཐག་ཆོད་ཟེར་དགོས་རེད། ཐོག་མར་ངོས་རང་ཡར་རྡོག་ཙམ་ཆགས་པའི་སྐབས་མགྲོན་གཉེར་ཆེ་མོ་བྱམས་པ་ཆོས་བཟང་རེད། བསམ་པ་རྣམ་དག་རེད། དཔོན་པོས་ཁ་ཕྲན་བུ་གཏོང་གི་རེད་མ་གཏོགས་བྱམས་པ་ཆོས་བཟང་ཞེ་དྲག་ཡག་པོ་རེད།

དཔོན་པོས་ཁ་གཏོང་དགོས་པ་ནི་དཔོན་པོའི་ཞབས་སྡོད་པ་རྩ་གཉེར་བསྐོས་པ་དང༌། རྩ་གཉེར་སྐབས་རྟ་རྒྱུག་མི་རྒྱུག་འཁྲི་བ་ཡིན་ནམ་གང་ལྟར་གྲ་མ་འགྲིག་པ་ཞིག་ཐོན་ནས་ཉེས་པ་ཕོག་པ་རེད། དེ་འདྲའི་རྐྱེན་གྱིས་དཔོན་པོ་ཁྲོས་པ་རེད། ཕ་ལྷའི་མི་སེར་སྤོའོ་ཞིག་གིས་ཕ་ལྷར་ཁ་མཆུ་བཙུགས་ཏེ། ཤོད་འགག་ཏུ་ཐུག་སྐབས་སྤོའོ་ལགས་དེར་ཞུ་བ་ལེན་པ་ངས་ཤར་རྒྱུད་འགག་ནས་མཐོང་གི་ཡོད། སྔོན་ལ་དཔོན་པོས་བཤད་དོན། ‘ཕ་ལྷ་དང་སྣེ་མགྲོན་ཉེ་པོ་ཡོད་ཙང༌། ཞུ་བ་ལེན་མཁན་སྣེ་མགྲོན་ནས་སྤོའོ་ཁོང་གིས་སྐད་ཆ་ཡར་བཤད་པ་རྣམས་མ་ཉན་པར། མར་བཀའ་བཀྱོན་ཤ་སྟག་བཏང་གི་འདུག་’ཅེས་དཔོན་པོར་ཁོ་ཚོས་ལབ་པ་འདྲ། ངོས་རང་དེར་བལྟ་བར་འགྲོ་མྱོང༌། སྤོ་བོ་སྤོ་བོ་གཅིག་འདུག ཡིན་ནའང་གྱོང་ཐག་ཆོད་ཤོད་མཁན་ཞིག་འདུག དེ་དུས་མགྲོན་ཆེ་དྲང་པོ་མ་རེད་ཅེས་བཤད་མྱོང༌། དེ་ནི་ཆུང་ཚགས་རེད་མ་གཏོགས། དེ་མིན་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད།

དེ་དུས་བཀའ་བློན་གྲས་ངས་འབྲེལ་བ་ཤུགས་ཆེ་ཤོས་བྱེད་ས་ང་ཕོད་རེད། ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད། ལྷ་ཀླུས་གྲ་མ་འགྲིག་ཅིག་ཐོན་པ་དེ་ནི་ཁྱད་མཚར་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ལ་ཀྲང་ཅིན་ཨུས། ‘ངོས་ལ་ལབ་ཅེས་ལན་ཞིག་བསྐུར་འདུག ལན་དེར་ལྷ་ཀླུ་ས་དབང་ཆེན་མོ་ཀྲང་ཅིན་ཨུའི་སར་བསླེབས་ནས་བཀའ་ཤག་ནང་གི་ལས་ཀ་དེ་ཚོ་ཀྲང་ཅིན་ཨུའི་སར་ལྷ་ཀླུ་རང་ནས་ཁ་ཐུག་ཁ་ཐུག་ལ་ལན་བསྐྱལ་ནས་སོ་པ་ལྟ་བུ་བྱེད་ཀྱི་འདུག་ཅེས་དེ་འདྲ་ཟེར་བྱུང༌། མི་དེ་ཁྱད་མཚར་པོ་ཞིག་འདུག’ ཅེས་ལན་དེ་འདྲ་ཞིག་འབྱོར་བྱུང༌། བློ་བཟང་བསམ་གཏན་གྱིས་སྐྱག་རྫུན་བཤད་དགོས་པའི་རྒྱུ་མཚན་ཕལ་ཆེར་མི་འདུག དེ་མིན་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ལ་སྐད་ཆ་གོ་བརྡ་མ་འཕྲོད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་ཡིན་ན་ནི་མི་ཤེས་མ་གཏོགས་གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། རྐྱེན་དེ་དང་གཅིག་བྱས།

ཡང་གཙོ་བོ་ལྷ་ཀླུས་དྲང་པོ་བྱས་མ་སོང་ཞེས་ཤོད་རྒྱུ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། གང་ལྟར་སྐབས་དེར་ལྷ་ཀླུར་སྐད་ཆ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་པ་རེད། དེར་བརྟེན་ངོས་ནས་ང་ཕོད་ལ་གོ་བསྡུར་བྱས་པ་ཡིན། ང་ཕོད་ད་ལྟ་བཞུགས་ཡོད་པ་རེད། ངོས་ཀྱིས་ང་ཕོད་ལ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་གྱིས་དེ་འདྲ་ཞིག་ཟེར་གྱི་འདུག ལྷ་ཀླུའི་སྐོར་དེ་ཧ་ཅང་ཁྱད་མཚར་འདུག་བརྗོད་པ་ཡིན། ང་ཕོད་དང་ལྷ་ཀླུ་མ་འགྲིག་པ་ཆེན་པོ་ཡོད་མེད་ཤེས་ཀྱི་མེད།

ང་ཕོད་ཀྱིས་ ‘ཁམས་ཕྱོགས་ནས་ལྷ་ཀླུར་ངོ་རྒོལ་བྱེད་འདོད་བྱེད་མཁན་མང་པོ་ཞིག་འདུག སྤོམ་མདའ་ཡང་དེའི་ཁུངས་ལ་ཡོད་པ་ཡིན་ནམ། དེ་འདྲ་ཡིན་ཙང༌། རྩ་བའི་ཞིབ་དཔྱོད་མ་འོངས་པར་བྱ་རྒྱུ་དང༌། གནས་སྐབས་གླེང་གཞི་མང་པོ་ཡོད་པར་བརྟེན། བཀའ་ཤག་ལ་ཕེབས་མ་དགོས་པ་བྱ་རྒྱུ་དེ་འདྲ་ཞིག་གནང་ན་ལས་ད་ལྟ་ཞུ་མ་ནུས་པར་བསྡད་པ་མ་གཏོགས་རྗེས་སུ་རྙོག་དྲ་ཡོང་རྒྱུ་རེད།’ ཅེས་གསུངས་བྱུང༌།

དེ་འདྲ་བྱས་ཏེ་ལྷ་ཀླུར་གཏོང་རྒྱུའི་བཀའ་དཔྱད་དེ་ངོས་ཀྱིས་ང་ཕོད་ལ་མངགས་ནས་བཟོས་པ་རེད། དེ་དུས་བཀའ་ཤག་གི་ཡིན་ནའང་རེད། ཡིག་ཚང་གི་ཡིན་ནའང་རེད། ཡི་གེ་གལ་ཆེ་བ་དེ་འདྲ་འདུག་ན་ང་ཕོད་ནས་སྦྱར་ཤོག་བསྐྱོན་ཤོག་ཅེས་མངགས་ཀྱི་ཡོད། གོང་དུ་ཞུས་པ་ལྟར་ང་ཕོད་ཀྱིས་ཧུར་ཐག་འབད་ཐག་བྱས་སོང༌།

དེ་ནི་ཕྱི་ལོ་ ༥༠ འགོ་སྟོད་ཙམ་ལ་རེད། ཡང་ ༥༨ ༥༩ དེ་ཚོའི་ནང་ང་ཕོད་ལ་རྦད་ཏེ་རང་བློས་མི་འཁེལ་བའི་བཟོ་འདྲ་པོ་བྱུང༌། ༥༦ ལོ་ང་ཚོ་རྒྱ་གར་དུ་ཡོང་སྐབས་དེ་དུས་ང་ཕོད་ཀྱི་གནང་ཕྱོགས་ལ་ཏོག་ཙམ། ག་འདྲ་ཡིན་ནམ་བསམ་པ་དང༌། ཡིད་གཟབ་བྱེད་དགོས་ཀྱི་འདུག་བསམ་པ་བྱུང༌། ཕ་ལྷས་ཀྱང་དོགས་པ་ཕྲན་བུ་བྱེད་ཀྱི་འདུག བཀའ་ཤག་ནང་ལ་ང་ཕོད་དང༌། ཡིག་ཚང་ནང་ལྷའུ་རྟ་ར་ལ་དོགས་པ་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་རེད། ལྷ་ཀླུར་གནས་ཚུལ་དེ་འདྲ་ཞིག་བྱུང་བ་རེད། ལྷ་ཀླུར་བཀའ་དཔྱད་གཏོང་རྒྱུའི་ཟིན་བྲིས་དེ་ང་ཕོད་ནས་བརྒྱབས། དེ་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་ལ་བཤུ་རུ་བཅུག དེའི་སྐོར་ཆེ་མོ་ལའང་གོ་བསྡུར་བྱས་ཡོད་པ་མ་རེད། བློ་བཟང་བསམ་གཏན་གྱི་ལག་བྲིས་ཡི་གེ་དེ་ཆེ་མོ་ལ་སྤྲད་ནས་ལྷ་ཀླུར་བཀའ་བསྒྱུར་གཏོང་རྒྱུ་བྱས་པ་རེད། དེ་དུས་ངོས་རྩེར་ཡོངས་འཛིན་རིན་པོ་ཆེའི་སྐུ་མདུན་ནས་དུས་འཁོར་དབང་ཆེན་ཞུ་བཞིན་ཡོད། དེ་ཧ་ཅང་གསལ་པོ་དྲན་གྱི་འདུག དེ་མིན་གཞུང་ཞབས་ནང་ནས་མཛད་དཀའ་བཟོ་མཁན་བཟོ་འདྲ་པོ་ཕལ་ཆེར་ཡོད་པ་མ་རེད། ཚང་མ་ཡག་ཐག་ཆོད་རེད།” ཅེས་གསུངས།

མཚམས་འདིར་ལྷ་ཀླུ་གནས་དབྱུང་གནང་དགོས་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་སྐོར་ཞོར་འཕྲོས་གསལ་བཤད་ཐུང་ཙམ་ཞུ་རྒྱུར། ལྷ་ཀླུས་མདོ་སྤྱི་བཀའ་བློན་གནང་སྐབས་དངོས་དང་བརྒྱུད་པའི་སྒོ་ནས་ཁམས་ཕྱོགས་མི་སེར་ཐོག་ཟ་རྔམ་བརྡབ་གསིག་དང༌། དྲང་བདེན་མ་བྱུང་བ་སོགས་སྐོར་སྤྱི་ཚོགས་ཐོག་ལྟ་སྟངས་མཐོང་ཚུལ་མི་ལེགས་པའི་གླེང་ཕྱོགས་ཡོད་པས། དོ་བདག་ལའང་འགན་འཁྲི་ཡོད་པ་ལྟར། བཀའ་བློན་ལས་ཁུར་ཕྱིར་འཐེན་གནང་དགོས་བྱུང་བ་དེ་ནི་དགོས་ངེས་དང༌། འོས་འཚམས་ཡིན་པ་སྨོས་ཅི་དགོས།

འོན་ཀྱང་ཀྲང་ཅིན་ཨུས་སྐུ་གཅེན་བློ་བཟང་བསམ་གཏན་བརྒྱུད་ཞུས་པའི་གནས་ཚུལ་སྐོར། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་བཀའ་སློབ་གོང་གསལ་ནང༌། “བློ་བཟང་བསམ་གཏན་གྱིས་སྐྱག་རྫུན་བཤད་དགོས་པའི་གནས་ཚུལ་ཕལ་ཆེར་མི་འདུག” ཅེས་དང༌། ‘ང་ཕོད་དང་ལྷ་ཀླུ་མི་འགྲིག་པ་ཞེ་པོ་དེ་འདྲ་ཡོད་མེད་ཤེས་ཀྱི་མེད། དེ་མིན་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ལ་སྐད་ཆ་གོ་བརྡ་མ་འཕྲོད་པ་ཞིག་བྱུང་བ་ཡིན་ན་གང་ཤེས།’ ཞེས་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ལ་བཤད་བྱུང་ཟེར་བའི་སྐད་ཆའི་སྐོར་གྲོགས་པོས་རྐུན་མ་ནི་མི་རྐུ། ཁྱིས་ལྕགས་ནི་མི་ཟ་ཟེར་བའི་ཟུར་ཟའི་ཤོད་ཚུལ་ལྟར། ངེས་པ་རྙེད་དཀའ་བའི་ཚིག་དོན་དེར་ཐུགས་མ་རངས་པའི་མངོན་ཚུལ་གསལ་སྟོན་གནང་ཡོད།

ལྷ་ཀླུས་འཁོན་འཛིན་བྱེད་མཁན་གྱི་མི་ཞིག་ལ་སྐྱབས་བཅོལ་བ་མིན་ན། ཀྲང་ཅིན་ཨུས་སོ་སོར་མགོ་བཏགས་ཞུ་མཁན་དེ་གཡང་ལ་གཡུགས་པ་རང་ཡིན། འོན་ཀྱང་སྤྱིར་བཏང་བྱས་ན་བྱ་བ་དེ་རིགས་ཡོང་མི་སྲིད་པ་དང༌། རྒྱུ་མཚན་མི་ལྡན་པ་ཞིག་ལོས་ཡིན།

དེར་བརྟེན་བཀའ་དཔྱད་ཀྱི་ནང་དུའང༌། རྩ་བའི་ཞིབ་དཔྱོད་མ་འོངས་པར་བྱ་རྒྱུ་དང༌། གནས་སྐབས་གླེང་གཞི་མང་བས་བཀའ་བློན་ལས་འཁུར་ཕྱིར་འཐེན་གནང་རྒྱུ། ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་ནི། དབྱེ་ཞིབ་དང་ལྡན་པའི་སྒོ་ནས་གནད་དོན་གཉིས་སུ་ཕྱེས་ནས་ཕྱོགས་ལྷུང་མེད་པའི་ཐག་གཅོད་ཡང་དག་པ་ཞིག་དང༌། གནས་དུས་དང་ཧ་ཅང་འཚམས་པོ་བྱུང་ཡོད་པ་དེ་ནི་སུས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན། མ་གཞི་ལྷ་ཀླུས་རྒྱ་མིར་བློ་གཏད་བཅོལ་བ་དངོས་འབྲེལ་ཡིན་ན། རྒྱ་མིས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་འགེབས་སྲུང་བྱེད་པ་ལས། ཐེར་འདོན་གཏན་ནས་བྱེད་མི་སྲིད་ཀྱང༌། ཁོང་ཚོར་འཐོབ་རྒྱུའི་ཁེ་ཕན་ཆེ་ཆུང་ལ་གཞིགས་ནས་ཅི་ཡང་ཤོད་སྲིད་པ་དང༌། གང་ཡང་བྱེད་ཕོད་པ་དེ་ནི། གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ངོ་ཚ་སྙིང་རྗེ་བྲལ་བའི་རང་གཤིས་ཤིག་ཀྱང་ཡིན།

དཔེར་ན། ༡༩༥༢ ཙམ་ལ་སྐུ་གཅེན་པོ་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ལྷ་སར་ཁྱུག་ཕེབས་གནང་སྐབས། ཉིན་གཅིག་རྒྱ་དཔོན་ཀྲང་ཅིན་ཨུའི་སར་ཕེབས་དུས། ཀྲང་ཅིན་ཨུས་”མི་དམངས་ཚོགས་པ་རྫུས་མའི་རྒྱབ་ཕྱོགས་ངན་སྐུལ་བྱེད་མཁན་ལྟེ་བ་སྲིད་ཚབ་གཉིས་ཡིན་ལུགས། ད་ནང་རང་བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་ངའི་སར་ཡོང་ནས་ཞིབ་ཕྲ་བཤད་བྱུང༌།” ཞེས་ནང་གཏམ་ཡིན་ཁུལ་གྱིས་ཞུས་པར་བརྟེན། སྐུ་གཅེན་རྒྱལ་ལོ་དོན་གྲུབ་ཀྱི་དགོངས་པར། བཀའ་བློན་ཟུར་ཁང་ནི་རྒྱ་མིའི་རྒྱུགས་ཁྱི་གསོན་པོ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཐུགས་དོགས་ཆེན་པོ་འཁྲུངས་སྲིད་པ་ནི་ཐུགས་ཁག་ཅི་ལ་ཡོད།

འོན་ཀྱང་སྔ་ཕྱིའི་བྱུང་རིམ་ལ་བལྟས་ན་ཟུར་ཁང་བཀའ་བློན་རྒྱ་མིར་ནང་གཏམ་ཕྱི་སྐྱེལ་བྱེད་མཁན་ངོ་མ་ཞིག་ཡིན་ན། ཐ་མ་ད་ལྟའི་བར་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་”ཡིག་ངག་གཉིས་ཐོག་ལོག་སྤྱོད་ཀྱི་འགོ་གཙོ། རྒྱལ་ཁབ་དང་མི་དམངས་ལ་ཤི་ཡང་འགྱོད་སེམས་མེད་པར་ངོ་རྒོལ་རྒྱབ་གཏོད་བྱེད་མཁན་གཏེ་པོ། ཞིང་བྲན་བདག་པོ་ཆེན་པོ་ཟུར་ཁང་དབང་ཆེན་དགེ་ལེགས་”ཞེས་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་མིག་གི་རྡུལ་དང༌། སོའི་སྲིན་ལྟ་བུའི་དགྲ་ནག་ཅིག་ལ་བརྩི་དགོས་དོན་ག་ལ་ཡོད། དེ་བཞིན་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་བྲིས་པའི་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེའི་མཛད་རྣམ་ནང་ “༥༣ ལོ་རྒྱ་ནག་ནས་སྐུའི་གཅེན་མོ་ཚེ་རིང་སྒྲོལ་མ་ལགས་བཙན་ཐབས་དང་སྒྱུ་ཐབས་ཀྱིས་སྐུའི་གཅེན་པོ་རྣམ་གཉིས་གདན་འདྲེན་ (ཀ་སྦུག) དུ་མངགས་འདུག” ཅེས་སོགས་འཁོད་ཅིང༌། ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེས་རྒྱ་མིའི་བཙན་འཛུལ་ལ་གདོང་ལེན་གནང་ཆེད་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཕེབས་ནས་བོད་རང་བཙན་སླར་གསོའི་ཕྱག་ལས་རྒྱུན་འཁྱོངས་གནང་བར་རྒྱ་མི་ཚོ་སྙིང་ནས་བཟོད་འཁུར་མ་ཐུབ་པར། ལྷ་ཁོག་འདྲེ་ཞུགས་ཀྱིས་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེར་འཁོན་ལན་སློག་ཐབས་སུ་དམིགས་ནས་ཉ་མོ་ལྕགས་དཀྱུར་སྐོན་ཐབས་འབད་རྩོལ་བྱས་པ་ལྟག་མཚེར་རིན་པོ་ཆེའི་མཛད་རྣམ་གྱི་ཚིག་དོན་ལས་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཡིན།

དེ་རྗེས་ྋགོང་ས་མཆོག་དང་བཀའ་ཤག་ལྷན་རྒྱས་བྱེས་རྒྱལ་ས་གྲོ་མོར་ཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་དེ་གོང་ལྷ་ས་ནས་རྒྱ་ནག་དང་ཞི་བའི་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་ཆེད་གཏོང་གནང་བའི་སྐུ་ཚབ་མཁན་རྩིས་གཉིས་རྒྱ་གར་ཀ་ལོན་སྦུག་ནས་འཕྲལ་དུ་གྲོ་མོར་བཅར་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་སྩལ་བ་བཞིན་མཁན་རྩིས་གཉིས་ནས་བྱེས་ཕེབས་རྒྱལ་བློན་ལྷན་རྒྱས་སར་རྒྱ་ནག་ཏུ་བསྐྱོད་མ་ཐུབ་པའི་གནས་ལུགས་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གི་གནད་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཁག ཨ་མེ་རི་ཀ་དང༌། དབྱིན་ཇི། བལ་ཡུལ་བཅས་ཀྱི་ཧིན་སྡོད་ཕྱི་རྒྱལ་གཞུང་ཚབ་ཁག་གི་དཔོན་རིགས་ཁག་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་སྐོར། ལྡི་ལིར་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཚབ་དཔོན་རིགས་སྔ་རྗེས་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་པའི་གནས་ལུགས། དེ་བཞིན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་སུ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་བར་ཡང་དབྱིན་གཞུང་དང༌། རྒྱ་གར་གཞུང་གཉིས་ནས་འགོག་རྐྱེན་བྱུང་ཚུལ་སོགས་ཞིབ་ཕྲ་སྙན་སེང་ཞུས་ཤིང༌། དེ་དག་གི་སྐོར་རྒྱལ་བློན་བཀའ་བསྡུར་རིམ་པ་གནང་བའི་མཐའ་དོན་ཐུགས་ཕམ་དང་བཅས་སླར་ཡང་མེས་ཚིག་མེར་གཏུག་གིས་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་ཐོག་ནས་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་སྩལ་རྒྱུའི་བཀའ་ཡིག་དང་སྦྲགས་ལྡི་ལི་རྒྱ་ནག་གཞུང་ཚབ་སར། བོད་གཞུང་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་གཙོ་འཛིན་ཟུར་བ་ཛ་སག་དབང་ཆེན་ཚེ་བརྟན་དང༌། མཁན་དྲུང་ཆོས་འཕེལ་ཐུབ་བསྟན་ལས་བྱ་སྟག་ལྷ་སྲས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང༌། ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་བཅས་གཏོང་གནང་མཛད་ཅིང༌། རྒྱ་ནག་རང་ལ་མུ་མཐུད་འབྲེལ་བ་མི་གནང་ཀ་མེད་བྱུང་བ་དེ་ནི་ཕྱི་ནང་རྒྱུ་རྐྱེན་སྣེ་མང་གིས་བྱུང་བ་ཞིག་སྨོས་ཅི།

དེ་བཞིན་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་མཁན་རྩིས་གཉིས་ཡོད་བཞིན་པར་དམིགས་བསལ་གྱིས་ཛ་དྲུང་གཉིས་གསར་དུ་བསྐོ་གཏོང་གནང་དོན་ཐད་ཀྱང༌། མཁན་རྩིས་གཉིས་ནས་འགན་ཁུར་ལེགས་སྒྲུབ་མ་བྱུང་བའམ། ཡང་ན་ཆབ་མདོ་ནས་ང་ཕོད་ཀྱིས་ཕུལ་བའི་སྙན་ཞུའི་ནང༌། ད་ཕྱིན་མཁན་རྩིས་གཉིས་ལ་ཐུགས་རེ་མ་གནང་རོགས་ཞེས་ཞུས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ཇི་ལྟར་ཡང༌། སྐུ་ཚབ་གཉིས་སམ་རྩིས་དཔོན་ཞྭ་སྒབ་པར་མི་མཐུན་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོངས་འཆར་བྱུང་ཡོད་པའང་མངོན་རྒྱུ་ཡོད།

དེ་ཡང་དཔེར་ན། ཞྭ་སྒབ་པ་རངཉིད་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་རྒྱལ་རབས་གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ནང༌། “ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་རྣམས་གྲོ་མོར་ཞབས་སོར་འཁོད་འཕྲལ་ཕྲན་ཚོ་ངོ་ལས་རྣམས་གྲོ་མོར་བཅར་དགོས་བཀའ་རྒྱ་ཕེབས་འབྱོར་བཞིན་བཅར་སྐབས་ལམ་བར་སྣ་ཐོད་ལ་རྒྱབ་ཏུ་བཞོན་དྲེལ་ནས་ཕྲན་ལ་བུད་བརྒྱབས་ཏེ་བྲག་རྡོ་ཞིག་ལ་རྐེད་པ་བརྡབས་རྐྱེན་གྱིས་ན་ཟུག་ཤིན་ཏུ་ལྕི་བ་བྱུང་ཡང༌། ང་རང་ཚོའི་བགོ་སྐལ་ཞུ་བྱ་ཞུས་དང༌། ཞུ་རྒྱུ་རྣམས་བྱེས་ཕེབས་རྒྱལ་བློན་རྣམས་ལ་གསོལ་རྒྱུ་གལ་ཆེར་བརྟེན་མི་གཉིས་ཀྱིས་སྐྱོར་བཞིན་པར་གྲོ་སྤྱི་ཁང་དུ་བཅར་ཏེ་བྱེས་ཕེབས་ཆིབས་ཞབས་ལྷན་ཚོགས་སུ་སྔ་ཕྱིའི་བྱུང་བ་དང༌། སླར་མཛད་སྒོའི་སྐོར་བཅས་ཚང་མ་ཕྱག་སྦྲེལ་རྩེ་ཕྱག་དང་ངོས་གཉིས་ནས་གང་ཤེས་འཛེམ་ཟོན་སྤངས་ཏེ་ཞུས་པར། ཆིབས་ཞབས་ཚོགས་འཐུས་ཁོངས་ནས་ར་རྩར་སླལ་དང་ལུག་རྩར་འབའི་སྒྲ་འདོན་མི་ཡང་རེ་ཟུང་བྱུང༌།” ཞེས་འཁོད་པར་གཞིགས་ན་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་རེད།

མཐའ་དོན་གཞུང་ཚབ་བརྒྱུད་རྒྱ་ནག་གཞུང་དང་གོ་བསྡུར་གྱིས་རྒྱ་བོད་ཞི་གྲོས་བཀའ་མོལ་གནང་ཡུལ་པེ་ཅིན་རང་ལ་ལེགས་ཚུལ་ཐོག་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཕྱག་རོགས་དང་བཅས་ཆབ་མདོ་ནས་དར་རྩེ་མདོ། གཡའ་རྔན། ཁྲུང་ཆིང༌། ཞི་ཨན་བརྒྱུད་པེ་ཅིན་དུ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་འབྱོར་པ་ཐོན་བསྐྱོད་གནང་རྒྱུར་ཐུགས་གཏན་འཁེལ་ཞིང༌། དེ་མཚུངས་གྲོ་མོ་བཞུགས་སྒར་ནས་ཟླ་ ༤ ཚེས་ཤར་ཙམ་ལ་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་ཕྱག་རོགས་ལས་སྣོན་དམག་སྤྱི་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུད་དང༌། མཁན་དྲུང་ལྷའུ་རྟ་ར་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར། རྒྱ་སྐད་སྐད་སྒྱུར་སྟག་ལྷ་སྲས་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང༌། དབྱིན་སྐད་སྐད་སྒྱུར་ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་བཅས་བསྐོ་གཞག་གནང་ཐོག་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་པེ་ཅིན་དུ་གཏོང་གནང་མཛད།

སྐུ་ཚབ་ཛ་དྲུང་གཉིས་གདོང་མདོ་སྤྱི་ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོས་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཐུན་མོང་ལ་ཞི་མོལ་བྱེད་སྒོའི་སྐོར་སྦུག་ཐམ་འབྱར་མའི་བཀའ་ཡིག་ལག་འཁྱེར་ཕྱི་ནང་གཉིས་བཅས་སྩལ་ཞིང༌།

ལག་འཁྱེར་ཕྱི་ནང་གཉིས་ཀྱི་ནང་དོན་སྐོར་ང་ཕོད་དང༌། ཁེ་སྨད། ལྷའུ་རྟ་ར་བཅས་ཀྱིས་བཤད་པ་རྣམས་ཕྱོགས་གཅིག་ཏུ་བསྒྲིགས་པའི་ལག་འཁྱེར་ཕྱི་མར་འཁོད་པ།

༡ བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཚོའི་མིང་དང་གོ་གནས་སྐོར།

༢ བོད་རྒྱའི་འབྲེལ་ལམ་ནི་མཆོད་ཡོན་གྱི་འབྲེལ་ལམ་ཙམ་ཡིན་པའི་རྒྱལ་ཁབ་ཐ་དད་གཉིས་ཡིན་པའི་སྐོར།

༣ ད་ཆ་རྒྱ་ནག་དམར་གཞུང་གིས་བཟུང་བའི་སྲིད་དབང་དར་རྒྱས་ཡོང་བའི་སྨོན་འདུན་སྐོར།

༤ བོད་འདི་རང་བཙན་ཡིན་པ་ལས། རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པའི་ཁས་ལེན་ཚིག་ཟུར་ཙམ་ཡང་མེད།

ལག་འཁྱེར་ནང་མའི་ནང༌།

༡ གཤམ་གསལ་གྱི་དོན་གནད་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱིས་ཁས་ལེན་བྱུང་བ་དང༌། ཐབས་ཤེས་མེད་པའི་གནས་ཚུལ་འོག་བོད་དེ་ཕྱི་རྒྱར་མིང་ཙམ་གྱི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་བྱས་ན་འགྲིགས།

ཀ ནང་ཁུལ་དུ་རང་བཙན་རང་བདག་ཡིན་དགོས་པ། ལོ་རེར་རྒྱ་ནག་ལ་རྟེན་འབུལ་ཙམ་ཞུས་ཆོག

ཁ བོད་དུ་བཅའ་སྡོད་རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་དང༌། ལས་བྱ། ཞབས་ཞུ་བ་བཅས་མི་བརྒྱ་ལས་ལྷག་པ་བོད་དུ་བསྡད་མི་ཆོག་པ།

ག བོད་དང་བོད་ཀྱི་མཐའ་མཚམས་སུ་རྒྱ་ནག་གི་དམག་མི་གཏོང་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས་ན་མི་འགྲིགས་པ།

ང རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་ལ་སྐུ་སྲུང་དགོས་རིགས་བོད་དམག་གིས་འགན་ཁུར་ཞུ་རྒྱུ།

ཅ རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གིས་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་དེ་ཡག་ཤོས་བྱུང་ན་ཆོས་ལ་དད་པ་ཡོད་མཁན་ཞིག་དགོས་པ་སོགས།

༢ སྐུ་ཚབ་ཚོས་པེ་ཅིན་དང་གྲོ་མོའི་རླུང་འཕྲིན་མཐུད་ཐབས་ཀྱིས་གལ་ཆེའི་རིགས་རླུང་འཕྲིན་ཐོག་དགོངས་སྐོར་ཐལ་ལུས་མེད་པ་ཞུ་དགོས་པ་སོགས་འཁོད་ཡོད།68 ྋགོང་ས་མཆོག་ནས་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་ནེ་ཧ་རུ་ (Nehru) མཆོག་ལ། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་གང་ཅིའི་སློབ་སྟོན་གནང་རོགས་ཞེས་འཁོད་པའི་བཀའ་ཡིག་བཅས་སྩལ་ཏེ་ངོ་ལས་རྣམས་གྲོ་མོ་ནས་ཀ་ལི་ཀ་ཏ་བརྒྱུད་ལྡི་ལིར་ཐོན། དང་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་པའི་སྐོར་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་མཛད་པའི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ལས། “རྒྱ་གར་སྲིད་བློན་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཐོག་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་ཕྱག་བྲིས་ཕུལ་ཏེ་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་གཙོས་པའི་བོད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལམ་ཕྱོགས་ཁག་གཉིས་ནས་ཐོན་ལུགས་དང༌། སླད་བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་བསྟན་པ་ཆབ་སྲིད་ཇི་སྲིད་བར་གནས་ཐབས་སྐོར་བཀའ་སློབ་ཞུས་པའི་ལན་དུ། བོད་གཞུང་གིས་ཞི་མཐུན་གྱི་ལམ་ནས་འབད་ཐབས་བྱས་པ་དེ་ཡག་པོ་རེད། དམག་དོན་ལག་བསྟར་བྱེད་མི་རུང༌། བོད་དེ་མིང་ཙམ་གྱི་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་བྱེད་དགོས་བྱུང་ན་སྐྱོན་གང་ཡང་མེད། བོད་དེ་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པར་ཁས་ལེན་མ་བྱས་ན་རྒྱ་མིས་ཉན་གྱི་མ་རེད།

དེ་བཞིན་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་དོན་མཐའ་དག་བོད་གཞུང་གིས་བྱེད་འཇུག་གི་མ་རེད། དེ་དག་ཀྱང་ཁས་ལེན་གནང་དགོས་པ་ཆགས་ཀྱི་རེད། དེ་མིན་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་ཁག་ལ་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་སྡོད་རྒྱུའི་སྐོར་ངེས་པར་དུ་ཤོད་ཀྱི་རེད། བོད་ཀྱི་ས་ཐོག་ལ་རྒྱ་མིའི་དམག་དཔུང་གཏོང་སྐྱོད་མི་བྱེད་པའི་ཐོག་ཐབས་མཁས་གང་ཆེའི་འབད་བརྩོན་བྱ་གལ། གལ་སྲིད་རྒྱ་དམག་བོད་ལ་འཇོག་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱས་ཚེ་བོད་ལ་དཀའ་ངལ་འཕྲད་པའི་ཐོག རྒྱ་གར་ལ་ཡང་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་གི་རེད། བོད་ནང་གི་དབང་ཆ་གང་ཐོབ་ཐབས་ཤེས་འབད་བརྩོན་བྱ་དགོས། ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་བ་ལས། རྒྱ་གར་གྱིས་བོད་རྒྱ་ཞི་མཐུན་གྲོས་མོལ་ཐོག་བར་བཞུགས་ཡོང་བ་ཞེས་སྔ་རྗེས་ཞུས་པ་དེ། སྐབས་དེར་ཡང་བསྐྱར་འཇུག་སྐྱོང་བྱས་ཀྱང་ཞལ་བཞེས་གནང་མ་སོང༌།”69 ཞེས་གསལ། ང་ཕོད་ཀྱིས་ངོ་ལས་རྣམས་ཆབ་མདོ་ནས་མ་ཐོན་གོང་སྐབས་དེའི་ཛ་དྲག་གི་གནས་བབ་དེའི་འོག་འཕྲལ་སེལ་བོད་ལྗོངས་སུ་བདེ་འཇགས་ཡོང་ཆེད་རྒྱ་ཕྱོགས་ལ་དགོས་འདུན་དོན་ཚན་ལྔ་གནང་བ་གཤམ་གསལ།

“དང་པོ། བོད་དུ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་གཏན་ནས་མེད། བོད་དང་དབྱིན་ཇིའི་དབར་ཕྱི་འབྲེལ་གྱི་འབྲེལ་བ་ཕྲན་བུ་ཡོད་པ་དེ་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་པའི་རྗེས་སུ་བྱུང་བ་ཞིག་རེད། བོད་དང་ཨ་རིའི་བར་ཚོང་ལས་ཀྱི་འབྲེལ་བ་ཙམ་ཡིན།

གཉིས་པ། དེ་སྔ་རྒྱ་གཞུང་རྙིང་པས་བཟུང་བ་དང༌། ད་ལྟའི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་བཟུང་བའི་བོད་ས་རྣམས་ཕྱིར་སྤྲོད་ཡོང་བ།

གསུམ་པ། གལ་ཏེ་ཕྱི་རྒྱལ་གྱིས་བོད་དུ་བཙན་འཛུལ་བྱས་ན་རྒྱ་གཞུང་ནས་རོགས་རམ་ཡོང་བ་ཞུ་རྒྱུ།

བཞི་པ། ཁམས་ཁུལ་དང་མཚོ་སྔོན་ཁུལ་དུ་སླེབས་པའི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་མི་རྣམས་ཕྱིར་འཐེན་གནང་དགོས།

ལྔ་པ། སླད་ཕྱིན་པཎ་ཆེན་བླ་མ་དང༌། རྭ་སྒྲེང་ཤོག་ཁའི་དབྱེན་སྦྱོར་ལ་གསན་འཇོག་མེད་པ་ཞུ་རྒྱུ། ཞེས་པའི་ཚིག་ཐོ་བཀོད་དེ་ཆབ་མདོར་སླེབས་པའི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་འགོ་པ་ཝང་ཆི་མེ་ལ་སྤྲད་པའི་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་ལན་འདེབས་སུ།

དང་པོ། དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་རི་གཉིས་ནས་རང་རྒྱལ་གྱི་ནང་སྲིད་ལ་ཐེ་ཇུས་བྱས་པ་ནི་གསལ་རྗེན་ཞིག་ཡིན། བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་འཐུས་མི་པེ་ཅིན་དུ་དབྱེ་འབྱེད་གྲོས་མོལ་བྱེད་པར་བསྐྱོད་རྒྱུ་བཀག་འགོག་བྱས་པ།

གཉིས་པ། རྒྱལ་སྲུང་སྲ་བརྟན་དུ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཤིན་ཏུ་གལ་འགངས་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་པས་ངེས་པར་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱ་དགོས།

གསུམ་པ། རང་དམག་བོད་དུ་དཔུང་བསྐྱོད་བྱས་པའི་རྗེས་སུ་མི་རིགས་འདྲ་མཉམ་དང༌། ས་ཁུལ་རང་སྐྱོང་གི་སྲིད་ཇུས་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུ་ཡིན། བོད་ཀྱི་དམག་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གོ་གནས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཕེབས་མི་རུང༌། སྔར་ཡོད་གོ་གནས་སྲུང་འཛིན་གནང་དགོས།

བཞི་པ། བོད་དུ་མི་རིགས་ས་ཁུལ་རང་སྐྱོང་ལག་ལེན་བསྟར་སྐབས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྔར་ཡོད་གོ་གནས་རང་འཇགས་ལས་དེར་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད།

ལྔ་པ། བོད་ས་གནས་ནང་ཁུལ་ཕྱོགས་ཁག་སོ་སོའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་ཐད་མཐུན་སྒྲིལ་གྱི་རྩ་དོན་གཞིར་བཟུང་གྲོས་མོལ་གྱི་སྒོ་ནས་ཐག་གཅོད་བྱ་དགོས་པ་ལས། ང་ཚོས་འཁོན་ལན་སློག་རྒྱུའི་འདོད་ཚུལ་འཛིན་གྱི་མེད།”70 ཅེས་བྲིས་ཡོད།

འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་དམག་སྲིད་ལམ་ལུགས་དང༌། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གོ་གནས་ལ་བསྒྱུར་བཀོད་མི་བྱེད། ཟེར་བའི་ཤོད་ཚུལ་དེ་ནི་མི་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་རྫུན་གཏམ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་ལས། རྒྱ་མིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བྱེད་པའི་དམིགས་ཡུལ་ཉག་ཅིག་ནི་བོད་ཀྱི་མངའ་ཁོངས་བདག་དབང་དང༌། སྲིད་དབང་ལམ་ལུགས་རྩ་འཕྲོག་བྱེད་རྒྱུ་ཁོ་ན་ཡིན་པ་རྒྱ་མིའི་འགུལ་བསྐྱོད་མཐའ་དག་ནས་མཚོན་རྒྱུ་ཡོད་པར་མ་ཟད། འདིར་འཁོད་དེ་མིན་གྱི་དོན་ཚན་གཞན་རྣམས་ནི་དེ་བས་རང་སྣང་གང་དྲན་ཙམ་ལས། དོན་དངོས་ཀྱི་གཞི་རྩ་དང་ཁུངས་སྐྱེལ་མེད་པ་ཤ་སྟག་ཡིན།

དེ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་གཙོ་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་དང༌། ཕྱག་རོགས་མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལེགས་སྨོན་དང༌། རིམ་བཞི་བསམ་ཕོ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་བཅས་རྒྱ་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ཕེབས་རོགས་ཞུས་ཏེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ཟླ་ ༣ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ཆབ་མདོ་ནས་པེ་ཅིན་དུ་ཕེབས་ཐོན་གནང༌། དཀར་མཛེས་ནས་ཨ་ལོ་པུའུ་ཀྲང་ཡང་ལྷན་བཅར་གནང་སྟེ་ཁྲེང་ཆིང་དུ་འབྱོར། དེ་གར་ཏིང་ཞའོ་ཕིང་དང་ངོ་འཕྲད་གནང༌། རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་འདོན་ཐེངས་བཅོ་ལྔ་པའི་རྒྱལ་ཡོངས་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་མི་རིགས་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རིན་གཞོན་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཁོད་གསལ། “ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༠ ཉིན་ཆེད་གཏོང་གནམ་གྲུར་བསྡད་དེ་རྒྱལ་ཡོངས་མི་རིགས་ཁག་གི་མི་དམངས་ཚོས་བསམ་པ་ཕྱོགས་པའི་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ་བསྐྱོད་ཅིང༌།” ཞེས་དང༌། “ང་ཚོ་གནམ་གྲུར་བསྡད་དེ་ལམ་ཕྱེད་ཙམ་ལ་སླེབས་སྐབས་ཏར་འཕྲིན་འབྱོར་གསལ་པེ་ཅིན་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ་བོད་དོན་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་དགའ་བསུ་ཞུ་བའི་མཛད་སྒོ་གཟབ་རྒྱས་ཤིག་སྤེལ་རྩིས་ཡོད་པས་ཁྱེད་ཚོ་ཡུད་ཙམ་ཞི་ཨན་དུ་བབས་ནས་མེ་འཁོར་དུ་བསྡད་དེ་པེ་ཅིན་དུ་ཡོང་དགོས་ཞེས་འཁོད་འདུག

ཕྱི་ཉིན་ང་ཚོ་ཆེད་གཏོང་མེ་འཁོར་ལ་བསྡད་དེ་ཞི་ཨན་ནས་རྡོག་ཐོན་བྱས་པ་ཡིན། ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༢ ཉིན་པེ་ཅིན་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ། སྲིད་བློན་ཀྲུའུ་ཨན་ལན་དང༌། སྲིད་བློན་གཞོན་པ་ཀུའོ་མོ་རུའོ། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོ་བ་ལིན་པོ་ཆུས། འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་པུའུ་ཡི་པུའུ་ཀྲང་ལི་ཝུའི་ཧན་སོགས་ཀྲུང་དབྱང་འགོ་ཁྲིད་དང༌། ལས་རིགས་ཁག་གི་མི་སྣ། དེ་བཞིན་པེ་ཅིན་དུ་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་སྤུན་ཟླ་དང༌། སྤུན་ཟླའི་མི་རིགས་ཁག་གཞན་དག་གི་འཐུས་མི་བརྒྱ་ཕྲག་ཁ་ཤས་ཀྱི་སྤྲོ་སེམས་འཁོལ་བའི་དགའ་བསུ་ཐོབ་བྱུང༌།” ཅེས་འཁོད་ཡོད། རྒྱ་དམག་གི་དོ་དམ་འོག་ཡོད་བཞིན་པའི་ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོ་བོ་གནང་བའི་བོད་ཀྱི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་པེ་ཅིན་དུ་ཕྱིའི་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་འཛིན་ལྟ་བུའི་བརྩི་བཀུར་དང་ཆེ་མཐོང་གི་ཕེབས་བསུ་བྱས་ཡོད་ནའང༌། གྲོས་མོལ་དངོས་གཞིའི་ནང་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་དྲང་བདེན་གྱི་འདོད་ཚུལ་ལ་རྡོག་རོལ་དང་ཁྱད་གསོད་ཀྱི་རྣམ་འགྱུར་ཡ་འགལ་བསྟན་པ་དེའི་ཐོག་ནས་ཁོང་ཚོའི་དམིགས་ཡུལ་ངོ་མ་ཇི་ཡིན་གསལ་པོར་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་ཏུ་གྱུར།

དེ་ཡང་པེ་ཅིན་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པར་བཅོས་མའི་དགའ་བསུ་ཞུ་བའི་སྐབས་དེ་རང་ལ་པེ་ཅིན་དུ་ཡུན་རིང་བསྡད་མྱོང་ཞིང༌། རྒྱ་གཞུང་གསར་རྙིང་གི་གནས་ལུགས་ཤེས་རྟོགས་ཡོད་པའི་བོད་རིགས་ལྷ་ས་བ་ཆོས་བློ་ཟེར་བས་སྐུ་ཚབ་ང་ཕོད་ངོ་ཤེས་ལྟ་ཅི་མཐོང་མྱོང་ཙམ་མེད་ནའང་རིགས་ཞེན་བཟོད་མེད་ཀྱིས་ང་ཕོད་ལ་རྒྱུས་མངའི་གསང་བརྡ་བསྐྱལ་སྐོར། འབའ་པ་ཕུན་དབང་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་དེབ་ནང༌། “ངས་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པའི་ཁོངས་མི་རྣམས་ཀྲུའུ་ཨན་ལན་ལ་ངོ་སྤྲོད་བྱས། འོན་ཀྱང་ང་ཚོ་འབབ་ཚུགས་ནས་གོམ་བགྲོད་ཀྱིས་བསྐྱོད་སྐབས། པེ་ཅིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་དུ་ལས་ཀ་བྱེད་བཞིན་པའི་ལྷ་ས་བ་ཆོས་བློས་གསང་སྟབས་ངང་ང་ཕོད་ལ་ཡི་གེ་ཞིག་སྤྲད་སོང༌། ངས་སྐུ་ཚབ་ཚོར་སོ་ཉུལ་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་མཐོང་ཕྱོགས་བཟོ་འདོད་མེད་སྟབས་མཐོང་ཡང་མ་མཐོང་ཁུལ་བྱས་ཏེ་གང་ཡང་བརྗོད་མེད། འོན་ཀྱང་ལོ་ཤས་རྗེས་ངས་ང་ཕོད་ལ་ཡི་གེ་དེའི་ནང་ག་རེ་བྲིས་ཡོད་མེད་དྲིས་པ་ཡིན། ང་ཕོད་ཀྱིས་གད་མོ་བགད་དེ། དེ་ནི་དམར་ཤོག་ཚོགས་པའི་གཏམ་སྙན་འདྲ་ཆགས་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མི་རུང་བའི་ཉེན་བརྡ་ཞིག་རེད། ཆོས་བློས་རྒྱ་ནག་དམར་ཤོག་ཚོགས་པ་ནི། ཆོས་ལ་དད་མོས་མེད་པ་མ་ཟད། དེ་ལས་སྡུག་པ་ཞིག་ལ་ཁོང་ཚོས་ཆོས་རྩ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་དམ་བཅའ་བཟུང་ཡོད་པས། ཁོང་ཚོ་ཡག་པོ་མིན་པ་དང༌། ཡིད་རྟོན་བྲལ་བ་ཞིག་ཡིན་ལུགས་བརྗོད་འདུག་ཟེར།”71 ཞེས་འཁོད།

དེ་ནས་སྔོན་གཏན་འཁེལ་བ་བཞིན་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ཕེབས་མཁན་སྐུ་ཚབ་དམག་སྤྱི་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། མཁན་དྲུང་ལྷའུ་རྟ་ར་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར། རྒྱ་སྐད་སྐད་སྒྱུར་བ་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་དང༌། དབྱིན་སྐད་སྐད་སྒྱུར་བ་ལས་ཚན་ས་འདུ་རིན་ཆེན་སོགས་སྐུ་འཁོར་རྣམས་རྒྱ་གར་གྲོང་ཁྱེར་ཀ་ལི་ཀ་ཏ་ནས་གནམ་ཐོག་ཧོང་ཀོང་དང༌། དེ་ནས་མེ་འཁོར་ནང་བསྐྱོད་དེ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༦ ཉིན་པེ་ཅིན་དུ་འབྱོར་སྐབས་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ་རྒྱ་ནག་སྲིད་གཞུང་གི་དྲུང་ཆེ་ལེན་པེ་ཆུས་དང༌། འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་དང༌། མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རིན་གཅིག་ལྕོགས་ལི་ཝུའི་ཧན་སོགས་དཔོན་རིགས་ཁག་དང༌། སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་སློབ་ཕྲུག བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་གི་ལས་བྱེད་འགའ་ཤས། རང་རེའི་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་དང༌། ཕྱག་རོགས་མཁན་རིམ་གཉིས་བཅས་ནས་དགའ་བསུ་ཞུས།

དེ་རྗེས་སྐུ་ཚབ་རྣམས་བཞུགས་ཡུལ་པེ་ཅིན་མགྲོན་ཁང་དུ་ལྷན་འཛོམས་སར་ཛ་དྲུང་གཉིས་གདོང་བྱེས་རྒྱལ་ས་གྲོ་མོ་ནས་སྩལ་བའི་བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་གྱི་སྦུག་དམ་འབྱར་མའི་རྩ་འཛིན་ལག་འཁྱེར་ཕྱི་ནང་གཉིས་དང༌། བཀའ་རྒྱ་བཅས་ང་ཕོད་ལ་ཕུལ་བ་དང༌། བཀའ་མངགས་རྣམས་ཞིབ་ཆ་སྙན་སྒྲོན་གནང༌།

དེ་རྗེས་ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༧ ཉིན་ཨ་མདོར་འཁྲུངས་པའི་པཎ་ཆེན་འོས་སྤྲུལ་སྐུ་འཁོར་རྣམས་མཚོ་སྔོན་ནས་པེ་ཅིན་དུ་མེ་འཁོར་ཐོག་ཕེབས་འབྱོར་གནང་གི་ཡོད་པས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོ་ཕེབས་བསུར་ཕེབས་དགོས་ལུགས་རྒྱ་གཞུང་ནས་ཞུས་འདུག་ཀྱང༌། མཐའ་མ་སྐུ་ཚབ་བསམ་ཕོ་བསྟན་འཛིན་དོན་འགྲུབ་དང༌། ལས་བྱ་ས་འདུ་རིན་ཆེན། སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་བཅས་པེ་ཅིན་མེ་འཁོར་འབབ་ཚུགས་སུ་ཕེབས་བསུར་བཅར་བ་ལས། བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོས་པའི་སྐུ་ཚབ་གཞན་རྣམས་ཕེབས་བསུར་ཕེབས་མེད་པ་དེ་ནི་སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་ནས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པའི་ཡང་སྲིད་ཞལ་བཞེས་གནང་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་ཡིན།

དེ་རྗེས་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་ཞུ་ཕྱོགས་སྐོར་བསམ་ཚུལ་བཏོན་གསལ་དུ། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པ་སྐྱེ་རྒུ་མདོར་དགོངས་པ་ཆོས་དབྱིངས་སུ་ཐིམ་རྗེས་སྐུ་འབུམ་དུ་ཡོད་པའི་པཎ་ཆེན་ནང་མ་སྒང་གིས་སྦིས་མདོ་ཁུལ་དུ་འཁྲུངས་པའི་ཡང་སྲིད་འོས་སྤྲུལ་ཞིག་རྙེད་པ་དེ་སྔོན་ཆད་གོ་མིང་ཏང་ནས་པཎ་ཆེན་དགུ་པའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་གྱིས་པཎ་ཆེན་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་པའི་ཁྲི་གསོལ་གཙོ་སྐྱོང་བྱས་ཡོད་པར་མ་ཟད། ང་ཚོ་ཀྲུང་གོ་གུང་ཁྲན་ཏང་ནས་ཁས་ལེན་བྱས་ཡོད་སྟབས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་ངེས་པར་དུ་ཁས་ལེན་ཞུ་དགོས་ཀྱི་རེད་ཅེས་མཐའ་ནན་བཙན་ཤེད་བྱུང་བར་བརྟེན་སྐབས་དེར་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱིས་གོང་གསལ་སྐོར་རང་གཞུང་ལ་སྙན་ཏར་ཕུལ་བའི་བཀའ་ལན་དུ་སྦིས་མདོ་ཁུལ་ནས་འཁྲུངས་པའི་མགོན་པོ་ཚེ་བརྟན་གྱི་བུ་ལ་པཎ་ཆེན་སྐུ་གོང་མའི་ཡང་སྲིད་དུ་ྋགོང་ས་སྐྱབས་མགོན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གི་ཐུགས་དམ་བཟང་ཕེབས་བྱུང་ཞེས་ཏར་ལན་ཕེབས་དོན་ལྟར། དེའི་སང་ཉིན་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་ངོ་ལས་རྣམས་པཎ་ཆེན་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེའི་བཞུགས་ཡུལ་དུ་བཅར་ཏེ་བོད་ཀྱི་སྔར་སྲོལ་ལྟར་མཎྜལ་རྟེན་གསུམ་དང༌། མཇལ་དར་བཅས་ཕུལ་བ་དེ་ཉིན་ནས་བཟུང་བོད་གཞུང་གིས་སྦིས་མདོར་འཁྲུངས་པའི་འོས་སྤྲུལ་དེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་བའི་ཡང་སྲིད་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེར་ངོས་ལེན་གནང་བས་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་ངོ་མ་ཆགས་པ་རེད།

འདི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༠ ལོར་བོད་ཀྱི་ནང་ནས་ཡང་སྲིད་གཉིས་བྱུང་བའི་ཐོག ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོ་པེ་ཅིན་དུ་གྲོས་མཐུན་འཇོག་སྐབས། ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་ནས་གློག་འཕྲིན་ཞིག་བཏང་འབྱོར་དུ་རྒྱ་མིའི་འོས་སྤྲུལ་དེར་ཁས་ལེན་མ་བྱས་ན་གྲོས་མོལ་ལ་གནོད་སྐྱོན་ཡོང་གི་ཡོད་ཚུལ་འཁོད་འདུག གཞུང་དང་དགོན་ཁག་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་སྔར་ལམ་བརྟག་དཔྱད་དགོས་ཚུལ་བརྗོད་ཀྱི་ཡོད་ཀྱང་སྐབས་དེར་དེ་ལྟར་ཡོང་ཐབས་མེད་སྟབས་རིམ་བཞིན་ད་ལྟའི་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ག་ངོ་མར་གྱུར།”72 ཞེས་གསལ་ཞིང༌།

པཎ་ཆེན་མཆོག་སྤྲུལ་རིན་པོ་ཆེ་འདི་ཉིད་སྐུ་ཆུང་སྲིད་སྐབས་སྐུ་འབུམ་དང་རྒྱ་ནག་ནང་ཡོད་བཀྲས་བླའི་ཞབས་འབྲིང་རྣམས་ནས་སྐབས་དེའི་རྒྱ་ནག་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་ལ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་དགུ་པའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་གཏན་འཁེལ་ཡོང་བ་ཞེས་རེ་འདུན་བཏོན་ཡོད་ནའང༌། དང་ཐོག་གོ་མིང་ཏང་སྲིད་གཞུང་ནས་དེ་ཆོས་ཕྱོགས་ཀྱི་བྱ་བར་བརྟེན་ལྷ་སའི་གཞུང་གི་ངོས་འཛིན་དགོས་ལུགས་བཤད་དེ་ཀ་ཀོར་བྱས་ཀྱང༌། ཁོང་ཚོས་ཨུ་ཚུགས་མཐའ་ནན་གྱིས་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་གི་འགོ་ཁྲིད་ཚོར་རེ་འདུན་བྱས་སྟབས་མཐར་གོ་མིང་ཏང་གཞུང་གི་སྲིད་དབང་ཤོར་ཁའི་ཉིན་ཤས་གོང་ངོས་ལེན་གྱིས་སྐུ་འབུམ་དུ་བོད་སོག་ལས་ཁུངས་ཞེས་པའི་ཚོགས་གཙོ་གོ་མིང་ཏང་གི་སྐུ་ཚབ་ཏུ་བཏང་སྟེ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་ཁྲིར་གསོལ་ཞུས། གུང་ཁྲན་ཏང་གཞུང་ནས་ཀྱང་གནས་ཚུལ་དེ་ནི་བོད་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་རྒྱུའི་རྩ་ཆེའི་གོ་སྐབས་ཤིག་ཏུ་མཐོང་སྟེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་ངོས་འཛིན་བྱས་པ་དང༌། བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་སྐབས་རྒྱ་དམར་གྱི་དཔོན་རིགས་ཚོས་གོ་སྐབས་དེ་དམ་འཛིན་བྱས་ཏེ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པར་ངོས་འཛིན་མ་བྱས་ན་བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་ལ་འགོག་རྐྱེན་ཡོང་གནས་ཉག་རྐྱང་བཤད་ཡོད། དེའི་ཐོག་ནས་བོད་ཀྱི་བླ་ཆེན་ཚོ་ངོས་འཛིན་ཞུ་རྒྱུའི་འགན་དབང་དེ་རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་བརྗོད་པ་ལྟར་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་མེད་པར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོ་མཆོག་དང༌། བོད་གཞུང་རང་ལ་ཡོད་པའི་ར་འཕྲོད་གསལ་པོ་བྱུང་ཡོད། དེ་བཞིན་བླ་སྤྲུལ་ཁག་གི་སྐྱེ་སྲིད་ཕེབས་ཚུལ་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་ྋརྒྱལ་བ་པཎ་ཆེན་སྐུ་ཐོག་རིམ་བྱོན་གྱི་ཡང་སྲིད་རྣམས་བསམ་བཞིན་སྲིད་པ་བཟུང་བར་ཡིད་ཆེས་བྱེད་སྲོལ་ལྟར། པཎ་ཆེན་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་གང་ཉིད་ཀྱང་དུས་ཀྱི་འགྱུར་མཚམས་གཉན་འཕྲང་འདི་ལྟ་བུའི་སྐབས་སུ་བསྟན་པ་རྒྱས་ཤིང་འགྲོ་ཀུན་བདེ་བའི་ཐུགས་སྐྱེད་གཡོ་བ་མེད་པའི་ཁུར་འགན་བདག་གིར་བཞེས་ཏེ་བསམ་བཞིན་དངོས་སུ་བྱོན་པ་དང༌། ྋརྒྱལ་མཆོག་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོས་ཀྱང༌། སྲོལ་རྒྱུན་ཐུན་མོང་པའི་ཆ་རྐྱེན་ཙམ་ལ་མི་བལྟོས་པར། དག་པ་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཀློང་ནས་པཎ་ཆེན་སྐུ་གོང་མའི་འཁྲུལ་བྲལ་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་མཛད་པ་དེ་ནི་སོ་སྐྱེའི་སྤྱོད་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་ངོ་མཚར་རྨད་དུ་བྱུང་བར་མི་རྣམས་ལ་གཞི་ནས་ཡིད་ཆེས་བྱུང་ཡོད།

དེ་སྐབས་རྟགས་མཚན་བཟང་བའི་པཎ་ཆེན་གྱི་འོས་སྤྲུལ་དུ་ཚ་བ་དཔའ་ཤོད་ནས་འཁྲུངས་པ་གཅིག་དང༌། ལི་ཐང་དུ་འཁྲུངས་པའི་ཁྱེའུ་གཅིག་བཅས་འབྲས་སྤུངས་དང་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་སོ་སོར་ཆོས་ཞུགས་གནང་ཡོད། དཔའ་ཤོད་ནས་འཁྲུངས་པའི་པཎ་ཆེན་འོས་སྤྲུལ་དེ་ནི་ད་ལྟ་ཨར་ལན་ཊ་རུ་བསྟན་འགྲོའི་མཛད་པ་སྐྱོང་བཞིན་ཡོད་པ་དང༌། ལི་ཐང་དུ་འཁྲུངས་པའི་འོས་སྤྲུལ་དེ་ ༡༩༥༡ ལོར་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོ་ནས་རྒྱ་གར་དུ་ཕེབས་སྐབས་རྒྱ་མིས་དོགས་འདྲོགས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་གྲོ་མོར་གློ་བུར་འཛིན་བཟུང་གིས་དེ་ནས་བཟུང་གར་སོང་ཆ་མེད་ཀྱིས་ད་ལྟའང་ཐོས་ཡུལ་ན་མེད་པར་གྱུར།

དེ་རྗེས་བོད་རྒྱ་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ཞི་གྲོས་ཀྱི་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས་དང༌། ཞིབ་ཕྲའི་བརྒྱུད་རིམ་སྐོར་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ནང༌། “ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༨ ཉིན་གྱི་སྔ་དྲོ་མི་རིགས་ལས་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ཀྲུའུ་རིན་ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ལ་མི་རིགས་ལས་ཁུངས་སུ་གྲོས་མོལ་གྱི་ཚོགས་འདུ་གྲ་སྒྲིག་བྱེད་སྟངས། དུས་ཚོད། གྲོས་གཞིའི་གོ་རིམ་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཕན་ཚུན་གོ་བསྡུར་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་ང་ཚོ་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་བོས་པ་ལྟར། ང་ཚོ་ཚང་མ་དུས་ཐོག་ཏུ་མི་རིགས་ལས་ཁུངས་སུ་འཛོམས་པའི་སར་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱིས་དེ་སྔོན་མདོ་སྨད་ས་ཁུལ་དུ་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས་པའི་དོན་ཚན་བཅུ་པོ་གསལ་བཤད་བྱས།”73

དོན་ཚན་བཅུ་པོ་ནི།

༡ བོད་ཀྱི་མི་དམངས་རྣམས་མཐུན་སྒྲིལ་བྱས་ཏེ་དབྱིན་ཇི་དང་ཨ་རི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་བཙན་འཛུལ་གྱི་བཙན་ཤུགས་བོད་ནས་མཐར་སྐྲོད་གཏོང་དགོས། བོད་ཀྱི་མི་དམངས་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་མེས་པོའི་རྒྱལ་ཁབ་ཁྱིམ་ཚང་ཆེན་པོའི་ནང་དུ་ལོག་དགོས།

༢ བོད་ཀྱི་མི་དམངས་རྣམས་ལ་མི་རིགས་ཀྱི་ས་གནས་རང་སྐྱོང་ལག་ལེན་བྱེད་རྒྱུ།

༣ བོད་ཀྱི་ད་མུས་ཆབ་སྲིད་ལམ་ལུགས་ཁག་སྔར་སོར་གནས་པ་ལས་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད་པར། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གོ་གནས་དང་དབང་ཆ་ལ་ཡང་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད། དཔོན་རིགས་མཐོ་དམའ་རྣམས་ཀྱང་སྔར་བཞིན་གནས་རྒྱུ།

༤ ཆོས་ལུགས་རང་དབང་དང༌། དགོན་པ་གྲྭ་ཚང་ལ་སྲུང་སྐྱོབ། བོད་མི་དམངས་ཀྱིས་ཆོས་ལུགས་ལ་དད་པ་དང་ཡུལ་གྱི་གོམས་པའི་གཤིས་ལུགས་ལ་བརྩི་འཇོག་བྱེད་རྒྱུ།

༥ བོད་ཀྱི་ད་མུས་དམག་དོན་ལམ་ལུགས་རྒྱུན་འཇགས་གནས་རྒྱུ་ལས་བསྒྱུར་བཅོས་མི་བྱེད་རྒྱུ། བོད་ཀྱི་ད་ཡོད་དམག་སྒར་ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་སྲུང་བའི་དྲག་ཤུགས་ཁག་གཅིག་ཏུ་བསྒྱུར་རྒྱུ།

༦ བོད་རིགས་ཀྱི་སྐད་ཆ་དང་ཡི་གེ། སློབ་གྲྭའི་སློབ་སྦྱོང་བཅས་གོང་འཕེལ་གཏོང་རྒྱུ།

༧ བོད་ཀྱི་སོ་ནམ་དང༌། འབྲོག་ལས། བཟོ་རིགས། ཚོང་ལས་རྣམས་གོང་འཕེལ་དུ་བཏང་ནས་མི་དམངས་ཀྱི་ལྟོ་གོས་སོགས་ཇེ་ལེགས་སུ་གཏོང་རྒྱུ།

༨ བོད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་སྣ་ཚོགས་ལེགས་བཅོས་བྱེད་རྒྱུའི་སྐོར་ལ་ཡོངས་སུ་བོད་མི་དམངས་ཀྱི་འདོད་བློ་གཞིར་བཟུང༌། བོད་མི་དམངས་སམ་བོད་ཀྱི་འགོ་བྱེད་རྣམས་དང་གྲོས་བསྡུར་གྱི་ཐབས་ཤེས་ལ་བརྟེན་ནས་ཐག་གཅོད་རྒྱུ།

༩ སྔར་ཕན་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཨ་རི། གོ་མིན་ཏང་བཅས་ལ་ཉེ་འབྲེལ་བྱེད་པའི་དཔོན་རིགས་ནས། དབྱིན་ཇི་དང་ཨ་རི་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་དང་གོ་མིང་ཏང་ལ་འབྲེལ་ཐག་བཅད་དེ། ད་ཕྱིན་ངོ་ལོག་དང་སྐྱོན་གནོད་མ་བྱས་ན་ཚང་མ་ལས་ཚན་རང་འཇགས་བྱས་ཆོག་པར་སྔར་བྱས་ལ་རྩད་གཅོད་མི་བྱེད།

༡༠ ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་བོད་དུ་བསྐྱོད་དེ་རྒྱལ་སྲུང་སྲ་བརྟན་ཡོང་བ་བྱེད་རྒྱུ། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་གོང་གསལ་དོན་ཚན་རྣམས་ཀྱི་སྲིད་ཇུས་ལ་སྲུང་བརྩི་བྱེད་རྒྱུ། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་འགྲོ་གྲོན་ཡོངས་རྫོགས་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས་གཏོང་རྒྱུ། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་ཉོ་ཚོང་དྲང་བཞག་བྱ་རྒྱུ།”74 ཞེས་འཁོད་ཡོད་ཅིང༌།

དེའི་དགོང་དྲོ་པེ་ཅིན་གྲོང་ཁྱེར་དམག་དོན་ལྷན་ཁང་ནས་བོད་གཞུང་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཡུས་ཧའོ་ཆའོ་ཞེས་པར་དགའ་བསུའི་གསོལ་སྟོན་བཤམས་པའི་སར་རྒྱ་གཞུང་གི་སྲིད་བློན་ཀྲུའུ་ཨན་ལན་ནས་རྒྱ་བོད་སོ་སོའི་ཞི་གྲོས་འཐུས་མི་རྣམས་ཕན་ཚུན་ངོ་སྤྲོད་བྱས་ཏེ་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞི་གྲོས་འཐུས་མི་གཙོ་བོ་འཐབ་ཕྱོགས་གཅིག་གྱུར་གྱི་བློན་ཆེན་དང༌། མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་གཙོ་འཛིན་གཅིག་ལྕོགས་ལི་ཝུའི་ཧན་དང༌། རྒྱ་ནག་ཀྲུང་དབྱང་དོན་གཅོད་ཁང་ཟེར་བའི་ཀྲུའུ་རིན་ཀྲང་ཅིན་ཨུ། རྒྱ་ནག་ལྷོ་ནུབ་དམག་ཁུལ་ཁོངས་གཏོགས་དམག་སྡེ་ཨང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་དམག་སྤྱི་ཀྲང་གོ་ཧ། ལྷོ་ནུབ་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་དྲུང་ཆེ་སུང་ཀྲི་ཡོན་བཅས་ཡིན།

དེ་མིན་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐུས་མིའི་མིང་ཁུར་མ་ཡིན་པ་ཟུར་ཉན་དུ་ཚོགས་འདུར་རྒྱུན་བཅར་གྲས་སུ། དམག་སྡེ་ཨང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་འབྲེལ་གཏུག་སྡེ་ཚན་གྱི་སྤྱི་ཁྱབ་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་དང༌། ཁོང་གི་ལས་རོགས་ལུའོ་ཡུས་ཧུན་ནམ་ཨ་ལོ་པུའུ་ཀྲང༌། སྐད་སྒྱུར་བ་ཨ་མདོ་གྲོ་ཚང་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་བཅས་དང༌། བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞི་གྲོས་འཐུས་མིའི་སྐུ་ཚབ་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་དང༌། དམག་སྤྱི་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས། མཁན་དྲུང་ལྷའུ་རྟ་ར་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལེགས་སྨོན། རིམ་བཞི་བསམ་ཕོ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ། སྐད་སྒྱུར་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་བཅས་རྒྱ་བོད་སྐུ་ཚབ་སོ་སོ་ཕན་ཚུན་ངོ་སྤྲོད་བྱས།

ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ཉིན། དམག་དོན་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་འབྲེལ་གཏུག་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ཚོམས་ཆེན་ནང་དུ་བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་ཚོགས་ཏེ་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་གཙོ་བོ་ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས་ཁ་སང་བོད་ཀྱི་འཐུས་མི་རྣམས་ལ་སྤྲད་པའི་དོན་ཚན་བཅུ་འཁོད་ཀྱི་ཡིག་ཆ་དེ་གྲོས་གཞི་གཙོ་བོར་བཟུང་ནས་གྲོས་མོལ་བྱ་རྒྱུ་ཡིན་ཞེས་བསམ་འཆར་ཤུགས་ཆེ་བཏོན་ཏེ་གྲོས་མོལ་གྱི་གོ་རིམ་སྐོར་གྲོས་བསྡུར་བྱས།

དེའི་སྐོར་ལུའོ་ཡུས་ཧུང་ངམ་ཨ་ལོ་པུའུ་ཀྲང་གི་ཚིག་ཐོ་གནད་བསྡུས་ནང༌། “༡༩༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་དམག་དོན་དོ་དམ་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་འབྲེལ་གཏུགས་ཚོམས་ཆེན་ནང་ཞི་བའི་དབྱེ་འབྱེད་གྲོས་མོལ་གྱི་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་འཚོགས། དེ་ཉིན་གྲོས་མོལ་གྱི་གོ་རིམ་དང་བྱེད་ཐབས་སྐོར་གྲོས་མོལ་བྱས་ཤིང༌།” ཞེས་དང༌། “མཇུག་ཏུ་ང་ཕོད་ཀྱིས། ནག་ཆུ་དང་ཤིན་ཅང་གི་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་མི་རྣམས་དཔུང་སྐྱོད་བྱེད་བཞིན་ཡོད་འདུག་པས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་བོད་དུ་བཞུགས་ཐབས་བྱེད་རྒྱུ་ཁག་པོ་ཆགས་ཀྱི་རེད།

དམག་དཔུང་མུ་མཐུད་མདུན་བསྐྱོད་མ་གནང་རོགས་ཞེས་རེ་བ་བཏོན་ཅིང༌། དེ་ལྟར་བྱུང་ཚེ་ཁོང་ཚོ་འཐུས་མི་ཚོགས་པའི་མིང་ཐོག་ནས་ཁོང་ལ་ (ྋགོང་ས་མཆོག) ཏར་བཏང་ཆོག་ཅེས་བརྗོད། དེར་བློ་མཐུན་ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས་ཀྲུང་དབྱང་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་གི་ཡིན་ཞེས་ལན་བཏབ།” ཅེས་དང༌། “ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢ ཉིན་ཆུ་ཚོད་བཅུ་བཞིའི་ཐོག་དབྱེ་འབྱེད་གྲོས་མོལ་གྱི་ཚོགས་འདུ་མུ་མཐུད་ཚོགས། ང་ཕོད་ཀྱིས། དཔུང་བསྐྱོད་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་འགག་རྩ་རེད་ཅེས་བཏོན། པུའུ་ཀྲང་ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས། བོད་དུ་དཔུང་བསྐྱོད་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ནི་ཀྲུང་དབྱང་གིས་གཏན་ལ་ཕབ་པའི་བྱེད་ཕྱོགས་རེད་ཅེས་དང༌། བོད་ནི་ཀྲུང་གོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན་པ་དེ་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཧིན་རྡུ་གཉིས་ཀས་ཁས་ལེན་གྱི་ཡོད་པ་རེད། བཅིངས་འགྲོལ་དམག་བོད་བསྐྱོད་བྱེད་པ་དེ་རང་རྒྱལ་ནང་ཁུལ་གྱི་བྱ་བ་ཞིག་ཡིན་པས་དབྱིན་ཇི་དང༌། ཧིན་རྡུར་ཐེ་གཏོགས་སྤུ་ཙམ་མེད། ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྔར་ཡོད་གོ་གནས་དེ་ང་ཚོས་ཁས་ལེན་གྱི་ཡོད། ཏཱ་ལེ་ནས་སྲིད་འགན་བཞེས་པར་མའོ་ཀྲུའུ་ཞིས་རྟེན་འབྲེལ་ཞུས་གནང་བ་རེད། གལ་སྲིད་ཁོང་ཧིན་རྡུར་ཕེབས་ཚེ་ཁོང་གི་ད་ཡོད་གོ་གནས་དེ་ཤོར་གྱི་རེད། ཅེས་གསུངས།” ཞེས་འཁོད་པ་དང༌།

ཡང་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་ཕྱག་དེབ་ནང༌། “ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢ ཉིན། སྔ་དྲོ་གོང་བཞིན་ཚོགས་འདུ་ཚོགས་ཡུལ་དེར་མུ་མཐུད་ནས་ཚོགས་ཏེ་བོད་གཞུང་གི་འཐུས་མི་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་ཀྱིས་བོད་དེ་སྔར་ནས་ད་བར་རང་དབང་རང་བཙན་དུ་གནས་མུས་སྐོར་དག་སྐྱེལ་འགྲེལ་བཤད་གནང་བའི་ཐོག ད་མུས་བཞིན་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་བོད་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུ་བྱས་པ་དེ་ནི་འགག་རྩ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་ཞུ་གི་ཡོད། དེ་དག་གསལ་པོ་མ་བྱས་ན་ཞི་གྲོས་རྩ་དོན་ཐོག་འགལ་བ་འཕྲད་ཀྱི་ཡོད་པར་བརྟེན་བོད་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་གྱིས་ཏར་འཕྲིན་འབུལ་རྒྱུའི་དགོངས་ཚུལ་བཏོན་པ་རེད།”75 ཅེས་དང༌། དེར་”ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས་ཚིག་རྩུབ་མང་པོ་བཤད་རྗེས། ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ཡར་ལངས་ཏེ། བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་སྐོར་གྱི་དོན་ཚན་བཅུ་པོ་དེ་ནི། ཀྲུང་ཧྭ་མི་དམངས་སྤྱི་མཐུན་རྒྱལ་ཁབ་དབུ་བརྙེས་སྐབས་ཐུན་མོང་རྩ་འཛིན་གཞིར་བཟུང་ནས་བཏོན་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་བཤད།” ཅེས་འཁོད།

ཨ་ལོ་པུའུ་ཀྲང་གི་ཉིན་ཐོའི་ནང་འཁོད་དོན། “ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༧ གྱི་ཕྱི་དྲོ་ཚོགས་འདུ་མུ་མཐུད་འཚོགས། བོད་ཀྱི་འཐུས་མིས་རེ་བ་བཏོན་གསལ། ལམ་ལུགས་རྙིང་པ་དེར། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ནས་བཅོས་བསྒྱུར་བྱེད་རྒྱུ་ལས། ཀྲུང་དབྱང་ནས་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཐབས་ཤེས་དང་མགོ་གནོན་བྱེད་ཐབས་ལག་ལེན་མི་བསྟར་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་གྱི་གསལ་ཁ་འདོན་རྒྱུ། བོད་དམག་རྣམས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་ཆུ་ཚད་དུ་སླེབས་པ་བཟོས་ཏེ་རྒྱལ་མཚམས་རང་སྲུང་བྱ་རྒྱུ་དང༌། ཀྲུང་དབྱང་ནས་དེར་ཁ་གསབ་དང་འཐུས་སྒོ་ཚང་དུ་གཏོང་རྒྱུ། མི་ངན་གྱི་དབྱེན་སྦྱོར་དཀྲུགས་ཤིང་ལ་ཉན་འཇོག་མི་གནང་རྒྱུ་བཅས་བརྗོད་པར། གནད་དོན་དེ་ཚོའི་ཐད་ཐེངས་རྗེས་མ་ལན་འདེབས་རྒྱུ་བྱས།” ཞེས་དང༌།

“ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༧ དབྱེ་འབྱེད་གྲོས་མོལ་གྱི་ཚོགས་འདུ་ཚོགས། བློ་མཐུན་ལི་ཝུའི་ཧན་ནས་བོད་ཀྱི་འཐུས་མིས་བཏོན་པའི་གནད་དོན་ལ་ལན་འདེབས་འགྲེལ་བཤད་གནང༌། དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་འཛུགས་རྒྱུའི་གནད་དོན་འདོན་སྐབས་རྩོད་གླེང་བྱུང་སོང༌།”ཞེས་འཁོད་ཅིང༌།

དེ་ཡང་སྐབས་དེར། ལྷའུ་རྟ་ར་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར་གྱིས་”དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཟེར་བ་དེ་ག་རེའི་དོན་དུ་འཛུགས་རྒྱུ་རེད། དེས་ག་རེ་བྱེད་རྒྱུ་རེད་དམ།” ཞེས་དོགས་འདྲི་བྱས་པར། ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས། “དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དེ་བོད་ས་ཁུལ་ཡོངས་ཀྱི་དམག་སྲིད་གཉིས་ཀྱི་བཀོད་འདོམས་བྱེད་མཁན་གྱི་ལས་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཞིག་རེད།” ཅེས་བརྗོད་པར། “དེ་འདྲ་ཡིན་ན་ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐུ་དབང་ལ་གནོད་སྐྱོན་དང༌། འགལ་བ་ཡོང་གི་མ་རེད་དམ།” ཞེས་དྲིས་པར། ལི་ཝུའི་ཧན་རབ་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ་”ཀྲུང་དབྱང་གིས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྔར་ཡོད་དབང་ཆ་དེ་རང་འཇགས་ཡིན་པར་བསྒྱུར་བཀོད་གཏོང་གི་མ་རེད་སུས་ཟེར་གྱི་འདུག་གམ།” ཞེས་རྐུན་མ་ཁ་སྐྱེངས་ཀྱིས་མི་གསོད་ཟེར་བ་ལྟར་རང་བཤད་རང་འགལ་གྱི་ཧམ་བཤད་བྱས་ཡོད།

ད་དུང་ཞིབ་ཙམ་བཤད་ན། རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས་འདོན་ཐེངས་བཅོ་ལྔ་པའི་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཁོད་དོན། “བོད་དུ་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་འཛུགས་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཐད་ཕྱོགས་འགལ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ཐོན་ཞིང༌། བློ་མཐུན་ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས་གནད་དོན་དེར་གྲོས་མོལ་མ་བྱས་གོང་དེའི་ཐད་དབུ་བཞུགས་སྐུ་ཚབ་ང་ཕོད་དང་བཀའ་མོལ་གནང་ཡོད་ཀྱང་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཞན་དག་གིས་ངོ་རྒོལ་བྱ་རྒྱུའི་བསམ་འཆར་བཏོན་པ་རེད།

ཁོང་ཚོས་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་འཛུགས་རྒྱུ་དེ་ནིབོད་སྲིད་གཞུང་གི་གཉའ་ཐོག་ཏུ་སླར་ཡང་མི་ཞིག་བཞོན་པ་དང་གཉིས་སུ་མེད་པའི་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་པས་དེའི་ཐོག་ནས་ཞི་གྲོས་འབྱུང་ཐབས་ཐོར་ཉེར་ཐུག་པ་རེད། ངས་གནད་དོན་གྱི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་གོ་ནོར་ཤོར་བའི་རྩ་བ་ཤེས་རྗེས་ང་ལ་སེམས་འཚབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་སྐྱེས་བྱུང༌།

དེར་བརྟེན་ངས་བོད་ཀྱི་འཐུས་མི་སོ་སོར་དཔེ་བཏོན་གྱི་འགྲེལ་བཤད་བྱས་ཏེ་བོད་ལ་དེ་ལྟར་ཡིན་པ་མ་ཟད། རྒྱལ་ཡོངས་ཀྱི་ཞིང་ཆེན་དང་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་གཞན་དག་ཚང་མར་ཡང་བར་བརྒལ་རང་བཞིན་གྱི་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་བཙུགས་ལུགས་བཤད་པ་ཡིན།

འོན་ཀྱང་ཁོ་ཚོའི་དོགས་གནད་སྔར་བཞིན་སེལ་དཀའ་ཞིང་མཐའ་མཇུག་ངས་གལ་སྲིད་བོད་ཀྱི་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནི་བོད་གཞུང་གི་གཉའ་ཐོག་ཏུ་བཞོན་པའི་མི་ཞིག་ཡིན་པར་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད་ན་མི་དེ་ནི་གཞན་དག་མིན་པར་བོད་གཞུང་གི་གཙོ་འཛིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་རང་རེད། གང་ཡིན་ཞེ་ན། དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དེའི་ཀྲུའུ་ཞི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་གིས་གནང་རྒྱུ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཀྲང་གོ་ཧྭ་རྣམ་གཉིས་ཀྱིས་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་གནང་རྒྱུར་ཀྲུང་དབྱང་གིས་དམིགས་འཛུགས་གནང་རྒྱུ་ཡིན་པ་པུའུ་ཀྲང་ལི་ཝུའི་ཧན་གྱིས་གསལ་ཐག་ཆོད་གསུངས་མྱོང་བ་རེད།” ཅེས་འཁོད་ཡོད།

ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༠ ཉིན་གྱི་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་མུ་མཐུད་རྩོད་གླེང་བྱས་པའི་མཇུག་བསྡོམས་ལྟ་བུར། ལི་ཝུའི་ཧན་ནས། “ལངས་ཕྱོགས་དེ་འདྲ་ཞིག་ཡིན་ན་རྩ་བ་ནས་འགྲིག་ཐབས་ཡོད་པ་མ་རེད། ཁྱེད་ཚོ་ག་དུས་ལོག་ན་ཡང་འགྲིག་གི་རེད། སང་གནངས་ལོག་ནའང་འགྲིག་གི་རེད། ཡང་ན། བོད་ས་ཁུལ་ལ་དྲག་པོའི་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་རྗེས་ཁྱོད་ཚོ་ལོག་ནའང་འགྲིག་གི་རེད། དེའི་རིང་ཁྱོད་ཚོ་པེ་ཅིན་ལ་བསྡད་ནའང་འགྲིག་གི་རེད། ང་ཚོའི་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་བོད་ས་ཁུལ་དུ་སླེབས་ཡོད་པས་ས་གནས་སུ་འཕྲིན་ཞིག་གཏོང་རྒྱུ་ལས་གཞན་གྱི་རྙོག་དྲ་དང༌། དཀའ་ངལ་གང་ཡང་མེད། ལར་ནས་ཁྱོད་ཚོར་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་དགོས་སམ། ཡང་ན། དྲག་པོའི་བཅིངས་འགྲོལ་དགོས། དེ་གཉིས་ཀ་བདམས་ག་བྱས་ན་འགྲིག་གི་རེད།” ཅེས་བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་ཞི་གྲོས་འཐུས་མིས་དོགས་འདྲི་དང་བསམ་ཚུལ་ཙམ་ཡང་འདོན་དབང་མེད་པར་གདུག་རྩུབ་བཙན་པོ་དབང་ཡོད་དེ་ལྟ་བུའི་འོག་འཐུས་མི་ཚང་མ་ཧང་སངས་ནས་ཡུད་ཙམ་གདོང་ནག་པོར་གྱུར་ཏེ་ཁ་ཁུ་སིམ་པོའི་ངང་གནས་ཏེ་ཚོགས་འདུ་མ་གྲོལ་རང་གྲོལ་བྱུང༌།

དེའི་སྐོར་ཕུན་དབང་ལགས་ཀྱི་ཕྱག་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ། “ང་ཚོ་ཚང་མ་པེ་ཅིན་མགྲོན་ཁང་ནང་དུ་བསྡད་ཅིང༌། གྲོས་བསྡུར་མགྱོགས་པོ་འགོ་འཛུགས་བྱས། བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་ཡིན་རུང༌། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཟུར་ཚོགས་བྱེད་སྐབས། ཐག་གཅོད་དངོས་གནས་ནི་ཁེ་སྨད་ཀྱིས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པའི་མཐོང་ཚུལ་ང་ལ་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། “ཕྱོགས་གཞན་ཞིག་ནས་བཤད་ན། ང་ཕོད་ནི་གནས་སྟངས་ཞན་པའི་ནང་ལྷུང་འདུག གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཁོང་གསེར་གྱིས་བླུས་པའམ་ཆབ་མདོ་ནས་འཛིན་བཟུང་འོག་ཚུད་རྗེས། རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ལ་རྒྱ་མ་བརྗེད་ཀ་མེད་ཆགས་ལུགས་སོགས་ཁོང་རྒྱ་ནག་གི་བཀོད་བྱུས་འོག་ཡོད་ཚུལ་གྱི་གཏམ་འཆལ་ཁྱབ་ཡོད། གཏམ་འཆལ་འདི་དག་ཁོངས་ནས་གང་ཡང་བདེན་པ་མིན་ན་ཡང་དོགས་པ་བྱེད་མཁན་ཡོད་པས། ངའི་བསམ་པར་དེས་ང་ཕོད་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་ཇེ་ཆུང་དུ་བཏང་ཡོད་པ་རེད་སྙམ།

ཡ་མཚན་སྐྱེ་མི་དགོས་པ་ཞིག་ལ་གྲོས་བསྡུར་ནི་ཐོག་མ་ནས་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་བ་ཞིག་རེད། གང་ཡིན་ཟེར་ན། ཕྱོགས་གཉིས་ཀར་འདས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ལ་གོ་བ་ལེན་ཕྱོགས་རྦད་དེ་མི་འདྲ་བ་རེ་ཡོད་ཅིང༌། དེ་འདྲའི་མི་འདྲ་བ་རྣམས་ཐོག་མར་སྐད་ཡིག་གི་ཐོག་ནས་མངོན་པར་གྱུར།

དཔེར་ན། བོད་དང་རྒྱ་ནག་གི་ཐད་ཐ་སྙད་སྤྱོད་ཕྱོགས་ལ་མི་མཐུན་པ་བྱུང་བ་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་”བོད་གཞུང་”དང་”རྒྱ་གཞུང་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྤྱོད་ཅིང༌། དེས་ཆབ་སྲིད་ཀྱི་དབང་ཚད་འདྲ་མཉམ་ཡིན་པའི་གོང་བུ་གཉིས་སྟོན་གྱི་ཡོད། ང་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་”དབུས་གཞུང་”དང༌། “ས་གནས་སྲིད་གཞུང་”ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་བེད་སྤྱོད་བྱེད་ཀྱི་ཡོད།” ཅེས་འཁོད། “སྐད་ཡིག་ནི་དཀའ་རྙོག་ཆེ་ཤོས་དེ་མ་ཡིན་པར། རྩོད་གླེང་ཆེ་གྲས་དང་པོ་ནི་བོད་ནང་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གཏོང་རྒྱུའི་གནད་དོན་ཐད་བྱུང་སོང༌། དབུས་གཞུང་གིས་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་བོད་ནས་མཐར་སྐྲོད་དང༌། དེ་ནས་མེས་རྒྱལ་གྱི་མཐའ་མཚམས་བརྟན་སྲུང་ཆེད་དམག་དཔུང་གཏོང་རྒྱུ་ནི་དགོས་ངེས་ཤིག་ཡིན་ལུགས་ནན་བརྗོད་བྱས། དེ་ལ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ངོ་རྒོལ་ཤུགས་ཆེན་བྱས་པ་སྟེ། ཁོང་ཚོས་བོད་ནང་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་མེད་པར་བརྟེན། དམག་དཔུང་གཏོང་དགོས་གལ་མེད་ཅིང༌། གལ་ཏེ་མ་འོངས་པར་ཕྱི་རྒྱལ་བཙན་རྒྱལ་རིང་ལུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཀྱིས་བོད་ལ་འཇིགས་ཉེན་བཟོས་ཚེ། བོད་ཀྱི་ངོས་ནས་ལམ་སང་ཀྲུང་དབྱང་ (དབུས་གཞུང་) ལ་རོགས་རམ་ཡོང་བའི་རེ་བ་ཞུ་རྒྱུ་ཡིན།

དེར་བརྟེན་བོད་ནང་དམག་དཔུང་བཅའ་སྡོད་བྱ་རྒྱུའི་དགོས་གལ་མེད་ལུགས་ནན་བཤད་བྱས། དེ་ལྟར་ཕན་ཚུན་རྩོད་གླེང་བྱས་ཀྱང་དོན་དངོས་སུ་བོད་ནང་དམག་དཔུང་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ནི་སྔ་ས་ནས་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཟིན་པའི་ཐག་གཅོད་ཅིག་རེད། དེ་ལ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྩོད་གླེང་དྲག་ལ་རིང་བ་ཞིག་བྱས། ཡིན་ནའང་མཐའ་མ་ཞི་གྲོས་འཐོར་ཞིག་ཏུ་གཏོང་རྒྱུ་དང༌། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་ཕར་རྒོལ་བྱ་རྒྱུའི་སྡིགས་རའི་འོག་ཁས་ལེན་མ་བྱེད་ཀ་མེད་བྱུང༌། གནད་དོན་དེ་ཁས་ལེན་བྱས་ན་ཡང༌། གསང་བའི་ཟུར་རྒྱན་གྲོས་མཐུན་ནང་བོད་ཀྱི་དམིགས་བསལ་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ། བོད་ནང་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་མི་གང་ཉུང་ཉུང་གཏོང་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་པའི་དོན་ཚན་གཅིག་འགོད་རྒྱུ་བྱས།

དེ་རྗེས་རྩོད་རྙོག་ཆེན་པོ་གཞན་ཞིག་ནི་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་དབར་གྱི་འབྲེལ་བའི་སྐོར་ལ་བྱུང་བ་རེད།” ཅེས་དང༌། “དབུས་གཞུང་གི་བླ་སྤྲུལ་གཉིས་ཀྱི་དབར་ལོ་རྒྱུས་ཐོག་གི་རྩོད་རྙོག་ཡོད་པ་ཙམ་དུ་མ་ཟད་གནད་དོན་འདིའི་ཐད་ཚོར་བ་ཤུགས་ཆེན་ཡོད་པ་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། དཔེར་ན། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༡ ལོའི་ཕྱི་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡ ཉིན་ (ངལ་རྩོལ་དུས་ཆེན) གནམ་བདེ་སྒོ་མོ་ཆེའི་སྡིངས་ཆའི་ཐོག་གདན་འདྲེན་ཞུ་སྐབས། པེ་ཅིན་ལ་ཡོད་པའི་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱང་རྟེན་འབྲེལ་མཛད་སྒོར་ཞུགས། འོན་ཀྱང་བོད་གཞུང་གིས་ད་དུང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་གཞུང་འབྲེལ་ངོས་ལེན་གནང་མེད་སྟབས། ང་ཕོད་དང་བོད་མི་ལས་བྱེད་གཞན་ཚོས་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་གཞུང་འབྲེལ་ཐོག་ནས་མཇལ་ཁ་ཞུ་རྒྱུར་མོས་མཐུན་བྱས་མེད། དེ་ཉིན་ང་ཕོད་ཀྱིས་མའོ་ལ་མཇལ་དར་ཞིག་ཕུལ་ན་ཡང་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེར་ཕུལ་མེད།

དེར་བརྟེན་དབུས་གཞུང་ལ་མཚོན་ན་འདི་ནི་ཛ་དྲག་གི་གནད་དོན་ཞིག་ཆགས་ཡོད། གང་ཡིན་ཟེར་ན་དབུས་གཞུང་གིས་ཡོངས་གྲགས་ཐོག་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ཁས་ལེན་བྱས་ཐོག ཁོངས་སོ་སོའི་གདན་ས་བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོའི་དབང་ཆའི་ཁྲི་ལ་ཞབས་སོར་འཁོད་པ་བྱ་རྒྱུའི་སེམས་ཐག་བཅད་དེ། བོད་གཞུང་གི་མོས་མཐུན་ཐོབ་པ་བྱ་འདོད་ཡོད་པ་རེད། གནད་དོན་འདིའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་གནང་རྒྱུ་ཙམ་མ་ཡིན་པར། ཁྲལ་བསྡུ་ཕྱོགས་དང་དེ་མིན་ས་ཁུལ་གྱི་དབང་ཚད་དང་འབྲེལ་བའི་གནད་དོན་སྣ་ཚོགས་ཚུད་ཡོད་པར་བརྟེན། གནད་དོན་འདིའི་དཀའ་རྙོག་དེ་བས་ཀྱང་ཛ་དྲག་ཇེ་ཆེར་བཏང༌། དུས་ཡུན་གང་ཙམ་རིང་ཕྱོགས་གཉིས་ཀས་ཕྱི་བཤོལ་སོར་གང་ཡང་བྱེད་འདོད་མ་བྱས་པས། རྒྱ་ནག་དབུས་གཞུང་གིས་བོད་གཞུང་ལ་བཙན་ཤེད་ཐོག་ནས་བུ་དེ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་དུ་ཁས་ལེན་དང༌། བཀྲ་ཤིས་ལྷུན་པོར་ལོག་འཇུག་རྒྱུའི་ཁས་ལེན་བྱེད་འཇུག་དགོས་པའི་ཐག་གཅོད་བྱས།

འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཁོང་ཚོར་སྤྲུལ་སྐུ་ངོས་འཛིན་བྱ་རྒྱུའི་འགན་དབང་མེད་ལུགས་ཐད་ཀར་གསལ་བསྒྲགས་བྱས་ཐོག པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་ངོས་འཛིན་ཞུ་རྒྱུ་འདི་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཁོ་ནའི་བླ་ན་མེད་པའི་དམིགས་བསལ་སྐུ་དབང་ཞིག་ཡིན་ལུགས་བཤད་སྟབས་གྲོས་ཁ་ལས་སླ་པོར་འཆམས་པ་ག་ནས་ཡོང༌། དེ་ལ་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་གནད་དོན་འདི་ཐག་གཅོད་མ་བྱས་པར། ཞི་མོལ་མུ་མཐུད་བྱེད་ཐབས་མེད་ལུགས་བཤད་དེ་གདོང་ལེན་བྱས། མཚམས་དེར་སླེབས་དུས་ང་ཕོད་ཀྱིས་གྲོ་མོར་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་མྱུར་འཕྲིན་ཞིག་ཕུལ་ཞིང༌། དེ་ལ་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་བུ་དེ་ལ་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེའི་ཡང་སྲིད་དུ་ངོས་འཛིན་གནང་བའི་སྐོར་གྱི་བཀའ་ལན་ (མྱུར་འཕྲིན་ཐོག་ནས) འབྱོར། དེ་མིན་གྱི་གནད་དོན་རྣམས། བླ་སྤྲུལ་རྣམ་གཉིས་ཀྱི་དབང་ཚད་རིམ་པ་ངེས་གསལ་མི་སྟོན་པའི་གསལ་ཁ་མེད་པའི་ཚིག་ཕྲེང་སྤྱད་དེ་ཐག་གཅོད་བྱས། དེ་ཡང་གྲོས་མཐུན་གྱི་དོན་ཚན་གཅིག་གི་ནང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་ཕྱིར་ཕེབས་ཆོག་པ་དང༌། རྙོག་གླེང་མ་བྱུང་སྔོན་པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་གཉིས་ཀའི་གོ་གནས་ཇི་ཡོད་རང་འཇགས་གནས་རྒྱུ་ཡིན་སྐོར་ཙམ་བཤད་ཡོད།

དེ་མིན་ཧ་ལམ་ཏོག་ཙམ་མ་གཏོགས་ཞི་གྲོས་མཚམས་འཇོག་བྱེད་དགོས་བྱུང་བའི་གནད་དོན་གཅིག་ནི། གྲོས་བསྡུར་གྱི་མཐའ་གཞུག་ཏུ་སླེབས་སྐབས་བྱུང༌། དེ་ཡང་དབུས་གཞུང་གིས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལག་བསྟར་འབྱུང་མིན་བལྟ་སྐུལ་ཆེད་བོད་ནང་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཞིག་འཛུགས་རྒྱུའི་འཆར་གཞིར་བསམ་གཞིགས་བྱས་ཡོད།” ཅེས་དང༌། ང་ཚོའི་བར་མི་མཐུན་པ་འགའ་ཤས་ཡོད་ནའང༌། དཀའ་རྙོག་ཆ་ཤས་མང་ཆེ་བ་སེལ་ཐུབ་ཡོད་པར་མ་ཟད། གྲོས་མཐུན་ཡང་བྱུང་བ་རེད།

ཡིན་ནའང་ང་ཚོས་གྲོས་བསྡུར་བྱེད་དགོས་པའི་མཐའ་མའི་གནད་དོན་གཅིག་ཡོད་ཅེས། བཤད་ནས་ཡུད་ཙམ་ཁུ་སིམ་མེར་བསྡད་རྗེས། ང་ཚོར་བོད་ནང་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཞིག་འཛུགས་དགོས་གལ་འདུག དེ་ནི་དབུས་གཞུང་གི་འཛིན་སྐྱོང་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཆགས་ངེས་ཡིན་རུང༌། དེའི་དབུ་འཛིན་ཏཱ་ལའི་བླ་མས་གནང་རྒྱུ་དང༌། རྒྱ་རིགས་སྐུ་ཚབ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེས་དེའི་འགན་འཛིན་གཞོན་པ་གནང་རྒྱུ་རེད། ཅེས་བཤད། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་གནས་ཚུལ་དེའི་སྐོར་ཞིབ་ཕྲ་ཐོས་སྐབས་ཡ་མཚན་ཞིང་ཁོང་ཁྲོ་གཏིང་ནས་ལངས་པར་གྱུར།

དེའི་སྐོར་”བོད་ནང་ཁུལ་གྱི་སྟངས་འཛིན་མུ་མཐུད་དེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྲོལ་རྒྱུན་སྲིད་གཞུང་ལ་བྱེད་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན་པ་ཧ་གོ་སྟབས། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཆོད་དོན་དེར་དགའ་པོ་བྱུང་ཡོད་ཀྱང༌། ད་ཆ་ཁོང་ཚོས་ཆ་རྐྱེན་གསར་པ་ཐོས་སྐབས་ཁོང་ཁྲོ་ཟ་དོན་ནི། བོད་ནང་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་བཙུགས་ཏེ་ལས་དོན་སྒྲུབ་རྒྱུའི་བསམ་ཚུལ་འདི། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བོད་གཞུང་གི་བླ་ན་མེད་པའི་དབང་ཚད་ཉམས་རྒུད་དུ་གཏོང་བྱེད་ལྟ་བུར་མཐོང་བས་རེད། དེ་ཡང་ཁོང་ཚོའི་མཐོང་སྣང་ལ། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་ཁོང་ཚོར་ལག་པ་ཡ་གཅིག་སྤྲད་དེ་ལག་པ་གཞན་དེ་འཁྱེར་འགྲོ་བ་ལྟ་བུ་བྱུང་བ་རེད། ལིས་འགྲེལ་བཤད་ཞིབ་ཕྲ་བྱེད་སྐབས། ཁེ་སྨད་ཀྱིས་”བྱེད་སྟངས་འདི་ཚོ་ཁྱད་མཚར་རེད། སྐད་ཆ་རྫོགས་རྒྱུ་རྩ་བ་ནས་མི་འདུག འདི་འདྲ་ཡག་པོ་མི་འདུག” ཟེར་བ་ལྟ་བུའི་ཆིག་ལབ་རྒྱག་པ་ངས་གོ་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། “ཁོང་ཁྲོས་སྨུག་པོར་གྱུར་པའི་ལྷའུ་རྟ་ར་ཞེས་པའི་ལས་སྣེ་སེར་མོ་བ་དེས་ཤོད་མཚམས་བཅད། ཁོང་གིས་ཕུ་ཐུང་ཡར་བརྫེས་ཤིང་ཁོང་ཁྲོས་ཁུ་ཚུར་འདར་བཞིན་པར་”མི་ཁྱེད་ཚོ་ག་རེ་བྱས་པ་རེད། ཉིན་ལྟར་ཀྲུང་དབྱང་ནས་དོན་དག་གསར་པ་རེ་བབས་ཡོང་གི་འདུག གཟའ་འཁོར་ཁ་ཤས་ནང་ང་ཚོས་བརྗོད་གཞི་མི་འདྲ་བ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་ཐོག་རྩོད་གླེང་བྱས་ཏེ། ང་ཚོའི་སེམས་ནང་ད་གནས་ཚུལ་མཇུག་སྒྲིལ་ལ་ཉེ་སོང་བསམ་དུས། ཁྱེད་ཚོས་འདི་ལྟ་བུའི་གྲོས་འཆར་གསར་པ་རེ་གླེང་ཡོང་གི་འདུག” ཅེས་བརྗོད།

ང་ཕོད་ཀྱིས་གང་ཡང་མ་བརྗོད་པར་ཁུ་སིམ་མེར་བསྡད། སྐུ་ཚབ་གཞན་རྣམས་ལིའི་གྲོས་འཆར་གྱིས་ཧང་སང་པར་གྱུར་ཡོད། དེ་ལྟར་བོད་ཕྱོགས་ནས་ཁྲོ་ཚིག་མང་པོ་བརྗོད་རྗེས། ལི་ཝུའི་ཧན་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་ཏེ་”གལ་ཏེ་འདི་ཁྱོད་ཅག་ལ་བྱུང་བའི་སེམས་ཚོར་ཡིན་ན། ཁྱོད་ཚོ་ཚང་མས་སོ་སོའི་ཉལ་ཆས་བསྡུ་གསོག་བརྒྱབས་ཏེ། རང་ཡུལ་ལ་ལོག་ན་འགྲིག” ཅེས་བཤད། དཀའ་རྙོག་ནི་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གིས་བོད་དྲག་པོས་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་དེ་ཡིན་པ་ནི་ཨ་ཅང་བརྗོད་མེད་རེད།”76 ཅེས་བརྗོད།

དེ་ལྟར་གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་འགལ་རྐྱེན་རིམ་པ་བྱུང་སྟབས་ཉིན་ཤས་རིང་ཞི་གྲོས་བྱ་རྒྱུའི་འབྲེལ་བ་ཆད་པ་ལྟ་བུར་གྱུར། དེ་རྗེས་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་ཕར་རྒྱུག་ཚུར་རྒྱུག་གིས་ཚོགས་འདུ་ཐེངས་ལྔ་པ་དེ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཚུགས་ཐུབ་པ་བྱུང་ཞིང༌།

དེ་ཡང༌། “ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་ཞི་མོལ་འབྲེལ་བ་སླར་གསོ་ཐུབ་པ་བྱུང་བར་དགའ་སྤྲོ་ཆེན་པོས་རྒྱལ་སྲིད་སྤྱི་ཁྱབ་ཁང་གི་ལི་ཝུའི་ཧན་སྡོད་སར་ཕྱིན་ཏེ་སྙན་སེང་ཞུས་པར། དེ་དུས་ནམ་ཕྱེད་ཙམ་ལ་སླེབས་ཡོད་ནའང༌། ལི་ཝུའི་ཧན་ཤིན་ཏུ་དགའ་ནས་ལམ་སང་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་ཁ་པར་བཏང་བ་སྟེ། ཀྲུའུ་ཞི། ང་ལོ་རྨད་ཡིན། (དམར་དམག་རྒྱང་བསྐྱོད་སྐབས་ལི་ཝུའི་ཧན་ལ་འབོད་པའི་མིང་ཞིག་ཡིན།) བློ་མཐུན་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་སླེབས་བྱུང༌། ཁོ་པས་སང་ཉིན་ཞི་མོལ་སླར་གསོ་བྱ་ཆོག་པ་ཡོད་ཟེར་གྱི་འདུག” ཅེས་སྙན་སེང་ཞུས་པ་རེད། ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། དེའི་ཐོག་ནས་ཁོང་ཚོས། ཕྱིའི་རྣམ་པ་དང༌། མིང་ཙམ་གྱི་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་ཟེར་བ་དེར་སེམས་ནུས་ཇི་ཙམ་འདོན་གྱི་ཡོད་མེད་གསལ་པོར་མཐོང་ཐུབ།

དེ་ཡང་སྐབས་དེའི་ཚོགས་འདུའི་ཐོག་བོད་ཀྱི་འཐུས་མི་ཚོས་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་རང་འདོད་ལ་མ་བསྟུན་པར་རྣམ་འགྱུར་མཁྲེགས་པོ་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་པ་ཡིན་ན། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱ་རྒྱུ་གདོན་མི་ཟ་བའི་གནས་ཚུལ་ཛ་དྲག་ཅིག་ཆགས་ཤིང༌། གལ་སྲིད་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་མུ་མཐུད་བྱས་ན་རྒྱ་མིས་བཤད་དོན་ལྟར་བོད་ཀྱི་སྣོད་བཅུད་གཉིས་ཀར་གཏོར་བཅོམ་ཉམས་འཇིག་བརྗོད་ཀྱིས་མི་ལངས་པ་ཡོང་རྒྱུར་བློས་འགན་མ་བཟོད་པར་བརྟེན་བོད་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་ཙམ་མ་སྤྲད་རུང་ཉེན་ཁ་དེ་ལས་གཡོལ་ཐབས་སུ་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བཏོན་པའི་དོན་ཚན་རྣམས་ཁས་ལེན་བྱེད་པ་དང་ཆབས་ཅིག སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་ཉེན་གཡོལ་ཆེད་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཆིབས་བསྒྱུར་གནང་སྟེ་ལོ་ཤས་རྗེས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་ན་མཚན་གནས་སྐུ་དབང་གང་ཅི་རང་འཇགས་དགོས་པའི་འདོད་ཚུལ་བླང་བྱ་ཞིག་ཀྱང་བཏོན་ཡོད།

དེ་ཡང་ང་ཕོད་ཀྱིས། རང་ལྗོངས་སྐབས་ལྔ་པའི་འཐུས་ཚོགས་གཉིས་པའི་ཐོག་གསུང་གསལ། “ང་ཚོས་ཀྲུང་དབྱང་ལ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་བཞག་རྗེས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང༌། བཀའ་ཤག་གིས་ཁས་ལེན་མ་གནང་བར་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཕེབས་ན་ལོ་བཞི་ལྔ་ཙམ་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་བཞུགས་ཏེ་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ལ་འགྱུར་བ་བཟང་པོ་ཡོད་པ་དང༌། གོང་འཕེལ་ཡོད་པ་གཟིགས་རྗེས་བོད་ལ་ཕྱིར་ལོག་གནང་ཆོག་པ་དང༌། ཀྲུང་དབྱང་ནས་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྔར་ཡོད་ཀྱི་གོ་གནས་དབང་ཆ་ཚང་མ་རང་འཇགས་གནང་རྒྱུའི་ཞལ་བཞེས་འགན་ལེན་གནང་རྒྱུ་ཞེས་གྲོས་མཐུན་ནང་ཁ་གསལ་འབྲི་རྒྱུའི་རེ་འདུན་ཞུས་པ་ཡིན།” ཞེས་དང༌། “འོན་ཀྱང་ཀྲུང་དབྱང་གིས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་དེ་འཛམ་གླིང་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱེད་དགོས་པས། གལ་ཏེ་ཆ་རྐྱེན་དེ་གྲོས་མཐུན་ནང་བྲིས་ན་འཛམ་གླིང་ཐོག་སྐད་ཆ་མང་པོ་ཡོང་སྲིད་པས་དེ་དག་མི་ཡོང་བའི་ཆེད་དོན་ཚན་དེ་གྲོས་མཐུན་ནང་མ་བྲིས་པར། ཟུར་ཡིག་ཅིག་བཟོས་ཏེ་དེའི་ནང་འབྲི་རྒྱུའི་གྲོས་འཆར་བཏོན་གནང་བྱུང༌།” ཞེས་འཁོད་ཡོད། དེའི་སྐོར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ང་ཚོའི་ཐུག་འཕྲད་དེ་སྤྲོ་སྣང་མེད་པའི་གུས་ཞབས་འོག དམག་སྤྱི་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ཡིས་ཐོག་མ་དེར་ང་ལ་ཤིན་ཏུ་སྒམ་པོའི་ངང༌། ངོས་ལ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་སྐོར་གོ་ཐོས་བྱུང་ཡོད་མེད་དྲིས་ཤིང༌། ངོས་ནས་གོ་ཐོས་བྱུང་ལུགས་བརྗོད་པར། ཁོང་གིས་དེའི་ངོ་བཤུས་དང་མཉམ་དུ་དེ་མིན་གྱི་ཡིག་ཆ་གཞན་གཉིས་ཀྱང་ངོས་ལ་སྤྲད་བྱུང༌། ཟུར་ཡིག་དེ་གཉིས་ལས། གཅིག་ནི་བོད་དམག་གི་སྐོར་ཡིན་ཅིང༌། གཞན་དེའི་ནང༌། གལ་ཏེ་ངོས་ནས་བཙན་བྱོལ་དུ་བསྐྱོད་རྒྱུར་འདེམས་ཀ་བྱས་ན། ཇི་བྱེད་སྐོར་འགྲེལ་བཤད་བྱས་འདུག”77 ཅེས་འཁོད་པ་དང༌།

གོང་གསལ་གནས་ཚུལ་དེ་དག་གི་ཐོག་ནས། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་བོད་གཞུང་ལ་ཐུགས་འདོད་མེད་པ་གསལ་པོར་མཚོན་པར་མ་ཟད། བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་དགོས་འདུན་བླང་བྱ་བཏོན་པའི་ནང་ནས་རྒྱ་མིས་ཁས་ལེན་བྱ་དགོས་བྱུང་བའི་དོན་ཚན་གཅིག་པོ་དེ་ཡང་གྲོས་མཐུན་ངོ་མའི་ནང་མ་བཀོད་པར། ཟུར་ཡིག་ནང་བཀོད་རྒྱུའི་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་དེ་ནི་སྐབས་དེའི་རྒྱ་བོད་གྲོས་མོལ་ཟེར་བ་དོན་དངོས་ཐོག་བཀའ་འབེབས་བཀོད་གཏོང་ཞིག་ལས་གཉིས་མོས་ཀྱི་རྣམ་པ་གང་ཡང་མཚོན་རྒྱུ་མེད་པ་མཐོང་ཆོས་སུ་གྱུར། དེ་ལྟར་བྱས་ནས་དབང་མེད་ཀྱིས་གཞི་རྩའི་ཐོག་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་རྒྱུ་ལམ་ཙམ་གཏན་འཁེལ་བྱུང༌།

འོན་ཀྱང༌། རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་ཀྲུང་དབྱང་དང་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ཟེར་བའི་དབར་གྱི་དོན་གནད་རྣམས་གྲོས་མཐུན་འཇོག་རྒྱུ་ཐག་གཅོད་བྱུང་ཡོད་ནའང༌། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་དང༌། པཎ་ཆེན་ནང་མ་སྒང་དབར་གྱི་འགལ་ཟླ་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་གྲོས་མོལ་བྱས་ཏེ་གྲོས་མཐུན་ནང་འགོད་གལ་ཆེ་ཞེས་བསྐྱར་དུ་ནན་བརྗོད་བྱས།

དེའི་སྐོར་ཁེ་སྨད་བསོད་ནམས་དབང་འདུས་ཀྱི་ཕྱག་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ། “དེ་རྗེས་རྒྱ་ཕྱོགས་ནས་བསམ་བཏང་དྲན་བརྙེད་སྔ་གཏམ་རྗེས་འགྱུར་གྱིས། གཞུང་བླའི་སྐོར་ཡང་ད་རེས་ཆབས་ཅིག་འཁྲུན་ཆོད་གནང་དགོས་ཞུས་པར། ང་ཕོད་ནས། ང་ཚོར་བོད་རྒྱ་གཉིས་དབར་ཞི་མོལ་ཞུ་རྒྱུ་ལས། དེའི་སྐོར་བཀའ་མངགས་མེད་པ་དང༌། བཀྲས་བླ་ང་ཚོའི་མངའ་ཁོངས་ལ་བརྟེན་ནང་ཁུལ་བཀའ་མོལ་ཟུར་དུ་ཞུས་ཆོག་རྒྱུར། ད་ལམ་འདི་ཁོངས་དགོས་མིན་ཤུགས་ཆེ་གསུང་རུང༌། མ་ཉན་པར་ཚོགས་ཆུང་ཟུར་དུ་བཀའ་མོལ་གནང་དགོས་ཞུས་ཏེ། རྒྱ་དཔོན་ཀྲང་གོ་ཧ་དང༌། སུང་ཀྲི་ཡོན། ཕུན་དབང་པུའུ་ཀྲང༌། རང་ཕྱོགས་ནས་མཁན་དྲུང་ཐུབ་བསྟན་བསྟན་དར་དང༌། མཁན་ཆུང་ཐུབ་བསྟན་ལེགས་སྨོན། སྟག་ལྷ་སྲས་བཅས་ཟུར་ཚོགས་གནང་གཏན་འཁེལ་བ་ལྟར་བཀའ་མོལ་མང་པོ་གནང་འདུག་པར། རྒྱ་དཔོན་ཀྲང་གོ་ཧ་རབ་ཏུ་ཁྲོས་ཏེ། བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གཏོང་དགོས་པའི་རྩ་བ་གཅིག་བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་ལ་ཐུག་ལུགས་དངོས་སུ་བཤད་དེ། དེ་ནུབ་མ་གཏོགས་བཀའ་མོལ་གནང་དབང་མ་བྱུང་ཁར། གྲོས་འཆར་སྔོན་བཀོད་ཐོག་པཎ་ཆེན་སྐོར་གསར་དུ་བསྣན་སོང༌།” ཞེས་གསལ།

ད་དུང་སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱིས་མཛད་པའི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་ཞེས་པའི་ནང༌། “གྲོས་མོལ་ཚོགས་འདུ་མཐའ་མ་དེ་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༡ ཉིན་མི་རིགས་དོན་བྱེད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་དུ་འཚོགས་ཏེ་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་དང་ཟུར་ཡིག་ཁག་གཉིས་ལ་ཞུས་དག་བྱེད་དུ་བཅུག་ཅིང༌། ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཕེབས་ཡོད་ཚེ་ལོ་ངོ་རེ་གཉིས་བཞུགས་ནས་བོད་དུ་ཕྱིར་ཕེབས་སྐབས་སྔར་ཡོད་མཚན་གནས་དང༌། སྐུ་དབང་རང་འཇགས་བཞེས་ཆོག་རྒྱུ་དང༌། དེའི་རིང་སྐུའི་ཉེར་ཆས་སོགས་བོད་གཞུང་ནས་རྒྱུན་འབུལ་ཞུ་རྒྱུ་བཅས་འཁོད་པའི་ཟུར་ཡིག་ཅིག་དང༌། དེ་མིན་དོན་ཚན་ལྔ་ཡོད་པའི་ཟུར་ཡིག་ཅིག་གི་ནང་དུ། མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་བོད་ས་ཁུལ་གྱི་མཐའ་མཚམས་ཁག་གི་ས་སྲུང་དུ་གྲངས་འབོར་ཅུན་གཅིག་ཡས་མས་ཤིག་འཇོག་རྒྱུ་དང༌། ཀྲུང་གོ་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་བོད་དམག་ཁུལ་ཁང་གིས་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་བློན་གཅིག་གཉིས་ལ་དམག་སྤྱི་གཞོན་པའི་གོ་གནས་བསྐོ་གཞག་བྱ་རྒྱུ། དོན་ཚན་གཅིག་ལ། གྲོས་མཐུན་མ་མོའི་དོན་ཚན་བརྒྱད་པ། བོད་དམག་རྣམས་རིམ་གྱིས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་ལ་བསྒྱུར་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་པ་ལས་གྲངས་འབོར་གསལ་པོ་འཁོད་མེད་པར་ཟུར་ཡིག་དེའི་ནང་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་སྐྲུ་སྲུང་དམག་མི་ལྔ་བརྒྱ་ཐམ་པ་དང༌། དེ་མིན་ས་གནས་ཁག་གི་བདེ་འཇགས་སྲུང་སྐྱོབ་ཏུ་བོད་དམག་ཆིག་སྟོང་ཐམ་པ་ཉར་ཏེ་དེ་འཕྲོས་བོད་དམག་རྣམས་ཕྱིར་སློག་བྱ་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་འདུག

དེ་མིན་གྲོས་མཐུན་མ་མོའི་དོན་ཚན་བཅུ་བཞི་པར། ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ནས། ཀྲུང་དབྱང་གིས་བཙུགས་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཟླ་སྒྲིལ་གྱི་སྒོ་ནས་བོད་ཀྱི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་དོན་མཐའ་དག་བྱ་རྒྱུ་ཞེས་འཁོད་ཡོད་པ་ལས། བོད་གཞུང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཟླ་སྒྲིལ་བྱེད་སྟངས་སྐོར་འཁོད་མེད་སྟབས་ཟུར་ཡིག་ནང་དུ། ད་ཕན་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་དེ་དག་ཀྲུང་དབྱང་གིས་བོད་དུ་བཙུགས་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་སུ་ཟླ་སྒྲིལ་བྱ་རྒྱུ་དང༌། བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་ཕྱི་འབྲེལ་ལས་ཁུངས་ཀྱི་ལས་བྱེད་ངོ་ལས་རྣམས་ནས་ཀྲུང་དབྱང་གིས་བཙུགས་པའི་ཕྱི་འབྲེལ་ཡན་ལག་ལས་ཁུངས་སུ་འོས་བབས་ཀྱི་འགན་འཁུར་ལེན་རྒྱུ།”78 ཞེས་གསལ།

ཡང༌། “ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན། སྔ་དྲོ་པེ་ཅིན་ཀྲུང་ནན་ཧས་ཆེང་ཀྲེན་ཏན་ཞེས་སྲིད་སྐྱོང་ཚོམས་ཆེན་ནང་དུ་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་འབྱུང་ཐབས་སྐོར་གྱི་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་པའི་མཛད་སྒོ་ཚུགས་སྐབས་རྒྱ་ནག་གཞུང་གི་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་ཀྲུའུ་ཏའི་དང༌། སྲིད་བློན་གཞོན་པ་ཁྲེན་ཡུན་གྱིས་གཙོས་པས་གནད་ཡོད་དཔོན་རིགས་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཙམ་མཛད་སྒོར་ཞུགས་པ་དང༌། མིང་རྟགས་བཀོད་ཟིན་མཚམས་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་གཙོ་བོ་ལི་ཝུའི་ཧན་དང༌། བོད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཐུས་མི་གཙོ་བོ་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད། རྒྱ་ནག་གི་སྲིད་འཛིན་གཞོན་པ་ཀྲུའུ་ཏེ་བཅས་ནས་རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གསུང་བཤད་རེ་གནང་སྟེ་མཛད་སྒོ་གྲོལ།” ཞེས་འཁོད་པ་དང༌། མཛད་སྒོ་དེ་ནི་རྒྱ་མིའི་ངོས་ནས་བཤད་ན་མིང་དོན་གཉིས་ཀའི་ཐོག་རྒྱལ་ཁ་ཐོབ་པ་ཞིག་ལོས་ཡིན། མི་ལ་མགོ་སྐོར་གཏོང་བའི་ཞི་མོལ་ཞེས་པའི་གཡོ་ཐབས་ལ་གལ་སྲིད་ལམ་ལྷོང་མ་བྱུང་བར་ཆ་བཞག་ན། ཁོང་ཚོས་དྲག་ཤུགས་ལ་བརྟེན་ནས་བོད་བཙན་བཟུང་བྱ་རྒྱུ་ནང་དོན་གཏན་འཁེལ་གཙང་མ་བྱས་ཟིན་པ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་ཅེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་བརྗོད་གསལ། “དབུས་གཞུང་གིས་གལ་ཏེ་རང་ཉིད་ལ་གདམས་ཀ་གཞན་མེད་པའི་ཚོར་སྣང་བྱུང་ན། དྲག་ཤུགས་སྤྱོད་རྒྱུར་འཛེམས་ཟོན་བྱ་རྒྱུ་མིན་པ་ངས་ཤེས་ཀྱི་ཡོད། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་དང༌། དམག་ཤུགས་དབར་ཁྱད་པར་དེ་འདྲའི་ཆེན་པོ་ཡོད་སྟབས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་ལས་གཞན་པའི་ལམ་གང་ཞིག་གདམས་ཀྱང༌། དེ་ནི་བོད་ལ་རྐྱེན་ངན་གོད་ཆག་འབྱུང་གཞི་ཞིག་ལས་མ་འདས་པ་སྟེ། བོད་མི་མང་པོ་ལམ་སང་འཆི་སྐྱོན་འབྱུང་ངེས་པར་མ་ཟད། དཔལ་འབྱོར་ལ་གཏོར་སྐྱོན་ཐེབས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང༌། དེ་བཞིན་བོད་མིའི་འཚོ་བ་སྐྱེལ་སྟངས་ལ་ཞི་བའི་བཅོས་སྒྲིག་བྱ་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་མེད་པ་ཆགས་ངེས་རེད། དེར་བརྟེན་ངའི་སེམས་ནང་ཞི་བའི་འབྲས་བུ་ཞིག་ཐོན་ཐབས་སུ་རང་ངོས་ནས་ཐབས་ཤེས་ཡོད་རྒུ་བྱ་དགོས་བསམ་བྱུང༌།

མིང་རྟགས་བཀོད་རྗེས་གསོལ་སྟོན་གྲ་རྒྱས་ཤིག་བཤམས་ཤིང༌། དེར་ཡུད་ཙམ་རིང་ང་རང་དཔའ་བོ་ཡིན་འདྲའི་སྣང་བ་འཆར། གསོལ་སྟོན་དེར་མི་དམངས་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་གི་དམག་སྤྱི་ཆེ་མོ་ཀྲུའུ་ཏེ་ཐེ་བའི་མི་གྲངས་སུམ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་ཕེབས་ཤིང༌། རྟེན་འབྲེལ་གྱི་གསོལ་སྟོན་དེ་འགོ་ཚུགས་ནས་ཡུན་རིང་མ་སོང་བར་ལི་ཝུའི་ཧན་ཡར་ལངས་ནས་ཤེལ་ཕོར་བཏེགས་ཏེ་ལེགས་ཆང་འདྲེན་བཞིན་པར་”འདི་བློ་མཐུན་ཕུན་དབང་ལགས་ཀྱིས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་པའི་ལས་དོན་ནང༌། གལ་ཆེའི་ལེགས་སྐྱེས་ཕུལ་བར་འབུལ་རྒྱུ་ཡིན།” ཞེས་གསུངས། ཞེས་འཁོད་ཅིང༌། བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་དོན་དེ་ནད་གཞི་དྲག་པོས་མནར་བཞིན་ཡོད་ནའང༌། སྲོག་གི་རྒྱུན་མ་ཆད་ཙམ་ཡོང་རེས་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་མི་བཀོད་ཀ་མེད་བྱུང་ཞིང༌། གནད་དེར་ཕུན་དབང་གི་གནོན་ཤུགས་སམ། ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་པའང་ཕྱོགས་མང་པོའི་ཐད་ནས་མཚོན་རྒྱུ་ཡོད།

གྲོས་མཐུན་དེར་བོད་པའི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱིས་མིང་རྟགས་མི་བཀོད་ཀ་མེད་བྱུང་ཞིང༌། དེ་ནི་འདྲ་མཉམ་དང་ཁྲིམས་མཐུན་ཞིག་མིན། དེ་ཡང་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་རང་རྣམ་ལས། “ང་དང་ངའི་གཞུང་ལ་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་ཚུལ་མ་བརྗོད་ཀྱང༌། པེ་ཅིན་གྱི་རླུང་འཕྲིན་ནང་ང་ཕོད་ཀྱིས་དྲིལ་བསྒྲགས་བྱས་པ་ཞིག་ནས་ང་ཚོས་ཐོག་མར་གོ་ཐོས་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་སྟེ་ཧ་ལས་བྱུང༌། གྲོས་མཐུན་དེའི་ནང་རྒྱ་མི་གུང་ཁྲན་གྱི་དྲིལ་བསྒྲགས་མང་པོ་བཅུག་པ་དང༌། དོན་གནད་འགའ་ཤས་རྩ་བ་ནས་མི་བདེན་པ་དང༌། འགའ་ཤས་ཆ་ཚང་བདེན་འབྲེལ་མིན་པ་བཀོད་ཡོད་པ་མ་ཟད། དོན་ཚན་དེ་ཚོའི་ནང་ང་ཚོའི་བསམ་ཚུལ་ལས་སྡུག་པ་དང༌། བཙན་གནོན་ཆེ་བ་འདུག”79 ཅེས་གསལ་བ་དང༌།

སྐབས་དེའི་ང་ཕོད་ཀྱི་གསུང་བཤད་དེ་ཡང་རང་འདོད་ལྟར་གསུང་དུ་མ་བཅུག་པར། རྒྱ་ཕྱོགས་ལ་གོ་བསྡུར་འདོད་བསྟུན་ཐེངས་མང་གནང་རྗེས་གཞི་ནས་གསུང་བཤད་ཀྱི་བརྗོད་དོན་གཏན་འཁེལ་བྱས་པ་དང༌། མཇུག་སྡོམ་གྱི་གསུང་བཤད་གནང་རྒྱུའི་རང་དབང་ཙམ་ཡང་མེད་པ་དེའི་ཐོག་ནས། གྲོས་མཐུན་གྱི་གཞི་རྩའི་ནང་དོན་ཐོག་ལུགས་མཐུན་གཉིས་མོས་ཤིག་བྱུང་མེད་པ་དེ་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ།

དེ་ཡང་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་ལས། “བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཆ་ཤས་ཡིན་པ་གཞི་རྩར་བཟུང་སྟེ་བཞག་པའི་གྲོས་མཐུན་དེ་ནི་བདེན་འབྲེལ་ནམ་ཡང་མིན། ཁོང་ཚོ་གཞན་གྱི་དབང་འཛིན་འོག་མ་ཚུད་ན་ང་དང༌། ངའི་གཞུང་ལ་དྲི་བསྡུར་མ་བྱས་པར་ཁས་ལེན་འདི་ལྟར་བྱེད་མི་སྲིད། ང་ཕོད་ནི་རྒྱ་མིའི་བཙོན་པ་བྱས་ཏེ་ཡུན་རིང་སོང་ཞིང༌། སྐུ་ཚབ་གཞན་ཚོ་ཡང་བཙོན་པ་དང་ཆ་མཐུན་ཡིན། ཁོང་ཚོར་སློབ་སྟོན་བྱེད་མཁན་མ་བྱུང་སྟབས་མཐར་དབང་མེད་དུ་གྲོས་མཐུན་དེར་མིང་ཡིག་བཀོད་འདུག ཡིག་ཆ་ཁུངས་ལྡན་ཡོང་ཆེད་དམ་ཕྲུག་རྒྱག་དགོས་པར་ཁོང་ཚོས་ཀ་ཀོར་བརྗོད་སྟབས་རྒྱ་མིས་པེ་ཅིན་དུ་བོད་ཀྱི་རྟགས་ཐེལ་འདྲ་བརྫུས་བཟོས་ཏེ་ང་ཚོའི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་ཡིག་ཆའི་ཐོག་ཕབ་བཅུག་པ་རེད།”80 ཅེས་བཀའ་གནང་ཡོད།

བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ཀྱིས་མདོ་སྨད་སྤྱི་ཁྱབ་པའི་ལས་ཐམ་བཀའ་ཤག་གི་བཀའ་ཐམ་བདེ་སྐྱིད་སྐུ་གཞོན་ཞེས་པ་བསྣམས་ཡོད་ཀྱང༌། གཞུང་ཐམ་འཁྱེར་མེད་ཅེས་གྲོས་མཐུན་ཐོག་ཕབ་མེད་པ་ཡོངས་གྲགས་ཡིན་ཅིང༌། དེའི་རྒྱུ་མཚན་ཡང་སྐབས་དེའི་གྲོས་མཐུན་ནི་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་བཙན་གནོན་འོག་བོད་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་ཙམ་ཞུ་རྒྱུ་མ་བྱུང་བར་དང་ལེན་བྱ་དགོས་བྱུང་སྟབས། ཕྱིས་འབྱུང་རྩོད་བཤེར་བྱེད་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་མཚམས་སྐབས་དེའི་གྲོས་མཐུན་ཞེས་པ་གཉིས་མོས་དང་གཞུང་འབྲེལ་མིན་པའི་རྣམ་པ་མཚོན་ཐབས་ཆེད་རྗེས་ཡོང་སྔོན་དྲན་གྱི་བྱ་ཐབས་ཤིག་ཡིན་པ་ང་ཕོད་ཀྱིས་གཙོས་སྐུ་ཚབ་ཕལ་ཆེ་བས་གསལ་བཤད་ཀྱང་གནང་མྱོང་ཡོད།

ང་ཕོད་བོད་ཀྱི་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་དུ་བསྐོ་གཞག་གནང་བ་ལས་སྐུ་ཚབ་ཚོར་གནང་བའི་ཡིག་རིགས་གང་གི་ནང་ང་ཕོད་ལ་བོད་ཀྱི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ཡིན་ཞེས་འགོད་གནང་མེད་ཀྱང༌། རྒྱ་ནག་གཞུང་གིས་ཁོང་ཚོའི་དགོས་དབང་གིས་ང་ཕོད་ལ་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ཚང་མ་ཡོད་པའི་སྐུ་ཚབ་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཅེས་འབྲི་འགོད་བྱས་ཡོད། དེ་ནི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཚད་ལྡན་ཡིན་ཚུལ་གྱིས་ཕྱི་ནང་གི་མི་དམངས་མགོ་བོ་བསྐོར་བའི་གཡོ་སྒྱུའི་བྱེད་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་ཚོར་བོད་གཞུང་ནས་བོད་རྒྱ་ཞི་མོལ་བྱེད་རྒྱུའི་འགན་དབང་གནང་ཡོད་ན་ཡང༌། རྩ་དོན་ཐོག་ཚད་བཀག་ཡོད་པ་དང༌། གལ་ཆེའི་འགག་རྩའི་སྐབས་སུ་བོད་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་དགོས་པ་བཅས་ཕྱི་ནང་གསང་གསུམ་གྱི་བྱེད་ཕྱོགས་ཡིག་ངག་གཉིས་ཐོག་ནས་བཀོད་མངགས་གནང་ཡོད་ཀྱང༌། རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱིས་འཇིགས་སྐུལ་དང་གནོན་ཤུགས་འོག་ཅི་བྱ་གཏོལ་མེད་ངང་རང་མཚམས་ཀྱིས་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པ་སོགས་ཞིབ་ཕྲའི་བརྒྱུད་རིམ་རྣམས་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མི་ཚོས་རང་ཉིད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པ་ཁག་ནང་གཅིག་མཐུན་གྱིས་འཁོད་ཡོད།

ལྷག་པར་སྐབས་དེའི་རྒྱ་མིའི་འགན་དབང་ངེས་ཅན་ཡོད་ལ། ཆབ་མདོ་ནས་བཟུང་ང་ཕོད་ལ་སློབ་གསོ་བཏང་ནས་བསླུ་ཐབས་བྱེད་མཁན་གྲོས་མོལ་གྱི་མགོ་ནས་མཇུག་བར་ལས་དོན་དངོས་ནང་ཞུགས་ཡོད་པར་མ་ཟད། རྒྱ་མིའི་འདོད་ཚུལ་གཞི་བཞག་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་འགོད་ཐུབ་ཐབས་ཆེད་དངོས་བརྒྱུད་གང་སར་ཞི་དྲག་གི་ལམ་ནས་སློབ་སྟོན་གྱི་ཚུལ་དང༌། འཇིགས་སྐུལ་གྱི་ཚུལ་གྱིས་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོར་མགོ་ཆབ་མདོ་ནས་བཙུགས་པེ་ཅིན་བར་གྲོས་མོལ་ནང་མི་ཞུགས་མཐུ་མེད་བཟོ་རྒྱུའི་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་གནང་མྱོང་བ་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་ཡིག་ནང་འཁོད་གསལ། “རྙོག་འཛིང་ཆེ་བའི་རྒྱལ་ཁབ་ཕྱི་ནང་གི་སྟོབས་ཤུགས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཐེ་ཇུས་བྱས་རྐྱེན་མཇུག་འབྲས་ངན་པ་ཐོན་སྲིད་ཉེན་ལ་གཞིགས་ནས་གནད་དོན་ཁག་གཅིག་དོན་དངོས་ཐོག་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ལ་གློག་འཕྲིན་ཐོག་ནས་ཚིག་བསྡུས་པོར་འགྲེལ་བཤད་རྒྱག་དཀའ་ཞིང་ལྷག་པར་དུ་འཕྲིན་གཏོང་གི་ཆ་རྐྱེན་ཞན་པར་བརྟེན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་པས་དོན་དག་ཡོད་ཚད་དུས་ཐོག་ཏུ་དགོངས་སྐོར་ཞུ་ཐུབ་ཀྱི་མེད་པ་རེད།

དམིགས་བསལ་གྱི་གནས་ཚུལ་དེ་རིགས་འོག་ལོ་རྒྱུས་ལ་འགན་འཁུར་ཆེད་དབང་ཆ་ཆ་ཚང་ཡོད་པའི་ཞི་གྲོས་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱི་འགན་དབང་ལག་བསྟར་ཡག་པོ་བྱེད་ཆེད་གྲོས་དོན་གྱི་ཟུར་གཏོགས་ཡིག་ཆ་ཚུད་པའི་དགོས་ངེས་ཀྱི་ཐུགས་ཐག་བཅད་གནང་བ་རེད།” ཅེས་གསལ། འོན་ཀྱང་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་རྒྱ་མིའི་འོག་གནས་པའི་འབའ་པ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱིས་རྒྱ་མིའི་འདོད་ཚུལ་དང་བསྟུན་ཐབས་མི་བྱེད་ཀ་མེད་ཡིན་པས། ཁོང་གི་བརྗོད་ཚུལ་དེ་དག་ནི་ཁུངས་སྐྱེལ་གྱི་གཞི་རྟེན་དང་དྲང་བདེན་གྱི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་སུས་ཀྱང་མཐོང་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡིན་པར་མ་ཟད། དེ་ལས་ལྡོག་སྟེ་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་རྒྱ་མིའི་བཙན་ཤུགས་དང༌། འཇིགས་སྐུལ་འོག་བོད་གཞུང་ལ་དགོངས་སྐོར་ཙམ་ཞུ་དབང་མེད་པར་གྲོས་མཐུན་ལ་ཁས་ལེན་བྱ་དགོས་པའི་དངོས་དོན་དེ་དེ་བས་གསལ་པོར་མཚོན་ཐུབ་པ་ཞིག་བྱུང་ཡོད།

ད་དུང་ཁུངས་བཙན་པ་ཞིག་ནི། གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་ ༡༩༥༡ ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢༣ ཉིན་པེ་ཅིན་དུ་མིང་རྟགས་བཀོད་དེ་དྲིལ་བསྒྲགས་ཡོ་བྱད་ཚང་མའི་ཐོག་ནས་ཕྱི་ནང་གང་སར་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་ཡོད་ན་ཡང༌། བོད་གཞུང་ཕྱོགས་ནས་ད་དུང་ཁས་ལེན་གནང་མེད།

ལོ་དེའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༥ ཉིན་སྐུ་ཚབ་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་དང༌། ལས་རོགས་ཨ་ལོ་པུའུ་ཀྲང༌། སྐད་སྒྱུར་བ་གྲོ་ཚང་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས། བོད་གཞུང་གི་གྲོས་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཛ་སག་ཁེ་སྨད་པ་དང༌། མཁན་དྲུང་ལྷའུ་རྟ་ར། བསམ་ཕོ་བསྟན་འཛིན་དོན་གྲུབ་ལས་བྱ་བཅས་བྱེས་རྒྱལ་ས་གྲོ་མོ་བཞུགས་སྒར་དུ་འབྱོར་ནས་བོད་གཞུང་བཀའ་བློན་རྣམ་པ་དང་མཇལ་འཕྲད་ཞུས། ཚེས་ ༡༦ ཉིན་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ནས་ྋགོང་ས་མཆོག་མཇལ་འཕྲད་ཞུས་ཀྱང་གྲོས་མཐུན་སྐོར་དགོངས་ཚུལ་གསལ་སྟོན་གང་ཡང་གནང་མེད།

དེ་ཡང་ཨ་ལོ་པུའུ་ཀྲང་གི་ཉིན་ཐོའི་ནང༌། “ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༡༦ ཆུ་ཚོད་བཅུ་གཅིག་ཐོག་ང་ཚོ་ཏཱ་ལ་མཇལ་རྒྱུར་བཀའ་བློན་རམ་པས་བསུ་བར་ཕེབས་བྱུང༌།” ཞེས་དང༌། སྐབས་འཕྲལ་དུ་ཕུབ་པའི་གུར་གྱི་ནང་བཀའ་བློན་ནས་ང་ཚོར་སྣེ་ལེན་དང་སྦྲགས་ངལ་གསོ་ཕྲན་ཙམ་བརྒྱབས་རྗེས་ང་ཚོ་མཉམ་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མའི་གཟིམ་ཆུང་དུ་བསྐྱོད། ཏཱ་ལ་ནི་དགུང་ལོ་བཅོ་བརྒྱད་ལ་སླེབས་པའི་གཞོན་ནུ་ཞིག་རེད་འདུག་ཅིང༌། ང་ཚོས་མའོ་ཀྲུའུ་ཞིའི་ཕྱག་བྲིས་དེ་ཕུལ་བར་ཁོང་གིས་མའོ་ཀྲུའུ་ཞི་སྐུ་ཁམས་བཟང་པོ་ཡོད་མེད་དྲིས་བྱུང༌། ཁོང་ (ཏཱ་ལ་) ནི་བོད་ཚེས་བཅོ་བརྒྱད་ཉིན་ལྷ་སར་ཐོན་རྩིས་འདུག གྲོས་མཐུན་ཐད་ལ་རྣམ་འགྱུར་གང་ཡང་བསྟན་མ་སོང༌།” ཞེས་དང༌།

དེའི་སྐོར་བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་འཁོད་དོན། “ཀྲང་ཅིན་ཨུ་ལ་གནང་བའི་མཛུབ་སྟོན་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཉམ་དུ་ཕེབས་རུང་མ་ཕེབས་རུང་ལྷ་སར་བསྐྱོད་དགོས་པ་དེ་རེད། ཡིན་ནའང་ཁོང་རྣམ་གཉིས་གྲོ་མོར་མཇལ་འཕྲད་སྐབས། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་རྒྱུ་ལས། སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུ་མིན་པའི་ཐག་གཅོད་གནང་ཟིན་པ་ཤེས་པས་ཀྲང་དགའ་པོ་བྱུང༌། དེ་ལྟར་ཡང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་གཞུང་ཞབས་སུ་གང་གིས་ཀྱང་གྲོས་མཐུན་ལ་མོས་མཐུན་ཡོད་པའི་རྣམ་པ་གསལ་སྟོན་གནང་མེད་པ་སྟེ། བོད་ཀྱི་འགོ་ཁྲིད་ཚོས་ང་ཕོད་དང་དངོས་སུ་ཐུག་སྟེ་གྲོས་མཐུན་མ་ཡིག་ལ་ཞིབ་ལྟ་མ་བྱས་པར་ཡོངས་ཁྱབ་གསལ་བསྒྲགས་གང་ཡང་གནང་རྒྱུ་མིན་པའི་བློ་རྩ་བརྟན་པོར་བཟུང༌།”ཞེས་འཁོད་པ་དང༌།

སྐབས་དེར་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་དང་མཉམ་དུ་འབྱོར་བའི་ཞི་མོལ་སྐུ་ཚབ་ཛ་དྲུང་རིམ་གསུམ་ལའང་ྋགོང་ས་མཆོག་གིས་མཇལ་ཁ་གནང་མེད། དེ་དག་ནི་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་མོས་མཐུན་མེད་པའི་བརྡ་མཚོན་གསལ་པོ་ཞིག་ཡིན་པ་སུས་ཀྱང་རྟོགས་ཐུབ།

མཐར་ྋགོང་ས་མཆོག་སྟོན་འཁོར་ལྷ་སར་ཕྱིར་ཕེབས་གྲུབ་པ་དང༌། བོད་ས་དང༌། རྒྱ་གར་བརྒྱུད་ལམ་ཁག་གཉིས་ནས་ཡོང་པའི་ཞི་གྲོས་སྐུ་ཚབ་འཐུས་མི་ལྔ་པོ་ཚང་མ་ལྷ་སར་འབྱོར་རྗེས། བོད་ལྗོངས་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་སྐོང་འཚོགས་ཐོག་སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་གྲོས་མོལ་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་གསལ་བཤད་དང་འབྲེལ་ང་ཚོས་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་མི་བཀོད་མཐུ་མེད་བྱུང་བ་དེས་བོད་དོན་ལ་ཕན་ཐོགས་བྱུང་ཡོད་ན་ཕྱག་བཞེས་དང༌། ཕན་ཐོགས་བྱུང་མེད་ན་ང་ཚོས་དགོངས་སྐོར་མ་ཞུས་པར་ཐག་གཅོད་བྱས་པར་ང་ཚོ་མི་ལྔའི་ལུས་སྲོག་ལོངས་སྤྱོད་ཐོག་བཀའ་ཉེས་གང་འདྲ་གནང་རུང་འགྱོད་པ་མེད་ཅེས་ཞུས་ཤིང༌། ཚོགས་འཐུས་རྣམས་ནས་དགེ་སྐྱོན་གོ་བསྡུར་ཞིབ་ནན་གནང་བའི་མཐའ་བསྡོམས་སུ། སྐུ་ཚབ་རྣམས་ནས་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་ཟིན་པ་དང༌། ད་ཆ་བཙན་ཤུགས་ཀྱིས་རྒྱ་དམག་ཆུ་ཡན་ལྟར་གང་སར་ཁྱབ་པ་མ་ཟད། མཐའ་མཚམས་ས་ཁུལ་དང༌། གྲོང་དང་གྲོང་ཁྱེར་གནད་ཆེ་ཁག དགོན་སྡེ་ཆེ་ཁའི་ཉེ་འགྲམ་བཅས་འགག་གནད་ཕལ་ཆེར་རྒྱ་དམག་གིས་བཙན་བཟུང་བྱས་ཟིན་པ། རྒྱ་མིའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཙམ་ལ་ཡིད་ཆེས་བྱེད་མཁན་ཕྱི་རྒྱལ་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་གིས་བོད་པའི་བདེན་དོན་ལ་འཛིན་པའི་སྤྱོད་ཚུལ་བཅས་ད་ལྟ་དངོས་སུ་འཕྲད་པའི་དཀའ་ངལ་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྐབས་འདིར། སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་གསུམ་བཏོན་ཏེ། དེ་ཁས་ལེན་བྱུང་ན་གནས་སྐབས་གྲོས་མཐུན་ལ་ཁས་ལེན་དང་འབྲེལ་དེར་གསལ་བོད་དང་བོད་མིར་འཕྲལ་ཕུགས་ཁེ་ཕན་གང་ཐོབ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་རྒྱུའི་འུ་ཐུག་པའི་འདེམས་ཀ་མཐའ་མ་དེར་ཚོགས་འཐུས་རྣམས་ནས་ཁས་ལེན་བྱེད་རྒྱུར་གཅིག་གྱུར་གྱི་མོས་མཐུན་བྱ་དགོས་བྱུང༌།

དེ་འཕྲལ་རྒྱ་གཞུང་གིས་འབོད་སྐུལ་ཡང་ནན་རིམ་བསྟུད་བྱས་སྟབས་གཞི་ནས་དེ་ལོའི་ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༢༤ ཉིན། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཚན་ཐོག་ནས། ཟླ་བ་ལྔ་དང་ཉིན་གཅིག་སོང་རྗེས་མའོ་ཙེ་ཏུང་ལ་གྲོས་མཐུན་ལ་བརྩི་བཀུར་ཞུ་རྒྱུའི་མྱུར་འཕྲིན་ཡང་སྩལ་དགོས་བྱུང་བ་བཅས་མདོར་ན་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བ་ཐོག་མཐའ་བར་གསུམ་དུ་གཡོ་ཐབས་དང་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་མིང་རྟགས་བཀོད་དུ་བཅུག་པ་ཞིག་ཡིན་ཅིང༌། གོང་གསལ་ཚོགས་འདུས་བཏོན་པའི་སྔོན་འགྲོའི་ཆ་རྐྱེན་དོན་ཚན་གསུམ་སྐོར་བོད་ལྗོངས་གསར་རྗེའི་ལོ་རྒྱུས་ཟེར་བའི་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ།

(༡༩༥༡) ཟླ་ ༩ པའི་ཚེས་ ༢༤ ནས་ཚེས་ ༢༦ ཉིན་བོད་ཀྱི་ཚོགས་འདུ་རྒྱས་འཛོམས་གནང་ཞིང༌། པེ་ཅིན་དུ་བཏང་བའི་སྐུ་ཚབ་བཀའ་བློན་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་དང་ལས་རོགས་ཚོར་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་འཇོག་སྟངས་སྐོར་དོགས་འདྲི་བཀའ་རྩད་དང༌། སྐུ་ཚབ་མི་འགྲོ་ཚོས་བྱུང་རིམ་གནས་ལུགས་སྙན་སྒྲོན་དང་འབྲེལ་མཐའ་དོན་ཚོགས་ཆེན་ནས་རྒྱ་ནག་གཞུང་ལ་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་སྐོར་མོས་མཐུན་ལན་འདེབས་མ་གནང་གོང་དོན་ཚན་གསུམ་སྐོར་གསལ་པོ་བཟོ་དགོས་པ་བཀའ་ཤག་ལ་འགན་འཁྲི་གནང་བ་རེད། དོན་ཚན་གསུམ་ནི། དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་གི་ངོ་བོ་དང་དེའི་ལས་འགན་གང་ཡིན་གསལ་པོ་དགོས་པ་དང༌། བོད་ནང་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་མིའི་མི་གྲངས་ཉུང་དུ་གཏོང་རྒྱུ། ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་དེ་ནི་བོད་གཞུང་གི་ཁོངས་སུ་སྔར་བཞིན་དགོས་རྒྱུ་བཅས་རེད།

བཀའ་ཤག་ནས་ལྷ་སྡོད་རྒྱ་ནག་གི་སྐུ་ཚབ་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་སོགས་ལ་དེ་དོན་གསུང་ཤིང༌། ཟླ་ ༡༠ ཚེས་ ༡༤ ཉིན་ཀྲང་ཅིན་ཨུ་བཀའ་ཤག་ལ་བཅར་ཏེ་དོན་ཚན་གསུམ་སྐོར་ལན་འདེབས་ཕུལ་བ་འདི་ལྟར། དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནི་བོད་དུ་ཡོད་པའི་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གི་སྐུ་ཚབ་སྒྲིག་གཞི་ཞིག་ཡིན་པ་འདི་ཉིད་གྲོས་མཐུན་ཆོད་ཡིག་ལག་བསྟར་བྱེད་རྒྱུའི་ཆེད་དུ་ཡིན་ཞིང༌། དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ནང་ཀྲུའུ་ཞི་ (གཙོ་འཛིན) དང་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པ་བསྐོ་གཞག་བྱས་ཡོད་པ་དེའང་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་མཆོག་ནས་ཀྲུའུ་ཞི་གནང་རྒྱུ་དང༌། པཎ་ཆེན་རིན་པོ་ཆེ་དང༌། ཀྲང་གོ་ཧྭ་ (དམག་སྤྱི་དང་བོད་ལས་དོན་ལྷན་ཁང་གི་འཐུས་མི་) རྣམ་གཉིས་ནས་ཀྲུའུ་ཞི་གཞོན་པའི་ཐུགས་འགན་བཞེས་རྒྱུ་ཡིན་པ་དང༌། གཉིས་པ་བཅིངས་འགྲོལ་དམག་མིའི་མི་གྲངས་ཉུང་དུ་གཏོང་རྒྱུའི་སྐོར། བོད་སྐྱོད་དམག་མིའི་མི་གྲངས་ཐད་གལ་ཏེ་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་གྲོས་མཐུན་ཆོད་ཡིག་ལག་ལེན་བསྟར་རྒྱུར་འགན་སྲུང་བྱས་ན་དང་ཐོག་གཏན་འབེབས་བྱས་པའི་དམག་མིའི་མི་གྲངས་ལས་ཉུང་ཙམ་ཞིག་བོད་སྐྱོད་བྱས་ན་འགྲིག་པ། གསུམ་པ་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་དེ་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་རྩ་དོན་ཐད་ཆབ་མདོ་ས་ཁུལ་འདི་ཉིད་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་འཇོག་རྒྱུར་མོས་མཐུན་ཡོད་པ་བཅས་ཞུས་ཡོད་པ་རེད་ཅེས་གསལ།

རྒྱ་དམག་བོད་དུ་དཔུང་འཇུག་བྱེད་པ་དེ་ནི། མི་ཆོས་ལས་འདས་པའི་ཁྲིམས་འགལ་ཧམ་ཤེད་ཀྱིས་བཙན་འཛུལ་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་པས། བོད་མི་རྣམས་ཀྱིས་དང་ལེན་བྱེད་ཐབས་མེད་མོད། འོན་ཀྱང་རྒྱ་མིས་དྲག་ཤུགས་ཀྱིས་བཙན་གནོན་དང༌། བསླུ་ཐབས་ཀྱིས་མགོ་སྐོར་ཟུང་དུ་སྤྲེལ་ནས་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བར་རང་དབང་མེད་པར་མིང་རྟགས་བཀོད་དུ་བཅུག་ཡོད་པའི་སྐོར། རྒྱ་མིས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་རྒྱ་བོད་ཞི་མོལ་ཟེར་བའི་བྱ་རིམ་དངོས་ཀྱི་ནང་ནས་དཔེ་མཚོན་ཙམ་བཤད་ན། ཚོགས་འདུ་ཐེངས་དང་པོ་ ༥༡ ཟླ་ ༤ ཚེས་ ༢༩ ཉིན་ཚོགས་ནས་ཐོག་མར་རྒྱ་བོད་འཐུས་མི་རྣམས་ཕན་ཚུན་ངོ་སྤྲོད་སོགས་འགོ་འཛུགས་ཀྱི་ལས་དོན་རྣམས་བྱས་ཤིང༌། ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༢ ནི་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པ་དངོས་གཞིའི་གྲོས་མོལ་ཡིན། དེ་ཉིན་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོས་བོད་གཞུང་གི་བཀའ་མངགས་དང༌། གྲོས་གཞི་དོན་ཚན་ལྔ་བཅས་པ་གླེང་སློང་ཙམ་བྱེད་དབང་མེད་པར་རྒྱ་མི་རང་ཉིད་ནས་སྔོན་གཏན་འཁེལ་བའི་དྲིལ་བསྒྲགས་ཤོག་ལྷེ་ནང་གསལ་དོན་ཚན་བཅུ་ཟེར་བ་གྲོས་གཞིར་གཏན་འབེབས་བྱས།

གཞན་ཡང་ཟླ་ ༥ ཚེས་ ༡༩ བར་ཚོགས་ཆེན་ཐེངས་དྲུག་ཚོགས་རིང་བོད་རྒྱ་ཁོངས་ཡིན་པ་བཙན་འགེལ་བྱས་པ་དང༌། རྒྱ་དམག་བོད་དུ་ཡོང་རྒྱུ་ཁས་ལེན་བྱེད་དུ་བཅུག་པ། བོད་དུ་དམག་སྲིད་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཁང་ཟེར་བ་འཛུགས་རྒྱུ་གཏན་འབེབས་བྱས་པ། བཀྲས་ལྷུན་བླ་བྲང་སྐོར་གྲོས་མཐུན་ནང་འགོད་རྒྱུར་གནོན་ཤུགས་སྤྲད་པ་སོགས་ཚོགས་ཐེངས་རེ་རེའི་ནང་རྒྱ་ཕྱོགས་ཀྱི་གལ་ཆེའི་དགོས་འདུན་དོན་ཚན་རེ་རེ་བཞིན་བཙན་ཤེད་ཀྱིས་ཁས་ལེན་བྱེད་དུ་བཅུག་པ་དང༌། གལ་ཏེ་ཡིད་མི་རངས་པའི་རྣམ་འགྱུར་ཙམ་ལའང་ཚིག་ངན་གང་བྱུང་གིས་འགོག་གནོན་བྱེད་པ་དང༌། ཐ་ན་དྲག་པོའི་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་རྒྱུ་སོགས་ཀྱིས་འཇིགས་སྐུལ་བྱས་པ་བརྒྱུད་མཐའ་དོན་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཟེར་བ་བཙན་འགེལ་བྱས་ཤིང༌།

སྐབས་དེར་བོད་ཕྱོགས་ནས་བཏོན་པའི་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཕེབས་སྲིད་པའི་སྐོར་གྱི་བླང་བྱ་རྒྱ་མིས་ཁས་ལེན་བྱས་པའི་དོན་ཚན་གཅིག་པུ་དེ་ཡང་གྲོས་མཐུན་གྱི་མ་ཡིག་ནང་མ་བཀོད་པར། གྲོས་རིམ་གྱི་ཆ་ཤས་ཁག་གཅིག་དང་མཉམ་དུ་ཟུར་ཡིག་དོན་ཚན་བདུན་པ་ཟེར་བའི་ནང་བཀོད་ཡོད།

དེ་ཡང༌། ང་ཕོད་ནས་ ༡༩༨༩ ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༣༡ ཉིན་བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་སྐབས་ལྔ་པའི་མི་དམངས་འཐུས་ཚོགས་ཐེངས་གཉིས་པའི་ཐོག་གནང་བའི་གོང་འཁོད་གསུང་བཤད་ནང་གསལ་ལྟར། གལ་སྲིད་ྋགོང་ས་མཆོག་ཕྱི་རྒྱལ་དུ་ཕེབས་ཏེ་སླར་ཡང་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་ཕྱོགས་སྐོར་ (ཟུར་ཡིག་ནང་) གསལ་བོར་འཁོད་པ་དེ་ལྟར་ཡང༌། བོད་རང་སྐྱོང་ལྗོངས་དང་དམག་ཁུལ་ཁང་གི་ཏང་གི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་འཚོལ་སྒྲིག་འགོ་ཁྲིད་ཚོགས་ཆུང་ཟེར་བས། ཕྱིས་སུ་རྒྱ་ཡིག་ཐོག་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས་པའི་ནང་ཁུལ་ཡིག་ཆ་ (བོད་ཞི་བས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བ) ཟེར་བའི་ནང་འཁོད་གསལ། “ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་གིས་བོད་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་གཏོང་ཐབས་ཀྱི་གྲོས་མཐུན་ལག་བསྟར་བྱེད་པའི་ལོ་དང་པོའི་ནང་ཏཱ་ལའི་བླ་མར་གལ་སྲིད་དགོས་དབང་ཡོད་ཚེ་ཐུགས་འདོད་ལྟར་བཞུགས་གནས་འདེམས་ཀ་བྱེད་རྒྱུ་དང༌། དུས་ཡུན་དེའི་ནང་སྐུ་དབང་བསྐྱར་དུ་འགན་བཞེས་གནང་ཚེ་གོ་གནས་དང་འགན་དབང་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་མི་གཏོང་བའི་སྐོར་ཀྲུང་དབྱང་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ལ་རེ་བ་ཞུ་རྒྱུ།” ཞེས་བཀོད་འདུག

བོད་ལ་དུས་འགྱུར་བྱུང་རྗེས་བོད་གཞུང་གི་གལ་ཆེའི་རྩ་འཛིན་ཡིག་ཆ་མཐའ་དག་རྒྱ་མིའི་ལག་ཏུ་ཐོབ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་ཆེན་མང་པོར་གང་བྱུང་གིས་གཡོ་བཅོས་བྱས་དང་བྱེད་མུས་ཀྱི་གྲས་སུ་སྐབས་དེའི་གྲོས་མཐུན་ཟུར་ཡིག་ལའང་གཅིག་མཚུངས་གཡོ་བཅོས་བྱས་ཡོད། འོན་ཀྱང་སྐབས་དེའི་བྱ་བ་དངོས་ནང་ཞུགས་མཁན་བོད་ཀྱི་འཐུས་མི་གཅིག་རང་ལྷག་ཡོད་པ་དང༌། རྒྱ་བོད་གཉིས་ཀས་གནད་ཡོད་མི་སྣར་ངོས་འཛིན་བྱེད་བཞིན་པའི་ང་ཕོད་ངག་དབང་འཇིགས་མེད་ཀྱིས་རྒྱ་མིའི་ཚོགས་འདུ་ཆེན་པོ་ཞིག་གི་ཐོག་དངོས་སུ་གསུངས་ཡོད་ཅིང༌། དེ་ལས་ལྷག་པའི་ཡིད་རྟོན་འཕེར་བ་དང་ར་སྤྲོད་བྱེད་ཡུལ་གཏན་ནས་མེད་ལ་དེ་ནི་ལྕགས་ལྟ་བུའི་བདེན་དཔང་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཅིང༌། ད་དུང་བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་ཅེས་པའི་དཔེ་དེབ་ནང་འཁོད་གསལ། “ད་ཆ་གྲོས་མཐུན་ལ་མིང་རྟགས་བཀོད་པས་བོད་དེ་ཞི་བའི་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་ཆོག་ཆོག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་གནད་འགག་ཆེ་བའི་དཀའ་རྙོག་གཅིག་ནི། ཏཱ་ལའི་བླ་མ་དང་ཁོང་གི་སྲིད་གཞུང་གི་ཆེས་མཐོའི་འགོ་ཁྲིད་རྣམས་ད་དུང་རྒྱ་གར་དང་ས་མཚམས་ཡིན་པའི་གྲོ་མོར་ཉེན་བརྡ་ཆུང་ངུ་ཞིག་བྱུང་འཕྲལ་སྐྱབས་བཅོལ་ལ་ཕེབས་ཆོག་ཆོག་ཏུ་བཞུགས་ཡོད་པ་དེ་རེད། ཁོང་རྣམ་པས་པེ་ཅིན་དུ་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པའི་ཞིབ་ཕྲའི་གནས་ཚུལ་དང༌། གྲོས་མཐུན་གྱི་ཆོད་དོན་ཡང་ངེས་གཏན་མཁྱེན་རྟོགས་མེད་སྟབས། གྲོས་མཐུན་ནང་གསལ་ལྟར་རྒྱ་ནག་གི་དམག་དཔུང་བོད་ནང་ཡོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་ལྟ་བུའི་དོན་གནད་མཁྱེན་འཕྲལ་བྲོས་བྱོལ་ལ་ཕེབས་ཉེན་ཡོད།

དོན་དུ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐྱབས་བཅོལ་དུ་ཕེབས་རྒྱུར་བོད་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་རྣམས་སེམས་འཚབ་ཧ་ཅང་ཆེན་པོ་ལངས་པར་བརྟེན། ང་ཚོས་གསང་བའི་ཟུར་རྒྱན་ཆོད་དོན་ནང་དགོས་དབང་ཡོད་ཚེ་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་ཕྱི་རྒྱལ་ལ་ཕེབས་ཆོག་རྒྱུ་དང༌། དེ་ནས་ཕྱིར་ཕེབས་གནང་ཆོག་པའི་སྐོར་གྱི་དོན་ཚན་གཅིག་སྣོལ་འཇོག་བྱས་ཡོད།”81 ཅེས་འཁོད།

ཕན་ཚུན་ལྷག་བསམ་རྣམ་པར་དག་པ་ལས།།

གཟིགས་དཔྱོད་ཡངས་པའི་ཞི་མོལ་འབའ་ཞིག་གིས།།

འཇིག་རྟེན་རྩོད་རྙོག་མ་ལུས་བསལ་བ་ནི།།

རླབས་ཆེན་གྲགས་ལྡན་ཡ་རབས་དམ་པའི་ལུགས།།

འོན་ཏང་ངན་གཡོ་ཆང་གིས་སྙིང་མྱོས་ཏེ།།

ཡ་འགལ་འཛུམ་དཀར་བཅོས་མའི་རྫུ་བག་གིས།།

གཞན་ཡིད་བསླུས་པ་ཤིན་ཏུ་ཐ་ཆད་ཅེས།།

གནའ་རབས་རྒན་པོ་ཚོགས་ཀྱིས་ཅི་ཡང་གླེང༌།།

འདོད་རྔམ་འདྲེ་མོས་ཡིད་ཁོང་རབ་བརླམས་པའི།།

དམར་དམག་བཙན་འཛུལ་དྲག་རླུང་འཚུབ་པའི་ཁྲོད།།

ཤིན་ཏུ་ན་ཕྲའི་རྒྱལ་མཆོག་དམ་པ་འདིས།།

བོད་རྒྱ་ཞི་གྲོས་ཁོ་ན་མཆོག་ཏུ་དགོངས།།

འོན་ཀྱང་རྒྱ་ནག་རྒྱལ་ས་པེ་ཅིན་དུ།།

ང་ཕོད་ལ་སོགས་རང་རེའི་སྐུ་ཚབ་དང༌།།

ཞི་གྲོས་ཚོགས་འདུ་ཡུན་རིང་གནང་བའི་མཐར།།

ཆོས་ཅན་མཐུན་པར་སྣང་བའི་སྐལ་བ་ཕྲ།།

བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རང་བཙན་ཉག་གཅིག་གི།།

བཀའ་རྒྱའི་གནད་ལས་བཤོལ་བར་མ་མཛད་པས།།

བོད་ཁམས་མ་ལུས་བརླག་པའི་འཇིགས་སྐུལ་མཚོན།།

བོད་མིའི་སྐུ་ཚབ་སྙིང་ལ་ཤུགས་ཀྱིས་བཏབ།།

དེ་ལྟར་སྲོག་ལ་རྒོལ་བའི་མཚོན་གྱི་འོག།

དབང་མེད་བཞག་པའི་བོད་མི་འཆིང་བྱེད་ཀྱི།།

ལྕགས་སྒྲོག་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ཞེས།།

འབྱུང་བྱའི་རྐན་སྒྲའི་དབྱངས་དང་ལྷན་ཅིག་སྒྲོག།

བོད་མིའི་ལས་དབང་ནུབ་རིར་ལྷུང་བའི་གཏམ།།

ཆོས་ལྡན་ཞིང་ལ་འབྲུག་སྒྲ་བཞིན་ལྡིར་བས།།

གོང་ས་མཆོག་གིས་དབུས་པའི་བོད་མི་རྣམས།།

ཧང་སང་ཏིང་འཛིན་ལས་ལ་གཞོལ་བར་གྱུར།།

མདོར་ན་བཙན་པོ་དག་གི་སྐབས་ཉིད་ནས།།

དར་རྒུད་མ་ངེས་དབྱར་གྱི་སྤྲིན་ཕུང་དང༌།།

མཚུངས་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིང་མོའི་ཁྲོད།།

རྒྱ་ལག་ཤོར་བའི་ཕམ་ཁ་འདི་ནས་ཚུགས།།

ཞེས་ལྷར་བཅས་འགྲོ་བའི་འདྲེན་མཆོག་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་སྤྱི་ནོར་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ྋརྒྱལ་བའི་དབང་པོ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་ཆེན་སྙིང་རྗེའི་རོལ་མཚོ་རླབས་འཕྲེང་བརྒྱ་ལྡན་ཞེས་བྱ་བ་ལས། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས་ལུགས་གཉིས་ཀྱི་ཐུགས་འགན་བཞེས་པ་དང༌། ཉེན་གཡོལ་དུ་གྲོ་མོར་ཆིབས་བསྒྱུར་བསྐྱངས་པས་མཚོན། སྐབས་དེར་རྒྱ་དམར་གྱིས་བཙན་གནོན་དང་འཇིགས་སྐུལ་འོག་གྲོས་མཐུན་དོན་ཚན་བཅུ་བདུན་ལ་མིང་རྟགས་མི་འགོད་ཐབས་མེད་བྱུང་བ་སོགས་སྲིད་ཕྱོགས་ཀྱི་འཕོ་འགྱུར་བཅས་ཀྱི་སྐོར་ཏེ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པའོ།། །།

65 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཤོག་ངོས་ ༨༢ ཕྲེང་ ༡༦ རྡོར་གླིང་དཔར་སྐྲུན། (༡༩༦༣)

66 ‘བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་’ཅེས་པའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༡༢ ཕྲེང་ ༡། བོད་ཀྱི་དུས་བབ། (༢༠༠༠)

67 ‘མི་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་ཐབས་བྱུས་སྙིང་སྟོབས་ཀྱི་འབྲས་བུ་’ཞེས་པའི་དེབ་དང་པོ། ཤོག་གྲངས་ ༩༥ ཕྲེང་ ༤

68 ‘བོད་མི་དམངས་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག་’ཤོག་ངོས་ ༡༣༨ ཕྲེང་ ༢༠ སྣར་ཐང་དཔར་ཁང་དུ་དཔར་བསྐྲུན། (༢༠༠༡)

69 སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་’དེབ་གཉིས་པ་ཤོག་ངོས་ ༣༣ ཕྲེང་ ༡༢ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། (༡༩༩༥)

70 སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་’དེབ་གཉིས་པ་ཤོག་ངོས་ ༣༨ ཕྲེང་ ༡༢ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། (༡༩༩༥)

71 ‘བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་’ཟེར་བའི་ཤོག་གྲངས་ ༢༢༠ ཕྲེང་ ༡༤ བོད་ཀྱི་དུས་བབ། (༢༠༠༦)

72 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཤོག་གྲངས་ ༡༡༠ ཕྲེང་ ༡ རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། (༡༩༦༣)

73 སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་’དེབ་གཉིས་པ་ཤོག་ངོས་ ༤༣ ཕྲེང་ ༡༨ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། (༡༩༩༥)

74 ‘བོད་མི་དམངས་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག་’ཤོག་ངོས་ ༡༥༠ ཕྲེང་ ༦ སྣར་ཐང་པར་ཁང༌། (༢༠༠༡)

75 ‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ།’ དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་ ༤༩ ཕྲེང་ ༩ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། (༡༩༩༥)

76 ‘བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་’ཤོག་ངོས་ ༢༢༧ ཕྲེང་ ༢ བོད་ཀྱི་དུས་བབ། (༢༠༠༦)

77 ‘བཙན་བྱོལ་ནང་གི་རང་དབང་’དབྱིན་དེབ། ཤོག་ངོས་ ༦༦ ཕྲེང་ ༣༦ (༡༩༩༠)

78 སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་‘མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་’དེབ་གཉིས་པ། ཤོག་ངོས་ ༥༨ ཕྲེང་ ༡༤ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། (༡༩༩༥)

79 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌།’ ཤོག་ངོས་ ༥ ཕྲེང་ ༥ རྡོར་གླིང༌། (༡༩༦༣)

80 ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ཤོག་གྲངས་ ༨༩ ཕྲེང་ ༡༧ ནས། རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། (༡༩༦༣)

81 ‘བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག་’ཤོག་ངོས་ ༢༣༣ ཕྲེང་ ༣ བོད་ཀྱི་དུས་བབ། (༢༠༠༦)

ཟུར་སྣོན།

ཚིག་འགྲེལ།

བློ་གསར་བ་སོགས་མཛད་རྣམ་འདི་ཀློག་པ་པོ་ཕྱི་བོད་ཐ་སྙད་གསར་རྙིང་གི་དངོས་དོན་ཤེས་རྒྱ་ཆུང་བ་རྣམས་ཀྱིས་གོ་དོན་རྟོགས་སླ་བའི་ཆེད་དུ། སྤྱིར་བཏང་ཡོངས་གྲགས་མིན་པ་དང༌། ཚིག་མཛོད་ཆེ་ཆུང་ཁག་ནང་མ་གསལ་བའམ། གསལ་ཡང་ཚིག་དོན་འགྲེལ་ཚུལ་མི་འདྲ་བའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ། དག་ཆ་འདྲ་མིན་བཅས་པར་དམིགས་བསལ་འགྲེལ་བཤད་དགོས་རིགས་ཟུར་བཏོན་འདི་གཤམ་ཀ་སྡེའི་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། མཁྱེན་ལྡན་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་ཚིག་འགྲེལ་འདི་དག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་གནང་སྟེ། བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཁུངས་དག་དར་ཁྱབ་སླད་དུ་སྐྱོན་སེལ་དགོངས་འཆར་གསལ་པོར་སྩོལ་བའི་རེ་བ་ཆེན་པོ་ཞུ་བཞིན་ཡོད།

ཀ་དར་སྒྲོག མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་སྟེ་གྲོལ་ཁར་རྟེན་འབྲེལ་སླད་ཚོམས་ཆེན་གྱི་ཀ་རིང་མདུན་མ་གཉིས་རེ་རེར་དར་དཀར་ཨ་ཤེ་རེ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོགས་པ་ལ་ཟེར་ཞིང༌། ཀ་བ་ཕྲ་བའི་རིགས་ལ་ཀ་དར་བཅིངས་ཞེས་འབྲི་དགོས།

བཀར་ཡོང་བོགས་གསུམ། བཀར་འཇུག ཡོང་བཞེས། བོགས་མ་བསྡུ་མཁན།

ཀེར་ལེབ་སྒུར་གསུམ། མི། ས། ཕྱུགས།

བཀའ་བློན་བླ་མ། སེར་མོ་བའི་བཀའ་བློན།

དཀར་སྤྲོ། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་མར་ཁུ་དང་སྣུམ་ལ་བསྲེགས་པའི་ཁ་ཟས་ཀྱི་ཞེ་ས།

བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང༌། བཀའ་ཤག་ཅི་རིགས་ནས་བཀའ་ཁྱབ་གནང་དགོས་རིགས་མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་དང༌། སྣེ་མགྲོན། བཀའ་མགྲོན་བཅས་ཁུངས་སོ་སོ་བརྒྱུད་དེ་ཡིག་ཐོག་དང༌། ངག་ཐོག་ཇི་འོས་སྐབས་བསྟུན་བཀའ་ཁྱབ་སྩལ་བ་དེ་ལ་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ་ཟེར།

བཀའ་ཐམ་བདེ་སྐྱིད་མ། ྋགོང་ས་སྐུ་འཕྲེང་བདུན་པ་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་མཆོག་གིས་བོད་གཞུང་བཀའ་ཤག་བསྐྱར་འཛུགས་བསྐྱངས་པ་དེ་སྐབས་བཀའ་ཤག་ལ་སྩལ་བའི་ཐམ་ག་ཞལ་རིས་སུ་ཧོར་ཡིག་‘བདེ་སྐྱིད’ཅེས་འཁོད་པ་དེ་ཡིན།

བཀའི་གུང་བློན། བཀའ་བློན་ལ་གོ་དགོས།

སྐུ་རྒྱབ་སློང་ཁྲ། བཞུགས་ཁྲིའི་སྟེང་གི་རྒྱབ་བསྙེས།

བཀྱེ་ཆོག་ཞུས། མཛད་སྒོའི་སྐབས་བསྒྲིགས་པའི་དཀར་སྤྲོ་དང༌། ཤིང་འབྲས་སྣ་ཚོགས་ལ་སོགས་པའི་ཕུད་དེ་ྋགོང་ས་མཆོག་ལ་འབུལ་བ་དང༌། དེ་ནས་མཛད་སྒོར་བཅར་བ་གོང་རིམ་ལ་འབུལ་འགྲེམས་ཞུ་བ། དེ་མིན་ཡོངས་རྫོགས་མི་དམངས་ལ་སྟོན་ཆེན་བཤམས་ཆོག་པ་ཞེས་ྋསྙན་གསན་ཞུས་པའི་དོན།

ཀྲད་བཀྲོན། གཞུའི་འཐེན་སྐུད།

བཀྲུ་བྱབས། བྱབས་ཁྲུས་དང་དོན་གཅིག

བསྐྲུ་བ། ཟས་སློང་བའི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཡར། ཁ་ཤས་ཀྱི་དོན་ཡིན།

ཁ་ཤའི་གཤག་དེར། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང༌། ལྷ་ས་ཁུལ་གཞུང་སྒེར་ཆོས་བཅས་ཀྱི་ཁང་ཁུངས་རྒྱ་ཁྱོན་ཆེ་ཆུང་སྣ་ཚོགས་ཡོད་པའི་ཁོངས་ནས་སྒེར་པ་ཁྱིམ་ཚང་ཁག་གཅིག་ལ་ས་ཞིང་ཡང་ཡོད་འདུག་ཅིང༌། དེ་དག་གིས་རང་རང་གི་ས་རྟེན་ལ་འཁྲི་བའི་རྟ་འུལ་དང༌། ཁལ་མ་གཏོང་བ་སོགས་གཞུང་ཁྲལ་བསྒྲུབ་དགོས་པའི་དུད་ཚང་དེ་རྣམས་ལ་ནང་གསེས་ཁང་ཡོད་ཁང་ཆུང་ཟེར་བའི་ཐ་སྙད་ཅིག་ཐོགས་འདུག

ཁད་ཆུད། ས་ཁད་རྒྱང་ཐག་རིང་ལ། ལམ་ཀྱོག་ཏུ་ཆུད་པ།

ཁོག་བརླམས། ཆོས་སྐྱོང་གི་སྐུ་རྟེན་ནམ། ལྷ་པའི་ཁོག་ཏུ་ཡེ་ཤེས་པ་ཞུགས་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲི་དར་སྒྲོན། མཛད་སྒོའི་རིམ་པ་གྲུབ་འཕྲལ་ྋགོང་ས་མཆོག་བཞུགས་ཁྲི་ལས་མ་བཞེངས་ཙམ་ལ་རྟེན་འབྲེལ་སླད་བཞུགས་ཁྲིའི་མདུན་སྟེང་མཇལ་དར་ཨ་ཤེ་ཕྲེད་དུ་བསྣར་ཏེ་བསྒྲོན་པ་ལ་ཟེར།

ཁྲུང་ཞུ་མ། ཆང་འདྲེན་མ།

ཁྲོམ་ཆོས། ཁྲོམ་ཚོགས་ལྟ་བུའི་སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་པོ་འདུས་ཚོགས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

གུ་ཤའི་ཨ་ཁྲབ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

གོས་ཆེན་གྱི་གྷན་སྦྱར། འདི་ནི་ཡོངས་འཛིན་རྣམ་པས་མཆོད་བཞེས་ཀྱི་སྐུ་བེར་དང་ཆ་འདྲ་བ་ཞིག

གྲུ་སུག་བྱས། སྐབས་འདིར་གྲུ་ནི། ལག་ངར་བསྐུམས་པའི་ཟུར་ཐོན་ཚིགས་རྡོག་གྲུ་མོ་ལ་ཟེར་བ་དང༌། གྲུ་མོའི་ཟུར་དེ་རང་གི་ཉེ་འཁྲིས་སུ་ཡོད་པར་བསྣུན་པའམ། བཙུགས་པ་ལ་གྲུ་སུག་བྱས་ཟེར།

གླིང་མེ། དགའ་ལྡན་ལྔ་མཆོད་དང་འདྲ་བར། དགོན་པ་རི་ཁྲོད་ཁག་ལ་སོགས་པའི་གླིང་ཡོངས་ཀྱི་ཐོག་ཁའི་སྟེང་དང༌། སྒེའུ་ཁུང་གི་ཕྱི་རོལ་ཏུ་མཆོད་མེ་སྟོང་ཕྲག་མང་པོ་སྟར་བསྒྲིགས་ཀྱིས་འབུལ་བ་ལ་ཟེར།

མགོ་དང་འགོ འཇུག་ཡུལ་མི་འདྲ་བ་འབྲི་སྲོལ་ཡོད་ཅིང༌། འདིར་ནི་ལུས་ཀྱི་མགོ་མཇུག་མ་མགོ་དང༌། བྱ་བའི་འགོ་མཇུག་འ་འགོ་ཡིན། ཞེས་པ་སྟེ། དཔེ་བརྗོད་དུ་ “མགོ་ཆེན་མགོ་སྐོར་ཐེབས་ནས་མགོ་བོ་ན། ལས་འགོ་འཛུགས་སྐབས་འགོ་ཁྲིད་གྲལ་འགོར་འཁོད།” ཅེས་པ་འདི་ལྟའི་སྔོན་འཇུག་འདྲ་མིན་འཇུག་ཚུལ་གྱི་ཁྱད་པར་རྩ་བཟུང་གཅིག་གྱུར་འབྲི་སྤྱོད་བྱས་ཡོད།

གོ་དྲུང༌། དྲུང་ཡིག གོར་ཁའི་སྐུ་ཚབ་ཀྱི་དྲུང་ཡིག

མགྲོན་ཚབ། རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོའི་ལས་ཚབ་རྩེ་མགྲོན་ལ་ཟེར།

འགག་དེབ། རྩེ་འགག་ཏུ་རྩེ་མགྲོན་གྱིས་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་ཉིན་རེའི་མཛད་པ་ཡིག་ཐོག་བཀོད་པའི་མཛད་དེབ་ཆེན་མོ་ཞེས་པའི་དེབ་ཆེན་མང་པོ་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་བསྡུས་མིང་ཡིན།

མགོ་མཆན་ཐམ་འབྱར། ཆོག་མཆན་གནང་བ་ཞིག

རྒྱ་རྡོའི་སྒྲོམ་སྐྱོར། རྒྱ་ཕྲ་ལྟ་བུ།

རྒྱན་བཞི་མཚལ་ཀའི་ཡོལ་བ། གྱང་ལ་འགེལ་བྱེད་གོས་ཆེན་རྒྱན་བཞིའི་ཡོལ་བ།

གྱ་རི་གྱུ་རི། བརྟན་པོ་མེད་པའི་དོན།

རྒྱ་གར། མིང་ཚིག་འདིའི་རྩ་བའི་དག་ཆ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ ཡིན་ཞིང༌། དེ་ལ་འགྲེལ་བཤད་འདི་ལྟར་ཡོད། སྔར་བོད་དང༌། རྒྱ་དཀར་ནག་དབར་ལ་འབྲེལ་བ་ཐོག་མར་བྱུང་སྐབས། གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ལྷོ་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ལྷོ་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་ཡོད་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་དཀ༵ར་པོ་གྱོན་པ་ཤེས་རྟོགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་དཀར་བ་’ ཞེས་འབོད་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

‘རྒྱ་དཀར་’ ཞེས་ངག་ནས་བརྗོད་པའི་སྒྲ་ལ་ (རྒྱ་གར་) ཞེས་རང་བཞིན་གྱིས་ཐོན་གྱི་ཡོད་པ་དེ་ལྟར་ཡིག་ཐོག་ཏུ་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་ཡང་བོད་སྐད་ནང་ཚིག་འབྲུ་གཉིས་བསྡེབས་པའི་མིང་དང༌། ཚིག་གང་རུང་གི་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་དང༌། ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་ཡིན་ཚེ། ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་དམའ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་མཐོ་པོ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། སྐད་ཆ་ཤོད་སྐབས་ ‘འབྲས་དཀར་’ལ་ (འབྲས་གར་) དང༌། ‘འགྲོ་སྟངས་’ ལ་ (འགྲོ་སྡངས་) ཟེར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། དེ་བཞིན་ཚིག་འབྲུ་སྔོན་མའི་སྒྲ་མཐོ་བའི་ཤུགས་ཀྱིས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མའི་སྒྲ་དམའ་པོ་ཡང་རང་བཞིན་གྱིས་མཐོ་བར་འགྱུར་འགྲོ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ‘དབྱར་ག་’ ལ་ (དབྱར་ཀ་) ཟེར་བ་དང༌། དེ་བཞིན་ ‘རྒྱུན་གཏན་’ལ་ངག་ནས་ (རྒྱུན་གདན་) ཞེས་ཚིག་འབྲུ་ཕྱི་མ་‘གཏན་’གྱི་སྒྲ་རང་བཞིན་གྱིས་དམའ་བར་འགྱུར་ཞིང༌། དེ་ལས་‘རྒྱུན་ལྡན་’ཞེས་པའི་དག་ཆ་སྣ་སྒྲ་ཅན་ལ་འགྱུར་བའང་འབྲི་སྲོལ་དར་བ་ལྟ་བུ་ཡིན། འདི་རིགས་ནི། སྐད་རིགས་ཚང་མའི་རང་བཞིན་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་གཅིག་གྱུར་ཅིག་ཡིན་སྐོར་འཕྲུལ་སྤྱད་ལ་བརྟེན་ནས་བརྟག་ཞིབ་བྱས་པའི་རྒྱལ་སྤྱིའི་བརྡ་སྤྲོད་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་སྒྲ་འགྱུར་རིག་པར་དཔྱད་ན་དངོས་དོན་གསལ་བར་རྟོགས་ཐུབ།

རྒྱ་སེའི་གཟར་ཆེན་གཟར་ཆུང༌། རྟ་སྒའི་འོག་ཏུ་འདིང་རྒྱུའི་གོས་ཆེན་གྱི་གདན་ཞིག

རྒྱ་ནག འདི་ལའང་རྒྱ་དཀར་དང་འདྲ་བའི་འགྲེལ་བཤད་ཡོད། དེ་ནི་གངས་རིའི་ར་བས་བསྐོར་བའི་བོད་ཀྱི་ཡུལ་སྡེའི་ཤར་རྒྱུད་རི་བོ་རྣམས་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་སུ་རྒྱ་ཐང་ངམ། ས་ཐང་རྒྱ༵་ཆེར་ཡུལ་ལུང་ཆགས་པ་དང༌། ཡུལ་དེའི་མི་རྣམས་ཀྱིས་གོས་ན༵ག་པོ་གྱོན་པས་ན། ཡུལ་མིང་ལ་ ‘རྒྱ་ནག’ དང༌། ཡུལ་མི་ལ་ ‘རྒྱ་ནག་པ་’ ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས།

རྒྱ་འདྲེ་བརྒྱབ། ཚིག་འདི་ནི་ཕལ་སྐད་དུ་ ‘རྒྱམ་འདྲེ་བརྒྱབ་’ ཟེར་བ་དེ་ཡིན། ཚིག་འདིར་ཁ་རྩོད་བརྒྱབ་པ་དང༌། རྒྱག་རེས་བརྒྱབ་པའམ། གཞུ་རེས་བཏང་བ་གཉིས་ཀའི་གོ་དོན་ཡོད། རྒྱ་འདྲེ་ལ་ ‘རྒྱམ་འདྲེ’ ཟེར་བ་ནི། དགྲ་འདུལ་ལ་ ‘དགྲམ་འདུལ་’ ཟེར་བའི་སྒྲ་འགྱུར་འགྲོ་ལུགས་དང་འདྲ་བ་ཡིན།

སྔར་སྲོལ་སྦད་རྒྱང་བཤད་པ། གཟིམ་ཆུང་དམག་མིའི་དམག་རྩལ་དང་དམག་གཞས་ཀྱི་རྣམ་གྲངས།

ཅ་འགྲོས་ཅ་འགྲོས། འདི་ནི་ཚིག་རིས་ལྟར་རིམ་བཞིན་གྱི་དོན།

ཆབ་བདག་མ་གཉིས། གདན་ས་ཁག་གི་ལས་སྣེ་གལ་ཆེ་བ་ཞིག

ཆིབས་བསྟར། རྟ་བཞོན་པ་མང་པོ་བསྟར་བསྒྲིགས་པའི་ཞེ་ས་ཡིན།

ཆིབས་རགས་དང་ཆིབས་ཧྲག ཆིབས་རགས་ནི། ཆིབས་བསྟར་གྱི་རིམ་པ་མ་འཁྲུགས་པར། ཆུ་རགས་ཀྱི་རྡོ་བསྟར་ཇི་བཞིན་གྲལ་བསྟར་འགྲིགས་པོར་བསྒྲིགས་པ་དེ་ལ་ཟེར། ཆིབས་ཧྲག་ནི། ཆིབས་རྟ་ཤེད་ལྡན་ཞེ་གཅིག་བཅིབས་པའམ། བཞོན་པའི་རྟ་པ་མང་པོ་ཞིག་སྟེ། དེ་རྣམས་མཐའ་གཅིག་ཏུ་སྔ་རྟིང་གྲལ་བསྟར་བསྒྲིགས་མ་དགོས་པར། གཉིས་གསུམ་མམ། འགའ་ཤས་མཉམ་སྐྱོད་དང༌། སྡེབ་སྐྱོད་བྱས་ནའང་འགྲིགས། ཁ་རྒྱུན་དུ་རྟ་ཧྲག་མི་ཧྲག་ཟེར་བ་དེ་ཡིན།

འཇུ་ལང༌། སོག་པོའི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་གནས་བབས་རྒྱུད་འཛིན་བྱེད་པའམ། ཚབ་བྱེད་ཀྱི་མི་སྣ།

འཇུ་ཐ། མདོའི་རྣམ་གྲངས་སམ་མིང༌།

ལྗགས་རྒྱངས། གཞས་གདངས་ཀྱི་མིང་དམག་གཞས།

མཆོང་དམར། མཆོང་ཞེས་པའི་རྡོ་རིགས་ཁ་དོག་དམར་ཤས་ཆེ་བ་ཞིག་འཇོག་བཟོ། རྗེས་འབྲས་སམ། ལྟ་བཟོ།

སྙན་གསན་ཞུས། སྙན་དུ་གསན་པར་གསོལ་བའི་དོན་གང་ཞིག་ཡིག་ངག་ཅི་རིགས་ནས་ཞུས་པ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། བར་ལམ་ཞིག་ནས་གཞུང་སྒེར་ཡིག་ཆ་ཁག་ནང༌། ‘སྙན་གསན་’ དང༌། ‘སྙན་གསང་’ ‘སྙན་སང’ ‘སྙན་གསེང༌།’ ‘སྙན་སེང༌།’ ཞེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་ལྔ་བྲིས་དང་འབྲི་བཞིན་དུ་མཆིས།

སྙེག་ལ་ཁད། སྙེག་ལ་ཉེ་བ། སྙེག་གྲབས།

གཏན་མེད་ཀྱི་གཏོང་བ། གཏན་མེད་ནི་སྒོ་གཏན་མེད་པ་སྟེ། སྒོ་དབྱེ་མི་ཐུབ་པའི་ཆེད་དུ། སྒོ་རྒྱབ་ལ་ཕྲེད་གཏན་ཟེར་བའི་ཤིང་གདུང་ཞིག་གིས་བཀག་སྟེ་སྒོ་བརྒྱབ་པ་དེ་ལྟར་མ་ཡིན་པར། མཛོད་ཀྱི་སྒོ་མོ་ཡོངས་སུ་ཕྱེ་སྟེ། དགོས་འདོད་ཀྱི་ཟས་ནོར་ཅི་ཡང་འཛད་མེད་མཆོད་སྦྱིན་དུ་གཏོང་བའི་དོན་ཡིན།

གཏན་ཞལ། ཁྱོ་ཤུག་གམ། བཟའ་ཚང་གི་ཞེ་ས་ཡིན། སྟེང་ཞལ་དང༌། སྟངས་དཔྱལ་ཞེས་ཀྱང་འབྲི་སྲོལ་སྣང༌།

རྟགས་ཐམ། ལས་ཁུངས་གང་ཞིག་མཚོན་པའི་དམ་ཕྲུག

སྟན་དམར། འགོ་སྣམ་མཚལ་ཀ་ཁ་གདན་རིང་པོའི་ཆ་ཚད་དང་མཚུངས་པར་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཧོར་ཇུས་དམར་པོས་བརྒྱན་པ། ནང་ཤ་གྲུའུ་ཙེ་མཚལ་སྨུག་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་ཟེར། དེ་ནི་ྋགོང་ས་མཆོག་གམ། ྋརྒྱལ་ཚབ་བམ། སྲིད་སྐྱོང་གིས་སྐུ་ཕྱག་འབུལ་གནང་སྐབས་སུ་གཙང་སྟན་གྱི་ཚུལ་དུ་འདིང་དགོས་པ་ཡིན།

ལྟག་མཚེར། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ཡིག་ཆའི་དཀར་ཆག་ལ་གཟིགས།

སྟེགས་སྟན། སྟེང་དུ་གདན་ཆུང་བཏིང་བའི་རྐུབ་སྟེགས་ལ་ཟེར།

བསྟེན་སྐྱིལ། གང་ཞིག་གིས་རང་གི་དགོས་དོན་ཆེད་དུ་མི་གཞན་དག་གམ། རྟ་ཟོག་སེམས་ཅན་ཅི་རིགས་འཇམ་རྩུབ་ཐབས་མཁས་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྟེན་ཉར་བཀག་བསྐྱིལ་བྱས་པ།

ཐོན་ཐི་ཚོན་ཁྲའི་ཞྭ་མོ་སྒ་སྦུབ་རྒྱབ་འཇར་ཅན། རྩེ་དྲུང་ཚོས་དགུན་ཁ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་གྱོན་བྱེད་ཞྭ་མོ་ཞིག

མཐར་ཐོན་ཐི་མཚལ་སེར་གྱི་ཁ་གོས། གོས་ཆེན་གྱི་རིགས་ཤིག

ཐོལ་བྱུང༌། གློ་བུར་དུ་བྱུང་བ།

ཐེ་ཇི་འོ་ཆུ་སྡེ་དཔོན་དགའ་བཞི་བ། སོག་སྐད་ཀྱི་ཆེ་བསྟོད་ཅིག

དག་པ་ཤེལ་རི། བོད་དབུས་ཙ་རིའི་ནང་བདེ་མཆོག་གི་ཕོ་བྲང་ཡིན་པར་གྲགས་པའི་གནས་ཆེན་གངས་རི་ཞིག

དར་སང༌། དར་གོས་སྲབ་མོ་སང་རས་འདྲ་བ།

དོན་མཐུན། མངོན་བརྗོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར། འདིར་ཡང་ཚོང་པའི་མིང་ཡིན་ཏེ། མཐའ་ཡི་རྒྱ་མཚོ་ཆེན་པོ་ནས་ནོར་བུ་ལོན་པར་བྱ་བའི་ཆེད་དུ། གྲུ་ཆེན་གཅིག་གི་ནང་མཉམ་ཞུགས་ཚོང་པ་ཇི་ཡོད་ཀྱིས་ཐབས་བྱུས་ནུས་ཤུགས་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་ཁུར་མཉམ་ལེན་བྱེད་པ་ལྟ་བུར་དོན་མཐུན་རྒྱ་མཚོར་ཞུགས་པ་ཇི་བཞིན་ཞེས་དཔེ་མཚོན་དུ་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་སྲོལ་ཡོད།

དྲི་རྟོག དྲི་བ་བཀོན་པ་དང་རྟོག་ཞིབ་བྱེད་པ།

དྲུང་འཁོར། ཤོད་དྲུང་དང་དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་ཡིན།

དྲུང་ཇ་ཚོགས། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོས་གདན་ས་འབྲས་སེ་དགའ་གསུམ་སོགས་དགོན་ཁག་ནས་དགེ་འདུན་པ་ལྔ་བཅུ་སྐོར་ཞིག་གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་རྣམས་དང་ཟུང་སྦྲེལ་གྱི་ཐོག་ནས་གཞུང་གི་ལས་ཁུངས་ཁག་དང༌། རྫོང་གཞིས་ཁག་བཅས་པར་གཞུང་དོན་ལས་ཁུར་མཉམ་ལེན་ཞུ་བའི་ལམ་སྲོལ་གསར་གཏོད་བསྐྱངས། དུས་དེ་ནས་བཟུང་ལྷ་སར་གནས་འཁོད་གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཉིན་རེ་འཆར་ཅན་ཞོགས་པ་ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ཉེ་དྲུང་ངམ། ཉེ་འབྲེལ་ཚོམས་ཆེན་གྱི་མདོ་སྦུག་ཏུ་ཚོགས་ཚུགས་ཐོག རྩེ་གསོལ་ཐབ་ནས་ཚོགས་ཞུགས་ཡོངས་ལ་གསོལ་ཇ་བཏེགས། ཚོགས་ཡུན་ཆུ་ཚོད་གཅིག་ཙམ་གྱི་རིང་དེར་ྋགོང་ས་མཆོག་གི་མཇལ་ཁ་སྩལ་དགོས་རིགས་དང༌། བཀའ་འབྲེལ་གཞུང་གི་ལས་དོན་དང༌། གཞུང་ཞབས་ཀྱི་ལས་ཁུར་བསྐོ་གཞག་སོགས་མགྲོན་བརྒྱུད་བཀའ་སྒྱུར་སྩལ། ཚོགས་ (དྲུང་ཇ་) གྲོལ་རྗེས་རང་རང་གི་ལས་ཁུངས་སོ་སོར་ཉིན་རེའི་ལས་ཁུར་ཞུ་བར་བསྐྱོད་དགོས་པ་བཅས་སོ།།

དྲུང་ན་སྤྱོད་པ། ཉེ་འཁོར་དུ་ལས་སུ་གཞུག་བཞིན་གནས་པ་དག་ལ་ཟེར་ཡང༌། སྐབས་འདིར་གཞུང་སའི་དྲུང་ན་སྤྱོད་པ་ཞེས་པ་དེ་གཞུང་ཞབས་སམ། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་དག་ལ་གོ་དགོས་པ་ཡིན།

དྲུང་མདའ། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། མདའ་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རྩིས། དྲུང་ཡིག་ཆེན་མོའམ་མཁན་དྲུང་དང༌། རྩིས་དཔོན་བསྡུས་ཚིག

དྲུང་རིགས་སེར་སྐྱ། སེར་མོ་བའམ་རྩེ་དྲུང་དང༌། སྐྱ་བོའམ་ཤོད་དྲུང་ཁོངས་གཏོགས་དང་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

དྲེལ་བྱམས། དྲེལ་སྔ་རྗེས་གཉིས་ཀྱི་བར་དུ་འཁུར་བའི་འགྱོགས་བྱམས་འདྲ་བ་ཞིག་ལ་ཟེར།

ཌག་ཁང༌། ཚིག་འདི་ཧིན་དཱིའི་ཡིག་ཐོག་ ‘ཌག་ཁ་ན་’ ཞེས་པ་ལས་བྱུང་ཞིང༌། ྋརྒྱལ་དབང་སྐུ་གོང་མའི་རྣམ་ཐར་བོད་དཔར་ནང་འཁོད་པ་སོར་བཞག

ཌན་ཌི། འགྱོགས་བྱམས་དང་འདྲ་བ། ནང་དུ་སྟེགས་བུ་གདན་བཅས་ཀྱི་གཞོགས་གཡས་གཡོན་སོ་སོར་རྒྱུག་པ་རིང་པོ་རེ་རང་སྦྱར་དུ་ཡོད་པ། དེའི་རྒྱབ་མདུན་སོ་སོ་ནས་མི་གཅིག་རེས་སམ། གཉིས་རེས་དཔུང་པ་སྒྲེང་བའི་སྟེང་དུ་འཁུར་དགོས་པ་དེ་ལ་ཟེར། འདི་ནི་རྒྱ་གར་ནས་བོད་དུ་དར་བ་ཞིག་ཡིན་འདུག འདི་ལ་ ‘སྒྲེང་ཁྲི་’ དང༌། ཞེ་སར་ ‘ཕེབས་ཁྲི་’ ཞེས་བྲིས་པའང་འདུག

གདུང་ཆོག བླ་མ་ཞིང་གཤེགས་ཀྱི་སྐུ་གདུང་བཀྲུས་ཏེ་དེ་ལ་ན་བཟའ་དང༌། དབང་ཆས་བསྒྲོན་ནས་བཞུགས་སུ་གསོལ་ཐོག དེའི་མདུན་དུ་བླ་མ་དགེ་འདུན་དང༌། བཙུན་མ་ལ་སོགས་པས་ཡི་དམ་ཅི་རིགས་ཀྱི་བདག་འཇུག་ཆོ་ག་འདོན་པ་ལ་ཟེར།

བདེ་སྟན། འབོལ་གདན་སྲབ་མོ་འདྲ་བའི་བཞུགས་གདན་གྲུ་བཞི།

དཱ་ཁུ་རལ། ཕྱི་སོག་གམ། མོང་གོལ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་རྒྱལ་སའི་མིང་རྙིང་པ་ཡིན་ཞིང༌། དེང་སང་ཨུ་ལན་བྷ་ཀྲོར་ཟེར།

དུམ་མཚམས་འཕྲེང་འབེབས། དབྱིན་ཚིག་ (Paragraph) ཟེར་བ་དང་དོན་གཅིག་ཡིན་ཏེ། ཡིག་གཞུང་གཅིག་གི་ནང་བརྗོད་གཞི་དོན་དག་འདྲ་མིན་ཡོད་རིགས་མངོན་གསལ་དོད་པོར་ཤེས་རྟོགས་ཐུབ་ཆེད། དེ་རིགས་དུམ་མཚམས་ཟུར་དབྱེ་ཡིག་འཕྲེང་གཅིག་གཉིས་འོག་ཏུ་ཕབ་པ་ལ་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ སམ། ‘འབེབས་’ ཡང་ཟེར་བ་ཡིན། དཔེར་ན་ྋསྙན་ཞུ་སོགས་སུ་ྋཞབས་དྲུང་དུ་ཞེས་བྲིས། དེ་ནས་ ‘འཕྲེང་འབེབས་’ ཡིག་འཕྲེང་ཇི་འོས་བཞག་སྟེ། གུས་པས་ཞེས་འབྲི་བ་ལྟར་ཡིན་ནོ།།

ལྡང་དང་འདང༌། ལྡང་ནི། ཡར་ལང་བ་དང༌། འབོར་ཚད་ལོངས་པ་གཉིས་ཀར་འཇུག་པ་འདི་རང་དག་པར་ངེས། དགོས་མཁོ་ལྡང་དང་ལྡང་མིན་ལ་འདང་དང༌། འདེང་འབྲི་བ་ནི། མ་དག་རྒྱུན་འཇགས་སུ་སོང་བར་མངོན།

ན་བཟའ་སྐུ་བེར། ཟླ་གམ་དང་འདྲ་མཚུངས་གོས་བེར་ཡང་ཟེར།

ནང་མ་མཁན་སྡེ། སེར་མོའི་གོ་གནས།

ནང་མ་མཁན་སྡེ་ཆེ་ཆུང༌། སྐུ་བཅར་ནང་མའི་གྲས་མཁན་ཆེ་དང་མཁན་ཆུང༌།

ནས། དུས་རབས་ ༡༧ དང་ ༡༨ ནང༌། བོད་དབུས་གཙང་ཁུལ་‘སྐུ་ཞབས’ཞེས་པ་དང་དོན་མཚུངས་ཞེ་སའི་ཚིག་ཏུ་སྣང༌། དཔེར་ན། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཤོག་གྲངས་ ༡༠༡ ནང་‘སྟར་སྡོང་ནས་ཀྱིས’ཞེས་པ་དེ་ནི། སྐུ་ཞབས་སྟར་སྡོང་བས་ཞེས་པའི་དོན་ཡིན།

རྣམ་རྒྱུ་སྤྱན་སྦུག སྣམ་བུ་ཐིག་མའི་གྲས།

སྣང་རྩེ་ལྷ་མོ་བ། གྲོང་སྡེ་ཞིག་གི་ལྷ་མོ་ཟློས་གར།

གནམ་བྲོ་ཐག་རྩེད་པ། རྩེད་རིགས་ཤིག

པ་པོ། བ་བོ། མ་མོ། འདི་དག་བདག་སྒྲར་སྦྱོར་ཚུལ་དངུལ་ཆུ་ཡབ་སྲས་ཀྱི་བཞེད་པ་རྩ་བཟུང་ཐོག མིང་མཐའི་འཇུག་ཚུལ་ནི་དབྱངས་ཅན་གྲུབ་པའི་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལས། “བདག་པོའི་སྒྲ་སྟེ་ག་ད་ན༌།། བ་མ་ས་དང་དྲག་མཐར་པ།། ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ལ།། བདག་སྒྲ་ཡར་གྱུར་བ་དང་ནི།། ཆ་ལ་པ་ཉིད་སྦྱོར་བ་ལེགས།། མིང་མཐའི་པ་བའང་ཕལ་ཆེར་འདྲ།” ཞེས་པ་ཇི་བཞིན་བཀོད་ཡོད། དཔེར་ན། ཟློས་གར་བ་དང༌། གར་པ་ལྟ་བུའོ།།

པུ་ཏི། བོད་ཡིག་ནང་གླེགས་བམ་ཞེས་པར་པུ་ཏི་དང༌། པོ་ཏི། པོད་ཅེས་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་གསུམ་ཡོད་པ་དང༌། དེ་དག་གི་རྩ་བ་སཾསྐྲྀཏའམ། ལེགས་སྦྱར་གྱི་སྐད་དུ་པུསྟིཀཿ ཞེས་པ་སྒྲ་ཟུར་ཆག་གི་འབྲི་ཚུལ་ཞིག་ཡིན།

དཔའ་དམ་འུར་ཐུ། སྨོན་ལམ་རྟ་པའི་ཆ་ཆས་གྲས།

དཔར། འདི་ནི་‘སྤར་’གྱི་ཡིག་གཟུགས་འགྱུར་བའི་འབྲི་སྲོལ་ཞིག་ཡིན། ཇི་ལྟར་ཞེ་ན། གནའ་སྔ་མོའི་དབུ་ཅན་ཡིག་གཟུགས་ལ་སྤ་ཞེས་འབྲི་བ་འདིའི་རྩེག་པ་‘ས’ཡི་ཆ་ཤས་ཕྱི་མ་དོར་ཏེ། ངྤ་ ཞེས་འབྲི་བ་རིམ་པས་‘དཔ’ ལ་འགྱུར་བར་མངོན། དཔེར་ན། ‘འཇམ་དཔལ་’དེ་གནའ་ཡིག་ཏུ་ཐོག་མར་‘འཇམ་སྤལ་’ཞེས་བྲིས་ཡོད་པ་ནི། དུས་དེང་སང་གི་ལ་དྭགས་པའི་ངག་རྒྱུན་ལ་འཇམ་སཔལ་ཟེར་བ་དང༌། གནའ་བོའི་ཡིག་གཟུགས་ལ་དཔྱད་ནའང་གསལ་བར་ཤེས་ཐུབ། དཔྱད་ཚུལ་འདི་ནི་ཨ་མདོ་བ་མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱིས་ས་སྐྱ་པཎྜི་ཏས”རིག་པས་དཔྱད་ན་ཆོས་ལུགས་མི་འགལ་”ཞེས་གསུངས་པ་འདི་བདེན་པར་ངེས་ཞེས་བསྔགས་བརྗོད་མཛད་པའི་རྗེས་སུ་འབྲངས་པ་ཞིག་ཡིན།

དཔྱིད་ཆོས། བོད་ཟླ་དང་པོའི་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་དང༌། དེ་མིན་དཔྱིད་དུས་ཀྱི་སྐབས་སུ་དགོན་ཁག་སོགས་སུ་གསུང་ཆོས་གནང་བ་ལ་ཟེར།

སྤྱན་རྒྱ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོ་ཆིབས་བསྒྱུར་སྐབས་ཀྱི་སྤྱན་འདྲེན་རྒྱ་གླིང༌།

སྤྱི་ཁྱབ་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུ་བཅར་ཞབས་ཞུ་བའི་གཙོ་བོ་དང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་ཡོངས་ཀྱི་སྤྱི་ཁྱབ་ཡིན་ལ། ྋགོང་ས་མཆོག་སྐུ་སྒེར་གྱི་མཛོད་སྦུག་དང༌། མཛོད་ཆུང་ལས་ཁུངས་ཀྱི་དབུ་འཛིན་ཡང་ཡིན། གནས་རིམ་བཀའ་བློན་དང་འདྲ་བའི་ཐོག བཀའ་ཤག་ནང་གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་སྤྱི་དང༌། བྱེ་བྲག་སྲིད་དོན་འབྲེལ་ཡོད་དོན་གནད་ཆེ་རིགས། དེ་བཞིན་ཡིག་ཚང་ལས་ཁུངས་ནས་རྩེ་དྲུང་གི་ལས་ཚན་བསྐོ་འཐེན་འཆར་གཞི་འགོད་སྐབས་བཅས་པའི་ལྷན་ཚོགས་སུ་མཉམ་གཞུག་གནང་དགོས་པ་ཡིན།

སྤྱི་ཆོས། སྐྱེ་བོ་སེར་སྐྱ་མང་ཚོགས་སྤྱི་ཡོངས་ལ་གསུང་ཆོས་གནང་བ།

སྤྱི་སོ། དགོན་པ་ཆེ་ཁག་གི་གཏོང་སྒོ་དང་ཡོང་སྒོ་བདག་གཉེར་བྱེད་མཁན་དགོན་པའི་ལས་སྣེ་དང༌། དེ་དག་གི་ལས་ཁང༌།

དཔལ་གསོལ་མ། ལྷ་མོ་གསོལ་མཆོད་ཞུ་མཁན་བུད་མེད་ན་གཞོན་ཁག་གཅིག

ཕྱར་གྲུ་ཕྱར་སྟོད། གཞུང་ཞབས་རྩེ་དྲུང་གི་གཟབ་བཞེས་གྲྭ་ཆས་ཐེར་གཟན་ལ་མཐའ་ལྕགས་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་གྲུ་དང༌། གོས་སྟོད་ཀྱི་གོང་པ་དང༌། ཕུ་ཐུང་ལ་གོས་ཆེན་ཚོན་ཁྲ་ཕྱར་གྲུ་དང་ཞེ་མཚུངས་ཀྱིས་བརྒྱན་པ་དེར་ཕྱར་སྟོད་ཟེར།

ཕྱིང་དམར། ཕྱིང་པ་དམར་པོའི་ས་གདན་ཞིག

རྦད་བཤད་ལྗགས་རྒྱངས། གཟིམ་དམག་མིའི་དམག་གཞས་ཤིག

བླ་མ་དམིགས་བརྩེ་མ། གྲྭ་པའི་ལས་སྣེ་ཞིག

འབྲས་ལྷང༌། འབྲས་དོ་པོ།

བླ་མ་གཞུང་ལས་པ། གདན་སའི་ལས་སྣེ་ཞིག་གི་མིང༌།

བླ་མ་གཙང་ལས་པ། གོང་མཚུངས།

བླ་ཕྱག ལྷ་སའི་ཇོ་ཁང་གི་ཁྱམས་རའི་བྱང་ངོས་བླ་བྲང་སྟེང་དུ་ཡོད་པའི་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ལས་ཁུངས་བླ་བྲང་ཕྱག་མཛོད་ཅེས་པ་དེའི་བསྡུས་མིང༌།

དབུ་ཞྭ་འདིང་བ། བླ་མ་ལ་གུས་འདུད་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཞུ་བ་མཚོན་ཕྱིར། བླ་མ་ཕེབས་ལམ་དུ་དགེ་འདུན་པ་རྣམས་ཀྱིས་དབུ་ཞྭ་འདིང་བ།

འབྲི་སྒྲུབ། དཀྱིལ་འཁོར་འབྲི་བ་དང་སྒྲུབ་པའི་དོན།

མར་གསར་དཀྲོག་ཀ འོ་མ་དཀྲོགས་ནས་མར་གསར་ཐོན་པ་རྡོག་རྡོག་སྒོག་ཕོར་ཆེ་བའི་ཚད་ཙམ་ཞིག་ལ་དཀྲོག་ཀ་ཟེར།

མི་མང༌། དབུལ་ཕྱུག་དང༌། གོ་དབང༌། ལས་རིགས། རིགས་རུས། ཕོ་མོ། སེར་སྐྱ། ཆོས་ལུགས། ལུང་ཚན་སོགས་ཀྱི་དབྱེ་བ་ཅི་ཡང་མེད་པར་མིའི་རིགས་སུ་སྐྱེས་པ་ཐམས་ཅད་ཀྱི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། དབྱིན་ཚིག་ People (པིའི་པཱལ་) ཟེར་བ་དང་འདྲ། དཔེར་ན། བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཁོང་རྣམ་པ་ནི་བོད་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་བླ་ན་མེད་པས་དབུས་པའི་བོད་མི་མང་ངམ། བོད་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་ཆབ་འབངས་སྤྱིའི་འཐུས་མི་ཡིན།

མི་དམངས། འདིའི་གོ་དོན་ནི། གཙོ་བོ་དང༌། གཅིག་གམ། ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྐྱེ་བོ་གྲངས་འབོར་མང་ཆེ་བ་རྣམས་མཚོན་པའི་སྤྱི་མིང་ཡིན་ཏེ། མི་དམངས་ཞེས་པའི་ཁོངས་སུ་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་དབུ་ཁྲིད་ལྟ་ཅི་སྨོས། གཞུང་གི་སྲི་ཞུ་བ་གཞན་དག་ཀྱང་ཚུད་མེད། སྔར་སྲོལ་བོད་གཞུང་གི་ཡིག་ཆའི་ནང༌། “སེར་སྐྱ་མི་དམངས་མཐའ་དག་ལ་བཟློ་བ་” དང༌། ‘གྲྭ་དམངས་ཀྱི་སྒྲིག་ལམ་ཀུན་སྤྱོད་’ ཅེས་འཁོད་པ་དང༌། ཆོས་རྒྱལ་ཁྲི་སྲོང་སྐུ་དུས་ཀྱི་ཞོལ་རྡོ་རིང་ཆེ་མོར་ཡང་ ‘དམངས་འདྲང་’ ཞེས་འཁོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་མི་དམངས་ཀྱིས་ཡིད་མཐུན་བྱེད་པ་ལ་ཟེར། དེ་བཞིན་དེང་སྐབས་ས་ཁུལ་གང་ཞིག་གི་མི་དམངས་ཀྱི་འགོ་གཙོ་དང༌། འཐུས་མི་དག་གིས་ཀྱང༌། “ང་རང་གིས་འདི་འདྲ་བསམས་ཀྱང༌། དེ་ལ་མི་དམངས་ཀྱིས་མོས་མཐུན་མི་བྱེད།” ཅེས་ཡིག་ཐོག་ཏུ་བྲིས་པའང་ཡོད། དེའི་གོ་དོན་ནི་དབྱིན་ཚིག་ Public (པབ་ལིག་) ཟེར་བ་དང་དོན་མཚུངས་ལྟ་བུ་ཞིག་སྣང༌། གང་ལྟར་བོད་མིའི་སེམས་སུ་ ‘དམངས་’ ཞེས་པ་དེ་གཙོ་བོ་སོགས་ཉུང་བའི་ཆ་དེ་ཕུད་པའི་སྤྱི་བྱིངས་མང་བའི་ཆ་ཞིག་ལ་ངོས་འཛིན་བྱེད་པ་ལས། རིགས་དམའ་བའམ། དམངས་རིགས་དང༌། གདོལ་རིགས་ཀྱི་རྣམ་རྟོག་ཙམ་ཡང་མེད་པ་གོང་གསལ་དཔེ་མཚོན་ནས་གསལ་བར་མངོན།

མན་ཏོག་ཞྭ། མུ་མེན་གྱི་ཏོག་ཡོད་པའི་དཔོན་ཞྭ།

རྩད་གཅོད་དང་རྩད་དཔྱོད། རྩད་གཅོད་ནི། དངོས་དོན་ཇི་ཡིན་རྩད་ཞིབ་བགྱིས་མཐར། འདི་བདེན་དང༌། འདི་རྫུན་ཞེས་ཐག་གཅོད་བྱེད་པ་དང༌། རྩད་དཔྱོད་ནི། འཚོལ་བར་བྱ་བའི་སེམས་ལྡན་སེམས་མེད་ཅི་རིགས་པ་དེ་གང་དུ་ཡོད་རྩད་ཞིབ་དང་འབྲེལ་གང་རྙེད་པ་དེ་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བམ། བརྟག་དཔྱད་བྱས་ཏེ། དཔྱད་ཡུལ་དེའི་ཐོག་ནས་སྣང་ཚུལ་ཇི་བྱུང་འདི་དང་འདི་ཞེས་དཔྱད་གཞི་གསལ་སྟོན་བྱེད་པ་ཙམ་ལས། འདི་རང་དུ་ངེས་ཞེས་ཐག་གཅོད་མི་བྱེད་པའམ། ཐག་གཅོད་བྱེད་པའི་དབང་ཆ་མི་ལྡན་པ་སྟེ། ཡང་སྲིད་རྩད་དཔྱོད་ཞུས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

རྩེ་སྐོར། རྩེ་དྲུང་རྣམས་དང༌། རྩེ་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བ། རྩེ་འགག་སྟེ། ྋགོང་ས་མཆོག་གི་གཟིམ་ཆུང་ཆེན་མོའི་འགག་ཏུ་ལས་ཁུངས་ཚུགས་ཏེ་ྋསྙན་ཞུ་འབུལ་བ་དང༌། ྋསྙན་གསན་ཞུ་བ། ཉིན་རེའི་མཛད་ཐོ་འགོད་པ། མཛད་སྒོ་ཁག་གོ་སྒྲིག ཕྱི་ནང་མི་སྣར་རྒྱུས་སྟོན་སྣེ་ཤན་སོགས་ཀྱི་ལས་ཁུར་ཞུ་མཁན་ལས་ཚན་གནས་ལྔ་པ་རྩེ་མགྲོན་བཅུ་དྲུག་ཡོད་པ་དེ་དག་གི་སྤྱི་འདོམས་སུ་གནས་བཞི་པ་ (མཁན་ཆུང་) མགྲོན་གཉེར་ཞིག་ཡོད་པ་དེ་ལ་རྩེ་མཁན་མགྲོན་ཆེ་བའམ། མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཞེས་འབོད།

རྩེ་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སེར་མོ་བ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

རྩེ་ཕྱག རྩེ་ཕོ་བྲང་དུ་གཞུང་གི་ཉིན་རེའི་གཏོང་ཡོང་དོ་དམ་ཕྱག་མཛོད་ལས་ཁུངས་ཤིག་ཡོད་པ་དེའི་བསྡུས་མིང་ཡིན་ཞིང༌། མིང་གཞན་འཕྲལ་བདེ་ལས་ཁུངས་ཀྱང་ཟེར།

རྩེ་གསོལ་ཐབ། ྋགོང་ས་མཆོག་དང༌། སྐུ་བཅར་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ལ་སོགས་པར་ཉིན་རེའི་གསོལ་ཇ་གསོལ་ཚིགས་དང༌། རྒྱུན་གཏན་དྲུང་ཇ་དང་མཛད་སྒོ་ཁག་ལ་གསོལ་ཇ་བཞེས་འབྲས་དང༌། ཡང་མཛད་སྒོ་ཁག་དང་ཆབ་གཞུག་གི་སྐབས་སོགས་སུ་གསོལ་ཚིགས་ཀྱང་བཟོ་འབུལ་ཞུ་དགོས་ཀྱི་ཐབ་ཚང་ཆེན་མོ་དེའི་མིང་ཡིན།

ཚིགས་བུབ། རྟ་ཁ་བརྡབས་པའི་དོན།

ཚིག་ཐོ་སྤྱི་ཐམ་བཞི་སྦྱར། གདན་ས་གསུམ་དང་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་རྟགས་ཐམ་ལ་ཟེར།

ཚོན་སྤེལ་བ། ཚོན་མདངས་འདྲ་མིན་བསྒྲིགས་པ།

ཚོས་མན་ཏོག་ཞྭ། གཞུང་ཞབས་ཚོའི་ཆས་གོས་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

མཚན་གཟིམ་ལྷ་མོ་ཁང༌། རྩེ་ཕོ་བྲང་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཡང་སྟེང་ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གཟིམ་ཆུང༌། དཔལ་ལྡན་ལྷ་མོའི་སྐུ་ཐང་གསུང་བྱོན་མ་རྒྱུན་འགྲེམས་ཞུ་ས་དེའི་མཚན།

མཚལ་སྣག རྡོ་རིགས་རྒྱ་མཚལ་བསྣུར་བའི་སྣག་ཚ།

ཞུ་འགབ། ཞུ་འོས་པའམ། ཞུས་ན་འཚམས་པ།

གཞི་ཕབ། གནས་གཞིར་གཏན་འཇགས་སུ་འཁོད་པའི་དོན།

གཞུང་སོག སོག་པོ་གུ་ཤྲི་བསྟན་འཛིན་ཆོས་རྒྱལ་གྱིས་རང་ཉིད་འཁོར་འབངས་བཅས་པ་ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་མངའ་ཞབས་སུ་ཕུལ་ཏེ་བོད་གཞུང་གི་ཆབ་འབངས་སུ་གྱུར་པའི་སོག་རིགས་བོད་དབུས་འདམ་གཞུང་དུ་གཞིས་ཆགས་པ་རྣམས་ལ་ཟེར།

བཞེས་ཐུག་ཐ་ཞི་བཏེགས། འབྲས་ཐུག་གི་རིགས་ཤིག

ཟན་བརྟག རྩམ་པ་བརྫིས་པའི་ཟན་གོང་ཧྲིལ་པོར་བསྒྲིལ་བ་གཉིས་གསུམ་གྱི་ནང་བརྟག་པར་བྱ་བའི་མཚན་མིང་དང༌། བྱ་བ་བཟང་ངན་འདི་དང་འདི་ཞེས་པའི་ཡི་གེ་ཤོག་སྐྱུར་ཐོག་བྲིས་ཏེ་བཅུག་ཡོད་པ་དེ་དག་དཀར་ཡོལ་ཡུ་རིང་ཞིག་ནང་བླུགས་ནས། སྐུ་བརྙན་རྩ་ཆེའི་མདུན་དུ་དཀར་ཡོལ་གྱི་ཡུ་བ་ལག་གཉིས་ཀྱིས་བཟུང་སྟེ་གཡས་སུ་སྐོར་བཞིན་གསོལ་བ་སྨོན་ལམ་འདེབས་སྐབས། ཟན་ཧྲིལ་གཅིག་ཁེ་གཙང་ཕྱིར་ཐོན་ཡོང་བ་དེའི་ནང་མཚན་མིང་དང༌། བཟང་ངན་གང་འཁོད་པ་དེ་དངོས་བདེན་དུ་ངེས་པར་བརྩི་བའི་བརྟག་པ་བྱེད་སྲོལ་ལ་ཟེར།

གཟིམ་པ་འགོ་དམངས། དམག་མིའི་ཡོངས་ཁུངས། སྔར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་སྐུ་སྲུང་དམག་མི་ཡིན་ཞིང༌། ཉེ་དུས་སྨོན་ལམ་ཆེན་མོའི་སྐབས་རུ་སྒྲིག་ཏུ་ཡོང་བའི་བོད་སྔ་རབས་པའི་ཆས་གོས་ཅན་གྱི་དམག་མི།

བཟེད་ཞལ་སྤྱིལ་བླུགས། གསོལ་ལྡན་བླུག་པའམ་ཞག་བླུག

ཡ་སོར། དམག་དཔོན་གྱི་གོ་གནས། སྔར་ལྷ་ལྡན་སྨོན་ལམ་གཏོར་རྒྱག་གི་དམག་རུའི་སྤྱི་ཁྱབ།

ཡུམ་བུ་གླ་སྒང༌། གླེགས་བམ་དང་པོའི་ནང་‘གླ་སྒང་’ཞེས་བཀོད་ཡོད། དེའི་རྒྱུ་མཚན་འགྲེལ་བཤད་དང༌། དེ་མིན་‘བརླ་མཁར་’ལ་སོགས་པའི་དག་ཆ་མི་འདྲ་བ་བརྒྱད་སྣང་བ་དེ་དག་གང་དང་གང་དུ་འཁོད་སྐོར་གླེགས་བམ་དང་པོའི་ཟུར་སྣོན་ནང་ཚིག་འགྲེལ་གསལ་བཤད་རིམ་པར་བཀོད་ཡོད། དེ་ནི་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱི་དཔྱད་གཞིའི་སླད་དུ་ཡིན།

གཡང་ཊིའི་སམ་ཊ། ཡི་གེ་ཟིན་བྲིས་རྒྱག་ས་སྦྱངས་ཤིང་ལྟ་བུ་ཆུང་ཆུང་ཞིག

རིན་རྒྱན་ཁྲི་པ། རིན་ཆེན་རྒྱན་ཆ་བ་རྣམས་ཀྱི་གཙོ་བོ་ཡིན།

རགས་སྐྱོར། ཁང་པའི་ཕྱིའི་ཟུར་ཁུག་སོགས་སུ་ཆུ་རགས་ལྟ་བུའི་རྡོ་རྐྱང་བརྩིགས་པའི་སྐྱོར་བ་ལ་ཟེར།

རིམ་པ་བཞི་པ། གཞུང་ཞབས་མཐོ་རིམ་རིམ་པ་བཞི་པ།

རུས་ཆེན་དྲུག བོད་ཀྱི་མི་བུ་ (མིའུ་) གདུང་དྲུག་གམ། རུས་ཆེན་དྲུག་གི་རྩ་བའི་ཁུངས་གཏུགས་ས་ནི། ཕ་སྤྲེའུ་དང༌། མ་བྲག་སྲིན་འདུས་པ་ལས་བཙས་པའི་སྤྲེལ་ཕྲུག་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དྲུག་ཡིན་ཞིང༌། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་སེར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སེ་དང༌། སྤུ་མདོག་སྨུག་པོ་དེ་ལ་སྨུ། དཔྲལ་བར་མདོངས་ཅན་དེ་ལ་ལྡོང་དང༌། སྤུ་མདོག་དཀར་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་སྟོང༌། སྤུ་མདོག་སྔོ་ཤས་ཆེ་བ་དེ་ལ་འབྲུ་དང༌། རྟ་རགས་པའི་སྤུ་མདོག་དང་མཚུངས་པ་དེ་ལ་དབྲ་ཞེས་སྤུ་མདོག་འདྲ་མིན་སོ་སོར་ཐ་སྙད་རེ་ཐོགས། སྤྲེའུ་སྤུ་མདོག་མི་འདྲ་བ་དེ་དག་ལས་མཆེད་པར་ཕྱི་མོ་རུས་ཆེན་བཅུ་གཉིས་ལ་སོགས་པའི་རུས་མིང་མི་འདྲ་བའང་རིམ་པར་བྱུང་བ་སྣང༌།

ལུག་ཚར། ལུག་ཕྲུག་གི་ (ལུ་གུའི་) པགས་པ་བལ་རང་འབྱར་མཉེད་མ་ལ་ཟེར།

ལུང་སྒྱུར་ཐམ་ཀ་གྲུ་བཞི། དབང་སྒྱུར་བྱེད་དམ་ཕྲུག

ལོ་ཕྱག ལོ་གསར་ལ་རྟེན་འབྲེལ་ཞུ་མི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་མི་སྣ་ལྟ་བུ།

ཤ་བ་རི་རྫོང༌། གླེགས་བམ་གཉིས་པའི་ཟུར་སྣོན་ལ་གཟིགས།

ཤེལ་གྲོང༌། གྲོང་ཚོ་ཞིག་གི་མིང༌།

ཤིང་གཉེར་གཅིག སྨོན་ལམ་ཚོགས་ཆེན་གྱི་ལས་སྣེ་ཞིག

ཤོད་སྐོར། ཤོད་དྲུང་རྣམས་དང༌། ཤོད་དྲུང་གི་ཁོངས་གཏོགས་བཅས་པའི་གཞུང་ཞབས་སྤྱིའི་མིང༌།

ཤོད་དྲུང༌། གཞུང་ཞབས་སྐྱ་བོ་ཞབས་རྟེན་ཕ་གཞིས་ཡོད་པ་རྣམས་ཀྱི་སྤྱི་མིང༌།

གསོལ་ཚིགས་ཆེན་མོ། བོད་ཟས་ཁེ་གཙང་གི་གསོལ་སྟོན་རྒྱས་པ་ཞིག

སེལ་ཐམ། ཡིག་ཆ་སོགས་བརྩི་མེད་སོང་བའི་རྟགས་དམ།

སྲས་རྣམ་པ། གཞུང་ཞབས་བཀའ་བློན་སོགས་མི་དྲག་ཆེའི་སྲས།

སྲིད་བཀའ་ལྷན་རྒྱས། སྲིད་སྐྱོང་ངམ། སྲིད་བློན། སྲིད་ཚབ་རྣམ་པ་ཅི་རིགས་དང༌། བཀའ་བློན་དང་བཀའ་ཚབ་ངོ་མ་ཇི་ཡོད་ལྷན་རྒྱས་ཚོགས་པ་ལ་ཟེར།

སྲིད་དོན། གཞུང་གི་ཆབ་སྲིད་འཛིན་སྐྱོང་ནང་གསེས་ཕྱི་འབྲེལ་སྲིད་བྱུས་ཀྱི་དམིགས་དོན་འགྲུབ་ཐབས་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་ལས་དོན་ལ་”སྲིད་དོན་” ཞེས་འབྲི་བརྗོད་བྱེད་པ་ཡིན། སྲིད་དོན་གྱི་ལས་རིགས་ནང་གཞུག་མཁན་ལ་”སྲིད་དོན་པ་” ཟེར་བ་དང༌། ཕྱི་འབྲེལ་ཐབས་བྱུས་ལ་མཁས་པ་དང༌། སྤྱི་སྒེར་གྱི་བྱ་བའི་ཐོག་གཡོ་ཐབས་ལ་བྱང་ཆུབ་པའི་མི་ལ་”སྲིད་དོན་མཁས་པ་”ཟེར།

གསོལ་ཚ་ཕེབས་སྒྲིག གསོལ་ཚ་ནི་ཚ་བབས་ཀྱི་ཞེ་ས་ཡིན་ཞིང༌། སྐབས་འདིར་ཚ་བབས་མཛད་སའི་ཕེབས་སྒྲིག་ལ་ཟེར།

གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་གསོལ་ཇ་དང་གསོལ་ཚིགས་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གསོལ་དཔོན་བགྲེས་གཞོན་དང༌། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་སྐུའི་ན་བཟའ་ཉེར་ཆས་ལ་སོགས་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་གཟིམ་དཔོན་མཁན་པོ། ྋགོང་ས་ཆེན་པོའི་ཆོས་ཕྱོགས་མཛད་པའི་ཞབས་ཞུ་བ་སྐུ་བཅར་མཆོད་དཔོན་མཁན་པོ་བཅས་ཁོང་རྣམ་པ་གསུམ་ལ་གསོལ་གཟིམ་མཆོད་གསུམ་ཞུ་བ་ཡིན།

ལྷ་ལྡན་རྒྱལ་ས། གངས་ཅན་ལྗོངས་སུ་གྲགས་པའི་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་སྤྱིའི་རྒྱལ་ས་སྟེ། ལྷ་ས་གྲོང་ཁྱེར་ཆེན་མོར་ཟེར་བ་ཡིན།

ལྷག་ལྷ། ལྷག་པའི་ལྷ་སྟེ། རང་གི་ཐུན་མོང་མ་ཡིན་པའི་ཡི་དམ།

དྷཱ་སྒོག་རྩེ། གོས་ཆེན་གྱི་གྱོན་པ་སྟེང་གོན་སྐེ་རགས་འཆིང་མི་དགོས་པ་ཞིག་སྟེ། སོག་པོ་ནས་བྱུང་བའི་གོ་སའི་གྱོན་ཆས་ཤིག

ལྷ་ཞོལ་བྲོ་པ་གཞས་མ། ལྷ་ས་དང་ཞོལ་པའི་བྲོ་པ་གཞས་མ།

ལྷ་ས་ཚོགས་པ། གྲོང་ཁྱེར་སྤྱིར་ཚོ་ཁག་གསུམ་ཡོད་པའི་ཡ་གྱལ།

ལྷམ་རས་ཟོན་གོས་རྒྱ་མ། གོས་ཆེན་གྱི་རྒྱན་སྤྲས་ཡོད་པའི་གྲྭ་ལྷམ།

ཨོཾ་ཁང་བྲོ་པ། བྲོ་འཁྲབ་མཁན།

ཨ་ཙ་གྲུམ་འཇར། སྣ་རྒྱན་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

ཨོད་མ་གར་པོ། གཞུ་བྱེ་བྲག་པ་ཞིག

འདྲེན་རྟགས།

ལུང་འདྲེན་གྱི་རྟགས་ལ་ཟེར། དེ་ཡང་ཉིས་གཤིབས་དང༌། ཆིག་རྐྱང་ཞེས་པ་གཉིས་ཡོད།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས།

“ “ དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བ་ཡིད་བཞིན་ནོར་བུས་ “དུས་རྒྱུན་དུ་སེམས་པ་བཟང་པོ་བྱེད་དགོས་” ཞེས་བཀའ་སློབ་གནང་གི་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ།

འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང༌།

‘ ’ དཔེར་ན། ‘ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང༌། ངོས་ཀྱི་མི་མང་’ ཞེས་པའི་ྋརྒྱལ་བའི་རང་རྣམ་ནང༌། ‘ཀརྨ་པ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ་’ དང༌། ‘གངས་རི་ཨ་མྱེས་སྐྱེ་རི་’ ལ་སོགས་པའི་མཚན་མིང་འཁོད་འདུག ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌།

འདྲེན་རྟགས་ཉིས་གཤིབས་ཀྱི་ནང་ཁོངས་འདྲེན་རྟགས་ཆིག་རྐྱང་ཡོད་པ། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོས། “ངས་བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ་ནང་ ‘ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།’ ཞེས་བཀོད་ཡོད་པ་དེ། ང་རང་ཚོ་གངས་ཅན་པ་ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་གྱི་ས་ཁྱོན་ཡོངས་ལ་ཟེར་གྱི་ཡོད།” ཅེས་བཀའ་སློབ་སྩལ་སོང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

གུག་རྟགས།

() ༡ དོན་གཅིག་མིང་གི་རྣམ་གྲངས་འགོད་དགོས་སྐབས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ྋགོང་ས་ྋསྐྱབས་མགོན་ཆེན་པོའི་བཀའ་རྩོམ་ “བདེན་གསོལ་སྨོན་ཚིག་” (བདེན་ཚིག་སྨོན་ལམ/ཚད་མེད་ཡོན་ཏན་) ཅེས་པའི་ནང་”ཡོངས་རྫོགས་བོད་ལྗོངས་ (གངས་ལྗོངས་ཁྱོན་ཡོངས།) རང་དབང་གཙང་མའི་དཔལ།” ཞེས་འཁོད་པ་དེ་བོད་ཡུལ་མདོ་དབུས་ཁམས་གསུམ་ (བོད་ཆོལ་ཁ་གསུམ་) ཡོངས་རྫོགས་ཀྱི་སྐྱེ་འགྲོའི་རང་དབང་ཆེད་དུ་ཐུགས་སྨོན་མཛད་པ་ཞིག་རེད། ཅེས་པ་ལྟ་བུ་དང༌། ༢ ལོ་དང་ཟླ་ཚེས། མིང་ཚིག རྗོད་པ་ཅི་རིགས་བོད་ཡིག་དང་ཕྱི་ཡིག་གང་ཞིག་སྔོན་དང༌། གཞན་དེ་རྗེས་སུ་འགོད་དགོས་པའི་ཐོག་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (1904/09/07) ཉིན་ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་དང༌། ཝར་རེན་སིམིཐ་ (Warren Smith) ཡིས་བརྩམས་བྲིས་དབྱིན་དེབ་ (Tibetan Nation) (བོད་རྒྱལ་ཁབ་) ཅེས་པའི་ནང༌། ཞེས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། འོན་ཀྱང་ཡི་གེ་ཀློག་པའི་སྐབས་སུ་གུག་རྟགས་ () ནང་འཁོད་པ་དེ་བཀླག་མི་དགོས།

གྲུ་རྟགས།

[ ] འདི་ནི་ ༡ ཕྱི་ཚིག་ཅིག་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཡིག་ཐོག་འཁོད་ཡོད་པ་དེ་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྲ་སྒྱུར་མཉམ་དུ་ཡོད་སྐབས་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡུལ་མིང་ Australia[ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་]དང༌། Austria[ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་]ལྟ་བུ་དང༌། ཕྱི་ཡིག་མཉམ་དུ་མེད་ན། ཨོ་སེ་ཀྲ་ར་ལི་ཡ་དང༌། ཨོ་སེ་ཀྲ་རི་ཡ་ཞེས་འབྲི་བ་ལས། གྲུ་རྟགས་[ ]སྤྱོད་མི་དགོས། ༢ གསལ་བཤད་དགོས་རིགས་ལ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། ཡིག་ཆ་ངོ་མའི་ནང་”ཐོན་མི་ལ་དཔྱད་པ་” ཞེས་འཁོད་པར་ “ཐོན་མི་[སཾ་བྷོ་ཊ། བོད་ཀྱི་བློན་པོ། བོད་ཡིག་གསར་འགོད་མཛད་པོ་]ལ་དཔྱད་པ་ཞེས་དང༌། ཡང་དངོས་མིང་ཨོ་རྒྱན་རྡོ་རྗེ་ཡིན་པ་ལ་ཡིག་ཆའི་ནང་ཨོ་རྒྱན་མ་གཏོགས་འཁོད་མེད་ན། དེ་གསལ་ཁ་དོད་དུ་གཏོང་ཆེད་ཨོ་རྒྱན་[རྡོ་རྗེ་] ཞེས་འགོད་དགོས་པ་ལྟ་བུ་ཡིན། ཡི་གེ་ཀློག་སྐབས་གྲུ་རྟགས་ནང་གང་འཁོད་པ་རྣམས་བཀླག་དགོས།

སེག་རྟགས།

/ འདི་ནི། མཚན་མིང་གང་འཁོད་དེ་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་དོན་གཞན་སྟོན་པའི་ཚིག་དང༌། ཚིག་གྲུབ་གཅིག་གམ། གཉིས་སོགས་དཀྱུས་གཅིག་ཏུ་བཀོད་པ་དེ་དག་གི་བར་མཚམས་དབྱེ་བའི་རྟགས་སུ་སྤྱོད་དགོས། དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཟུར་རིམ་པའི་མཚན་ཁོངས་སུ་ (མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་/སྡེ་དྲུག་/ཡོངས་འཛིན་/སྲིད་སྐྱོང་) ཞེས་འཁོད་པ་ལྟ་བུ་དང༌། དེ་མིན་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་ཨང་ཀི་ཁེ་གཙང་འགོད་སྐབས་ལོ་དང་ཟླ་ཚེས་བར་ལ་སེག་རྟགས་འགོད་དགོས། དཔེར་ན། ཤིང་འབྲུག་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༢༧ (༡༩༠༤/༠༩/༠༧) ཉིན། ལྷ་སར་དབྱིན་བོད་རྒྱལ་ཁབ་གཉིས་དབར་ཆིངས་ཡིག་བཞག་ཅེས་པ་འདི་ལྟར་རོ།།

བསྡུས་རྟགས།

... ...འདི་ནི། ཚིག་དང་རྗོད་པ་བསྡུས་པའི་རྟགས་ཡིན་ཏེ། བོད་ཡིག་ནང་ཚིག་རྗོད་བསྡུས་པ་ལ་ཀུར་རྟགས་××× འདི་ལྟར་འཁོད་པ་དང་འདྲ་བ་ཡིན། དཔེར་ན། ྋརྒྱལ་བའི་ཞབས་བརྟན་གསོལ་འདེབས་ནང༌། “རབ་འབྱམས་རྒྱལ་བའི་གསང་གསུམ་མ་ལུས་པ།། གང་འདུལ་ཅིར་ཡང་འཆར་བའི་སྒྱུ་འཕྲུལ་གར།། སྲིད་ཞིའི་དགེ་ལེགས་ཀུན་འབྱུང་ཡིད་བཞིན་ནོར།། དངོས་བརྒྱུད་དྲིན་ཅན་བླ་མའི་ཚོགས་རྣམས་ལ།། བདག་ཅག་གདུང་ཤུགས་དྲག་པོས་གསོལ་འདེབས་ན།། གངས་ཅན་མགོན་པོ་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ཡི།། སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་བསྐལ་བརྒྱར་རབ་བརྟན་ཅིང༌།། བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་འགྲུབ་པར་བྱིན་གྱིས་རློབས།། ཆོས་དབྱིངས་ཀུན་གསལ་ཁྱོན་དང་མཉམ་འཇུག་པའི།། རྡུལ་བྲལ་བདེ་ཆེན་ཡེ་ཤེས་སྒྱུ་མའི་སྤྲིན།། གྲངས་མེད་རྟེན་དང་བརྟེན་པའི་དཀྱིལ་འཁོར་དུ།། ཤར་བའི་ཡི་དམ་ལྷ་ཚོགས་ཐམས་ཅད་ལ།། བདག་ཅག་... ...གངས་ཅན་མགོན་པོ་... ...སྐུ་ཚེ་མི་ཤིགས་... ...བཞེད་དོན་ལྷུན་གྱིས་......”ཞེས་པ་ལྟ་བུའོ།།

ཨང་གྲངས་བསྡུས་རྟགས།

དཔེར་ན། མཚན་མིང་ཤོག་གྲངས་ནང༌། མི་མིང་བཀྲ་ཤིས་ཟེར་བ་ཞིག་ཤོག་གྲངས་ ༡ ནས་ ༡༠ བར་གྱི་ཤོག་ངོས་རེ་རེའི་ནང་འཁོད་ཡོད་ན། ཤོག་གྲངས་དེ་དག་གི་ཨང་ཀི་རེ་རེ་བཞིན་མ་བཀོད་པར་བསྡུས་ཏེ། བཀྲ་ཤིས་ ༡ ,_ ༡༠ ཞེས་བཀོད་པ་ལྟ་བུ་ཡིན།

ཤོག་ལྡེབས།

ན དང་ བ ངོ་སྤྲོད། བོད་ཡིག་ཕྱག་དཔེ་ཤོག་ལྷེ་སོ་སོའི་མདུན་ལྡེབས་ཀྱི་གཡོན་ཕྱོགས་མཐའ་བཅད་ནང་ཤོག་གྲངས་ཇི་ཡིན་ཡིག་ཐོག་བཀོད་ཡོད་ཀྱང༌། ཤོག་ལྷེའི་རྒྱབ་ལྡེབས་སུ་གང་ཡང་བཀོད་མེད་ཅིང༌། དེ་ལྟ་ནའང་ཕྱག་དཔེའི་ནང་ནས་ལུང་འདྲེན་བྱས་པ་འཚོལ་ཁུངས་གཤམ་མཆན་འགོད་སྲོལ་ཧ་ཅང་སྟབས་བདེ་ཞིག་ཡོད། དཔེར་ན། བཀའ་གདམས་གླེགས་བམ་བུ་ཆོས་ལེའུ་ལྔ་པའི་ཤོག་ལྡེབས་བཅུ་གཉིས་པའི་མདུན་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་གསུམ་པ་དང༌། རྒྱབ་ངོས་ཡིག་འཕྲེང་བཞི་པ་ཞེས་འགོད་དགོས་པར། ཤོག་ལྡེབས་ ༡༢ ན ༣ པ་དང༌། བ ༤ པ་ཞེས་བཀོད་ན་འགྲིགས། འདིར་ ན ནི་མདུན་གྱི་རྗེས་འཇུག་དང༌། བ ནི་རྒྱབ་ཀྱི་རྗེས་འཇུག་ཡིན་པས། ཤོག་ལྷེའི་མདུན་དང་རྒྱབ་ཀྱི་དོན་མཚོན་པ་བཅས་སོ།།

རྒྱུ་ཆ་འབྱུང་ཁུངས།

༡༽ བོད་ཡིག་ཁག

༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་གྲུབ་པ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་རྨད་བྱུང་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སློང་ཡེ་ཤེས་རྩེ་མོ།

༢༽ བླ་མ་ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་རྣམ་ཐར་ངོ་མཚར་མཛད་པ་བཅུ་གཉིས་པ། མཛད་པ་པོ། དགེ་སློང་ཀུན་དགའ་རྒྱལ་མཚན།

༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པའི་གསུང་འབུམ་ཐོར་བུ་ལས་རྗེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར།

༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་རྟོགས་བརྗོད་དཔག་བསམ་གྱི་ལྗོན་ཤིང༌། མཛད་པ་པོ། སྟོད་ཆ་ཡོངས་རྫོགས་གཡང་པ་ཆོས་རྗེ་དང༌། སྨད་ཆ། དགེ་སློང་དཀོན་མཆོག་སྐྱབས།

༥༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོའི་རྣམ་ཐར་དངོས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོའི་ཤིང་རྟ། མཛད་པ་པོ། ྋརྒྱལ་མཆོག་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༦༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ།

༧༽ ྋརྒྱལ་དབང་ལྔ་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ། ཟ་ཧོར་གྱི་བན་དེ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་འདི་སྣང་འཁྲུལ་པའི་རོལ་རྩེད་རྟོགས་བརྗོད་ཀྱི་ཚུལ་དུ་བཀོད་པ་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་ལས་གླེགས་བམ་དང་པོ་བཞུགས་སོ།། ཞོལ་པར་མ།[བསྡུས་པར་ “དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ། གསུམ་པ།]

༨༽ དྲིན་ཅན་རྩ་བའི་བླ་མ་ངག་དབང་བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོའི་ཐུན་མོང་ཕྱིའི་རྣམ་ཐར་དུ་ཀཱུ་ལའི་གོས་བཟང་གླེགས་བམ་གསུམ་པའི་འཕྲོས་བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པ། དྲུག་པ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༩༽ པད་དཀར་འཛིན་པ་ངུར་སྨྲིག་གར་རོལ་ལྔ་པ་སྡོམ་བརྩོན་རྒྱལ་བའི་ཚུལ་འཆང་བ་དྲུག་པར་འཕོས་པའི་གཏམ་རྣ་བའི་བཅུད་ལེན་ཡིད་ཀྱི་ཀུན་དགའ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༡༠༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་ངག་དབང་ཆོས་གྲགས་ (རིན་ཆེན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་) དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་གཏམ་སྙན་ལྷའི་ཏམྦུ་རའི་རྒྱུད་ཀྱི་སྒྲ་དབྱངས། མཛད་པ་པོ། ལྷ་བཙུན་ངག་དབང་རྡོ་རྗེ།

༡༡༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་རྡོ་རྗེ་འཆང་བློ་བཟང་བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དཔག་བསམ་རིན་པོ་ཆེའི་སྙེ་མ། མཛད་པ་པོ། ལྕང་སྐྱ་རོལ་པའི་རྡོ་རྗེ།

༡༢༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་དབང་ཕྱུག་འཇམ་དཔལ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་འཛམ་གླིང་ཐ་གྲུ་ཡངས་པའི་རྒྱན། མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༣༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་པ་བློ་བཟང་བསྟན་པའི་འབྱུང་གནས་ངག་དབང་ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དད་པའི་ཡིད་འཕྲོག མཛད་པ་པོ། དེ་མོ་ཧོ་ཐོག་ཐུ་བློ་བཟང་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་རྒྱ་མཚོ།

༡༤༽ ཐམས་ཅད་མཁྱེན་གཟིགས་བཅུ་པ་ཆེན་པོ་ངག་དབང་བློ་བཟང་འཇམ་དཔལ་བསྟན་འཛིན་ཚུལ་ཁྲིམས་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ནོར་བུའི་འཕྲེང་བ། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༥༽ ཕྱག་ན་པདྨོ་ྋརྗེ་བཙུན་ངག་དབང་བསྐལ་བཟང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེ་མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་དཔལ་བཟང་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་ངོ་མཚར་ལྷའི་རོལ་མོ་དབྱངས་ཅན་རྒྱུད་དུ་སྙན་པའི་ཏམ་བུ་ར། མཛད་པ་པོ། སྐུ་བཅར་དར་ཧན་མཁན་སྤྲུལ་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་རྣམ་རྒྱལ།

༡༦༽ ྋརྒྱལ་མཆོག་ངུར་སྨྲིག་འཆང་བ་བཅུ་གཉིས་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་དྭངས་ཤེལ་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ཡོངས་འཛིན་ཕུར་ལྕོག་བློ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས་བྱམས་པ་རྒྱ་མཚོ།

༡༧༽ ལྷར་བཅས་སྲིད་ཞིའི་གཙུག་རྒྱན་ྋགོང་ས་རྒྱལ་བའི་དབང་པོ་བཀའ་དྲིན་མཚུངས་མེད་སྐུ་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་ཆེན་པོའི་རྣམ་པར་ཐར་པ་རྒྱ་མཚོ་ལྟ་བུ་ལས་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ་ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་ཞེས་བྱ་བའི་གླེགས་བམ་སྟོད་ཆ་བཞུགས་སོ།། [བསྡུས་པར་ “ངོ་མཚར་རིན་པོ་ཆེའི་འཕྲེང་བ་” གླེགས་བམ་དང་པོ། གཉིས་པ།]

༡༨༽ ྋགོང་ས་ཏཱ་ལའི་བླ་མ་སྐུ་འཕྲེང་རིམ་བྱོན་གྱི་མཛད་རྣམ། འཇིགས་མེད་བསམ་གྲུབ་ཀྱིས་བརྩམས།

༡༩༽ ཞྭ་སྒབ་པ་དབང་ཕྱུག་བདེ་ལྡན་གྱིས་སྦྱར་བ། བོད་ཀྱི་སྲིད་དོན་རྒྱལ་རབས་དེབ་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༠༽ ཡོངས་འཛིན་གླིང་སྤྲུལ་རྡོ་རྗེ་འཆང་ཐུབ་བསྟན་ལུང་རྟོགས་རྣམ་རྒྱལ་འཕྲིན་ལས་དཔལ་བཟང་པོའི་མཛད་པ་རྣམ་ཐར་ནོར་བུའི་དོ་ཤལ། མཛད་པ་པོ། ཤཱཀྱའི་དགེ་སྦྱོང་བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ།

༢༡༽ ཡོངས་འཛིན་ཁྲི་བྱང་རིན་པོ་ཆེའི་རང་རྣམ་རང་གི་ངང་ཚུལ་མ་བཅོས་ལྷུག་པར་བཀོད་པ་འཕྲུལ་སྣང་སྒྱུ་མའི་ཟློས་གར།

༢༢༽ གཞུང་དགའ་ལྡན་ཕོ་བྲང་དབུ་བརྙེས་ནས་ལོ་ ༣༦༠ འཁོར་བའི་བཀའ་དྲིན་རྗེས་དྲན་དང་མ་འོངས་མདུན་བསྐྱོད་ཀྱི་ཁ་ཕྱོགས། དེབ་འཕྲེང་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ།

༢༣༽ བྱམས་བརྩེ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་བླ་སྲོག རྩོམ་པ་པོ་རོང་པོ་བློ་བཟང་སྙན་གྲགས།

༢༤༽ ཇོ་བོ་རྗེ་ལྷ་གཅིག་དཔལ་ལྡན་ཨ་ཏི་ཤའི་རྣམ་ཐར། བཀའ་གདམས་ཕ་ཆོས།

༢༥༽ འབྲོམ་སྟོན་པ་རྒྱལ་བའི་འབྱུང་གནས་ཀྱི་སྐྱེས་རབས་བཀའ་གདམས་བུ་ཆོས་ལེའུ་ཉི་ཤུ་པ།

༢༦༽ རྒྱུད་ ཐ པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༧༽ རྒྱུད་ ན པའི་ནང་འཇམ་དཔལ་རྩ་རྒྱུད།

༢༨༽ མདོ་ ཆ པའི་ནང་སྙིང་རྗེ་ཆེན་པོའི་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ་དང༌། སྙིང་རྗེ་པདྨ་དཀར་པོ་ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་མདོ།

༢༩༽ མདོ་ ཇ པའི་ནང་ཟ་མ་ཏོག་བཀོད་པའི་མདོ།

༣༠༽ མཆོད་སྡོང་འཛམ་གླིང་རྒྱན་གཅིག་གི་དཀར་ཆག མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༣༡༽ པདྨ་བཀའི་ཐང་ཡིག་དང༌། བཀའ་ཐང་སྡེ་ལྔ།

༣༢༽ སྲོང་བཙན་བཀའ་འབུམ།

༣༣༽ གྲུབ་ཐོབ་དངོས་གྲུབ་ཀྱིས་གཏེར་ནས་བཏོན་པའི་མ་ཎི་བཀའ་འབུམ།

༣༤༽ བདུད་འཇོམས་འཇིགས་བྲལ་ཡེ་ཤེས་རྡོ་རྗེའི་གསུང་ལྷ་དབང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་རྔ་བོ་ཆེ།

༣༥༽ བོད་ཆེན་པོའི་སྲིད་ལུགས་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱལ་རབས་དེབ་ཐེར་དཀར་པོ། མཛད་པ་པོ། དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ།

༣༦༽ བོད་ཀྱི་རྒྱལ་རབས་རྫོགས་ལྡན་གཞོན་ནུའི་དགའ་སྟོན།མཛད་པ་པོ། ྋགོང་ས་ལྔ་པ་ཆེན་པོ།

༣༧༽ རྒྱལ་རབས་གསལ་བའི་མེ་ལོང༌། མཛད་པ་པོ། ས་སྐྱ་པ་བླ་མ་དམ་པ་བསོད་ནམས་རྒྱལ་མཚན།

༣༨༽ དེབ་ཐེར་སྔོན་པོ། མཛད་པ་པོ། འགོས་ལོ་གཞོན་ནུ་དཔལ།

༣༩༽ ཆོས་འབྱུང་མཁས་པའི་དགའ་སྟོན། སྟོད་ཆ། མཛད་པ་པོ། དཔའ་བོ་གཙུག་ལག་ཕྲེང་བ།

༤༠༽ རྨད་བྱུང་བསྐལ་པ་མའི་ཚིག་རྒྱན་མདུད་འགྲོལ་མུ་ཏིག་ཆུན་པོ། མཛད་པ་པོ། སྡེ་སྲིད་སངས་རྒྱས་རྒྱ་མཚོ།

༤༡༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རགས་རིམ་གཡུ་ཡི་ཕྲེང་བ། སྟོད་ཆ་དང༌། བར་ཆ། སྨད་ཆ། སྒྲིག་རྩོམ་མཁན། ཆབ་སྤེལ་ཚེ་བརྟན་ཕུན་ཚོགས་དང༌། ནོར་བྲང་ཨོ་རྒྱན།

༤༢༽ མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དེབ་ཐེར་རྒྱ་མཚོ། བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས།

༤༣༽ བསྟན་རྩིས་ཀུན་ལས་བཏུས་པ། ཚེ་ཏན་ཞབས་དྲུང་གིས་བརྩམས།

༤༤༽ དེབ་ཐེར་ཀུན་གསལ་མེ་ལོང༌། ཕུན་ཚོགས་ཚེ་རིང་གིས་རྩོམ་སྒྲིག་བྱས།

༤༥༽ བོད་ཀྱི་གནའ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་གཅེས་བསྡུས། བསོད་ནམས་སྐྱིད་དང་དབང་རྒྱལ་ནས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས།

༤༦༽ ཏུན་ཧོང་ནས་ཐོན་པའི་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ། དབང་རྒྱལ་དང་བསོད་ནམས་སྐྱིད་ཀྱིས་བསྒྱུར་བ་བོད་རྒྱ་ཤན་སྦྱར།

༤༧༽ བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་དཔྱད་གཞིའི་རྒྱུ་ཆ་བདམས་བསྒྲིགས། སྤྱིའི་འདོན་ཐེངས་ ༡ པོ་ནས་ ༢༣ བར།

༤༨༽ ྋགོང་ས་སྐུ་བཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ཆེན་པོའི་རང་རྣམ་ངོས་ཀྱི་ཡུལ་དང་ངོས་ཀྱི་མི་མང༌། རྡོར་གླིང་དཔར་ཁང༌། ༡༩༦༣

༤༩༽ བོད་ཀྱི་གནས་བབས། ཤིན་ཞིག་དཔར་ཁང༌། ༡༩༨༩

༥༠༽ སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་བཞི་པ་ངོས་འཛིན་ཞུས་ཚུལ་དང་གསེར་ཁྲི་མངའ་གསོལ། བོད་དཔར་དཔེ་གཟུགས།

༥༡༽ སྐྱེས་རབས།

༥༢༽ ལྟག་མཚེར་ཐུབ་བསྟན་འཇིགས་མེད་ནོར་བུའི་མཛད་རིམ་བསྡུས་དོན་དཔྱོད་ལྡན་ཡོངས་ལ་གཏམ་དུ་བྱ་བ་སྔོན་མེད་ལེགས་བཤད་ངེས་དོན་སྤྲིན་གྱི་ཕོ་ཉ། མདོ་སྨད་པ་ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོས་བྲིས།༡༩༨༩

༥༣༽ བོད་མི་གསར་བརྗེ་བ་ཞིག འབའ་བ་ཕུན་ཚོགས་དབང་རྒྱལ་གྱི་སྲིད་དོན་མི་ཚེ་དང་དུས་སྐབས། ཆུང་ཚེ་རིང་གིས་བསྒྱུར། བོད་ཀྱི་དུས་བབ། ༢༠༠༦

༥༤༽ ཚ་བ་དཔལ་ལྡན་རྒྱ་མཚོའི་རང་གི་མྱོང་ཚོར་ལས་དྲངས་པའི་བོད་དོན་བདེན་གླེང༌། ངག་རྒྱུན་དེབ་ཕྲེང༌། ༡༩ བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༢༠༠༥

༥༥༽ ཆུང་ཚེ་རིང་དང་བསོད་ནམས་རྡོ་རྗེས་བརྩམས་པའི་བོད་མི་དམངས་འཆིང་བྱེད་ཀྱི་ལྕགས་སྒྲོག སྣར་ཐང་དཔར་ཁང༌། ༢༠༠༡

༥༦༽ བཤད་ཟུར་གྱི་རང་གི་ལོ་རྒྱུས་ལྷད་མེད་ཅེས་པའི་ཕྱག་དེབ།

༥༧༽ སྟག་ལྷ་ཕུན་ཚོགས་བཀྲ་ཤིས་ཀྱི་མི་ཚེའི་བྱུང་བ་བརྗོད་པ་དེབ་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད་ཁང༌། ༡༩༩༥

༥༨༽ མགྲོན་གཉེར་ཆེན་མོ་ཕ་ལྷ་ཐུབ་བསྟན་འོད་ལྡན་གྱི་ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས། བོད་ཀྱི་དཔེ་མཛོད། ༡༩༩༦

༢༽ དབྱིན་དེབ་ཁག

1) Avedon, John F. In Exile from the Land of Snows, Vintage Books, New York, 1986

2) Bell, Sir Charles, Portrait of a Dalai Lama, Wm. Collins, London, 1946

3) Bell, Sir Charles, Tibet Past and Present, Oxford University Press (First Published 1924)

4) Belleezza, John Vincent, Antiquities of Northern Tibet, Antiquities of Upper Tibet.

5) Chapman, F.Spencer, Lhasa: The Holy City. (Readers Union Ltd,London)

6) Craig, Mary, Kundun, Harper Collins Publishers, Great Britian, 1997

7) Dian, David Zhang, Academic Journal (March 2002 America) .

8) Golstein, Melvyn C.A History of Modern Tibet, 1913-1951. Munshiram Manoharlal Publisher Pvt. Ltd. 1993

9) Goodman, M.H., The Last Dalai Lama, (Boulder and London: Shambala, 1986)

10) Gould, B.J., The Jewel in the Lotus, Chatto & Windus,London,1957

11) Norbu, Thubten Jigme, Tibet is my Country, Wisdom Publications, 23 Dering Street, London W1, England, 1986

12) Mckay, Alex, Tibet and the British Raj: The Frontier Cadre, 904- 1947 (London Curzon Press, 1998)

13) Pema, Jetsun, Tibet My Story (Autobiography) , Element Books Limited, Shaftesbury, Dorset SP7 8BP, Great Britain, 1997

14) Richardson, Hugh, High Peaks, Pure Earth. Serindia Publications , 10 Parkfields, London, SW15 6NH, 1998

15) Richardson, Hugh, Tibet and Its History, (Boulder and London: Shambala, 1984)

16) Rockhill, W.W. The Dalai Lamas of Lhasa and Their Relations with the Manchu Emperors of China: 1644-1908. T’oung - Pao, XI (1910)

17) Smith Jr, Warren W. Tibetan Nation, Harper Collins Publishers India, 1997

18) Teichman, Eric, Travels of a Consular Officer in Eastern Tibet, (Cambridge University Press,1922)

19) Tsarong, Damdul Namgyal, In the Service of His Country, The Biography of Dasang Damdul

Tsarong, Commander General of Tibet.

20) Yasha, Zhang, China’s Tibet Vol.12 No. 6 (2001)

21) Indian Leaders on Tibet, Department of Information and International Relations, (1998)

22) A History of Modern Tibet by Goldstein, (1993)

23) Th Fate of Tibet by Claude Arpi, (1999)

24) New York Times

25) Tibet Disappears by Chanakya Sen.

26) A History of Modern Tibet-Volume 2 (1951-1955) by Melvyn C.Goldstein, (2007)

27) Freedom in Exile by H.H.The Dalai Lama 1990

28) Tibetan Nation by Warren W. Smith, Jr. (1996)

29) With Nehru in the Foreign Office by Subimal Dutt.

30) The Assam Tribune

31) The Times, London.

32) The Hindu, Madras.

33) The Hindustan Times.New Delhi.

མཇུག་བྱང༌།

༡༽ རྩོམ་སྒྲིག་གཙོ་འགན་ལེན་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

༢༽ ཆེད་ལས་རྩོམ་སྒྲིག་པ།

ཞེ་བོ་བློ་བཟང་དར་རྒྱས། (ཁྲིམས་ཞིབ་པ་དང་བཀའ་བློན་ཟུར་པ།)

སྣར་སྐྱིད་ངག་དབང་དོན་གྲུབ། (བོད་མི་མང་སྤྱི་འཐུས་གྲོས་ཚོགས་དང་པོའི་ཚོགས་དྲུང་དང་པོ་དང་ཕྱི་སྲིད་དྲུང་ཆེ་གཅིག་ལྕོགས་ཟུར་པ།)

༣༽ འཕྲི་སྣོན་བསྒྱུར་བཀོད་དང་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་ཐུགས་འགན་སྐྱེད་མཁན།

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

མཛེས་བཅུ་ཚང་བསོད་ནམས་སྟོབས་རྒྱལ། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར།)

བཀྲས་ཁང་རྣམ་རྒྱལ་རྡོ་རྗེ། (གཞུང་ཞབས་འདེམས་ལྷན་དང་འོས་བསྡུ་ལྷན་ཁང་གི་ཚོགས་གཙོ་ཟུར་པ།)

༤༽ ཚིགས་བཅད་རྩོམ་མཁན།

རྡོ་འབུམ་སྤྲུལ་སྐུ་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན་འཕེལ་རྒྱས། (བོད་ཁང་འགན་འཛིན) (གླེགས་བམ་དང་པོའི་མཆོད་བརྗོད་དང༌། རླབས་འཕྲེང་དང་པོའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ། རླབས་འཕྲེང་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་བཞི་པ་དང༌། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། ས་བཅད་བརྒྱད་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་དང་པོ། བཅུ་པ། བཅུ་གཅིག་པ། བཅུ་གཉིས་པ། བཅུ་གསུམ་པ། བཅུ་བཞི་པ། བཅོ་ལྔ་པ། བཅུ་བདུན་པ། རླབས་འཕྲེང་བཞི་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། བརྒྱད་པ། དགུ་པ། བཅུ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་དང་པོ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་ལྔ་ལས་དང་པོ་གཉིས། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་དང་པོ། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་དྲུག་ལས་དང་པོ། ས་བཅད་བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་དང་པོ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཅིག་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་རེ་ལས་དང་པོ་གཉིས། ས་བཅད་གསུམ་པ་བཅས་ཀྱི་མཇུག་གི་ཚིགས་བཅད་ཁག་ཡིན།)

ནོར་གླིང་ངེས་སྟོན་པ་སྐལ་བཟང་ཡེ་ཤེས། (བཀའ་བློན་ཁྲི་ཟུར) (རླབས་འཕྲེང་དྲུག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། རླབས་འཕྲེང་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་དང་པོ། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ་དང་དྲུག་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་རེ་ལས་དང་པོ་གཉིས། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་བཞི་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ་བཅས་ཀྱི་མཇུག་གི་བར་སྐབས་ཚིགས་བཅད་སོགས་ཡིན།)

ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས། (རླབས་འཕྲེང་དང་པོའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་དང་པོ། རླབས་འཕྲེང་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ། རླབས་འཕྲེང་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། དགུ་པ། བཅུ་དྲུག་པ། རླབས་འཕྲེང་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་དང༌། ས་བཅད་བརྒྱད་པ། རླབས་འཕྲེང་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གསུམ་པ་དང༌། ས་བཅད་ལྔ་པ་དང་དྲུག་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་རེ་ལས་ཕྱི་མ་གཉིས། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་གཉིས་པ་དང༌། བཞི་པ། ལྔ་པ། དྲུག་པ། བདུན་པ། བརྒྱད་པ། དགུ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཅིག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། བཞི་པ། ལྔ་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་ལྔ་པ་དང༌། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་ལྔ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། བཞི་པ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དྲུག་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་བདུན་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་ལྔ་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། རླབས་འཕྲེང་བཅོ་བརྒྱད་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། ས་བཅད་གསུམ་པར་ཚིགས་བཅད་དྲུག་ལས་ཕྱི་མ་ལྔ། ས་བཅད་བཞི་པར་ཚིགས་བཅད་བཞི་ལས་ཕྱི་མ་གསུམ། རླབས་འཕྲེང་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གཉིས་པ། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉི་ཤུ་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོ་དང༌། གསུམ་པ། རླབས་འཕྲེང་ཉེར་གཉིས་པའི་ནང་གསེས་ས་བཅད་དང་པོར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ། ས་བཅད་གཉིས་པར་ཚིགས་བཅད་གཉིས་ལས་ཕྱི་མ་བཅས་ཀྱི་མཇུག་གི་བར་སྐབས་ཚིགས་བཅད་དག་ཡིན།)

༥༽ དབྱིན་རྒྱའི་སྐད་ཡིག་ནས་བོད་བསྒྱུར་གནང་མཁན།

ཤེལ་གླིང་ཚེ་དབང་རྣམ་རྒྱལ། (༢༠༠༠།༥།༡ ནས་༢༠༠༡།༦།༣༠ བར)

༦༽ སྐུ་པར་དང་རྒྱུ་ཆ་འཚོལ་ཞིབ། མཆན་རྟགས་སོགས་གནང་མཁན།

པདྨ་རིག་འཛིན། (ཤེས་རིག་ལྷན་ཁང་གི་སློབ་དེབ་རྩོམ་སྒྲིག་འགན་འཛིན་ཟུར་པ)

༧༽ དཔྱད་གཞི་རྒྱུ་ཆ་འདེམས་སྒྲུག་བྱེད་མཁན།

ཞོ་ར་བསྟན་པ་དར་རྒྱས། (༢༠༠༢།༤ ནས་ ༢༠༠༥།༨།༡ བར)

༨༽ རགས་ཟིན་ཁག་ལྟ་ཀློག་དང་དགོངས་འཆར་གནང་མཁན།

དགེ་ལུགས་སྤྱི་འཐུས་བེ་རི་འཇིགས་མེད་དབང་རྒྱལ། (༢༠༠༥།༧།༡ ནས་ལས་དོན་དབུ་འཛུགས་ཀྱིས་དུས་ཡུན་གང་འཚམས་ཤིག་བར)

༩༽ སྐུ་ཡིག་སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ཁག་ནས་རྒྱུ་ཆ་བསྡུ་རུབ་གནང་མཁན།

དགའ་བྲང་བློ་བཟང་བསྟན་འཛིན། (༢༠༠༠།༣།༡༥ ནས་ ༢༠༠༨།༡༠།༣༠ བར།)

༡༠༽ གློག་ཀླད་ཡིག་འཇུག་མཁན།

ཁྲི་ཀ་དཀོན་མཆོག་བཀྲ་ཤིས། (༢༠༠༣།༡༠།༡ ནས་༢༠༠༩།༡།༢༧ བར)

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ། (༢༠༠༩།༡།༢༧ ནས་མུ་མཐུད།)

༡༡༽ གློག་ཀླད་དཔར་གཞི་བཅོས་སྒྲིག་པ།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ།

༡༢༽ རྒྱབ་ཤ་ཇུས་འགོད་པ།

བསོད་ནམས་ཆོས་འཛོམས་ཡེ་ཤེས།

༡༣༽ གློག་ཀླད་དུ་དག་བཤུས་བྱེད་མཁན།

ཁ་སྒང་ཤེས་རབ་རྒྱ་མཚོ་དང༌། བྱ་གཞུང་སྐལ་བཟང་ཚུལ་ཁྲིམས།

༡༤༽ སྒྲོམ་གཞི་བསྐྱར་སྒྲིག་དང་དེབ་གཟུགས་ཞུ་སྒྲིག་བྱེད་མཁན།

ཨ་ཚོགས་བསྟན་འཛིན་འཇམ་དབྱངས།

༡༥༽ དམིགས་བསལ་རྒྱུས་སྟོན་དང་ལེགས་བཅོས་ཀྱི་བཀའ་སློབ་ཐུགས་ནུས་ཅི་ལྕོགས་ཀྱིས་གནང་མཁན།

སྐུ་སྒེར་དྲུང་ཆེ་རྟ་ར་བ་བསྟན་འཛིན་ཆོས་ཉིད།